Skip to main content

Full text of "P. Ovidi Nasonis Metamorphoseon libri XV : Lachtanti Placcidi qui dicitur Narrationes fabularum Ovidianarum."

See other formats






















































































































' 
























fc 




Phillips Academy 


Accession No. 
ISZ 0 3 


Shelf No. 

Lat 

<S 71 

Oy4’\nin 























































































































































































»“ l 

P. OVIDI NASONIS 
METAMORPHOSEON LIBRI IV 


LACTANTI PLACIDI QVI DICITVR 
NARRATIONES FABVLARVM OVIDIANARVM 

■ 'l 

RECENSVIT APPARATV CRITICO INSTRVXIT 

HVGO MAGNVS 


ACCEDVNT INDEX NOMINVM ET TRES TABVLAE PHOTOGRAPHICAE 



BEROLINI 

APVD WEIDMANNOS 
MDCCCCXTV 










CL 

■6 7 / 












* ‘5 2 0 


8 


PRAEFATIO 

P. Ovidius Naso Metamorphoses suas, adhuc crescens et rude 
carmen, priusquam ex urbe relegaretur, nondum se edidisse ipse 
testatur y. eundem in exsilio rem retractasse et quaedam mutasse 
idque eo consilio, ut gratum faceret Caesari Augusto et poena 
liberaretur, non sine aliqua veri similitudine nuper contendit 
Maximilianus Pohlenz 2 3 ). quod si verum est, colligere licet nostros 
libros, ut qui habeant hos duo locos sane memorabiles III141/42 
et XV 822 sq, redire ad illud exemplum, quod, ut principi legendum 
traderetur, Romam poeta videtur misisse (cf trist II557 sq). atque 
quaerendum est, utrum variae quaedam lectiones aut ad singulas 
voces eligendas%) aut ad totos versus constituendos pertinentes ex 

1) Cf trist I 7, 37 haec non sunt edita ab ipso, 111 14, 21 sq illud opus 

potuit . . . certius a summa nomen habere manu: nunc incorrectum populi per¬ 
venit in ora. 

2) Cf MPolilenz Hermes XLV1I1 1 sq . certe mirum est, poetam de Actaeone 
(met III 141 sq) dicere haec: at bene si quaeras, Fortunae crimen in illo, non 
scelus invenies: quod enim scelus error habebat? de se ipso (trist IV10, 
89 sq) scite, precor, causam . . . errorem iussae, non scelus, esse fugae vel 
inscia quod crimen viderunt lumina, plector, . . . sed partem nostri criminis error 
habet (trist III5, 49 sq). quid quod exsul se conparat ipse cum Actaeone: cur inpru- 
denti cognita culpa mihi? inscius Actaeon vidit sine veste Dianam: praeda fuit 
canibus non minus ille suis (trist II 104 sq). ac ne illud quidem neglegendum esse mo¬ 
nuit Pohlenz, quod poeta ea, quae de laude Augusti dixerat (met XV 446 sq), auc¬ 
ta et ornatiora repetivit Tiberiique addidit mentionem blandam (ib 822 sq, 835 sq) 
et quod in carmine illo, quo ad misericordiam principis confugit (trist II), cum 
oiaiet, ut is Metamorphoses legere dignaretur, adspicies, ait, quantum dederis mihi 
pectoris ipse, quoque favore animi teque tuosque canam (561 sq). 

3) Primum, ni fallor, hoc placuit Baumgarten-Crusio, qui in praef editionis 
anni 1834 p IV certissime, ait, persuasum habeo, fontem multiplicis lectionis ipsi Ovi¬ 
dianae aetati deberi, poetam, ut affluebat ei venae ubertas, multos locos diver¬ 
sissime consci iptos et ultima manu elimandos reliquisse, tum amicorum, qui 
maximae partis venustatem admirati omnia servata vellent, iudicio in alia exempla 
alias lectiones receptas, denique per insequentes aetates doctis pariter imperitisque 
hominibus opportunam emendandi, mutandi et quovis modo grassandi materiam 
propositam fuisse, similia protulerunt ARiese in praef ed' 1 p VIII et RHelm Fest- 
schrift f Vahlen p 365. 

a* 











IV 


apographis ante relegationem poetae descriptis (e quibus unum , 
id scilicet, quod ipse lectitabat , urbe discedentem sua manu maestum 
in igne se posuisse dicit) illatae , an aut libidini aut neglegentiae 
posterorum tribuendae sint, ac de illis quidem quamquam aliquot 
locis utramque lectionem ad poetae manum non redire certis 
argumentis probari non potest , tamen multo pluribus potest, 
quare in eam sententiam inclino, ut uno quoque loco e duplicibus 
lectionibus alterutram poetae abiudicem et tribuam socordiae illi 
et libidini , quae vitia propria fuisse constat antiquitatis, exeuntis 
inprimis, in arte critica exercenda\). de totis vero versibus vel 
singulis vel iunctis copulatisque in quibusdam libris dupliciter con¬ 
stitutis olim demonstravi (cf Hermes XXXX 1905, 191 sq et quae 
adnotavi ad met 1544 VI280 VIII285 VIII595sq VIII 651 sq VIII 
693 sq XI57 XII192) hic quoque alteram ex binis recensionibus 
non poetae esse, sed certo apertoque consilio interpolatam, neque 
habeo quod mutem sententiam 1 2 ). nec credibile est, Nasonem 


1) Cic ad Qu fr III 5j6, 6: de latinis (libris) quo me vertam nescio; ita 
mendose et scribuntur et veneunt et Dziatzko Pauly-Wiss III (cf 965 sq 976 sq) 969: 
Zahlreich liefen Exemplare der ersten privaten Verbreitung und des Buchhandels 
nebeneinander lier, erstere natiirlich durch die letzteren entwertet . . . Manches, 
was jetzt ais Rest sog. doppelter Recension erscheint, ist vielleicht in dieser Weise 
zu erklaren. cf ThBirt Abriss d antik Buchw (Handb d Kl Altertw I 3 3 1913) p 14: 

Dagegen ist es unglaublich, dafi Textvarianten oder Doppellesungen, die uns heute 
vorliegen, bis auf das Brouillon des Autors selbst zuriickgehen konnten. . . Audi 
fiir Ovids Metamorphosen laBt sich solche Vermutung nicht geniigend begriinden, 
cf ib p 325. cf etiam quae dixi Hermes XXXX 193 sq et dixerunt KFuhr BPhW 
1908 Sp 201, FBick Lit Centralbl 1908 Sp 440). veteres autem in suis Meta¬ 
morphoseon libris nonnumquam eosdem, quos nostri habent, errores legisse , hoc 
exemplo demonstratur: VII 390 natam A, filiam Lact narr 670, 8, natum Ovidius. 

2) Sed tamen falsum est, quod dixi et ibi (p 194) et ante (NJhbb 1893, 601), 

unum tantum exemplar carminis in medium aevum venisse {cf p IX). atque etiam 
erravi fortasse, quod dixi (Hermes XXXX 201) Daphnen , Penei filiam et in 
Thessalia mutatam, Graecis omnino non esse notam, attulit enim ACastiglioni 
(Studi p 118) hoc ad Nicandri Alexiph 198 scholion: t) and Sayvrjs] Oeooahxrjs 

Sidxi tiq&xov ixel evpt&rj rd <pvxdv. xaxeoxecpe 8i ialrr\v sdelcplda elne Sia xd 

xijv xdprjv Siofxopirrjv vn \AndXXcoros eis xovxo xd yvxdv /uexa^Xq^vai, oS 
fyei xai xd dvoua. Hacfvri yap rj x6qtj iXiyero. neque tamen res certa est, 

cf quae dixi BPhW 1907 Sp 946. denique quod scripsi olim (Hermes XXXX 211) 

invocationem Terrae (I 546j547 a ) interpolatam esse post aetatem Lactanti qui 
dicitur Placidi, ut qui eam non novisset (cf p 635, 16 sq editionis huius), hoc ab¬ 
solute non teneo, potuit enim fieri, ut illa invocatio ante Lactantium inventa ex 
apographis quibusdam vulgatae formae ab illo non correctis flueret in libros classis X 
et inde a manibus recentioribus in margine Marciani et Neapolitani adscriberetur. 




V 




carmen suum retractantem eo proposito, ut quam maximam gratiam 
apud principem iniret, addidisse quae et ab illo et a ratione totius 
carminis essent aliena 1 ), ac ne hoc quidem credibile est, illud exemplar 
ex Ponto missum bibliopolae cuidam urbano traditum et poeta vivo 
iustam editionem factam esse 2 ), nam quem bibliopolam hoc ingratum 
munus suscepisse putas? in bibliothecis publicis nullus certe locus erat 
carmini 3 4 5 ). immo illud ad mortem poetae rarius, postea saepius des¬ 
criptum et lectum satis diu privatis apographis propagatum est*), in 
quae quin paullatim inreperent errores eorumque correcturae, variae 
lectiones, interpolationes, glossae fieri non potuit, eiusmodi igitur 
exempla legerunt sine dubio postea inde a Seneca et Lucano ad 
exitum aevi antiqui plerique scriptores Romani ut non Christiani, in 
quibus tamen non inveniri Nonium Marcellum Donatum Macrobium 
Martianum Capellam memorabile est b ), ita Christiani, in quibus Augu¬ 
stinum non esse mentione dignum videtur 6 ). nam quae dixit OKorn 

1) Cf praeter ea quae dixi l c p 207 sq 218 sq 221 sq 231 sq 238 sq nunc 
MPohlenz l c p 13 : Selbst wenn man annehmen wollte, dafi in die vom Dichter 
selber besorgte Ausgabe [?] nachtraglich Varianten aus den friiher in Umlauf ge- 
setzten Exemplaren hineingekommen waren, so bleibt es doch ganz unwahr- 
scheinlich, dafi Ovid bei den Anderungen der letzten Ausgabe der Daphnesage 
eine neue Fassung gegeben haben solite. 

2) Fieri potuisse, ut poeta per amicum aliquem exemplum illud, ut ipsius 
sumptibus (4in Selbstverlag’) prodiret, mercennario bibliopolae traderet (cf CDziatzko 
sub ‘Buchliandel’ Pauly-Wiss III 980, Birt Abr d ant Buchw p 320), hoc ut non 
praefracte negandum, ita parum credibile est. 

3) Cf trist 111 1, 65 sq, ubi tertius Tristium liber ad templum Apollinis Pala¬ 
tini ductus sic queritur: quaerebam fratres exceptis scilicet illis, quos suus optaret 
non genuisse pater: quaerentem frustra custos e sedibus illis praepositus sancto 
iussit abire loco, ex P 1 1, 5 publica non audent (libelli) intra monimenta venire. 

4) Nam siquis forte bibliopola, id quod nescimus, post mortem poetae ausus 
est editionem parare, non tamen ea, quippe quae non niteretur codicillis auctoris 
aut certe bonis et auctoritate quadam insignibus exemplis, adeo videtur percrebru¬ 
isse, ut exempla privata non dico tollerentur, sed postponerentur (cf Birt 
Abr p 325). 

5) Cf praeter testimonia nostrae editionis REhwald Ad historiam carminum 
Ovidianorum iecensionemque symbolae I II Progr Gotha 1889 1892 et quae con¬ 
gessit Schanz Gesch d rom Litt IP 1, 351. legerunt igitur, ut nomina quaedam in¬ 
signia proponam, Metamorphoses Seneca , Lucanus, Valerius Flaccus, Homerus La¬ 
tinus, Statius, Martialis, Calpurnius, Ausonius, Ammianus , Maximianus, auctor 
historiae Apollonii. 

6) Cf praeter testimonia nostra CPascal Letteratura Latina medievale (Ca- 
tania 1909) p 167 x . MManitius Beitrage zur Geschichte des Ovidius und anderer 
rom Schriftsteller im Mittelalter Phil Suppi VII 1899, 723/767 (et quae add Lit 
CBl 1900 Sp 1129/30 CWeyman) ac multis locis eiusdem liber locupletissimus 




VI 


in praef ed erit p VII, ante Prisciani tempora a docto quodam 
homine factam esse novam recensionem Metamorphoseon, hoc quo 
iure dixerit non video, immo omnibus locis a Prisciano allatis, in 
quibus inveniuntur lectiones a librorum Ovidianorum consensu (A) 
recedentes , cum aliae rationes discrepantias interpretandi praesto 
sunt tum communis grammaticorum in laudandis auctoribus negle¬ 
gentia et indiligentia. exeunte tandem aevo antiquo fuisse 
hominem non plane indoctum , qui carmen male habitum et de¬ 
formatum emendaret, interpretaretur, commentariis adornaret * 1 ), 
colligere licet ex reliquiis, quae hic illic deprehenduntur in Lactanti 
Placidi qui dicitur narrationibus huic editioni adiectis, apud mgtho- 
graphos, qui hinc pendent, Vaticanos, apud Probum (ad georg 1399, 
cf test nostra ad XI 736), Servium, Vibium Sequestrem 2 ), hac igitur 
aetate recensio nova facta esse videtur , cuius aut unum aut pauca 
(cf p XII) exempla (classem O dico) coniuncta cum illis, quas modo 
dixi, fabularum narrationibus , in medium aevum venerunt. Item 
servata sunt exempla aliquot atque, ut videtur, multo plura librorum 
a correctore non emendatorum ideoque neglegentius habitorum, 
exempla dico classis vulgatae (X). 

Optime autem accidit, quod homines, qui tum erant, ea quae 
acceperant multo magis pie religioseque colebant et servabant quam 
ipsi veteres, nam eorum opera singulari et gratissima factum est, 
ut medii aevi ne primis quidem et obscurissimis temporibus non 
modo non exstingueretur, sed ne inminueretur quidem aut negle¬ 
geretur memoria Metamorphoseon 3 ). quare quam non fieri potuit, 

Geschichte der Lat Literatur des Mittelalters I Von Justinian bis zur Mitte des 
X Jahrh Miinchen 1911, STafel Die tlherlieferungsgesch von Ovids Carmina ama¬ 
toria. Verfolgt bis zum 11 Jahrh Miinch Diss 1910 p 62 sq, GPrzychocki Accessus 
Ovidiani (Krakau 1911) p 1 sq, KBartsch Albrecht v Halberstadt und Ovid im 
Mittelalter (Leipzig 1861) Einleitung p XI sq XLIII sq, ceterum Schanz Gesch d 
rom Lit IP 1, 352. 

1) Cf Ehwald Progr Goth 1889, 1. 

2) Cf testimonia nostra ad XI 751 et passim. ceterum de his testimoniis hoc 
monere velim, me non id egisse, ut enumerarem quam plenissime imitationes et 
similitudines Ovidianas; quae opera fuisset et inmensa et inutilis, satis igitur habui 
attulisse (quaedam me fugisse scio) primum eos locos, qui poetae nomine addito 
laudarentur, tum totos versus aut ad verbum aut parva mutatione descriptos, 
deinde eas imitationes, quae essent et certissimae et memorabiles ob id ipsum, 
quod lectas esse tempore aliquo Metamorphoses eis probatur, quos huius carminis 
locos post saec XII laudatos videbam, eos (nisi quod Vincentium Bellovacensem 
accedere iussi) fere omisi. 

3) Cf et eos quos supra laudavi testes et praeter ceteros librum opti- 






VII 


ut, id quod olim putabant, omnes nostri libri ad unum medii aevi 
archetypum redirent! ac legerunt, ut ex multis paucos praecipue 
commemorem, Metamorphoses saeculo sexto Isidorus, septimo Ald- 
helmus Malmesburiensis (cf testimonia nostra ad XIV 55 sq), octavo 
vel nono auctor vitae Leudegarii Martyris (quem post annum 684 
scripsisse testatur Traube III 1), Theodulfus Aurelianensis (Ma- 
nitius I 540), Micon * 1 ), Wandalbertus (Manitius 1558), Heiricus (cf 
testim nostra ad III 704 X 84 XII 54), decimo Notker {cf testim ad 
1X187) et auctor carminis illius, quod inscribitur Ecbasis Captivi 2 ), 
saeculo autem undecimo non est quod enumerem eos, qui Meta¬ 
morphoses legerint, aut bibliothecas, in quibus exempla fuisse 
veteres catalogi confirmant 3 ). easdem, cum essent in iis libris , qui 
in scholis legerentur 4 ), medio quoque aevo commentariis instructas 
esse non mirum videtur, horum antiquissimus, ut qui sit scriptus 
saec XI, est is, de quo disputavit Meiser 5 ). sed auctor eius 
Ovidium temporibus Domitiani floruisse et Christianum fuisse 
fingit! neque quicquam in notis istis est, quod veterem doctrinam 
sapiat, nihil quod commune sit cum Lactanti Placidi narrationibus, 
nihil denique, quod sit alicuius pretii, illud tamen memorabile 
videtur, scholiastam ad IX 294, ubi lemma est lucinam nexusque 
pares, haec notare: vel aliter secundum quod quidam libri habent 
,nexasque deas’, nam si ille non unum sed ,quosdam libros ‘ in 
scribendo ante oculos habuit, fieri potuit, ut iam saeculo XI exempla 

mum et doctrinae plenum ‘Poetae aevi Carolini ed Duemmler Berlin 1884' et in- 
primis tomum 111, quem LTraube annis 1886/96 edidit, cf etiam STafel Ic p 72 ‘Die 
Kenntnis Ovids bricht offenbar niemals ganz ab’ et quae dixit Sedlmayer Beitrage 
z Gesch der Ovidstudien im Mittelalter (Wiener Studien VI 1884) p 148: ‘Die 
Metamorphosen hiefien im Mittelalter Ovidius magnus oder Ovidius maior’. 

1) Cf HKeil lnd schol Hal aest 1872, Manitius I 472. 

2) Cf EVoigt , Ecbasis Captivi, StrajSburg 1875 p 28 et test ad I 11 X 559. 

3) Cf Przychocki Accessus Ovidiani p 6 et Tafel l c p 59 sq. 

4) Multa, quae huc pertinent, congessit Przychocki l c p 9. hoc idem valere 
de carminibus Pseudoovidianis, ut quae poetae nomen prae se ferentia perinde ac 
genuina in scholis sint lectitata, demonstravit idem p 34 sq, cf CPascal Letterat Lat 
Mediev p 81 sq et Tafel l c p 57 sq. 

5) Sitzungsber d Miinch Ak 1885, 47 sq. similitudinem quandam huius com¬ 
mentarii habent ‘scholia Amploniana', quae sunt adscripta in margine Erfurtani 
codicis Amploniani prioris (e), cf RGrau, De Ov. Met. cod. Ampl priore Diss. Hal. 
1892, 73. idem exscribenda curavit (p 81 sq) scholia potiora ad libros II et VII 
pertinentia, de alio commentario, qui est saeculi XIV dixit Haureau Sur un com- 
mentaire des Metamorphoses d’Ovide, Memoires de TInstitut National de France, 
Academie des Inscr et Belles lettres XXXI 2 (1883) 45 sq. plura collegit Przy¬ 
chocki l c 3816 . 







VIII 

non ex uno sed conpluribus libris describerentur, id est conta¬ 
minarentur 1 ). ceterum Metamorphoses inde a saec XII magis 
magisque placuisse et admirationem habuisse ex eo efficitur, quod 
bis in alios sermones translatae sunt, ac primum quidem vertit 
eas circa annum 1210 Germanice Albrecht de Halberstadt. sed is 
adeo non verbum e verbo expressit, ut neque quicquam ad Ovidi 
verba emendanda inde proficiatur nec quali usus sit codice statui 
possit 2 ), iam vero in sermonem Graecum vertit carmen ante annum 
1295, ut videtur (cf Mulier p 97 sq), Maximus Planudes monachus 
Byzantinus 3 4 5 ). qui cum tam religiose verbum pro verbo in vertendo 
reddidisset, ut quid latine legerit fere omnibus locis dignosci possit, 
exstitit vir doctus 1 ), qui demonstrare conaretur, illum codice usum 
esse optimo dignoque qui esset dux et interpres classis X. cui 
opinioni cum obstitissem b ), adiuvit me gravissimisque argumentis 
allatis rem absolvit (l c p 260 sq) ACastiglioni. nusquam enim 
Planudes meliora legit quam quae nobis praesto sunt, quid quod 
certis de causis ad eam sententiam inclino, ut censeam (cf l c Sp 
1102 sq) illum Metamorphoses vertentem conplures libros inspexisse 
et quidquid praeplaceret hinc illinc sumere non dubitasse, eundem 
non nego et de suo quaedam nomina propria (Graeca scilicet) in 
codicibus graviter corrupta bene correxisse et locis inpeditioribus 
nonnumquam genuinam lectionem (eam quidem aliunde notam) 
elegisse, quare quamquam auctoritatem huius versionis non agnosco, 
tamen verba eius, ubi e re videbatur, exscripsi. 

1) Obiter moneo, iam huic commentario antecedere praefationis loco ex illo 
more, qui postea medio aevo percrebruit, normam quandam additam ad scriptorem 
secundum scholae regulam interpretandum, quae tum Accessus nomine ferebatur, 
quaerere enim solebant tum interpretes, quae esset libri materia, intentio, utilitas et 
cui parti philosophiae supponeretur, docte de hoc more disputavit GPrzychocki in 
libello anno 1911 edito, qui inscribitur Accessus Ovidiani, cf Ehwald Progr Goth 1892,1. 

2) KBartsch Albrecht von Halberstadt und Ovid im Mittelalter Quedlinbury 
und Leipzig 1861. cf inprimis praef p CLX1I1 sq (nec tamen omnia quae is de 
codice Albrechti Ovidiano statuisse sibi videtur, certa sunt). ORunge, Die Meta- 
morphosenverdeutschung Albrechts von Halberstadt, Palaestra (Untersuchungen und 
Texte) 73, Berlin, 1908. 

3) Versionem Planudeam edidit (Paris 1822) ex duobus codicibus Parisinis 
JFBoissonade. sed eius editionis, ut malis codicibus nitentis, fidem suspectam et 
parum firmam esse demonstravit nuper collatis tribus codicibus Ambrosianis pro¬ 
babiliter in libello, qui inscribitur 'Analecta Planudea' (Studi italiani di filo- 
logia class XV1111910, 189j283) Aloysius Castiglioni. cf quae dixi BPhW 1911 Sp 208. 

4) Henricus IV. H. Mulier, De Metamorphoseon Ovidii codice Planudeo. Diss 
Gryph 1906. 

5) BPhW 1906 Sp 1099 sq. 











Sed redeo ad libros nostros, atque olim l ) congessi errores 
permultos aut omnium codicum nostrorum aut paene omnium 
communes id agens, ut probarem eos derivandos esse ex uno 
eodemque archetypo, quem tribui dubitanter aetati Carolingicae, 
saeculo nono vel decimo 2 ). in qua re minoris est momenti, quod 
in illis, quos dicebam, erroribus sunt multae , ut nunc ex editione 
nostra vides, lectiones verae genuinaeque. gravius est aliud, 
nullis aevi antiqui exeuntis temporibus notitia Metamorphoseon 
adeo evanuisse potest, ut credibile sit eam uno exemplo propaga¬ 
tam esse, idem (cf p VI sq et testimonia nostra) cadit in ea tempora, 
quibus transitus fiebat ex antiquo aevo in medium, idem in aetatem 
Carolingicam, idem in ea quae subsequebantur tempora, nullus 
hic locus archetypo , si archetypum dicis unum quendam codicem, 
ex quo ceteri omnes fluxerint — nisi forte eo nomine vocas 
codicillos poetae autographos vel illos, quos ‘ipse sua posuit maestus 
in igne manu‘ vel illos, quos postea, ut gratum faceret Caesari 
Augusto, in Ponto aliquot locis mutavit, immo errores illi com¬ 
munes codicum nostrorum, quatenus errores sunt, reperiebantur 
et in eis libris, quos legebant veteres, et in illis, qui veniebant ex 
antiquo aevo in medium, nec tamen in omnibus omnes, sed 
paullatim hinc illinc illati, ‘mensuraque ficti‘, ut est de Fama, ‘crescit 
et auditis aliquid novus adicit auctor‘! hos igitur libros aetati 
Carolingicae, pignoris depositi fidae illi sanet aeque custodi^), traditos 
cum suis erroribus, non scribae alicuius insipientis sed saecu¬ 
lorum culpa commissis, verius dicas archetypum codicum nostrorum, 
verius signes siglo A^). etenim si duo libri C et D ex eodem 
exemplari[ B descripti eosdem errores habeant, num recte concludes 
eos omnes fuisse in A, ex quo B fluxerit? mirum quantum nocuit 
arti criticae recentiorum vanum istud et saepe male intellectum 
nomen archetypi: nam illa, ut Narcissus iste, corpus putat esse, 
quod unda est! nec dubito, quin veteres ipsi habuerint in suis 

1) Cf NJhbb 1893, 602 sq. 

2) Octavum praefert Mulier l c p 82260, 

3) Cf ENorden Einl in d Altertumsw V 556: Das Mittelalter war ein besserer 
Verwalter der alten Literatur ais es die letzten Jahrhunderte des Altertums selbst 
gewesen waren. Es rettete, was noch zu retten war. 

41 Cf quae dixit de archetypo, quem vocabant, carminum amatoriorum STafel 
Ic p 32: Freilich muft ja in letzter Instanz ein solcker Stammvater aller unserer 
Hss existiert kaben, aber es ist durchaus nicht notwendig, dafi alie Arme der 
Oberlieferung, die heute fur uns durch die einzelnen Hss reprasentiert sind, sich 
gerade von einer Urhandschrift abgezweigt haben, sondern dies kann allmiihlich 
im Laufe der Oberlieferung geschehen sein. 




X 


(( 


libris varias quasdam lectiones, quae in nostros transierint velut 
I 70 et massa latuere sub illa et fuerant caligine caeca vel V 541 
et silvis peperisse sub atris et furvis p. sub antris vel XIV 8 et vectus 
et lapsus vel XV 92 et terra parit et terra creat alia, eius modi 
locis quid ipse poeta scripserit, nos, ut sumus subsidiis et ratio¬ 
nibus artis criticae multo melius instructi quam illi, qui olirn satis 
habebant fabulis lepidissimis legendis animos oblectare, saepe pro 
certo statuere possumus, rarius non possumus; ceterum cf quae 
dixi supra p IIIsq. neque quod certis quibusdam indiciis ad eam 
sententiam ducimur, ut putemus lacunas aliquotiens in A esse, 
inde colligendum est , illas cunctas et iunctas ad unum archetypum 
referendas esse, si quid (exempli gratia hoc dico) et post IX 651 
et post IX 177 desideratur , quis cogit nos putare id utroque loco 
antea omissum esse in uno eodemque exemplari? quid? fieri 
nonne potuit, ut duo illi errores ex duobus exemplis distantibus 
inter se duobus vel pluribus saeculis in multa apographa ex iisque 
in altera multa propagarentur? eadem ratione similes loci iudi- 
candi videntur velut III 641 V 370 VII 186 VII 509. idem valet 
de versibus transponendis ut VI 203 et VI 495 sq. 

Iam describam codices a me adhibitos, initium autem faciam 
a fragmento plane egregio, quod a ceteris libris seiunctum sua via 
haud scio an paene ad aetatem Ovidianam redeat. 

Antiquissimum fragmentum Bernense. exstat in foliis 
187 r /188 v codicis Bernensis 363. continet hos versus: I 1/199 
304/309 773/779 111/22 III 1/56. exaratum est scriptura insulari 
satis neglegenti post medium fere saeculum nonum 1 ), praesto 
mihi fuerunt praeter imaginem photographicamfi) collationes, quas 
fecerunt HHagen (cf Riese 2 p VIII), quam postea supplevit in 
litteris ad me datis (cf quae dixi NJhbb 1891, 690 sq), et REllis 
(Anecdota Oxoniensia I 5 1885). hoc fragmentum, ut est longe 
antiquissimum , ita solum praebere aliquotiens lectiones veras l c 

1) II codex Bernensis 363 fu certamente trascritto tra 1’ 856 e 1’ 868: pro- 
babilmente dopo 1’ 860 ABernardini Appunti cronologici intorno al codex Ber¬ 
nensis 363 (Sinigaglia 1911) p 18. cf praeterea de toto hoc codice maxime me¬ 
morabili: HHagen Catal cod Bern 1875 p 346 sq, Riese ed - Metam p VIII, 
AReuter Hermes XXIV 1889, 161 sq, quae dixi ipse NJhbb 1891, 689 sq, LTraube 
O Roma nobilis (Miinchen 1891) p 56 et passim, ABernardini II Fragmentum 
Bernense. Studi italiani di Filol class (Firenze 1909) XVII 203 sq. 

2) Cf Codices Graeci et Latini photographice depicti duce SG de Vries. 
Tomus II. Codex Bernensis 363. expressa sunt fragmenta Metamorphoseon 
p 373/376. 








XI 


demonstravi*). sed pauca addenda sunt de loco quodam (I 304 sq), 
quem non inmerito magni momenti esse putant viri doctissimi 
AGercke 1 2 ) et REhwald 3 ). nam ibi praebent omnes libri recentiores 

0 

cum Planude et edd veteribus (desideratur autem pars antiquior 
libri Marciani 223 = F) hanc, quam confirmat Sen NQu III 27, 3, 
lectionem iure ab editoribus receptam: 

nat lupus inter oves, fulvos vehit unda leones, 
unda vehit tigres, nec vires fulminis apro, 
crura nec ablato prosunt velocia cervo 

at omnes boni codices antiquioris notae, nec solum M N = O, 
sed etiam alterius classis (X) antiquissimi codices mutilati er falso 
ab oves ad tigres transeuntes omissis duobus hemistichiis, quae 
sunt fulvos vehit unda leones et unda vehit tigres habent haec: 

nat lupus inter oves nec vires fulminis apro 
crura nec ablato prosunt velocia cervo 

sunt autem in O r (non item in e) duo illa omissa hemistichia 
aut suprascripta aut adscripta atque ea in O a manibus sine dubio 
recentioribus. a solum versu pleno ex eis male conglutinato et 
male postposito haec habet: 

nat iupus (sic) inter oves nec vires fulminis apro 
unda vehit tigris fulvos trahit (sic) unda leonis 
crura nec ablato prosunt velocia cervo 

varie haec explicari posse olim (cf NJhbb 1891, 704 et BPliW 1896 
Sp 1167 sq) demonstravi, nunc haec via rei expediendae, qua cum 
Gerckio et Ehwaldo una me iturum esse spero, facillima et apertissima 
videtur, si verum est, quod supra (p VII et IX) dixi, neque antiquo 
aevo exeunte Metamorphoses lectitari desitas esse et satis multa 
exempla earum medium in aevum venisse aut correcta ab homine 
aliquo non indocto (cf p VI et ed nostrae p 638,17; 639, 8; 720,15), aut 
classis vulgatae, in illis (O) duo ista hemistichia omissa esse liquet, in 

1) Frustra oblocutus est ABernardini. ac de 1 56 fulgora a (frigora A) cf 
BPhW 1911 Sp 206 sq. de I 82 hoc addo, pluvialibus in a pro fluvialibus in A 
(idem error 111 594) confirmari hac Lactanti Placidi (p 632, 8) metaphrasi: Pro¬ 
metheus Iapeti filius terram imbre mollivit et ex hac hominem ad dei similitu¬ 
dinem et imaginem finxit, neque illud neglegemlum est, quod cum in Lactanti 
narrationibus praeposita sit singulis Metamorphoseon libris series titulorum, series 
etsi non eadem sed tamen similis in a praecedit libros 11 et 111. colligo inde 
eam seriem non factam esse a scriba fragmenti ct, sed exstitisse in eo, quo ille 
usus est, exemplari. 

2) Senecastudien (NJhbb Suppi XXII 1895) p 53 sq. 

3) Krit Beitr zu Ov Epp ex Ponto (Gotha 1896) p 10. 




XII 


his (X) quid fuerit, minus liquet, nam ut non habent ea er 1 , sic habent 
recentiores {m n r 2 f s* q Plan co). ergo omissa sunt in aliquot 
libris classis X, non tamen in omnibus, vides, unde in illis 
(excepto s) postea adscripta sint, antiquo igitur aevo ea, quae in 
manibus hominum erant exempla, partim habebant illa, partim non 
habebant, sic origo erroris inde repetenda videtur, quod in aliquo 
nobili exemplo^), ex quo multa apographa postea venerunt, hemistichia 
primo omissa, post suppleta sunt, qui exemplar illud descripserunt 
librarii veteres haec suppleta aut (neque enim sensus flagitabat) 
omiserunt aut in textum inseruerunt, atque alii (velut librarius eius 
exempli, quod Seneca legit) iusto, alii (velut is, qui illud exem¬ 
plum, ad quod a redit, exaravit) falso loco. 

Bernensi aetate proximum est alterum fragmentum, quod 
utrum classi O an (id quod malim) X attribuendum sit parum 
constat. 

X Fragmentum Lipsiense Repi nr 74. est membranaceum, 
saeculo X scriptum, insunt met III131/252 in foliis 28 v /31 . sequitur 
autem postam III5 hic titulus: Idem eiusdem ex libro metamorphoseon 
acteon in ceruum. ac dixerunt de hoc insigni codice in Berichte 
d kgl sachs Ges d Wiss II 1850, 1 sq (Opusc I 286 sq) MHaupt, 
in Uberlieferungsgesch von Ov Carmina amatoria (Diss Monae 1910) 
p 8 STafel et nuper in editione Aldhelmi (Mon Germ auct antiquiss 
XV 1) I 48 REhwald. contulit post Clementem Hellmuth (Sitzungsb 
d kgl Bager Ak d 1883 II 222 sq) FVollmer collationemque 
suam benigne mihi permisit, totum codicem redire ad antiquissi¬ 
mam aetatem Carolingicam et artissime cohaerere cum Paulo Dia¬ 
cono, Theodulfo, Alcuino eorumque studiis docuit me olim per 
litteras LTraube. sane multa habet X notatione digna, ad exemplar 
maiusculis litteris scriptum pertinere videtur III 219 aflio pro 
aello (AELLO), vocabula saepissime falso divisa sunt ut 195 
cacumina taures, 208 gentem elampus, 233 oros itraphos, 236 Cete- 
ratur bacoit alia, formas Graecas in- os exeuntes nonnumquam 
solum servavit X ut 210 pamphagos — oriuasos, 211 Nebrophonos- 
que, 220 thoos. idem veram lectionem non semel solum vel paene 
solum videtur servasse, cf 205 timor hoc pudor, 206 primique, de 
aliis (ut 149 Fortunaeque, 152 idem meta) adhuc dubito. 

O Classis O-) perpauca exempla aetas Carolingica accepisse et 

1) Quidni in illo , quod poeta ex Ponto ad principem misisse videtur? licet 
enim hariolari in re incerta. 

2) Siglo O conplector hic, ut brevitati serviam, MIXfixx, cum in adnotatione 












XIII 


posteris tradidisse videtur, certe post saec XII nullum iam reperitur 
eius vestigium. 

Codex Marcianus Florentinus 225. is fuit olim in biblio- M. 
theca Dominicanorum S. Marci, nunc servatur in bibliotheca Lau- 
rentiana. est membranaceus, saeculo XIscriptus, 176—178 mm latus, 
312 mm altus, constat ex quindecim quaternionibus, ex quibus 
ultimus est septem foliorum, cum octavum sit abscisum, sunt 
igitur 119 folia, habet in singulis foliis prioribus lineas 41 — 43, 
in posterioribus (a folio 17 ad finem) 53. in folio membranaceo 
singillatim ante primum quaternionem inserto a manu saeculi XV 
scripta sunt haec: Iste liber e couetuf S. Marci de flo ordls pdic’ 
Que huit de hereditate Nicolai de Nicolis floretini uiri doctissimi. 
inter textum carminis scriptae sunt ab eadem manu prima Lactanti 
Placidi qui dicitur narrationes fabularum Ovidianarum, in fine 
folii r 119 est XIV 830 Irim adhersilem descendere limite curuo, 
fol 119 v est vacuum, desunt igitur XIV 831/851 et liber XV cum 
suis narrationibus fabularum totus, correctus est codex a diversis 
manibus, hi correctores aut rem suo arbitrio egerunt aut lectiones 
inculcaverunt classis X. quas correcturas (m) quamquam expressi, 
tamen, ut quae nullius pretii viderentur, non distinxi, cum praeser¬ 
tim vix id fieri posset, nisi quod recentissimas nominavi m 3. 
quantum ad rem orthographicam, M mira inconstantia et licentia 
bonas atque barbaras scripturas miscuit, nam ut multa vetusta 
servavit (cf quae congessit Merkel 1 p 7 sq), sic multa corrupit velut 
haec: coepi pro cepi, asta pro hasta, inhertes pro inertes, phedus 
pro foedus, menbra, exalare, ammonitu, supprema alia, vocativo 
haud raro praeponitur o. — notus fuit liber NHeinsio. qui quam¬ 
quam eum laudat ut ‘omnium optimum’ (cf ad met X 596 XIV 476 
passim), tamen nescio quo pacto in textu recensendo turbam de¬ 
teriorum plerumque sequi maluit, qui post Heinsium Metamorphoses 
ediderunt, plane neglexerunt Marcianum, multo post RMerkel usus est 
collatione ab Henrico Keil confecta, cum curavit primam editionem 
Teubnerianam anni 1861. eandem adhibuit ARiese, cum primum 
edidit carmen apud Tauchnitzium anno 1872. altera collatione, 
quam fecit GMegncke, non bene usus est OKorn in editione Weid- 
manniana anni 1880. atque ego adiutus et Keilii et Meynckii auto¬ 
graphis excussi bis Marcianum, primum anno 1900 Florentiae, iterum 

critica sic signaverim exemplar illud in fine mancum ex quo fluxerunt M et N. 
ceterum si quis suspicetur illud solum in medium aevum venisse, non habeam, quo 
haec coniectura refellatur: fix:x certe non obstant. 




XIV 


anno 1912 liberalitate praefectorum Laurentianae huc transmissum 
in bibliotheca regia Berolinensi 1 2 ). 

N Codex Neapolitanus IV F 3. hunc librum optimum, Mar¬ 
ciano cognatum et paene parem, ab NHeinsio raro laudatum pri¬ 
mus contulit et collationem publici iuris fecit in praefatione editio¬ 
nis alterius Tauchnitzianae anni 1889 ARiese. postea ipse eum 
excussi anno 1901 Neapoli, ac repetere hoc loco libet quibusdam 
inmutatis quae dixit de eo l c p XXX ARiese: ‘Codex est saeculi 
undecimi litteris longobardicis [immo Beneventanis, cf LTraube 
D Lit Z 1902 Sp 3158] diligenter [si spectas sc formas litterarum, 
erravit tamen saepe in exarando scriba multosque versus omisit] 
et distincte scriptus et a folio 3 V —181 v picturis permultis ad Ovi¬ 
dium haud [adde saepe, pertinent enim aliquot ad Ovidium] perti¬ 
nentibus sed eiusdem saec XI pingendi rationem referentibus orna¬ 
tus. foliis constat 201, paginae pleraeque sunt versuum tricenorum, 
folia 82 v —90 v (VII 4—488) et 103 (VIII 340—402) ab alia manu 
scripta sunt [de priore loco dubito], manus prima desinit fol 
188 v versu XIV 838 [paret et in terram pictos delapsa per arcus]’. 
quod M desinit octo versibus ante, versu 830, id olim (N Jhbb 
1894, 197) recte ita explicasse mihi videor, ut dicerem, librum O 
versu 838 desiisse, huius codicis facta esse duo apographa, ex 
quibus fluxissent et M et N. ex quibus id, ad quod rediret M, ali¬ 
quanto post descriptum esse quam illud, ex quo penderet N. spatio 
autem aliquo interiecto postremos octo versus, ut saepe est in fine 
librorum, aut perisse aut evanuisse, iam post fol 188 v sequitur foli¬ 
um singillatim insertum, in quo scripti sunt XIV 839/51 XV 1/47. 
proximum folium habet versus XV 48/122 exaratos ab eadem manu 
recenti, quae scripsit II121/181. sequuntur XV123/842 uno tenore ab 
alia manu scripti, in ultimo folio scripsit illa recens manus, cuius 
XV 48/122 sunt, versus XV 844 (843 excidit) ad finem carminis, 
conspectum bonarum lectionum expressi N Jhbb 1894, 644 sq. 

M et N sunt sola integra, nisi quod omittunt librum XV, exempla 

familiae O, qua inprimis textus Metamorphoseon nititur 2). ceterum 

M vera et genuina saepius servasse quam N (praesertim cum in 
0 

hoc vetus lectio saepissime erasa sit) conceditur, accedunt frag¬ 
menta tria codicum mancorum, qui et propter narrationes fabula- 

1) Magnum numerum bonarum lectionum, quas habet M solus aut paene so¬ 
lus, congessi NJhbb 1894, 760 sq. 

2) Cf quae dixi NJhbb 1894, 191 sq. congessi ib p 198 lectiones bonas 
multas nec tamen omnes, quas servavit solus O. 





XV 


rum textui carminis insertas et propter naturam lectionum classi O 
attribuendi sint. 

Fragmentum Londinense musei Britannici 11967. est fi 
membranaceum, oblongum, utrum sit saeculi X exeuntis an XI 
ineuntis nescio, exemplum scripturae habes apud Chatelain pl XCV. 
contulit post Carolum Dziatzko (cf Korn ed p VIII, ipsa collatio 
apud me est) Theodorus Gottlieb (Wiener St XII 1890, 137 sq) et 
contuli ipse, atque ille, ut denuo conferret partes servatas librorum IV 
V VI, ego librorum II et III. insunt autem II 833/875 III 1/510 
IV 298/803 V1/389 588/678 VI1/412. descriptum esse fi ex codice 
litteris minusculis insularibus exarato colligas ex huiuscemodi errori¬ 
bus: afpe pro harpe, tenebrata pro terebrata, lucrantia pro luctantia. 
in orthographia cumM congruit fi mirum quantum, consonantes prae¬ 
positionum in conpositis plerumque adsimilantur. saepissime mu¬ 
tata vides i et y, e et ae, t et c. h falso saepe aut omittitur (exi- 
buit) aut ponitur (cohercuit), s post x plerumque excidit, timpora 
michi menbra ut in M sic etiam hic saepe falso scripta sunt, quas 
habeat fi narrationes fabularum, vide p 628. valde dolendum est 
hunc codicem maxima ex parte perisse, nam ut fuit Marciani si¬ 
millimus, ita ei et aetate et pretio aliquanto praestitit, atque quam 
arte fi et M. coniuncti sint, exposui N Jhbb 1893, 623 sq. sed cum 
fi aliquot locis meliora suppeditet quam ipse M (IV 340 flexaque 
IV 388 incesto V 163 echemmon V 199 silex V 343 sumus alia), 
nescio an illic p 626 paullo iniquius de eo iudicaverim. 

Fragmentum Parisinum 12246. est membranaceum, sae- ut 
culi X. insunt (de narrationibus fabularum cf p 628) I 81/193 
II 67/160. contulit in journ of ph XV 30, 244 sq REllis. Jt con¬ 
gruit fere cum O. notandum tamen est, in eo solo exstare II 69 
id quod verum est, tethys. vocabula nonnumquam falso divisa 
sunt ut 1149 cedema dentis, 1155 pelio nossae, II 122 suis aero. 

Fragmentum Hauniense Ng kgl Sami 2°. 56. contuli co- x 
dicem huc transmissum in bibliotheca regia Berolinensi anno 1905. 
x est membranaceum, saeculi, ut videtur, XII exeuntis, binis in una¬ 
quaque pagina columnis, singulae columnae habent fere 41 lineas, 
insunt IX 324/797 X 1/707. multa sunt evanida, post hoc frag¬ 
mentum ne vestigium quidem ullum reliquum est familiae O. ac 
memoria dignum est inveniri in y. manifesta indicia contaminationis 
ex X in O inrepentis velut haec: IX 364 querunt ubi sit driope, 
IX 489 Quam bene tu pot. nostro gener, IX 503 precor ipsa thoro- 
que, IX 593 submersaque, IX 707 facti, at habet x quasdam lectiones 


XVI 


suas propriasque non malas , cf IX 422 Iasonia ceres (proxime ad 
verum), X 402 traxit (cf II 753 XI 709), X 536 Fine genus. 

Venio nunc ad classem X. hac dicebam contineri exempla carmi¬ 
nis satis multa, quae curas editoris illius veteris non passa, vulgatam 
orationis formam exhibentia, neglegentius x ) et plerumque a privatis 
hominibus scripta, ut erant, ab antiquo aevo exeunte aetati Caro- 
lingicae tradita sunt, ea, ut quae essent certa lege soluta, licentiae 
et neglegentiae plena, fuisse et deteriora et inter se ipsa multo 
magis diversa quam ea, quae sunt familiae O, facile intellegitur, cave 
tamen libros huius classis Xplane spernas, nam quis neget, eum , 
quisquis fuit, qui carmen recensuerit, ediderit, commentariis in¬ 
struxerit, errori obnoxium fuisse? en lectiones aliquot veras ge- 
nuinasque, quas debemus soli X: IV 143 carissime, IV 198 tem¬ 
perius, IV 792 alternis, V 151 impugnante, V 314 cedemus, V 558 
remis, VIII 85 fatali, VIII 87 habet X, VIII 340(402 habet X, 
IX 348 seruato, IX 668 mutata, IX 718 par aetas par forma, X 169 
eurotan, X 345 sperare, X 493 it in, XII 108 ualuit, XII 470 fe¬ 
mina, XIII 374 capi faciendo, XIII 464 gemenda, XIII 607 uera, 
XIII 700 aere, XIII 726 expositum, XIII 794 pomis, XIII 849 
habet X, XIV 215 moriri, XIV 254 stetimusque in, XIV 286 Clau¬ 
dor hara, XIV 421 haec tamen, XIV 557 naides, XIV 641 pote- 
rentur. aliae, ut V 267 studiique locique, quamquam minus certae, 
tamen venustae sunt, cf N Jhbb 1894, 192sq. 

8 Fragmentum musei Britannici, servatum in codice 

Harleiano 2610. contulit REllis 1 2 ). insunt Metam I—III 622. 
scriptus est, ait vir doctissimus, codex exeunte fere saeculo X 
[immo XI ineunte, cf Ehwald l c p 181] in Germania; certe I 298 
supei vineta scriptum est eadem, ut videtur, manu winstete et 

I 303 super agitataque robora ‘getribenen boma’. codex est, si 
orthographiam spectas, inter optimos (cf Eliis l c p V), idem, si 
spectas historiam textus, ut longe antiquissimus omnium librorum, 
qui ad classem X redeunt, magni pretii, valde igitur dolendum 
est partem multo maiorem eius perisse, et habet aliquot lecti¬ 
ones genuinas in O corruptas ut I 747 linigera, II 128 uolentes, 

II 284 oculis tantum tantum super, II 436 quem, II 476 aduersam. 

1) Verwahrloste Leseexemplare audiunt eius modi exempla apud ENorden 
Einl in d Altertumsw I 555. 

2) Anecdota Oxoniensia. Classical Series. Vol 1 Part 5, p 1 — 15. cf REhwald 
Jhb f cl Altw XL1II (1885 II), 180 sq. ipse de e disputavi BFhW 1885, Sp 1160 sq 
et NJhbb 1893, 629 , sed, ut nunc concedo, paullo iniquius. 









XVII 


de aliis (cf l c Sp 1163) etiamnum dubito, velut de II 633 semiuir 

II 691 tenuit, utut est, hoc constat habere e multas gravissimas- 
que interpolationes nec solum eas , quae totius classis X com¬ 
munes, sed etiam suae ipsius sint ac propriae velut I 312 inopes 
ieiunia uictus, 1591 altorum nemorum sed demonstrauerat umbras, 

III 55 leto data corpora, III 397 sq et a corpore sucus Corpore 
somnus abit, III 584 duris colerentur rura iuuencis. atque haec 
ipsa interpolandi mira libido antiqui, non medii aevi videtur esse. 

Duo folia codicis Vaticano-Urbinatis 342 ad Iuvenalis sa- v 
tiras adsuta, saeculo XI a duabus manibus scripta, insunt met 
V 483—VI 45 VII 731—VIII 104. protulit eorum lectiones pru- 
denterque de iis disputavit RhMus XLVI 291 sq CHosius. utrum¬ 
que fragmentum classi X tribuendum esse (id quod N Jhbb 1893, 
627 negare non debebam), apparet cum ex eo, quod Lactanti Pla¬ 
cidi narrationes desiderantur, tum ex ipsis lectionibus, cf V 558 
remis, VII 731 calebat, VII 756 manibus quod cernis, VIII85 fatali. 
v quamquam suis interpolationibus non plane caret (ut V 566 
nomen commune deorumj, tamen ille codex deperditus, cuius haec 
folia olim fuerunt, in optimis classis X videtur fuisse, ut qui 
habeat pro varia lectione solus ex vetustioribus VIII 103 impelli. 

Codex Marcianus Florentinus 223, qui olim fuit in F 
bibliotheca conventus S. Marci, nunc servatur in bibliotheca Lau- 
rentiana. qui codex nobilissimus cum accurate descriptus sit ab 
Antonio Kunz^), SGOwen * 2 3 ), Theodoro Gottlieb s ), gravissima tantum 
hic repetantur additis de meo paucis, quae e re videntur, constat 
igitur codicem esse e duabus diversissimis partibus conflatum, 
nam postquam antiquorum quaternionum conpage soluta folia satis 
multa perierunt, ea praeter duo suppleverunt duae manus recentes, 
praefixa autem sunt antiquiori codicis parti tria folia partis recen- 
tioris, quorum primum vacuum est, nisi quod habet hanc in¬ 
scriptionem: Liber Conuentus scti Marci de fla (i e Florentia) ord is 
pdicatorum hitus (i e habitus) a fre Georgio Ant° uespuccio filio 
natiuo 1499. en ea quae insunt in ceteris foliis: 

fol 2 et 3: met I 1/445 (sed 442/445 adscripti i mg inferiore), manus 

recens 1 

fol 4/9: met I 446/111 110. manus antiqua 1 

\) P. Ovidii Nasonis libellus De medicamine faciei Wien 1881 p 5 sq. 

2) P. Ovidii Nasonis Tristium libri V (Oxford 1889) p XXI sq. 

3) Wiener Studien 1890 p 141 sq. addidit nonnulla Progr Gotha 1892 , 3 
REhwald. 

Ovid Metam. 


b 



XVIII 


fol 10/12: 
fol 13: 
fol 14 et 15: 
fol 16!56: 
fol56v: 

fol57 et 58: 
fol 59/64: 


metIII 111/1V 39. manus recens 1 

met IV 40/260, manus antiqua 1 

met IV 261/701. manus recens 1 

metlV 702 ad finem carminis, manus antiqua 1 

Nux et libellus De medicamine faciei. 

manus antiqua 2, eadem, quae libros Tristium scripsit 

trist 11,1/1 5, 10. manus recens 2 

trist I 5,11/111, 7,1. manus antiqua 2 

(III 7,2/lV 1, 11, qui 398 versus occupaverunt duo folia, 

perierunt nec suppleti sunt). 


fol65/66: tristIV1, 12/1V7,5. manus antiqua 2 

fol 67/71: tristlV7,6 ad finem libri V. manus recens 2. 

Est autem codex membranaceus, forma maxima, binis in una¬ 
quaque pagina columnis versuum plerumque 55—57 praeter 55 v , 
quae pagina quattuor columnas habet, ac de aetate codicis Owen 
(praef Trist p XXIV) sibi aliisque persuasit Metamorphoseon partem 
antiquam saeculo XII, Tristium saec XI, universi codicis partes 
recentes saec XV scriptas esse, a quo ita dissentio, ut dicam, an¬ 
tiquae partes Metamorphoseon utrum saec XI exeunte an saec XII 
ineunte scriptae sint incertum esse, idemque sensit Aemilius Jacobs, 
quem saepius adii, cum anno 1906 codicem huc transmissum in bi¬ 
bliotheca regia Berolinensi excussi, recentes vero partes Meta¬ 
morphoseon malim cum Kunzio (lep 6) saeculo XIV dare quam XV. 
codicem esse et a familia O alienum et classi X addicendum, quam, 
cum in ea sit turba deteriorum (g), vulgatam dicas, ex multis in¬ 
diciis apparet, primum habet librum XV, qui in O deest, integrum, 
tum non habet narrationes illas, quas Lactanti Placidi esse Italus 
quidam voluit, deinde lectiones eius sescentis locis congruere vides 
cum deterioribus, quibus omnibus cum sine dubio praestet bonis 
lectionibus, cumque multas interpolationes, quae magnam partem 
deteriorum occupaverunt, non habeat, suis propriisque vero, ut vi¬ 
detur, plane careat, hunc potissimum idoneum esse puto, qui nobis 
sit auctor et dux classis X. quid quod aliquotiens verum vel id 
quod vero proximum est solus vel paene solus servavit ut V 112 
mouendo, V 484 sideraque uentique, V 598 propiori, VI 495 496 
497 sic, VII 115 subito om, VII 144 145 146 sic, VII 439 eleusin, 
VIII528 planguntur, XI610 ebeno sublimis in atra, XIII 174 me 
thenedon, XIII 698 coronos, XIV 501 cubitusque leuis sinuatur, 
XIV 671 ulixei, XV 230 solidorum more ferorum, XV 546 accensior. 

Huic proximus videtur et aetate et pretio: 
t Codex Tegernseensis, nunc servatus in bibliotheca publica 
Monacensi (Fasciculus 29007). est saeculi XII. quae supersunt 








XIX 


folia sunt partes codicis alicuius olim pleni et integri, qui (nam et 
inest liber XV neque insunt narrationes illae fabularum) classi X 
tribuendus sit. dixit de r CIHellmuth^), cuius collatione uti mihi 
licuit, sed post eius curas novum fragmentum eius codicis invenit 
WMeyer 1 2 ), cuius lectiones addidit, qui Hellmuthii collationem in 
meum usum supplevit et correxit, STafel. denique de lectionibus 
quibusdam, quae sunt in fragmentis libri XV benigne me certiorem 
fecit FrVollmer. habent autem ea codicis folia, quae supersunt, 
hos versus carminis: I 135/189 295/350 IV 160/189 482/543 
VI574/700 VIII179/234 632/687 1X 754/797 X 1/384 XI 670/795 
XII 68/131 325/386 XIII 1/126 191/318 383/832 897/968 XIV1/54 
183/246 375/438 567/630 696/761 XV 231/363 430/491 621/748. 
r quamquam suis interpolationibus non plane caret (ut XI 774 
metus celer urget amoremj, tamen est inter optimos classis X et, 
praeterquam quod mancum habemus, codici F conparandus. atque 
habet solus vel paene solus, quae sint recipienda, cf XV 340 
ethne, XV 438 helenos, XV 479 instructum pectora, XV 675 
castos, XV 718 antium. 

Minoris pretii est: 

Codex Monacensis 23612, saec XIII, is quoque muti- g 
latus 3 ), insunt X 283/XIV 746. contulit CIHellmuth et post eum 
STafel. uterque mihi ut suis opibus uterer, liberalissime permisit, 
g videtur fluxisse e codice quodam ita ex M descripto, ut omitte- 
rentui Lactanti Placidi narrationes, inculcarentur multa per con¬ 
taminationem ex libro aliquo classis X (cf quae dixi l c 637 et 
supra p XV). est igitur inter codices mixtos, nec video, quid 
boni suppeditet, quod non aliunde petere liceat. 

Codex L a urent ianus 36, 12, membranaceus, saec XII l 
ineunte scriptus, is, cum folia sint 74, continet in foliis septua¬ 
ginta duobus (in primo enim folio scripta sunt pauca, quae ad 
rem astronomicam pertinent, ultimum vacuum est) Metamorphoseon 
libros I—XII 298 exitus assidue successu caedis ouantem, ita ut 

1) Sitzungsb d Miinch Akad 1883 II231 sq. iudicavi ipse paullo iniquius de x 
NJhbb 1893, 634 sq. 

2) Cf eius notam in folio quodam adiecto, ut testatur STafel, fasciculo illi 
29007: Dazu kommt 5 Juli 1883 das von Heilmuth noch nicht benutzte Fragment 
VI 574/637 638/700, das ich aus der Indersdorfer Hs 7742 abgelost habe, ein wei- 
terer Beweis, dafi die Tegernseer Hss nach Indersdorf geschenkt oder ver- 

kauft haben. 

3) Dixit de eo CIHellmuth Sitzungsb d Miinch Akad 1883 II 241 sq, cf 
tamen NJhbb 1893, 635 sq. 

b* 



XX 


prima pagina habeat 55 versus, ceterae 60 — 64. codex iniquis 
casibus male habitus est, multa aut evanida aut deleta, multa 
redintegrata sunt, in paginis prima et ultima perpauca legi possunt, 
exaratus est codex a conpluribus librariis deinceps munere suo 
functis, textui carminis additae sunt multae correcturae et glossae 
a diversis manibus scriptae, collationes suppetebant Henrici Keil 
et Gustavi Megncke, illa olim in Rudolfl Merkel, haec in Ottonis 
Korn usum facta, atque hanc supplevit a me rogatus Camillus 
Vitelli, adulescens patri optimo studiisque antiquitatis nunc inmatura 
morte ereptus, huic codici l RMerkel (ed 1 p IVsq) olim tantum 
tribuit, ut eum Marciano (M) parem esse iudicaret. et est in anti¬ 
quissimis classis X propriisque interpolationibus paene caret (nisi 
quod librarius aliquas lectiones e familia O arcessivisse videtur), 
qui quamquam non sine fructu adhibetur, cum quaeritur, quid 
sit commune classis X, tamen vix habet, quae ad textum emendan¬ 
dum valeant. 

h Codex Hauniensis 2008, olim Hamburgensis, nunc in bi¬ 
bliotheca regia Hauniensi servatus, forma est quaternaria, saeculi 
XIV eum esse testatur catalogus, sed mihi, cum codicem huc 
transmissum anno 1905 excuterem, saec XIII potius scriptus esse 
videbatur adsensusque est Aemilius Jacobs, vir harum rerum 
peritissimus. forma litterarum aliquantulum in angulos exit Gothi- 
cisque est similis, habet carmen integrum, in fine est subscriptio 
manus recentioris haec: Fol 156 Joh Mart. Winckler Lt. Rev. Capit 
Hamb. Secretarius. in unaquaque pagina sunt versus 38 — 40. in 
margine et inter lineas adscriptae sunt a diversis manibus (in 
quibus est ipsius Winckleri) permultae notae, glossae, argumenta 
fabularum (quae tamen narrationibus Lactanti Placidi nusquam 
similia sunt), in orthographia sunt, quae antiquioris scripturae 
videantur velut iuncxit reppulerint obprobrium karissime oblicum 
alia, quamquam haud scio an haec sint fallacia, latius enim 
patent casus et libido librarii, quam ut hoc infirmo fundamento 
niti liceat, adspirationem etiam hic illic falso et omissam (inesuro) 
et positam (cohercebat) vides, conpendia sunt multa eaque quae 
huius aetatis sint communia, illud autem tenendum est in om¬ 
nibus nostris libris virgulam ~, qua consonantem omissam esse 
indicatur, poni et pro m et pro n. quare in terminationibus non¬ 
numquam dubitationem moveri (enea alia) apparet, h est procul 
dubio memorabilis lectionibus aliquot aut veris aut veri similibus, 
quas mera coniectura Italorum ortas esse vix credibile videtur ut 115 







XXI 


utque erat et, II 249 Termodonque, II 567 me petiit ipsa licet, 
IV 562 inmeides, VII 260 intinctas, VII 731 tristi, IX 257 nolet, 
XII 494 rabidi, XIII 385 sustinet, XV 77 suos, XV 714 liternum, 
XV 755 metridateisque, XV 776 en (fortasse II 47 petit, cf 44). sed 
cum sit inquinatus suis interpolationibus (ut I 660 nunc de grege, 

II 44 sq et illud me tribuente feres, III567 retinacula, IV 493 pars 
iacet ex' humeris,) neque absit semper suspicio contaminationis, 
nimium ei tribuisse videtur OKorn. 

Codex Erfurtanus collegii Amploniani numero I (prior) e 
signatus, est saeculi aut XII (Merkel, Grau) aut XIII (Korn). 
contulit post Merkelium et Kornium descripsit que RGrau 1 ), cuius 
verba (p 5 sq) paullulum contracta hic proponere libet: est mem¬ 
branaceus, forma maxima, constat 58 foliis ita, ut quinque quater- 
niones (fol 1 7 15 23 31), quorum primi duo folia (versus I 608/11 227) 
perierunt, subsequantur duo quiniones (fol 39 49). versus in pa¬ 
ginis bipertitis scripti sunt centeni, sed tituli singulorum librorum 
binos versus explent, scriptura est minuta eademque elegantissima... 
scripserunt codicem complures librarii: primus quinque quaterni- 
onum textum scripsit usque ad XI 126 .. . alter, qui eodem fere 
litterarum ductu usus est, desinit XIII 437 ... ab his duobus librariis 
plane diversa est scriptura tertii ( e 2 ), qui postremam codicis partem 
scripsit et hanc subscriptionem addidit: 

Expl. lib. Ovidii Publii Nasonis metamorphoseon i. e. de trans¬ 
mutatione 

Versus millenos bis sex in codice scriptos 
Sed ter quinque minus contulit ouidius 

hic idem librarius in priore parte codicis multa correxit, varias 
lectiones , glossas, notulas, scholiorum dimidiam partem addidit, 
habet enim codex multa scholia partim ab hoc librario, partim a 
manu etiam recentiore scripta, ac sunt ea similia scholiis codicis 
Monacensis 4610 (cf supra p VII^), non similia Lactanti Placidi 
narrationibus, codex ipse in libris, qui sunt classis X , insignis est 
elegantia orationis, rectissime enim de eo dixit in praef ed l p XII 
RMerkel: dignissimus liber, quem studiose pervestiget, si quis aevi 
illius eruditionem et interpolandi licentiam cognoscere voluerit. 
quamquam et ipse et qui post eum codicem examinavit RGrau 
nimium ei in textu constituendo tribuerunt, nam quas hic enu¬ 
merat (p 29 sq) plurimas lectiones tamquam veras genuinasque, eae 
maxima ex parte interpolatae, certe falsae, ceterae paene omnes 


1 De Ovidii Metamorphoseon codice Amploniano priore. Diss. Hal. 1892. 



XXII 


non propriae sunt codicis l, sed totius classis X. restant aliquot, 
de quibus dubites, sunt autem hae: V 195 non uiribus, VIII206 
nec te, IX 273 steneleius, X 363 consultaque qualem Optet, 
XI 57 os petit et sparsos, XII 255 belates, XIII 678 antiquam 
matrem cognataque iussit, XIII 684 Hyleus, XIV 59 mediaque 
tenus descenderat aluo, XIV 121 cum duce cumea, XIV 561 nisi 
siqua uehebat achiuos, XIV 582 coegerat, XIV 646 Desectum p. gr. 
uersasse, XIV 761 o mea, XIV 779 premunt, XIV 801 strata est- 
que, XV 42 culpa, in his quamquam nonnullae eiusmodi sunt, 
quae scriba codicis satis doctus coniectura assequi potuerit, tamen 
paucae (X 363 XI 57 XIII 678 XIV 59 XIV 561 XIV 646) ut 
verae sunt, sic genuinae videntur, sed vel sic cave credas nimium 
huic testi male fido. 

s Codex societatis Jesu Lovanensis. contulit NHeinsius in 
Mscr Diez Bibi Sant 148 (cf infra p XXIV) secundum editionem 
Elzevirianam anni 1629 et collationi hunc titulum praemisit: 
Ovidii Metamorphosis (sic) collata cum MS° Codice Jesu Lova- 
niensis qui lib. IX. post v. 120 deficiebat, ipse codex videtur 
perisse, fuit autem recentioris sine dubio aetatis , misere interpo¬ 
latus, insignis plurimis variis lectionibus inter lineas scriptis, at 
ille ei tantum tribuit, ut sit in fundamentis recensionis Heinsianae 1 ). 
et habet, quae haud displiceant ut I 187 circumtonat, I 370 se¬ 
quentis, III 631 aque, V 80 hamato, potiores tantum lectiones 
exscripsi. — ei similis videtur fuisse et interpolationibus et turba 
variarum lectionum codex Sprotii, cuius lectiones aliquot expressi, 
de quo in Mscr Diez BSant 148 e haec leguntur, quae non scripsit 
NHeinsius: Ovidii Metamorphosis Collatus (sic) cum VC. Caroli 
Protii (sic, sed cf Hs ad 1155) Aquisgranii. desinit collatio, quae 
non est a manu NHeinsii, in fine libri VIII. utrum ad finem non 
sit perducta an codex mancus, incertum est. hunc quoque Hein- 
sius plurimi aestimavit, nec desunt plane lectiones bonae ut II 284 
tantum tantum super. 

In libro XV quoniam deficit O, artem criticam e/./.EXTixcog 
exercendam esse olim (cf Progr SG 1893) demonstravi, quod 
quamquam verum esse etiamnum censeo, tamen ita circumscribo, 
ut dicam t F ceteris aliquanto praestare, de turba deteriorum (§) 
eis quae dixi in Conspectu siglorum p 2 pauca habeo, quae addam. 

a Codicum Ambrosianorum collationem benigne mihi transmisit 

1) Cf Hs ad VIII 775: ita optime vetustus codex Lovaniensis, quo usus sum 
et passim. 









XXIII 


Aloysius Castiglioni 1 2 ). hi quamquam sunt inter deteriores et gra¬ 
viter interpolatos, tamen, ut hic res se habet , non contemnendi, 
quid quod miro quodam casu servavit lectionem veram et ge¬ 
nuinam, misera interpolatione ex A expulsam mei XV 154 quid 
Styga quid manes et. 

In codicibus Guelferbytanis, quorum discrepantias publici iuris w 
fecit ABernardini, bonam lectionem aliunde ignotam non (cf tamen 
ad XV 570) repperi. nec vero laborem inutilem suscepit vir doctus, 
in hoc enim libro XV, quae est misera condicio eius, omnia redeunt 
eo, ut appareat, quae lectiones consensu omnium librorum (A), 
quaeque aut paucis aut singulis exemplis traditae sint, idque nisi 
codicibus quam plurimis excussis fieri non potest. 

Codicis Graecensis 1415 (saec XIII) collationem, quam fecerunt g 
MPetschenig et JRappold, permisit mihi, quem nuper e vita dis¬ 
cessisse multi mecum dolent, HJMiiller. exscripsi lectiones potiores 
codicis etiam in libris I — XIV. iam vero collationem codicis Lei- 
densis Vossiani 51, saec XIII, debeo comitati viri optimi, Scatonis v 
de Vries. dixi autem ei de gv et de duobus codicibus cartaceis Ba- 
sileensibus Fv 26 et Fvi 12 , qui sunt saec XV, alibi fusius 3 4 ), deni- b\ bi 
que tres codices Musei Britannici (Kings 26 saec XI—XII, Burn. 

224 saec XIII, Harlei. 2742 saec XIII) contulit Housman, collatos xyz 
publici iuris fecit JPPostgate *). e quibus z semel (una cum w*) 
verum servavit XV 570 et eodem lumina, ceterum hi omnes, ut 
qui sint vulgatae, quae dicitur, orationis formae addicendi, inter¬ 
polationibus redundant . 

Ad haec subsidia accedit voluminum manu scriptorum farrago 
quaedam, quae e bibliotheca Dieziana in bibliothecam regiam Be- 
rolinensem transiit, insunt in his copiis permulta Ovidiana, quae 
maxima ex parte videtur congessisse Laurentius Santen, partim 
codices, partim notae cum ab aliis auctoribus tum a NHeinsio 
scriptae, ac graviora suo quoque loco in adnotatione critica no- 
minatim adscripta invenies, pertinent autem ad Metamorphoses 
fere haec: 

Bibi Diez Q to . 1069 107 2 1075. insunt notae criticae, partim lectiones 
codicum, partim coniecturae, partim loci similes, in fronte voluminis 1075 est hic 


1) Cf eiusdem Analecta Planudea p 262 sq. 

2) Studi intorno alia storia e alia critica dei testo delle Metamorfosi d’Ovidio. 
II. II libro XV nei codici Guelferbitani. Bologna. 1911. 

3) Progr Soph-Gymn 1893, 3 sq. 

4) Journ of phil Vol XXII 154 sq. 




XXIV 


titulus: NHeinsii notae Mss. ad Ovidium Tom II ad tertium exemplar editionis 
Elzevirianae 1629. 

Mscr BSanten 148 b . inest conspectus veterum editionum Metamorphoseon 
ab ipso Laurentio Santen scriptus, idem hoc loco refert ea, quae NHeinsius in 
schedis tomo secundo tertii exemplaris ed Elzevirianae 1629 praefixis de collatio¬ 
nibus librorum a se aut factis aut adhibitis scripserat, haec tantum inde ex¬ 
scribo: Ante VIII aut VII cent scripti: Horum omnium optimi et veterrimi 
sex. Nempe Florentinus Sancti Marci, primus Mediceus, primus Palatinus, Ber- 
neggerianus [Argentoratensis], Neapolitanus Parrhasii et Urbinensis, qui duo ultimi 
literis scripti Longobardicis. 

Mscr Diez BSant 148 c I 11. insunt ‘PBurmanni patrui notae autogra¬ 
phae ad Ovidium’, quod additum est Edita sunt uberiora, id non valet de notis 
exegeticis, quae multae in parte II inveniuntur. 

Mscr Diez BSant 148 d . inest NHeinsii commentarius Ovidianus ipsius 
manu scriptus, ac foliis 152 — 236v continetur commentarius in Metamorphoseon 
libros I—XIV 148 faciet, cetera desunt. 

Mscr Diez BSant 148 e . insunt (p 100 sq) notae criticae hoc titulo 
signatae: In Metamorphoses variae lectiones et in fine (post VI 107): Hic desi¬ 
nunt Excerpta Metamorphoseon. scripsisse ea videtur NHeinsius. sequitur 
p 141 sq) collatio codicis Lovanensis (cf supra p XXII) item scripta, ut videtur, a 
manu NHeinsii , deinde (p 151 sq) ab alia, ut videtur, manu scripta Ovidii Meta¬ 
morphosis Collatus cum VC. Caroli Protii fimmo Sprotii, cf supra p XXII], tum 
(p 198 sq) exstant lectiones quaedam codicis anonymi ab anonymo descriptae, has 
excipiunt (p 237 sq) Notae in Ovidii Metamorphoses ab ignota manu scriptae, eas 
sequuntur lectiones quaedam, quas habet Fragmentum vetustissimum unius folii 
(signavi in adnotatione critica siglo (p, insunt lectiones ad 111114 pertinentes), in 
fine libri (p 311 sq) notantur permultae coniecturae virorum doctorum ad Meta¬ 
morphoses spectantes, pleraeque aliunde notae. 

Praeterea exstant in copiis Diezianis septem Metamorphoseon codices saeculo 
aut XII aut XIII exarati: Mscr Diez BSant 9 10 11 42 13 22 23. sunt hi omnes, 
ut qui exhibeant vulgatam carminis formam , e numero deteriorum, exscripsi in 
adnotatione aliquas eorum lectiones, ceterum contuli Mscr BSant 10, siglo d 
ignatum a XW 830 ad finem carminis et notavi discrepantiam lectionis. 

Quibus rebus expositis si quis quaerat, quasnam rationes in 
Metamorphosibus recensendis et in arte critica exercenda adhibere 
oporteat, ei haec fere respondere velim, carmina illa mutatas ho¬ 
minum dicentia formas antiquis temporibus pessime et neglegen¬ 
tissime habita, medio aevo ineunte pie inviolateque servata, postea 
(inde a saec XII — XV) iterum graviter interpolata habemus nunc 
Italorum pigmentis fucoque, quibus referta est turba deteriorum (g), 
detersis ea fere forma, qua aetas Carolingica accepit, accepit au¬ 
tem eius recensionis emendatae, quam ab homine satis docto factam 
et commentariis instructam esse supra (p VI) diximus, exempla aut 
perpauca aut unum, certe M N fluxerunt ex uno exemplari (O) in 
fine libri XIV manco, ad hoc idem quin redeant illi tres libri, 














XXV 


quorum partes parvas ([3 x jt dico) manibus tenemus, equidem non 
dubito, haec familia, ut videtur, post saec XII propagari desita 
est. alterius classis (X) sunt omnes libri pleni (i e librum XV ha¬ 
bentes), quos antiquo aevo exeunte illius, quam modo dixi, recen¬ 
sionis expertes, aetate Carolingica et post eam magno numero pro¬ 
pagatos hominumque manibus frequenter versatos pro vulgata 
scriptura fuisse puto 1 ), principem autem locum in classe X obti¬ 
nere mihi videtur F, ut qui aetate ceteris praestet et habeat sua bona, 
non habeat suas interpolationes, hic quaerat quispiam, potueritne 
fieri, ut post aetatem Carolingicam per contaminationem lectiones 
quaedam aut ex O in X aut ex X in O inculcarentur, atque hoc ut 
fieri nullo modo potuisse probari non potest, ita certe raro accidisse 
videtur, siquidem post saec XII, quo mos ille contaminandi 
percrebruit, exempla classis O describi et versari desita sunt 2 ), quae 
mihi perpendenti norma artis criticae exercendae in Metamorphosi¬ 
bus Ovidianis recensendis valere videbatur haec: 

1. Ubicumque classes O et X inter se pugnabunt, maiorem auc¬ 
toritatem habebit illa, quare si quando ab illius lectione disces¬ 
seris, eam non veram esse certis argumentis vel a loci vi et sententia 
vel a sermone Ovidiano vel a re metrica petitis demonstrabis, hic 
tamen cautissime, quaeso, agas in locis similibus afferendis, quibus 
pro re et tempore saepe probare poteris scripsisse hoc illudve aut 
Ovidium aut imitatorem Ovidianum. 

2. Ubicumque M. et N ita inter se dissentient, ut alter eorum 
a classe X stet, diligenter, ut modo dixi, inquirendum erit, utra 
lectio culpa librarii vel per errorem vel correcturam vel glossam 
vel interpolationem aliunde 3 ) inrepserit. 

1) Huic classi addico, ut par est, etiam illum codicem, cuius partem serva¬ 
tam siglo € signavimus, de 7. parum liquet, plane diversa est ratio fragmenti 
Bernensis (a), illud enim excerptum (cf p XIsq) e codice quodam pervetusto misso 
olim, ut videtur, in Angliam vel Hiberniam, et saeculorum et regionum spatio 
ab A longe longeque remotum longe aliam fortunam passum longe aliam faciem 
non habere non potest. 

2) Cf tamen quae dixi in proxima nota 3, de xl autem cf p XV et XX. classis 
vero X libros recentiores (g) mutuis contaminationibus ultro citroque illatis et 
acceptis madere quis negat ? 

3) Cf VII 268 luna pernocte ex Heinsii emendatione Ovidius, lunae per¬ 
nota M, lunae de nocte N X o>. apparet N corruptelae, quae erat in O, ita me¬ 
deri voluisse, ut lectionem interpolatam classis X reciperet, qui utrum eam pro 
correctura adscriptam invenerit in suo exemplari an ipse sumpserit e codice aliquo 
alterius, ut sit contaminatio, classis, nescimus, alia exempla, illa quidem rara, sed 
tamen rara collegi NJhbb 1894, 760 sq. 



XXVI 


3. Ubicumque lectionem aliquam in O inventam falsam, sive 
corruptam sive interpolatam, esse tibi persuaseris, confugies ad X. 
neque tamen, nisi F ceteris praesidio sit, agnoscam classem inte¬ 
gram. est enim periculum, ne ceteri, ab F destituti, habeant inter¬ 
polationes post originem illius saec XII vel serius natas et per 
contaminationem in multos libros illatas. 

4. Quoniam constat O omisisse (causae plerumque patent) 
versus quosdam vel versuum partes, cave abiudices poetae quic- 
quam propterea, quod id in O deest. at ubicumque quae ibi 
desiderantur habebunt aliquam offensionem sive sensus sive ser¬ 
monis sive rei metricae, ut insiticia delenda erunt. 

5. In coniecturis faciendis et recipiendis viri docti, qui huic 
carmini operam dabunt, omni genere cautionis et modestiae utantur 
velim, mutare enim quod exstat in A idem est atque mutare id 
quod ipsi veteres legerunt et medio aevo prodiderunt. 

6 . Ut novis codicibus indagandis et adhibendis futurum esse 
spero, ut uno et altero loco poetae suum reddatur, ita, quoniam 
Metamorphoses iam nunc tales fere habemus, quales habuit aetas 
Carolingica, monere velim nova recensionis fundamenta iaci non 
posse nisi libris eius modi inventis, qui aut similes sint fragmento 
illi a seiuncto a grege ceterorum et quasi solitario aut sint familiae 
O membra atque ea librum XV servantia. 

Coniecturas et notas veterum interpretum ex editione Petri 
Burmanni (tomus II, Amsterdam 1727) sumpsi et in meam rem 
converti, praeterea elegi tres editiones vetustissimas has, quarum 
lectiones praecipuas in adnotatione exscriberem: 

R 1. Editio princeps Romana V anni 1471. 4. 177 folia, 
praesto mihi fuit exemplar in bibliotheca Gottingensi sub titulo 
‘Auct Lat III 4930 ’ adservatum. desunt hic frons et primum folium 
cum versibus I 1/53 1 2 ), qui versus in folio postea inserto manu 
multo, ut videtur, recentiore suppleti sunt, in fine libri subscriptio 
est, cuius postrema disticha haec sunt: 

1) Non vidi editionem Parmensem in f° eiusdem anni, de qua haec scribit 
LSanten in Mscr Diez BSant 148*: Solae insunt Metamorphoses et Ovidii vita. 
Edidit et praefatus est Franciscus Puteolanus Parmensis. Impressit Balthasar Azo- 
guidus, civis Bononiensis, primus in sua civitate artis impressoriae inventor. 1471. 
exemplar magnificum. 

2) Docet nos HStSedlmayer (Wiener StudienVI 1884, 142 sq) editionem hanc 
curatam ab episcopo Johanne Andrea de Aleria habere in fronte titulum ‘POvidi 
Nasonis Maqni operis Metamorphoseos liber primus 
















XXVII 


Coradus fuueynheim: Arnoldus panartzq; magistri 
Roma impresserunt talia multa simul. 

Petrus cum fratre Franciscus Maximus ambo 
Huic operi aptatam contribuere domum. 

textus carminis conflatus est ex conpluribus codicibus, in quibus 
tamen M principem locum obtinet. 

2. Editio Veneta tertia^) anni 1486. forma maxima, edito- V 
rem in praefatione se profitetur Bonus Accursius Pisanus, prae¬ 
missa est vita Ovidii, inter textum insertae sunt Lactanti Placidi 
qui dicitur narrationes fabularum Ovidianarum (cf huius ed p 629). 
in fine est haec subscriptio: Impressum uenetiis per Bernardinum 
de Nouaria MCCCCLXXXVI die XIII Januarii, textus est inquinatus 
satis multis mendis typographicis. ceterum haec editio inter vetus¬ 
tissimas haud scio an maxime memorabilis sit. editor enim et in 
textu carminis et in narrationibus adhibuit cum alios codices me¬ 
lioris notae tum Marcianum (M). quare eius lectiones auctoritatem 
quandam habere mihi videntur, usus sum exemplari Gothano, 
quod una cum Aldina liberalissime huc misit REhwald, praefectus 
bibliothecae ducalis Gothanae. 

3. Editio Aldina anni 1502. 12 °. subscriptio haec est in fine: A 
Venetiis in aedib. Aldi Mense Octobri MDII. ipsi carmini praemissus 
est index Graeco-Latinus nominum propriorum, textus ut est multo 
magis emendatus quam in Romana et Veneta, ita multo magis 
recedit a libris manu scriptis . ad hanc igitur tamquam ad exem¬ 
plar specimenque eae, quae secutae sunt, editiones proxime accedunt. 

Passim exscripsi lectiones editionis, quam suis commentariis 
instructam prodire iussit Raphael Regius anno 1510 Mediolani apud 
Leonardum Pachel. usus sum exemplari in bibliotheca regia Be- 
rolinensi adservato sub liti W 3875. 

Nihil deinde vel paene nihil aut emendatio aut interpretatio 
carminis adiuta est iis editionibus, quae illo saeculo et priore 
decimi septimi parte prodierunt, exstitit tandem Nicolaus Heinsius 1 2 ), 
vir summus et de Nasone unice meritus, qui ingenium assidua poe¬ 
tarum Latinorum lectione excultum et ad omnem venustatem per¬ 
cipiendam egregie praeparatum ad restituenda in pristinum nitorem 
carmina Ovidi converteret quique, cum centum quinquaginta codices 


1) prima prodiit anno 1474, secunda 1484. cf Panzer Ann typogr III 236 935. 

2) POvidii Nasonis opera cum notis Nic Heinsii Amst. 1652 1658 1661. 
commentarium Heinsianum uberrimum habes in ed Burmanniana Amst. 1727. no¬ 
vam editionem curavit JFFischer Lipsiae 1758. 





xxvm 


aut ipse contulisset aut conferendos curasset, efficeret, ut omnis 
Ovidi crisis ab ipsius supellectile pendeat. modo inmensis copiis ra¬ 
tione et via uti voluisset! nam cum parum curaret, essentne sui 
codices veteres an recentes, sinceri an interpolati (nec raro eosdem 
meliores vel vetustiores appellasse videtur, qui alibi deteriores vel 
recentiores audiunt), cumque in textu constituendo libros, quos 
sequeretur, numeraret potius quam examinaret et recenseret, reti¬ 
ceret saepissime, quo quid libro scriptum vidisset, cumque fretus 
sagacitate sua et singulari poetarum Romanorum eorumque sermo¬ 
nis notitia saepe coniecturas faceret per se non necessarias aut nulla 
librorum auctoritate aut deteriorum et recentiorum dubia fide fultas, 
Nasoni quantum profuit, tantum paene obfuit ac posteris editoribus, 
qui eius arbitrium libidinemque sequi nollent, novam inquirendi et iu- 
dicandi necessitatem inposuit, novas difficultates explicandas reliquit. 

Heinsii vestigiis ingressi sunt proximi editores carminis, ac 
meruit bene de eo Petrus Burmannus, cum anno 1727 instructum 
notis Heinsii aliorumque edidit suasque observationes haud sper¬ 
nendas adiecit 1 ). neque, ut alios, qui occasione data in adnotatione 
nostra laudabuntur, taceam, sua laude fraudandus est JChrJahn 2 ). 
is enim in editione utilissima sano iudicio usus non modo commen¬ 
tarios priorum criticorum, quos in editione Burmanniana invenerat, 
excerpsit et summatim proposuit, sed etiam sedulo collegit (velut ex 
Heinsii epistulis, adversariis itemque ex commentariis Heinsianis 
Burmannianis aliorum ad varios libros conscriptis) quidquid 
lectionibus codicum Heinsianorum supplendis erroribusque in Bur- 
manni editione emendandis inservire posset. 

Longo temporis spatio interiecto nova prorsus aetas Metamor¬ 
phoses recensendi et emendandi initium duxit ab editione Rudolfi 
Merkel Teubneriana anno 1861 emissa (altera prodiit anno 1875). 
in hac enim, quamquam caret adnotatione critica, primum ratione 
adhibitus est ad textum constituendum e collatione Henrici Keil 
codex optimus Marcianus (M), ille, quem olirn Heinsius ut noverat 

1) Publii Ovidii Nasonis Metamorphoseon libri XV. Cum integris Jacobi 

Constantii Fanensis, Henrici Loritii Glareani, Jacobi Micylli, Herculis Ciofani, Da- 
nielis et Nicolai Heinsiorum et excerptis aliorum notis, quibus et suas adnotatio- 
nes adiecit Petrus Burmannus. Tomus II. Amsterdam 1727. 4°. inter textum 

carminis expressae sunt cum notis variorum criticorum narrationes illae fabularum, 
quae Lactanti Placidi esse dicuntur. 

2) P. Ovidii Nasonis Metamorphoseon libri XV. Ad codicum Mss. et editt. 
fidem recognovit et cum varietate lectionis edidit Joannes Christianus Jahn. 
Lipsiae 1832. 




















XXIX 


sic non cognoverat, sed in hoc studio, ut fieri solet, nonnum¬ 
quam modum excessit vir doctissimus, ut meros errores Marciani 
pro emendationibus venditaret, idem coniecturis faciendis et inter¬ 
polationibusy late patentibus multis locis indagandis , falsis his et 
illis, saepissime a vero aberravit, denique multum profuerunt 
nuper carmini Alexander Riese et Rudolfus Ehwald, atque ille 
cum in editione Tauchnitziana altera, quae anno 1889 prodiit, in 
lucem protraxit et adhibuit codicem Neapolitanum, hic quod in 
editione, quam instructam optimo commentario exegetico apud 
IVeidmannos post Mauricium Haupt et Ottonem Korn curavit 1 2 ), 
aliquot locis lectionem veram bene restituit, ipse num quid pro¬ 
fecerim in carmine recensendo et emendando alii viderint. 

Recentioris aetatis editiones et alia subsidia critica, quae ex 
parte, ubi res poposcerat, iam supra proposuimus, haec fere in 
adnotatione nostra laudari solent; alia rarius adhibita suo quo¬ 
que loco adscripta videbis. 

AAlgermissen, Quaestiones Ov. criticae. Diss. Miznster 1879. 

ECChrBach , Ovidii Metamorphoses. Mit kritischen und erlauternden 
Anmerkungen. Hannover 1831/36. 

GBaumgarten-Crusius, Ovidii Metamorphoses cum perpetua annotatione. 
Lipsiae 1834. 

ABernardini, Studi intorno alia storia e alia critica dei testo delle Me- 
tamorfosi di Ovidio. 

1 II Fragmentum Bernense. Firenze 1909. 

II II libro XV nei codici Guelferbitani. Bologna 1911. 

FHBothe, Vindiciae Ovidianae. Accedunt JHVossii lectiones et notae. 
Gottingen 1818. 

LBraune, De Ov. Met. locis quibusdam disputatio critica. Progr Cottbus 
1849. 

Luigi Castiglioni, Studi intorno alie fonti e alia composizione delle Me- 
tamorfosi di Ovidio. Pisa 1906. 

„ „ Analecta Planudea ad Ovidii Metam, spectantia. Firenze 1910. 

REhwald, Ad historiam carminum Ov. recensionemque symbolae I 11. 

2 Progr Gotha 1889 et 1892. 

REhwald MHaupt OKorn, Die Metam, des P. Ov. Naso erkliirt. Berlin 
1903. 1898. 

JGilbert, Ovidianae quaestiones criticae et exegeticae. Progr Meissen 1896. 

FGnesotto, Animadversiones in aliquot Ov. Met. locos. Padua 1881. 

JJHartman, De Ovidio poeta. Leiden 1905. 


1) cf REhwald Jhb f d Altw XLIII (1885 II), 265. 

2) Die Metamorphosen des P. Ovidius Naso. Erster Band. Erklart von 
Moriz Haupt. In achter Auflage von REhwald. Berlin 1893. Zweiter Band. 
Erklart von OKorn. In drittei Auflage von REhwald. Berlin 1898. 


i 




XXX 


EHedicke, Studia Bentleiana. V Ovidius Bentleianus. Progr Freien- 
walde 1905. 

CIHellmuth, Emendationsversuche zu Ov. Metam. Progr Kaiserslautern 
1880. 

RHelm, De Metam. Ovidianarum locis duplici recensione servatis. Fest- 
schrift f. JVahlen. Berlin 1900. p 337/365. 

„ „ Vindiciae Ovidianae. RhMus NF LVI 340/368. 

JHilberg, Serta Harteliana. Wien 1896. 

AEHousman, Transactions of the Cambridge Ph Soc 1889. 

OKorn, editio Metam. Berlin 1880. 

CHLenz, Erklarende Anmerkungen zu Ovids Metam. Braunschweig 1792. 
JNMadvig, Adversaria critica II p 66/109. Kopenh. 1873. 

HMagnus, Die Metam, des P. Ov. Naso erklart. Gotha 1886/1908. 

„ „ Studien zur Uberlieferung u. Kritik der Metam. Ovids. I Das 

Fragmentum Bernense NJhbb 1891, 689/706. II Der Archetypus 
NJhbb 1893, 601/638. III Die Familie O NJhbb 1894, 191/207. 

IV Marcianus und Neapolitanus NJhbb 1894, 637/655 et 759/799. 

V Liber XV. Progr Soph-Gymn Berlin 1893. VI Noch einmal Mar¬ 
cianus und Neapolitanus. Progr Soph-Gymn Berlin 1902. 

„ „ Neue Studien zur Uberlieferung u. Kritik der Metam. Ovids. 

Hermes XXXIX 1904, 30/62. 

„ „ Ovids Metam, in doppelter Fassung? Hermes XXXX 1905,191/239. 

RMerkel, P. Ovidius Naso. Tomus II Metam. Lipsiae 1861, ed II 1875 
et 1881. 

CPascal, De Metam, locis quibusdam. Turin 1902. 

„ „ Letteratura Latina medievale. Catania 1909. 

JRappold, Beitrag zur Erklarung und Kritik der Ovidianischen Metam . 
Progr Leoben 1871. 

ARiese, Ovidii carmina. Vol. II Metamorphoses. Lipsiae 1872. 

Ed. II 1889. 

RSuchier, Kritisches zu Ovids Metam, nebst Probeti einer Obers. Progr 
Hanau 1853. 

WVollgraff, Nikander und Ovid. 1. Groningen 1909 . 

AZingerle, P. Ovidii Nas. Metam. Lipsiae 1884. praef p VII — XX. 

„ „ Zu Ovids Metam. Wiener St VI 1884, 59/73. 

In re orthographica secutus sum normam vulgarem gram¬ 
maticorum, nolui, difficilem et lubricam hanc viam esse ratus, 
revocare veram, quam dicunt, et antiquam orthographiam aetatis 
Augusteae 1 ). nec multum curavi librorum scripturam haud raro 
barbaram, idem non dubitavi, ubicumque vestigia antiquioris 
scripturae aut in omnibus aut in optimis libris tam manifesta 

1) Fugit me, ut alia taceam, quatenus meus Naso illi orthographiae, quae 
est in lapidibus, addictus consecratusque fuerit, certe ille in vocabulis Graecanicis 
terminationes et in-os et in-us exeuntes sine ulla dubitatione promiscue adhibuit, 
quamquam hoc ita circumscribo, ut dicam, optimis libris in ter-os et -us fluctuan¬ 
tibus illud esse praeferendum . 







XXXI 


exstant, ut neque casui neque librariorum libidini tribuenda, sed 
sic ex antiquo in medium aevum transisse videantur, ea in edi¬ 
tione servare, scio fore, ut haec ratio, quippe qua forma textus 
aliquotiens parum constans aequalisque fiat, non omnibus probetur, 
sed alia est, si me audis, ratio editionis viris doctis, alia scholae 
et pueris servientis, in adnotatione levissima quaeque ortho- 
graphica omisi, notavi tamen, ubi e re videbatur, ut in nomi¬ 
nibus propriis, vel e pro a e, i pro y alia eiusmodi. conpendia vul¬ 
gata, qualia in libris passim inveniuntur, plerumque solvi, eadem, 
cum censui alicuius esse momenti scire, utrum exstaret conpendium 
necne, servavi et, quantum fieri poterat, imitatus sum. 

Restat, ut vere et ex animo gratias agam viris doctis, qui 
me in hac editione adornanda opera et consilio iuverunt. et 
miserunt ad me eius specimina tgpographica emendatiora et 
egregiis observationibus aucta Rudolfus Ehwald amicus, cuius 
sano iudicio in his rebus permultum tribuo, Fridericus Vollmer , 
qui cum alia tum coniecturas aliquot ingeniose excogitatas in 
medium proferendas mihi permisit, Carolus Wegman, qui inprimis 
testimoniis augendis gratam acceptamque operam mihi praebuit, 
eodem animo memini et collationes suas benigne mihi suppeditasse 
Alogsium Castiglioni, Robinsonem Eliis, Henricum Meger, Sig- 
mundum Tafel, Fridericum Vollmer, Scatonem de Vries, et me, 
cum codices excuterem Berolini in bibliotheca regia, Florentiae in 
Laurentiana, dubitantem saepe confirmatum esse, illic ab Aemilio 
Jacobs, hic ab Henrico Rostagno. indicem nominum confecit di¬ 
ligenter, ut solet, Paulus Klink, discipulus olim dilectissimus . 

Opere perfecto laudatus abunde ero, si aliqua dicar recte 
iudicasse, plura legentibus sic reliquisse, ut recte iudicarent . 

Berlin-Pankow Hugo Magnus 

Scripsi mense Novembri 1913 






ADDENDA ET CORRIGENDA 


p 3 IV in medio lege: a. 1861 

I 15 adn lege : Quaque (irin). — sub finem lege: NJhbb 1887, 129. 

i 

I 31 adn, ante solidum lege : possidet e (quod delendum est in proxima nota). 

I 33 adn adde: secuit, sectamque in m. coegit Principio (ut que sit pro quoque 
coli eleg in Maec 18 et ut vertatur ‘ais er zerteilt hatte, fomite er auch 
zu Gestalten') distinx Vollmer. an lacuna post coegit statuenda? 

I 117 in testimoniis adde: MythogrVat 111 8,15 (208, 39 Bode): unde etiam Ovidius 
in primo Metamorphoseon autumnos inaequales, id est morbidos 
vocat. 

III 

I 132 adn l : dabat (ras supra a) 31 

S2 

I 162 adn adde: scire se Jk[ 

1 460 adn l : Strauimus innocuis tumidum pythona sagittis (sine ras aut corr) iM 
I 462 adn l: inflamare i / F 2 
I 504 adn l : inseq(uor h /; m 2)ostis 31 
1 542 adn l : cri/nen 

I 747 in test adde : MythogrVat III 15, 2 (253, 43sq B): quae [/o] translata est in 

caelum in signum amoris Iovis, unde Ovidius in Metamorphos: 
Nunc dea linigera colitur celeberrima turba 
ni 

II 37'adn l : clymete JYl 

II 340sq in test adde: MythogrVat III 8, 14 (208, 14sq E): huius sorores gemmeis 

. guttis lucentibus, ut Ovidius in secundo Metamorphoseon 

£ 

refert, fraterna deplorant incendia, sucinaque diruptis iaciunt inaurata 
corticibus 

II 382 adn l: ficit i mg m 

II 497 adn l: natalibus ///// (actis eras, annos i mg m 3) 31 
II 514 adn l: obscurum nisi sq 
II 555 adn l: item i mg m l 3 

II 582 adn l : mollibar 31 

III 15 adn l: l(o ex e m 2) n(g ex t m 2)e 31 
III 140 adn l: sic fi e sq 

III 210 sub finem notae l: orbasus fi l 

III 247 adn , post signum Q adde: sed ad 6/// (esse fuif) 31 

III 418 adn l: Ad stupet (d partim eras, t bis sscr a m 1 et 2) 31 

III 566 adn: retent(a ex u) fortasse est etiam in 31, sed dubito de correctura. 

mineieias 3 

IV 1 adn l: minias (1 minieias 2 i mg) 31 









xxxm 


IV 20 adn I: abusque (adusque i mg m 2) M. 

IV 371 adn l : d partim i r 

IV 527 adn I: riget A to, rigent n c 

IV 558 adn l : arrectum ( corr in) fi 31 

v 2 

V 88 in fine notae adde: acerbos 31 

V 199 adn l : sile(t ex x i r) 3T 

n 2 

V 295 adn l: V(o i r)xque salutat(al i e u ex a) 31 

V 539 adn, post signum || l\ orphne g (i mg m) Plan co vulgo, or(phene i r m 3) 

[sed ospes in argum, cf ad p 656,11] 31. — in proxima linea lege 
orphe F hl 
} uepres 

V 628 adn l: uepre i mg m 

VI 159 adn l: hismedes (corr m 2) 31 

VI 203 adn, in initio adde : Latone/ (a vel U eras videtur) 31 

VI 485 adn, post signum || l : erat A m Jahn, erit cHamb Hs vulgo {nam cum 

erat etiam sit, ut nunc video, in 31, id sine dubio recipiendum est). 

VI 498 adn l: perq(ue i r m 2) // (f ex corr m 2)idem 31 
VI 516 adn l: predat/ obuncis (praedator aduncis i mg) 31 
VI 517 adn: praeter locos allatos cf VII 836 XIV 160 
VI 539 adn, in fine adde : ne/ quod 31 
VI 541 adn l: criminib: 

VI 675 adn adde: senect(e i r m 2) 31 

VI 706 hanc notam adde: Veri/t(i fuit) 31 

VII 1 adn, post h adde: myni/e (i eras) 31 

1 UOX 2 

VII 8 adn l: V isq: 31 

VII 162 adn adde: victima vota datur coli fast I 386 IV 634 937 coni CBrakman 
Miscella {Leiden 1912) p 40. 

Vh 171 adn l: qd (i e quod ex quid?) 31 
VII 262 adn, in initio l: ualidum {non ualidam). 

se 2 tale* 

VII 293 adn l: nunc reminiscitur 31 

VII 365 adn adde: rodon 31 

VII 509 in textu carminis l : omnia quae 

VII 686 adn l: q/ (s eras videtur) tanti (m ex n m 2)u/neris (numeris fuit) 31 

s 2 

VII 805 adn l: silua {sed a ex corr ) 31 

VIII 121 adn: Armeniae et tigres coli fast VI 752 coni Ic Brakman. 

VIII 180 adn adde: gem(m ex in m 2)0, 31 

VIII 218 adn l: stiuaq: (sed a ex se m 2, q: i r m 2) 31 
VIII 504 adn l: primo N 

e 

VIII 528 adn, post 31 adde: v oneus atq: i mg in 
VIII 551 adn adde : Cecropid(a i r) 31 

VIII 701/702 adn l: 

Stramina flauescunt • aurataque (que om F) marmore tellus 
Caelataeq: fores ad(o irin friptaque (que om F) tecta uidentur OF 

IX 593 adn l : submersaque x Jl co 
Ovid Metam. 


C 





XXXIV 


IX 647sq in test adde : Mythogr Vat 111 14, 5 (253 13sq B ): hanc [Chimaeram] 
satis aperte, sed fabulose describit Ovidius dicens: Quoque Chi¬ 
maera — serpentis habebat. 

IX 797 adn, post textum libri IX haec habet a m 2 3T: Explicit nonus Incipit lib decim’ 

X 148 adn, in fine l: cedant Hs 

XI 102sq in test adde: Mythogr Vat III 10,8 (226, 42sq B ): idem Midas, ut 0 vidi us 

refert, a Baccho petiit et impetravit, ut quicquid tetigisset aurum 
fieret, c/ etiam Myth Vat 1 88 (30,10sq B). 

XI 523 adn l: accensos arsisse 

XII 69 adn l: Huygens. 

XIII 383sq adn l: 383/832 exstant in x 

XIII 607 adn l: mox uera (xx~ X o> vulgo 

XIII 751 adn adde: patris ille sui coni JHilberg 

XIII 905 adn l: uersis an. membris F fi e 2 g V A vulgo 

descendit ad aluum2 

XIV 59 adn l: mediaque t. descenderat aluo /x [nihil sscr in N] 

XIV 320sq in test adde : Myth Vat III11,11 (235,13sq B): illum [Picum] namque, 
ut vult Servius [m Aen VII 190], amavit Pomona, id est pomorum dea 
eiusque est sortita coniugium; quod tamen Ovidius in quarto 
decimo Metamorphoseon de nympha nomine Canente fabu¬ 
latur. nam aliam fuisse Pomonam Vertumnoque nupsisse refert. 

XIV 582 adn l: coegerat e 2 g 2 g Hs vulgo 

XV 154 adn; praeter locos allatos cf met V 115sq XIII 465. 

XV 389 sq in test adde: Myth Vat III 6,19 (185, 18sq B): qui [ Pythagoras] pri¬ 
mus de medulla, quae in spina hominis est, anguem creari depre¬ 
hendit. quod et Ovidius in XV Metamorphoseon inter Pythagorae 
dicta commemorat. 

XV 591 adn l : cornua (non cornu) lauro h e' 1 sq 

p 641 , 12 adn l■ sororis herses exacer(b vel v)atam N 

p 683,8 in textu l: Teleste 






CONSPECTVS SIGLORVM. 


A = consensus librorum manu scriptorum omnium praeter eos qui nominantur, 
et meorum et ab aliis collatorum. 

I. Codices integri vel paene integri. 

1. Antiquissimi. 

M = codex Marcianus Florentinus 225 saec XI. insunt I—XIY 830. 

X = codex Neapolitanus IV F 3. saec XI. insunt I—XIV 838. 

O = consensus librorum M X. 

F = codex Marcianus Florentinus 223. saec XI ex. 

X = consensus codicis F cum recentioribus aut omnibus aut fere omnibus et 
meis (g* g) et aliorum opera collatis (g). 

2. Recentiores. 

e = A^nlonianus prior Erfurtanus I saec XII vel XIII. contulit Grau. 
h = Hi iniensis 2008. saec XIII exeunte scriptus. 

I — Laurentianus XXXVI12. saec XII ineunte scriptus, insunt I—XII 298. 

contulerunt HKeil, Meyncke et Camillo Vitelli, 
ml = correcturae a manibus recentioribus (m2) vel recentissimis (m3) in M X 
n I factae. 

f — eae partes codicis F quae a manu recentiore (saec XIV) scriptae sunt 
I 1—445 III 111—IV 39 IV 261—701. 

q* == consensus codicum e h l. 

g = codices aliquot recentioris, ut videtur, aetatis, cum ab aliis viris doctis tum 
ab NHeinsio ita adhibiti, ut aut nominatim non significentur aut nunc 
deperditi sint. 

g = Graecensis 1415. saec XIII. contulit Petschenig. 
p = Palatinus 1661. saec XII. contulit Bothe. 

s = codex Societatis Jesu Lovanensis. contulit Heinsius. insunt I—IX 120. 

Ben = lemmata codicis Monacensis Benedictoburani 4610. saec XI. contulit 
Meiser. 


II. Codices mutilati et Fragmenta. 

« = antiquissimum Fragmentum Bernense 363 saec IX. insunt I 1—199 

304—309 773—779. H 1—22. III 1—56. contulerunt HHagen et REllis. 

Ovid Metamm. 1 








2 


CONSPECTVS SIGLORVM. 


{$ = Fragmentum Londinense Musei Britannici 11967. saec X exeunte scrip¬ 

tum. insunt II 833—875 III 1 — 510 1\ 298—803 V 1—389 588—678 
VI 1—412. 

y 2 = Fragmenta duorum codd deperditorum, quorum lectiones publici iuris 
fecit in Pr 1821 gymnas Confluentini FNKlein. insunt I 192—281 
III 33—126 et V 433—522. 

a = Fragmentum Harleianum Musei Britannici 2610. saec X ex vel XI in. 
insunt I—III 622. contulit REllis. 

* = Fragmentum Hauniense 2° 56. saec XII exeunte scriptum, insunt 

IX 324—X 707. 

X — Fragmentum Lipsiense Rep I nr 74. saec IX ex. insunt III 131—252. 
contulit FVollmer. 

fx, = Fragmentum Monacense 23612. saec XIII. insunt X 283—XIV 746. con¬ 
tulerunt Hellmuth et STafel. 

x = Fragmentum Parisinum 12246. saec X. insunt I 81—193. II 67—160. 
contulit REllis. 

x = Fragmentum Tegernseense (cMonacensis 29007). saec XII. insunt I 135 
_ 189 295—350 IV 160—189 482—543 VI 574- 637 638—700 VIII 
179-234 632-687 1X 754—797 X 1—384 XI 670—795 XII 68—131 
325—386 XIR 1—126 191—318 383—832 897—968 XIV 1—54 183— 
246 375—438 567—630 696—761 XV 231—363 430—491 621—748. 
contulerunt Hellmuth et STafel. 

v = Fragmentum Vaticano-Urbinas 342. saec XI. insunt \ 4S3—VI 45 et 
(ex alio codice) VII 731—VIII 104. contulit Hosius. 

(f = Fragmentum ‘vetustissimum’ unius folii, cuius aliquot insignes lectio¬ 
nes afferuntur ex I 1 —114 in Mscr Diez Sant 148© p. 237. 

III. Codices in libro XV (vel potius a XIV 831—XV 879) adhibiti. 

De F g h cf. quae dixi supra. 

A = consensus codicum aut omnium aut omnium praeter eos qui nominantur. 
e 1 = manus receutior Araploniani prioris, quae scripsit textum inde a XIII 438 
ad XV 879. 

n — tres illae diversae manus, quae partes deperditas codicis X inde a 
XIV 839 suppleverunt. 

X = consensus codicum Flie l n. 

a = codices Ambrosiani aut omnes aut fere omnes, contulit Aloysius Castiglioni. 

a x = Ambr. R 22 sup. saec XI vel potius XII. 

a t = Ambr. F 102 sup. saec XII ex. 

a 3 = Ambr. S 32 sup. saec XIII—XIV. 

a A = Ambr. H 64 sup. saec XIII—XIV. 

a b — Ambr. E 85 sup. saec XIII—XIV. 

a 6 = Ambr. E 54 inf. saec XIII—XIV. 

« 7 — Ambr. P 43 sup. saec XIII—XIV. 

a 8 = Ambr. C 116 inf saec XIV. (1362). 
a 9 = Ambr. I 75 inf. saec XIV (1397). 

« 10 = Ambr. G 126 inf. saec XV (1456). 
a u = Ambr. B 18 inf. saec XV (1420). 









CONSPECTVS SIGLORVM. 


3 


«12 — Ambr. A 116 inf. saec XV in. 

«i 3 = Ambr. N 254 sup. saec XIV. 

w = codices Guelferbytani aut omnes aut fere omnes, contulit Antonius Ber- 
nardini. 

w x = c4—11 Aug 4 . saec XI—XII. 
w. 2 = 13—10 Aug 4 . saec XIII—XIV. 
w 3 = 13—9 Aug 4 . saec XIII. 

= 5—4 4 Aug. saec XIII. 
w h =139 Gud lat 8 . saec Xm. 
w t — 123 Gud lat 4 . saec XIV. 
w- — 30—2 Aug fol. saec XV. 
w 8 = 149 Gud lat 4 . saec XIII. 
b x = cBasileensis F V 26. a. 1465 scriptus. 

= Basii F VI 12. ante 1478 scriptus. 
v = cLeidensis Vossianus 51. saec XIII in. contulit de Vries. 
c — Berolinensis 270. 4. saec XIII. desinit in XV 262. 

d = cDiez 13 Sant 10. saec XII. 
oc = cKings 26 Musei Britannici, saec XI—XII. 
y — cBurn. 224 Mus Brit. saec XIII. 

z = cHarleianus 2742 Mus Brit. saec XIII. contulit xyz Postgate. 
g* = consensus codicum in hac editione adhibitorum praeter F. 
g = aliquot codices deperditi aut ab NHeinsio aut ab aliis collati. 

IV. Alia sigla saepius adhibita. 

Plan = versio ^ 'aeca a Maximo Planude confecta fed Boissonade 1822). 

L — Lactanti. Placidi qui dicitur argumenta Metamorphoseon. 

R = ed princeps Romana a. 1471 inpressa. exemplar Gottingense. 

V = ed (III) Veneta a. 1486. 

A = ed Aldina 1502. 

(o = consensus editionum R VA. 

vulgo = editiones aut omnes aut fere omnes praeter meam vel eam quae nomi¬ 
natur. 

vulgo olim = editiones aut omnes aut fere omnes quae ante ed primam Ru- 

dolfi Merkel a. 1851 emissam prodierant 
s Hs vel g Hs = e libro Lovanensi vel ex aliquot libris suis recentioris, ut vi¬ 
detur, aetatis recepit vel probavit primus Nic Heinsius. 

Hs = lectio praecedens, quae quod sciam, in libris manu scriptis omnino non 
exstat, est conieetura Nic Heinsii. haec eadem de ceteris editoribus 
dicta esse volo. 

F~ = ea quae sunt ante hoc siglum non scripsit is qui exaravit librum jF, 
sed pro correctura manus recentior vel (= F 3 ) manus recentissima 
saeculi fere XV. idem valet de ceteris libris. 
sscr = supra (vocem illam sc, cuius antea mentio facta est) scriptum est vel 
supra scripsit. 

s l vel i l — supra lineam, inter lineas scriptum. 

ex coit = littera vel aliquot litterae modo notatae per correcturam factae sunt 
i mg = in margine scriptum. 


1* 








4 CONSPECTVS SIGLORVM. 

‘l 

om — omisit, omissa, non scripta sunt. 

dei Es = delevit haec ut subditicia primus Heinsius. idem valet de ceteris 
viris doctis. 

I/ a/ = duae, tres litterae erasae sunt. 
ce tt = ceteri libri praeter eos qui nominantur. 

Tenendum est fieri potuisse ut e libris antiquissimis me non notanto ali¬ 
quot lectiones in aliquot <$ transirent. 






LIBER PRIMUS. 


In nova fert animas mutatas dicere formas 

i 

corpora: di, coeptis (nam vos mutastis et illas) 
adspirate meis primaque ab origine mundi 
ad mea perpetuum deducite tempora carmen. 

Ante mare et terras et quod tegit omnia caelum 5 

unus erat toto naturae vultus in orbe, 
quem dixere chaos: rudis indigestaque moles, 
nec quicquam nisi pondus iners congestaque eodem 
non bene iunctarum discordia semina rerum. 

nullus adhuc mundo praebebat lumina Titan, io 

TESTIMONIA. 

1 Stat Silv II 7, 78: et qui corpora prima transfigurat. 

1 sq Hugo de Trimberg (ca 1260 ) Registrum multorum auctorum p 19 Hue- 
mer: 'In nova—mutastis et ipsas—tempora carmen’. 

5 sq Lactant div inst II 8, 8 Brandt: nec audiendi sunt poetae, qui aiunt 
chaos in principio fuisse, id est confusionem rerum atque elementorum, postea 
vero deum diremisse omnem illam congeriem singulisque rebus ex confuso aceruo 
separatis in ordinemque discriptis instruxisse mundum et ornasse. 

P’ OVIDII NASONIS METAMORPHOSES LIBER. I. CVM SVIS NAR- 
RATIONIBVS INCIP’ M INCIPIT OVIDII (NAS METAM paene evanida) 
ORPHOSEO l INCIPIT. I. LIBER OVIDH METAMORPHOSEOS e Inuocatio. 
metamorphoseon. I. liber p ouidii cc incipit p. n. o. Metamorpho sis e nullus 
titulus in N h f. 

1/190 exstant in cc i| primae paginae (1/55) versus ita evanuerunt , ut per¬ 
pauca legi possint l 1/4 dei {cf p 27 Hedicke ) Bentley 1 En noua {sed 
primum fol continens vv 1153 deperditum manu scriptum exstat) R 2 dii- 

ceptis e 3/ corp. concoeptis cc uos i r n h * 1 * 3 * 5 nam di mutastis et illas a s cp q 

1 illa 

netaSaluTE (— mutatis) Plan illas e mut. easdem q et ipsas Hugo de Trimberg 

et illae Merkel 2 et illa (coepta sc, cf De Ov poet p 83 Hartman) Lejay || vos 

accusativum atque et copulativo sensu esse vult (p VI) Pascal 4 continuum q 

5 et tellus ccViviani et Medie Burm 6 uultus cc 7 rudis digestaque 
(corr in2 ) e 8 om cc coniestaque (sec) e edodem e cong. in unum g 9 dis¬ 

sortia Hs 10 adhuc tytan pr. 1. mundo e 


Mundi 

origo. 















6 


Mundi origo. 

'l 

nec nova crescendo reparabat cornua Phoebe, 
nec circumfuso pendebat in aere tellus 
ponderibus librata suis, nec bracchia longo 
margine terrarum porrexerat Amphitrite; 

utque erat et tellus illic et pontus et aer, 15 

sic erat instabilis tellus, innabilis unda, 

lucis egens aer: nulli sua forma manebat, 

obstabatque aliis aliud, quia corpore in uno 

frigida pugnabant calidis, umentia siccis, 

mollia cum duris, sine pondere, habentia pondus. 20 

11 19 25 Ecbasis Captivi 722/24 Voigt frigida dum pugnant calidis, 
humentia siccis Dum nova crescendo reparabit cornua Phoebe, Sit 
nobis solidum concordi federe pactum. 

13 Charisius Ars Gramm I (Keil I 65): apud auctores margo masculino quoque 
dicitur genere, ut apud Ovidium: ‘brachia longo margine'. j| Schol Iuv 
Sati 5 John: marginem feminino genere dicit, Ouidius masculino dicit. 

15 Porfyrionis Commentum in Hor. Flaccum ad c III 4, 29 (ed Holder ): 
‘Yt’ enim veteres nonnumquam pro locali particula ponebant, ut Vergilius in quin¬ 
to: 'Caesis ut forte iuuencis’ pro ubi caesis’, ut Ouidius: 1 Qu &[ei\que fugit 
[quae refugit cod antiquissimus saec IX Vatie 3314 sive Ursin. quaq; fugit Far 7988 
saec XV quaque fuit FabHcius] tellus illuc ut pontus et aer. 

19 sq Orientius Commonitorium I 603 Eliis: Et cum flammiferis frigen¬ 
tia, mollia duris, Siccis cum pugnent umida, lenta citis. || frigida 
pugnabant—habentia pontis] citat nomine Ovidii non addito Isidor Orig I 35 
(36), 21. 

11 nascendo <p Nec sua cr. renouabat cBersmanni reparabat (n ni fac 
sscr) M 12 arce (incertum, sere sscr ,) e 13 libranda g br(ac «V)hia M 
14 amphitrite « amphitri/tes (d eras videtur) M amphitrites e f g amphi(y)- 
trides N e Ben 15 sic h g MerkeP Utque erat et tellus illic et pontus 
et aether (item p 222 sq Bernardini) <p Utque erat tellus illic et pondus et ser 
a Vtq a ( a incertum ) erat et t. i. et p. et ether s Quaque (ir M) erat et t. i. 
et p. et aether Mfga) Ut qua erat et t. illic et p. ser e l g dte tv&a. yrj 
jjv ? ixet xai ndvros 7/v duov xai drjp' ovrtos Plan Set qua erat t. cLeid 
Vo8s 51 Quaque erat tellus vel Qua erat et t. vel Quamquam erat et t vel 
Atque ubi erat t. vel Ast ubi erat t. g Atque (ub ir )i tellus illic et p. et 
ether X Quaque fuit tellus — ser g vulgo olim Quae refugit t. illuc ut pontus 
et aer cUrsin (saec IX) Porfyrionis ]| quoque ierat tellus coni Hs utque fuit t. 
illic, ut (vel ubi) Burm utque ser, tellus illic — aether (cf Hauptii opusc II 
195sq et quae dixi NJhbb 1887 , 199) Haupt iunctaque erant tellus Kom utque 
ubi erat t. PrLeoben 1871, 13 Bappold qua refugit tellus, illuc et p. et ser (exPorf) 
RevdPk 1895, 153 Lejay atque erat ut (= ubi) tellus, illic et p. et aer FrVollmer 
1() inna bilis e 17 *er a 18 corpora in unum e tf 19 pungnabant e ca/li- 
dis M humentia « e 20 pondere, habentia distinx praef p VI MerkeP, vir¬ 
gulam omittunt vulgo // sine pondere pondera rebus RevdPh 1884 Desrousseaux 


















Ov. Metam. Lib. I, v. 11—36. 7 

Hanc deus et melior litem natura diremit, 
nam caelo terras et terris abscidit undas 
et liquidum spisso secrevit ab aere caelum, 
quae postquam evolvit caecoque exemit acervo, 
dissociata locis concordi pace ligavit. 25 

ignea convexi vis et sine pondere caeli 
emicuit summaque locum sibi fecit in arce; 
proximus est aer illi levitate locoque; 
densior bis tellus elementaque grandia traxit 

et pressa est gravitate sua; circumfluus umor 30 

ultima possedit solidumque coercuit orbem. 

Sic ubi dispositam quisquis fuit ille deorum 
congeriem secuit sectamque in membra coegit, 
principio terram, ne non aequalis ab omni 

parte foret, magni speciem glomeravit in orbis. 35 

tum freta diffudit rapidisque tumescere ventis 

21 sq Lactant div Inst I 5, 13 B^.ndt: Ovidius quoque in principio praeclari 
operis sine ulla nominis dissimulatione a deo quem 'fabricatorem mundi’ [57], 
quem ‘rerum opificem’ [79] vocat, mundum fatetur instructum. — idem in 
epitom. Div Inst 3, 3: ne Ovidius quidem ignoravit a deo instructum esse mun¬ 
dum: quem interdum ‘opificem rerum’, interdum ‘mundi fabricatorem’ 
vocat. 

22 citatur [abscidit in undas] in c Vat Bibi reg Cliristinae 213 (saec IX), cf 
ad 1 219. 

36 sq Lact div Inst II 5, 1 sq: ubi sedes, ubi habitatio est, qui terram 
stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem 
rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis 
accendit, terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere 
praecepit, ‘iussit et extendi — lapidosos surgere montes’, quae utique 
omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ‘ille 
opifex rerum, mundi melioris origo’. 

21 Hanc litem d. et m. natura Ben aut melior ad Lucr II 119 Wakefield 
litem (1 limitem sscr ) cc 22 celo et terras l abstulit e 23 aethere (aeth 
i r, aere sscr m2) celu 31 (a i r)ere 2V ethere £ g 24 diremit e 25 con¬ 
cordia pace locauit (1 ligauit sscr, locauit virgula dei) cc legauit £ 27 fecit 

a £ 31 $ leget l legit (ex X 43) cett a> 29 Densior hic cc /elementaque (h 
eras ) 31 densior his (est sc), el. distinx Burm, sed que—et inter se respondent 
cf Rappold p 19sq 30 sua cc £ O g sui (de l non liquet) h e f g to vulgo 

olirn circumpluus (ut videtur ) cc humor cc £ 31 extima (probante Opp II 

200 Hauptio) ad Lucan IX 456 Bentley solidum cohercuit e 34 33 (sed 

signo addito verus ordo restitutus est) cc possidet £ 33 coegit cc Ehwald 

redegit A o> vulgo 34/35 aequ. ab omni Ab omni parte (sic) cc 30 Tunc 
31 f diffundit cc diffundi g Burm tumidisque e rabidisque g Burm 




















8 


Mundi origo. 

'l 

iussit et ambitae circumdare litora terrae, 
addidit et fontes et stagna inmensa lacusque 
fluminaque obliquis cinxit declivia ripis, 

quae, diversa locis, partim sorbentur ab ipsa, 40 

in mare perveniunt partim campoque recepta 

liberioris aquae pro ripis litora pulsant. 

iussit et extendi campos, subsidere valles, 

fronde tegi silvas, lapidosos surgere montes. 

utque duae dextra caelum totidemque sinistra 45 

parte secant zonae, quinta est ardentior illis, 

sic onus inclusum numero distinxit eodem 

cura dei, totidemque plagae tellure premuntur. 

quarum quae media est, non est habitabilis aestu; 

nix tegit alta duas: totidem inter utrumque locavit 50 

temperiemque dedit mixta cum frigore flamma. 

Inminet his aer, qui quanto est pondere terrae, 
pondere aquae levior, tanto est onerosior igni, 
illic et nebulas, illic consistere nubes 

iussit et humanas motura tonitrua mentes 55 


37 Friscianus X 56 ed Hertz (Keil II 547): quippe producta paenultima: 
ambitus ambita ambitum’, ut Ovidius in I metamorphoseon: Iussit et ambi¬ 
tae circumdare [circundare GLK\ litora terrae. — ib XI 33 : ab ambio am¬ 
bitus’ correpta paenultima, quando nomen est; nam in participio producitur. 
Ovidius in I metamorphoseon: Iussit et ambitae circumdare [circundare 
GLK] litora terrae. 

37 iussit—terrae] citat Ovidii nomine addito (OVID) bis {vv 24. 98) Mico, 
qui ab anno 825 ad a 853 floruit, in opere prosodiaco. cf Traube poetae Lat aevi 
Car61III272. 280. 283. 

55 Seneca N Q II 1, 2 Gercke : haec sunt nubila imbres nives (venti terrae 
motus fulgura) et humanas motura tonitrua mentes’. 

37 litera ( corr m 2) e 38 imsa cc immensaque stagna g Burrn fontes 

nc v 

immensa et st. Misc cr 2 287 Dawes 33 cincxit XI cigxit declidia e 41 con- 
ueniunt vel proueniunt g partim partimque rec. € g campoque recepto cc 
43 ualles subsidere campos cc 44 rurgere {corr) cc 45 Atque duae e 

caelum dextra e 40 secent e 49 estu i r n 50 inter utrumque g 
Burrn in utrumque cc inter utramque A utranque A inter utrasque ZOG 1881 , 
805 Rappold 52 pondere terrae ir X 53 om ( add m 2) X pondere 
aquae leuior recepi {cf XJhbb 1891, 692) ex A co pondus aquae leuius {item 
Exc Calandrae) ex cod 1 pervetusto' Alexandri Philomeni {cf Coli hecatostys 
Fani 1508) Constantius Fanensis vulgo | igne eefn oj ignem h 54 consi¬ 
dere Hs 55 motura] omnes litt praeter n {priores dico virgulas litterae m) 
a m 2 AI 






Ov. Metam. Lib. I, v. 37—70. 


9 


et cum fulminibus facientes fulgora ventos. 

his quoque non passim mundi fabricator habendum 

aera permisit: vix nunc obsistitur illis, 

cum sua quisque regant diverso flamina tractu, 

quin lanient mundum: tanta est discordia fratrum. 60 

Eurus ad auroram Nabataeaque regna recessit 

Persidaque et radiis iuga subdita matutinis; 

vesper et occiduo quae litora sole tepescunt, 

proxima sunt Zephyro: Scythiam septemque triones 

horrifer invasit Boreas: contraria tellus 65 

nubibus adsiduis pluviaque madescit ab Austro. 

haec super inposuit liquidum et gravitate carentem 

aethera nec quicquam terrenae faecis habentem. 

vix ita limitibus dissaepserat omnia certis, 

cum, quae pressa diu massa latuere su 1 " illa, 70 

61 sq Seneca NQ V16, 1: venti quattuor sunt, in ortum occasum meridiem 
septemtrionemque divisi; ceteri, quos variis nominibus appellamus, his applicantur. 
Eurus ad Auroram Nabataeaque [nabatheaque optimi libri) regna recessit 
— proxima sunt zephyris. Scythiam septemque triones — pluvioque 
madescit ab austro’. 

64 Diomedes Ars Gr (Keil 1436): Continuatio est rerum contexta dictio ut 
‘Scythiam septemque triones’ [trionis BM]. 

56 fluminibus £ facientis R fulgora recepi (cf NJlibb 1891 , 697sq, fulgura 
olim e coni Jac a Cruce ) ex a frigora {frustra def p 226 Bernardini, cf 
BPhW 1911, 206) A«> vulgo uentes e 57 frabricator l 59 rotat—ful- 

diuerso 2 

mina a regant M V Hs regat £ X el g John regat rectur’ h flamina motu s 
tactu ( corr) l 60 Cum lauent e 61 furas (1 eurus i mg ml) — nabateaq 
(q = quae) a nabataeaque g V vulgo nabateaque g nabathaeaque g A Burm 
de §o> xai rrjv Naparatar Plan nabatheaque O g* f g R 63 Vespere et £ 
Uesper et (1 uesperet verbum prime coniug sscr ) a 64 tradita sunt Bentley 

y 

zephiro a zephyris Seneca quae lit. s. t. proxima, sunt Zephyri inde FrVoll- 
mer || si(y)thiam e Ig scythian cBerol R Botlie || septemque triones a £ g* f n g 
Seneca wRiese XxvOlav xai Aoxtovs Plan trionis Diomedis cc Par 7493 et 
Monae septemque trionem O ccBernegg et TJrbin Hs vulgo 66 pluviaque 

(sic cGoth, item cMediol Senecae) Pr Meissen 1896 JGilbert xai verois Plan 
pluuioque A to Seneca vulgo 67 Nec super f et grauitate carentem add l 2 

6S Aera ( corr m 2) N 69 Atque ea lim. a Vix ea (e i r M) M g Hs Vix ea l 
Vix a lim. w Vixque ita ccSprotii et Ups // dissaepserat Merkel dissepserat a ep 

frgLeodiense Hs vulgo disserpserat X discepserat $ dicerpserat £ discerpserat 
AI n g* g RV discerserat s discreuerat l- f g A 70 Cumq, (= cumque) cc l 
Tum quae M Quaeque diu pressa massa lat. £ cRhenov pressa diu fuerant cali¬ 
gine ceca (multa X) a X Eliwald massa lat. sub ipsa g *t S b) 









10 


Mundi origo. Quattuor aetates. 


sidera coeperunt toto effervescere caelo, 
neu regio foret ulla suis animalibus orba, 
astra tenent caeleste solum formaeque deorum, 
cesserunt nitidis habitandae piscibus undae, 

terra feras cepit, volucres agitabilis aer. 75 

Sanctius his animal mentisque capacius altae 
deerat adhuc et quod dominari in cetera posset, 
natus homo est, sive hunc divino semine fecit 
ille opifex rerum, mundi melioris origo, 

sive recens tellus seductaque nuper ab alto 80 

aethere cognati retinebat semina caeli; 

quam satus Iapeto mixtam pluvialibus undis 

finxit in effigiem moderantum cuncta deorum. 

pronaque cum spectent animalia cetera terram, 

os homini sublime dedit caelumque videre 85 

76 sq Lactant div inst II 8, 64 Brandt: Ovidius perfecto iam mundo et uni¬ 
versis animalibus figuratis hoc addidit sanctius his animal m entisque capa¬ 
cius altae derat [derat PV l deerat BR dederat H ] adhuc et quod dominari in 
cetera posset, natus homo est’. 

84 sq Lactant div inst II 1, 15: quod optime ingeniosus poeta signavit 'Prona¬ 
que cum —tollere vultus’. 

Baeda Hexaemeron Ip 29 (Migne 91): iuxta quod quidam poetarum dixit: 
‘Pronaque cum — tollere vultus’ || Isidor Orig XI1.5: Graeci autem hominem 
Arfroronov appellaverunt eo, quod sursum spectet sublevatus ab humo ad con¬ 
templationem sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicit: ‘Pronaque cum 
spectent — tollere vultus’. || Joannes Saresber Policrat VIII 24 {II 414 Webb ): 
cuius est, cum cetera animalia prona ferantur in terram, celum et quae 
celestia sunt erecta dignitate corporis et animi contemplari. || In cod Prudentii 
Oxon (Bibi Bodl Auct F III 6) adscriptum est i mg fol 168 b ad librum contra 
Sgmm II260 sq a manti saec XI ineuntis hoc scholion, quod mecum communicavit 
REllis: Inter reliqua animalia solus homo rectus incedit et celum aspicit de quo 
ouidius ‘coetera cum prona (vspectent animalia ternvs (sic) os homi¬ 
nis sublime—et erectus ad s. tollere uultus*. 

71 feruescere Ifg clarescere vel splendescere g 72 orba suis animalibus 
ulla / animantibus g Hs vulgo olim 74 habita/te e 75 coepit 31 f abitabilis 
(corr m 2) X habitabilis <f cBersmanni 70 his i r 31 77 et qui /’ g ceta 

(= cetera, i r) 31 possit X g deerat adhuc, et qui—possit, natus Animadv in Ov 
(1814) Kroinayer 70 Ille (df = dominus sscr) « melioris imago (1 origo sscr h) 
h g 80 sii recens t. eductaque « 81/103 insunt in tc 81 retinebant a 82 sat 

usia peto a plumalibus recepi (cf XJhbb 1891,700 etIV282) ex cc L fluuialibus A a» 

ab 

vulgo 83 Fin(xit et effigiem moderantium c. deorum i r m 2) 31 moderantum 

(i add m 2) X moderandum l cuncta deorum i r m 2) X 84 quom f 85 Os 

h 

hominis ubi me « Os ominis e caelumque tueri (ex .den IV 451) g Hs vulgo olim 
















Ov. Metam. Lib. I, v. 71—106. 


11 


iussit et erectos ad sidera tollere vultus. 

sic, modo quae fuerat rudis et sine imagine, tellus 

induit ignotas hominum conversa figuras. 

Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo, 
sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat, 
poena metusque aberant, nec verba minantia fixo 
aere ligabantur, nec supplex turba timebat 
iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti, 
nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem, 
montibus in liquidas pinus descenderat undas, 
nullaque mortales praeter sua litora norant. 
nondum praecipites cingebant oppida fossae; 
non tuba directi, non aeris cornua flexi, 
non galeae, non ensis erant: sine militis usu 
mollia securae peragebant otia gentes, 
ipsa quoque inmunis rastroque intacta nec ullis 
saucia vomeribus per se dabat omnia tellus; 
contentique cibis nullo cogente creatis 
arbuteos fetus montanaque fraga legebant 
cornaque et in duris haerentia mora rubetis 
et quae deciderant patula Iovis arbore glandes. 


Quattuor 
qq aetates. 
Gigantes. 


95 


100 


105 


100 Orientius Commonitorium II 339 Eliis: Mollia securis ducentes otia 

rebus. 

105 Petronius Frg XXXV 3 Buechel x : Vile holus et duris haerentia mora 
rubetis. 


89 satest 8 aetas om f iudice f R 90 rectamque tenebat cUps 

91 93 om a e 7 i Nheq add i mg l n 91 minantia h g a> John minacia 
(= minanda) 311 n minacia (sed cf PrSG 1887, 11) g Burm vulgo olivi uincla 
min. s cUpsal g minantia collo s fisso g fixta (ut videtur) l 92 ligabantui 
311 ii (j g cUps R Jahn £v %alxazs xvofteoiv ixoldnre.ro Plan legebantui t g 
VA Hs vulgo , sed recte dicit poeta in legum tabulis fixis verba minantia ligata 
sive iuncta (cf. 25) esse, i e * 1 wurden verbunden zu einem zusammenhiingenden 
1 Texte ’ (j simplex turba g timebant g Burm 93 iudice f g a> vulgo ante Rie- 

sium tuti] leges i r l 91 ut om f uiserat a uisceret 8 95 d//enderat (en 

i r m 2) e transcederat R 90 mortales, praeter sua, litora distinx Bentley 
97 cingebant moenia cSprotii 98 Non(dum paene eras) tuba — carnua a 
derecti post Pollium Housman 99 erant « $ vulgo erat (fort recte , cf Tib I 
10 , 9) A to Jahn non militis usus 8 100 secure (sic R) — ocia l mentes 

cGronov Burm 102 Saucea (corr) 8 103 gogente (corr) a cogente l 

cultore (j g 101 Arboreos g R fragra f 105 herencia l horrentia g poma 
rubetis (. i. rubus sscr) a 














12 


Quattuor aetates. 


ver erat aeternum, placidique tepentibus auris 
mulcebant zephyri natos sine semine flores, 
mox etiam fruges tellus inarata ferebat, 

nec renovatus ager gravidis canebat aristis; lio 

flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant, 
flavaque de viridi stillabant ilice mella. 

Postquam, Saturno tenebrosa in Tartara misso, 
sub Iove mundus erat, subiit argentea proles, 

auro deterior, fulvo pretiosior aere. 115 

Iuppiter antiqui contraxit tempora veris, 

perque hiemes aestusque et inaequalis autumnos 

et breve ver spatiis exegit quattuor annum. 

tum primum siccis aer fervoribus ustus 

canduit et ventis glacies adstricta pependit. 120 

tum primum subiere domos (domus antra fuerunt 

et densi frutices et vinctae cortice virgae), 

semina tum primum longis Cerealia sulcis 

obruta sunt, pressique iugo gemuere iuvenci. 

Tertia post illam successit aenea proles, 125 

saevior ingeniis et ad horrida promptior arma, 
non scelerata tamen, de duro est ultima ferroc 


111 Lactant div inst V 5, 7 Brandt: ut intellegamus tam liberales fuisse ho¬ 
mines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditi incubarent, sed pau¬ 
peres ad communionem proprii laboris admitterent, ‘flumina iam lactis, iam 
flumina nectaris ibant.’ |j Hieron comm in Js IX 30 (i t IV A p 416 Val- 
larsi): tunc de montibus et collibus iuxta fabulas poetarum et Saturni au¬ 
reum saeculum lactis rivos fluere et de arborum foliis stillare 
purissima mella. 


107 euris « austris (1 auris sscr n) X g 10S Mulgebant — zephiri « 

albebat 2 

nato (s add m 2) l 109 terra inarata R 110 ager placidis cUpsal canebat l 
candebat/’ 113 Tartara merso <j 114 bis scriptus (corr m 2) h subiit 
a tf X g R sub/it e subiitque M n g V Regius subiit hinc l subit hic / 116 ae¬ 

terni g 117 Per qd’ (i e quod) hyemes/' inaequalis a X inaequales e 7 t M f 

g* g vulgo autumnus « 118 In ( corr m 2) bre(ue uer i r m2) N uer om f Et 

or 

breuibus spatiis g Ilii annii a quatuor e diuisit vel perfecit g 119 om f Tunc 

1 astas 

X g ictus <j 120 et tectis cBas astricta a 121 sq Tunc X g sub. domos 

a X l <j e- g w Hs sub. domus e M h g John vulgo fuere g R Jahn fructices 
a f iunctae <j g V Regius uictao f parenth posuit Ehicald 123 tunc g 
124 Obruta subque iugo cUps iemuere (corr m 2) M 125 illas l g vulgo ante 
UAKochium 126 promtior e 127 Nec scelerata h g Burm celerata ( corr m 2) t 







Ov. Metam. Lib. I, v. 107—145. 13 

protinus inrupit venae peioris in aevum 
omne nefas: fugere pudor verumque fidesque; 

in quorum subiere locum fraudesque dolique 130 

insidiaeque et vis et amor sceleratus habendi. 

vela dabat ventis (nec adhuc bene noverat illos) 

navita; quaeque diu steterant in montibus altis, 

fluctibus ignotis exsultavere carinae, 

communemque prius ceu lumina solis et auras 135 

cautus humum longo signavit limite mensor. 

nec tantum segetes alimentaque debita dives 

poscebatur humus, sed itum est in viscera terrae: 

quasque recondiderat Stygiisque admoverat umbris, 

effodiuntur opes, inritamenta malorum. »' 140 

iamque nocens ferrum ferroque nocentius aurum 

prodierat: prodit bellum, quod pugnat utroque, 

sanguineaque manu crepitantia concutit arma. 

vivitur ex rapto: non hospes ab hospite tutus, 

non socer a genero; fratrum quoque gratia rara est. 145 


138 52 Lactant div inst VII3, 9\ ad eruendas opes interiora terrae vis¬ 
cera effodiuntur. 

140 Effodiuntur — malorum] citatur versus nomine Ovidii non addito in 
libello, qui inscribitur ''Exempla diversorum auctorum quae congessit (cf Ind. schol. 
aest Hal 1872) HKeil Nr. 152. 

144^2 Seneca De ira II 9, 2: undique uelut signo dato ad fas nefasque 
miscendum coorti sunt: l non hospes ab hospite tutus — patrios inquirit 
in annos\ 

144 52 Seneca De benef V16, 3 Hosius : ex medio conventu populos gentes¬ 
que damnatura vox mittitur: ‘non hospes ab hospite — illa mariti. 

128 irrumpit g Burm erupit g irrupit — p (i e per) oris a uaene pei. 7t 
129 fugitque pudor a Ehwald 130 loco g dolisque a 131 Insidiaeque 

tuis a uis (et add m 2) amor l 132 dabat (at partim i r 31) Ohlfgg 

a 

VABach dabant a e g R Hs vulgo dabunt e ]| neque a e n; e g 133 quae¬ 
que prius a montibus alni G-ronov 134 exultauere (cf NJhbb 1891, 700 ) a 
insultauere A. «> vulgo 135/189 exstant in x 135 aurse(e) £ x m gf g 
aura cSprotii 136 humanum f mensor (n et r ex corr i r ) 31 messor f g m 
fossor cSprotii 6 y^wgyds Plan 137 alimentaque micia (cf II 288 V 342) 
cUps per uiscera N 139 stygiis (que add IV) a h f stigisque e x (ad i r 
m 2) mouerat l 140 Effoduntur (corr m 2) 31 inritamenta e n irritamenta 
(iritamta sscr m) 31 ceti 142 Prodiderat a e Prodi/erat (d sscr e) e x 
Prodierant cGronovii Burm vulgo olim prodiit cc 143 trepidantia g 144 raptu 
e x g ospes—ospite (corr) £ 145 Nec socer ed Vincent looo 










14 Quattuor aetates. Gigantes. Lycaon. 

'l 

inminet exitio vir coniugis, illa mariti; 
lurida terribiles miscent aconita novercae; 
filius ante diem patrios inquirit in annos, 
victa iacet pietas, et virgo caede madentis, 

ultima caelestum, terras Astraea reliquit. 150 

Neve foret terris securior arduus aether, 
adfectasse ferunt regnum caeleste Gigantas 
altaque congestos struxisse ad sidera montes, 
tum pater omnipotens misso perfregit Olympum 
fulmine et excussit subiectae Pelion Ossae. 155 

obruta mole sua cum corpora dira iacerent, 
perfusam multo natorum sanguine Terram 
inmaduisse ferunt calidumque animasse cruorem, 
et, ne nulla suae stirpis monimenta manerent, 
in faciem vertisse hominum, sed et illa propago 160 

contemptrix superum saevaeque avidissima caedis 
et violenta fuit: scires e sanguine natos. 


148 sq filius ante diem — terras Astraea reliquit] citat Vincentius 
Bellovacensis Speculum historiale VI116 Tom IV 215 ed. a. 1624 [148 filius ante 
patrem]. 

150 citat [caelicolum] Otto de Freising Gesta Friderici I 8 (Waitz p 19). 
.Toann Saresher Policrat VII 21 (II p 200 W ): nostro tempore quo . . Astream 
relictis hominibus ad celos constat rediisse. 


1 liuida 14 

140 i mg h- congis e 147 Lurida l Pallida cUps terribilis a 148 in¬ 
currit e g occurrit g desyderat annos f 149 Pietas (maiuscula littera) Burvi 
madentis « X cedema dentis n madentes cett cu vulgo 150 caelest/um x cae¬ 
lestium caelicolum Otto de Freising astra ea cc 152 Affectasse a e g In- 

fectasse g gigantas a t X g gigant(e i r) s M gigantes x n g* g to 153 Al- 

i 

taque (turris nebroth sscr ) — montes a coniectos e g duxisse l 154 om- 
nipudens X 155 subiectae (cf ZGW XXXIX 96 HJMiiller ) a et pro div 
lect cSprotii rd Ilijltor i&T/vat-e r rj* v7iofif<3lr]uevT]s ’'Ooarje Plan subiect(se eras, 
o sscr) J:£ subiecto pelion osse X subiecto pelio nossse .t subiecto pelion 
ossejte) f x g vulgo olim subiecto p. ossa n {f g Bothe subiectum (1 to sscr e' 2 ) 
pelion ossae g* f g & subiectam Pelio Ossam vel subiecto Pelio Ossam ( coli 
Yerg georg I 281) Hs 150 om e r i mg (um corpora abscisa) x quom f 

158 incaluisse cMedic Burm vulgo olim tabidumque ex calidumque l 2 159 Et 
(ne ex e) M nulla fere — monumenta e monumenta g vulgo olim ferae st. 
ccThuan et VossBurm 100 fatiem e et om h 101 saevaeque om M seue 
(que om) m au. necis (cedis i mg m 2) l 102 om (t mg add m 2) h sciri/// e 
de sanguine 8 ex sanguine cGoth R nata(s fort a m 2) l natam p g 







Ov. Metam. Lib. I, v. 146—183 


15 


Quae pater ut summa vidit Saturnius arce, 
ingemit et, facto nondum vulgata recenti, 
foeda Lycaoniae referens convivia mensae, 
ingentes animo et dignas Iove concipit iras, 
conciliumque vocat: tenuit mora nulla vocatos. 

Est via sublimis, caelo manifesta sereno: 
lactea nomen habet, candore notabilis ipso, 
hac iter est superis ad magni tecta Tonantis 
regalemque domum, dextra laevaque deorum 
atria nobilium valvis celebrantur apertis 
(plebs habitat diversa locis): hac parte potentes 
caelicolae clarique suos posuere penates, 
hic locus est, quem, si verbis audacia detur, 
haud timeam magni dixisse Palatia caeli. 

Ergo ubi marmoreo superi sedere recessu, 
celsior ipse loco sceptroque innixus eburno 
terrificam capitis concussit terque quaterque 
caesariem, cum qua terram, mare, sidera movit, 
talibus inde modis ora indignantia solvit: 

‘Non ego pro mundi regno magis anxius illa 
tempestate fui, qua centum quisque parabat 


Lycaon. 


165 


170 


V 


175 


180 


173 S q Lactant div Inst 116, 12 Brandt: si domos habent, consequens est ut 
et urbes habeant, et quidem auctore Nasone, qui ait c plebs habitat diversa 
locis, a [ac PRV hac SH] fronte potentes —penates 1 . 


163 uidit summa X g ab arce h 164 Ingemuit et l f nundum e 

y 0^ 

165 licaoniae a licanie l conuiuia cene e g 166 animo et dignas a X Hs 
vulgo animos (s virgula dei £, 1 mo sscr e 2 ) e 31 rien animo // (et eras) 
dignas h animo dignas f p RV digna(s i r) 31 Joue om O animos, dignas I. c. 
iras g Plan John animos digna Ioue cone, ira Capoferreus 167 Oncilium- 
que e Consiliumque cRhenov Hs vulgo olim fiovlyjv Plan 170 superis 

ir n 172 balbis X 173/74 dei De Ovpoetp 87 Hartman pleps ( corr 
m 2) X habitant g Burm vulgo olim || hac parte recepi (cf NJhbb 1891 , 701 ) ex a 
hac fronte ( sic fort Lact Firmianus ) e tl X x et e coni Merkel 2 a (i r, ha fuit) 
fr. 31 a fronte e f h g m vulgo Plebs diuersa locis habitat a fr. I potentis f 
cUps a fronte potentes cael, sibi quisque suos p. penates Fabri 176 Haud 
dubitem g dixisse magni (corr) h caeli] regis g et i r m 177 ubi in mar¬ 
moreo l marmorio r marmor(io sscr) e 178 ille loco X loco (est virgula dei 
m 2) 31 insignis (ex VII103, sed cfXIV 819) cBersmanni Vivianus 180 mo- 
uet f 181 ora om a indignatia ( corr m 2) X 182 ulla e 183 fuit « 
fui quam (cum sscr) £ cum (qua sscr m 2) x parabant g Burm vulgo olim 
















16 


Lycaon. 

I 

inicere anguipedum captivo bracehia caelo. 

nam quamquam ferus hostis erat, tamen illud ab uno 185 

corpore et ex una pendebat origine bellum. 

nunc mihi, qua totum Nereus circumsonat orbem, 

perdendum est mortale genus: per flumina iuro 

infera, sub terras Stjgio labentia luco! 

cuncta prius temptata, sed inmedicabile corpus 190 

ense recidendum est, ne pars sincera trahatur. ♦ 

sunt mihi semidei, sunt rustica numina, nymphae 

faunique satyrique et monticolae silvani: 

quos, quoniam caeli nondum dignamur honore, 

quas dedimus certe terras habitare sinamus. 195 

an satis, o superi, tutos fore creditis illos, 

cum mihi, qui fulmen, qui vos habeoque regoque, 

struxerit insidias notus feritate Lycaon?’ 

Confremuere omnes studiisque ardentibus ausum 


184 Joann Saresber Policrat VII 1 (II 94 W): ac si secundum fabulas 
essent celo captivo brachia iniecturi. 


1S4 angipedum — brachia cc brahia e 185 quaquam cc 187 qua 
latum ( coli lier 9 , 14) Baaer circumtonat s g Burm vulgo olim 188 sq Per¬ 

dendus f est om g dei Hs sub terras A VA sub terra f g Biese sub terris 
(cf V 504) g R stigo e l(u ex corr , a fort fuit) co M 100 temptata {cf 
Prop III 21, 5) l g Merkel tetata cc tentata g Hs vulgo olim tem(ptanda i r 
m 2) N temp(ten)tanda (sunt sscr m) e n M h e f l 2 g co Bothe || corpus 
recepi (cf XJhbb 1891 , 694) ex cc e n M l g uulnus (i r n, s. corpus sscr h' 1 ) h 
'in n c f 1 g co vulgo || distinxerunt post {cf Vind Ov p 3) Bothium Suchier 
(XJhbb 1859,571) et Ehwald, cum vulgo (8 { uvvui . . navia uerel.glvOirai Plan) 
iuro cum temptata (esse sc ) corliunctum esset || inmedicabile cura vel curae 
Merkel 2 191 inse a est om (add n) a N dei Burm 192/281 exstant 

in y i 192s<? sic cc 6 n O h g Hs nymphas Sunt fauni satyrique et R nu¬ 
mina (nomina Regius) fauni Et nymphae satyrique et cMaffeianus VA Regius 

sunt mihi r. n. nymphae Fauni satvrique l nymphae Et fauni satyrique et e g 

et 2 

Faunique et saty(i)ri ety, <j Faimique sat. M (j monticulae X silvani] u hic 
soluitur in uocal ut sit dactil sscr cc 194 nundum e dignantur f 195 ter- 

superi 

ras certe e R 196 pueri cc credimus y, g 197 cui fulmen in Bibi Diez 

h* 

1075 Hs fulmen uiuos h. cc abeoque M 198/255 om N in folio postea 

r 

inserto add n 198 motus n notus erit ate cc 199 confremuere (cf XV 
606 Aen X 96II Lat 62) cj g A Regius vulgo Non fremuere « Con(t ex fjremuere 
f Contremuere {sed cf studiis ardentibus deposcunt et 206) A John ausu cc 
199 304 809 nullo spatio intermisso cc 




Ov. Metam. Lib. I, v. 184—222. 17 

talia deposcunt, sic, cum manus inpia saevit 200 

sanguine Caesareo Romanum exstinguere nomen, 

attonitum tanto subitae terrore ruinae 

humanum genus est totusque perhorruit orbis: 

nec tibi grata minus pietas, Auguste, tuorum est, 

quam fuit illa Iovi. qui postquam voce manu que 205 

murmura conpressit, tenuere silentia cuncti. 

substitit ut clamor pressus gravitate regentis, 

Iuppiter hoc iterum sermone silentia rupit: 

c Ille quidem poenas, curam hanc dimittite, solvit, 
quod tamen admissum, quae sit vindicta, docebo, 
contigerat nostras infamia temporis aures; 
quam cupiens falsam, summo delabor Olympo 
et deus humana lustro sub imagine terras, 
longa mora est, quantum noxae sit ubique repertum, 
enumerare: minor fuit ipsa infamia vero. 

Maenala transieram latebris horrenda ferarum 
et cum Cyllene gelidi pineta Lycaei: 

Arcadis hic sedes et inhospita tecta tyranni 
ingredior, traherent cum sera crepuscula noctem, 
signa dedi venisse deum, vulgusque precari 
coeperat: inridet primo pia vota Lycaon, 
mox ait „experiar, deus hic, discrimine aperto, 


214 sq Vincent Bellovac Spec hist VI116 (IV p 215 ed. a. 1624): Quantum 
noxae sit ubique repertum Enumerare piget. Minor fuit i. inf. vero. 

219 Citatur [Ingredior—noctem] in Exemplis diversorum auctorum, quae 
edidit (Ind schol Hal aest 1872) e cod Vatie Bili reginae Christinae 215 (saec IX) 
HKeil. nomen OYID additum est i mgcf Poetae Lat aev Carol III 753 Traube. 


200 cum om f saevit (= saeviit) Douza 201 cesar(e ex i)o e 

202 tant(a)e subito e l g Burm subito tantae y x 203 perorruit e h 

204/00 dei p 88 Hartman 204 augustas M 205 Ioui (i mg add) om e 
posquam n 200 om (i mg add m) e M |j quo versu deleto Substitit et (qui 
clamor sc ) p 4 Bothe || comprexit f suppressit g 207/08 dei Merkel 208 rum¬ 
pit cRhenov Hs vulgo olim 209 hanc om g demittite g 210 et quae e 
212 cupi(ens ex corr m 3) h 214 noxe quantum l 215 Enumerafr ex 
u m 2)e h Enumerat f || Enumerare piget VincBellov [| hec infamia e 210 Me- 
nela e h V 217 om M i mg m || E cum e <j || Cyllene Plan vulgo sillene y, 
cillen (o ex a) h cilleno 7 m n cylleno e f a> Burm spineta (s a li 1 ) h g R 
licei e l g 218 hic recepi ex € M hinc n cett vulgo || Arcados hic sedes et 
inospita e Archadis hic s. et in hospita M Archadas n Archadis h Archa- 
dos e Archades l f 221 primum y, 222 discrimine certo n 
Ovid Metamm. 2 


210 

V 


215 


220 







18 


Lycaon. Diluvium. Deucalion et Pyrrha. 

'l 

an sit mortalis, nec erit dubitabile verum." 
nocte gravem somno necopina perdere morte 

me parat: haec illi placet experientia veri; 225 

nec contentus eo est: missi de gente Molossa 

obsidis unius iugulum mucrone resolvit, 

atque ita semineces partim ferventibus artus 

mollit aquis, partim subiecto torruit igni. 

quod simul inposuit mensis, ego vindice flamma 230 

in domino dignos everti tecta penates. 

territus ipse fugit, nactusque silentia ruris 

exululat frustraque loqui conatur: ab ipso 

conligit os rabiem, solitaeque cupidine caedis 

utitur in pecudes et nunc quoque sanguine gaudet 235 

in villos abeunt vestes, in crura lacerti: 

fit lupus et veteris servat vestigia formae. 

canities eadem est, eadem violentia vultus, 

idem oculi lucent, eadem feritatis imago est. 

occidit una domus, sed non domus una perire 240 

digna fuit: qua terra patet, fera regnat Erinys 
in facinus iurasse putes, dent ocius omnes 
quas meruere pati (sic stat sententia) poenas. 5 

Dicta Iovis pars voce probant stimulosque frementi 

241 sq Seneca N Q IV a praef 19 Gercke : omnes timere a me incipe. Vergi- 
lianum illud exaudi . . aut Ovidianum ‘qua terra patet, fera regnat Eri¬ 
nys [erinis libri]: in facinus iurasse putes*. 


v 

223 uerom e 224 nec opina 31 l non opina y, 225 i mg e (M i r 
vi 2 )g parat 31 Comprimere haec e 226 est om h l dei Hs || molosa y, en 
228 seminicis e 229 igne y, e h g 230 Quod M e f g Ehwald Quo e 
Quos (s i r n) h n g vulgo Q(°s a in 2) l 1 quos sser l 2 231 domino e cSulmo- 

nensipost Ciofanum Hs vulgo, dominum A co |) dignosque l pg Jahn dominum 
et dignos cSprotii |] et tecta f eis onoddv ueri^alov (= In cinerem — converti?) 
Plan dominum indignosque everti (cf 631 IV 138) in praef ed Riese tecta mi¬ 
nistros Bentley 232 ille e g Hs 233 Exul(ulat frustraq; i r ) n Exultat 
(uel exululat sscr) s ab illo (tempore sscr m) 31 h 235 Utitur y, 31 h e <j n 
VA Ehicald, Vertitur e l f s R vulgo 236 uuillos e ui h///los (h per ras 
in 1 corr, 1 sscr) habeunt (corr) M 237 dei Hartman 238 i mg n cani- 
cies f eadem est eadem est ccBersm et Vratisl U uultu (cf ad 239) g Hs vulgo 
olim 1 eadem feritatis imago (est om) e 239 occuli e lurent Cambr Ph Soc 
III 140 Housman H est om g R dei Hs | eadem uiolentia uultu e 241 fera 
om (add m 2) l herinis (i r n) f n erinis ih sscr m) e 31 242 dent om f 

occius omnis f 244 probat l ccDresd et Goth 0 furenti g Hs trementi g fre¬ 
mentes [cf 199) Eranos VII13 Risberg 




Ov. Metam. Lib. I, v. 223—266. 


19 


adiciunt, alii partes adsensibus inplent, 
est tamen humani generis iactura dolori 
omnibus, et, quae sit terrae mortalibus orbae 
forma futura, rogant, quis sit laturus in aras 
tura, ferisne paret populandas tradere terras, 
talia quaerentes (sibi enim fore cetera curae) 
rex superum trepidare vetat sobolemque priori 
dissimilem populo promittit origine mira. 

Iamque erat in totas sparsurus fulmina terras: 
sed timuit, ne forte sacer tot ab ignibus aether 
conciperet flammas longusque ardesceret axis; 
esse quoque in fatis reminiscitur, adfore tempus, 
quo mare, quo tellus correpta que regia caeli 
ardeat et mundi moles obsessa laboret, 
tela reponuntur manibus fabricata Cyclopum: 
poena placet diversa, genus mortale sub undis 
perdere et ex omni nimbos demittere caelo. 

Protinus Aeoliis aquilonem claudit in antris 
et quaecumque fugant inductas flamina nubes, 
emittitque notum, madidis notus evolat alis, 
terribilem picea tectus caligine vultum: 
barba gravis nimbis, canis fluit unda capillis, 


245 


250 


V 


Diluvium. 
Deucalion 
et Pyrrha. 


255 


260 


265 


256/58 Lactant De ira dei 23, 6 (Brandt ): unde apud Nasonem de Iove ita 
dicitur: 'Esse quoque in fatis — et mundi moles operosa laboret’. 

265 Hist Apoll reg Tyri XI4 Riese: Notus picea caligine tectus. 


247 orbi s 248 qui sit e g 249 p(are i r m 2jt 31 || tradere gentes 

S 2 

g Burm 250 quaerentesibi 31 en! (ex cor?', ait fort fuit) h fore (-s*nt 

sscr m 2) e 251 Rex trepidare uetat superum l sobolemque A at subolemque 

__ totus 

Bach vulgo 253 terras — totas y t 255 longusque ardes(ceret i r) n totus- 
que y^elg PF 256 Ipse (corr ex esse) quoque y\ || fa/tis (c eras ) 31 1| a(f ex 

e2 e 

d)fore e 257 corruptaque regio l ianua coeli s 258 Ardebat f prolos e 

proles ( corr m n, i moles operosa i mg m 3 m) O g, de f Boli Filcl XVII208 
Bernardini |j obsessa e O h g Ehwald, operosa l h 2 f g Lactant Firmianus 

V 

vulgo, onerosa e oppressa cBhenov 259 fabricata manibus ( corr h ciclopc e 

s 3 

261 demittere s 31 g MerJcel dimittere cett mlgo olim 262 claudit l clausit 
e g 263 fugent Hs nimbes (virgula dei , nubes sscr ) e 264 Emittatque 
(corr) 31 Emittit nothum f euolat nothus h aduolat e nothum — nothus e N l 
265 uultus (corr) 31 266 madidis fluit g fuit (corr) X ruit e pluit Hs 

2 * 












20 


Diluvium. Deucalion et Pyrrha. 


fronte sedent nebulae, rorant pennaeque sinusque. 

utque manu late pendentia nubila pressit, 

fit fragor; hinc densi funduntur ab aethere nimbi. 

nuntia Iunonis varios induta colores 

concipit Iris aquas alimentaque nubibus adfert. 

sternuntur segetes et deplorata coloni 

vota iacent, longi que perit labor inritus anni. 

Nec caelo contenta suo est Iovis ira, sed illum 
caeruleus frater iuvat auxiliaribus undis, 
convocat hic amnes, qui postquam tecta tyranni 
intravere sui, c non est hortamine longo 
nunc ait c utendum. vires effundite vestras: 
sic opus est! aperite domos ac mole remota 
fluminibus vestris totas inmittite habenas!’ 
iusserat; hi redeunt ac fontibus ora relaxant 
et defrenato volvuntur in aequora cursu, 
ipse tridente suo terram percussit: at illa 
intremuit motuque vias patefecit aquarum, 
exspatiata ruunt per apertos flumina campos 


Tilsq Seneca NQ III 28,2: sed adhuc in damna profectum est: 'sternun¬ 
tur segetes et deplorata colonis — labor irritus anni . 

274s 2 Scholia Bern in Lucan (TJsener) V 621: sic et Ouidius 'nec caelo — 

auxiliaribus undis’. 

285 290 292 304 Seneca NQ 11127,13,14 Gercke: . . ut ait ille poetarum 
ingeniosissimus egregie, sicut illud pro magnitudine rei dixit 'omnia pontus era t 
[erant c Berol 5 XIII}, deerant quoque litora ponto’ [292], ni. tantum im¬ 
petum ingenii et materiae ad pueriles ineptias reduxisset: nat lupus inter oves, 
fulvos vehit unda leones’ [304]. non est res satis sobria lascivire devorato 
orbe terrarum, dixit ingentia et tantae confusionis imaginem concepit, cura dixit: 
expatiata ruunt per apertos flumina campos [285] . . . [cetera Sen non habet ] 
pressaeque labant [latent F, de 1 non liquet ] sub gurgite turres [290]. 


268 lata (e sscr e-) e *•meliores ’ Heimii Burm lento cDresd 


269 et densi 

e y, g g* g oj inclusi Merlcel 270 indu/ta e l inducta g 271 affert e 
272 coloni (cfVIII 291) e X g colonis y x M n g* a» Seneca Jahn 273 labor 
perit 1 ccBer8m et Vratisl Hs vulgo olim 274 est orn e ccOoth Rhen , dei 

Hs (I illam Es 275 auxiliantibus N 276 ams (a i r m 2) M t amnes i mg 
m, amnes ir n 277 non ,e ’ oms (oms virgula deletum) M 


278 Hic ait 


L 'i 


cPal [| eximdite f uestras effundite uires h 279 (S i r, H fuit )ic M fl retenta e 
280 dimittito vel emittito g 281 hii-hora h et f. y x g 282 aequore e 

283 Ipse 8 l 2S4 Infremuit (corr m 3) X motuque sinus g Burm vulgo olim 
285 Exspaciata (spereipennonte sscr m 1) e Et spatiata e f | campos t r n 









Ov. Metam. Lib. I, v. 267 —304. 


21 


cumque satis arbusta simul pecudesque virosque 
tectaque cumque suis rapiunt penetralia sacris, 
siqua domus mansit potuitque resistere tanto 
indeiecta malo, culmen tamen altior huius 

unda tegit, pressaeque latent sub gurgite turres. 290 

Iamque mare et tellus nullum discrimen habebant: 
omnia pontus erant; deerant quoque litora ponto, 
occupat hic collem, cumba sedet alter adunca 
et ducit remos illic, ubi nuper ararat, 

ille supra segetes aut mersae culmina villae 29aj 

navigat, hic summa piscem deprendit in ulmo. 

figitur in viridi, si fors tulit, ancora prato, 

aut subiecta terunt curvae vineta carinae; 

et, modo qua graciles gramen carpsere capellae, 

nunc ibi deformes ponunt sua corpora phocae. 300 

mirantur sub aqua lucos urbesque domosque 

Nereides, silvasque tenent delphines et altis 

incursant ramis agitataque robora pulsant. 

nat lupus inter oves, fulvos vehit unda leones, 


804 Eutyches Ars II9 (Keil V 479): In no desinentia quacumque vocali ante¬ 
cedente brevi vel longa primae sunt solius coniugationis, ut no nas nat monosyl¬ 
labum, Ovidius in libro I metamorphoseon: l Nat lupus inter oves\ 


287 Tecta (que om) f 288 que om f 289 Indecta e tamen ex tam l 
290 pressaeque labant Seneca Hs vulgo olim gurgite terrae f 291 Namque co 
292 erant 31 e g erat (fori recte, cf X V 529 ) e N f h l q Seneca co Bentley || 
quoque om f queque l |[ deerant sed Bentley 293 colles 311 j| cumba Biese 
c(i ex u)mba/ N kimba 31 cy(i)mba cett co vulgo olim 294 arabat ( coli 299 ) 
Ehicald, ara(r ex b)at 31 arabant e arauit^> || nuper aratra g Gronovius 295/350 ex¬ 
stant in x 295 super g * g vulgo olim || greges (corr) x 296 piscem 
sera f piscem summa g pisces e || piscem deprendit summa in ulmo l deprehen¬ 
dit h 297 uiridi/(s eras) N || sic fors g Ciofanus si (vel sic) sors g ij an¬ 
cora ponto f 298 terunt N e V 1 g vulgo, te(gu i r)nt 31, tegunt ex fhlpgco (| 
uineta (winstete sscr ) e 299 modo qua f g Flan w m. quo A |j fragiles g 
kapellae f 300 deformis (corr m 3) li foce (pho sscr x) N It x 301 le- 

et anestozent 

pores (1 lucos sscr m 2) e 302 in altis x in a. e 31 e 303 Incursant r. 

V 

yetribenenbcma _ 

agitataque e 304/309 exstant in a 304/306 sic f g* g co Flan Seneca vulgo 

r 

Nat iup’ int~ oues necui~ res f u lminis apro | Unda uehit tigris, fuluos t’hit 
(«= trahit) unda leonis | Cururanef ablato pft( = prosunt) uelocia ceruo sic 
{secuntur haec nullo spatio intermisso post 199) cc || Nat lupus inter oues nec 














22 


Diluvium. Deucaliou et Pyrrha. 

unda vehit tigres, nec vires fulminis apro, 305 

crura nec ablato prosunt velocia cervo; 

quaesitisque diu terris, ubi sistere possit, 

in mare lassatis volucris vaga decidit alis. 

obruerat tumulos inmensa licentia poati, 

pulsabantque novi montana cacumina fluctus. 310 

maxima pars unda rapitur; quibus unda pepercit, 
illos longa domant inopi ieiunia victu. 

Separat Aonios Oetaeis Phocis ab arvis, 
terra ferax, dum terra fuit, sed tempore in illo 
pars maris et latus subitarum campus aquarum. 315 

mons ibi verticibus petit arduus astra duobus, 
nomine Parnasus, superantque cacumina nubes. 


3L6 Scholia in Lucan III173 Usener : Parnasos Focidis, de quo Ouidius 
mons ibi uerticibus ferit arduus astra duobus . 


vires fulminis apro | Crura nec ablato prosunt uelocia ceruo (nabat i mg ) e 

fuluos uohit unda leones 

et a m 1, ut videtur, x O || nec uires fulminis apro Crura sq (unda uehit tigres 

III IJIII 1IJIJIJI Illi . , . . . 

nec uires fulminis apro i mg) x, }| nec uires fulminis apro (fuluos ueit unda leones 

unda ueit tigres nec uire* 

fortasse erasum) Crura nec ablato (nec uire virgula deletum) 31, vv. 3041305 in 

fuluos ueit unda leones 

summo mg pleni additi et unda ueit tigres i dextro mg scripta a duabus mani¬ 
bus reeentissimis m || Nat lupus inter oues / // // // // // // // // // / Crura 
nec sq 37, fuluos uehit unda Icones in illa ras et unda u. tigres nec uires f. 
apro i l n || inde collegerunt ex eodem fonte \fluxisse cc t x O Scnecastudien 
(1895) p 53 AGercke et (Krit Beitr z Ov Ep ex Pp 10) Ehwald , sed cf quae dixi 

runt 

KJhbb 1891, 704 et BPhW 1896 Sp U67sq 306 alato Douza prosunt t 
307 c sitisq (q = quae) cc || ubi sidere cMedic Hs vulgo olim |j terris ubi sistere 
possit] sic e O x h cUps g 11A, terris subsistere possit V, posset a e / g, sistere 
detur (i possit sscr P) ex Aen III7 l ccBonon et Pal Hs mdgo olim 308 di- 
cidit e 300 tumolos ( corr ) e cumulos g 311 Pars hominum rapitur s 

t Soluerat^ 

312 inopes — uictus ( corr x) s x inopi/ (s eras?) — uictu 31 313 Separat l 

Scperat (corr) h Aonios Oetaeis Gierig Ionios Oetaeis ad Sen Here fur 1164 
Delrius [| aonios (adonios f aonyos e Aonis R) acte(ae)is (actheis e atheis j) A, 
def (Boli di Phcl XV1909 fasc 9) Bernardini |j phocis 31 f g a> pho(cis 't r m 2) 
X ph(fjocas f g* pho/cas r | Sep. Haemonios JHVoss Aoniis Aetolos vel Aetolos 
Actaeis XJhbb 1859 , 571 Suchier | ab agris Micyllus 316 ferit arduus scholia 

87 

in Lucanum stetit ard. e 317 parnasos e H superantque cacumina 31 cGoth 
Merkel superantque eacumin(a ex e m 2) X supera tque cacumine h, superatque 
cacumine (cf VII756) e x e l g tu vulgo 







Ov. Metam. Lib. I, v. 305—339. 23 

hic ubi Deucalion (nam cetera texerat aequor) 
cum consorte tori parra rate vectus adhaesit, 

Corycidas nymphas et numina montis adorant 320 

fatidicamque Themin, quae tunc oracla tenebat, 
non illo melior quisquam nec amantior aequi 
vir fuit, aut illa metuentior ulla deorum. 

Iuppiter ut liquidis stagnare paludibus orbem 

et superesse virum de tot modo milibus unum, 325 

et superesse videt de tot modo milibus unam, 

innocuos ambo, cultores numinis ambo, 

nubila disiecit, nimbisque aquilone remotis 

et caelo terras ostendit et aethera terris. 

nec maris ira manet, positoque tricuspide telo 330 

mulcet aquas rector pelagi supraque profundum 
exstantem atque umeros innato murice tectum 
caeruleum Tritona vocat conchaeque sonanti 
inspirare iubet fluctusque et flumina signo 

iam revocare dato, cava bucina sumitur illi, 335 

tortilis, in latum quae turbine crescit ab imo, 

bucina, quae medio concepit ubi aera ponto, 

litora voce replet sub utroque iacentia Phoebo. 

tunc quoque, ut ora dei madida rorantia barba 

330 sq Priscianus V 5,30 \ 'haec tricuspis’, invenitur tamen hoc etiam neutro 
adiunctum, sed per obliquos casus. Ovidius in I metamorphoseon: positoque 
tricuspide telo [caelo G] mulcet aquas. — ib VI67: Tricuspis tricuspidis’, 
Ovidius in I metamorphoseon: positoque tricuspide telo mulcet aquas. 

333 Apid met IV 31: hic (Triton) concha sonaci leniter bucinat. 

318 (et 350) deucaleon e 319 eonsorte pari f rete x 320 Orecidas 
(Oreadas inde corr 1 corici sscr x) e x Oreadas g Corri(y)cidas h l Contidas f 
'‘AuaSpvdSas Plan || adorant (adhorant M i rat sscr m 2) e O x h l g vulgo , 
adorat e g co 321 te(t ex m per ras)in e terin x thernim l themi e h f || 

nunc g Burm 322 quisquam melior f s {] reuerentior ulla e h g dearum 

e g 325 superasse (corr) f superesse uidct (rum sscr n) N s g Hs vulgo olim || 
milibus i r JSSl 326 om e x O, habent X et i mg s x m n || Ac superesse l 
327 ambo (s add e 2 n) bis e X Burm ambos bis cett w vulgo 328 Nulla 
disiecit f discussit g deducit cLeid diducit Burm [| que om h cGoth R 330 telo 
om (add m 3) li 332 Extantem (atque sscr m 2) humeros e || tinctum cRhenov 
et e coni Bentley 333 trimona ( corr m 2) e || conchaeque ex h g Plan con¬ 
chaque (aque i r m) O e 1 1 » Jalin sonaci excerpta Calandrae, mg ed Bas (1551) || 
conchaeque sonaci Hs vulgo olim 334 et om (add m 2) Ji || in flumina s 335 (et 
337) buccina h f 337 in medio (corr l) l A U ut sera g Burm aerea t area/ 
338 latentia e x 339 Tum g* g f vulgo olim H ut om f 












24 


Diluvium. Deucalion et Pyrrha. 


contigit et cecinit iussos inflata receptus, 340 

omnibus audita est telluris et aequoris undis, 

et quibus est undis audita, coercuit omnes. 

iam mare litus habet, plenos capit alveus amnes, 

flumina subsidunt; collesque exire videntur, 

surgit humus, crescunt loca decrescentibus undis, 345 

postque diem longam nudata cacumina silvae 
ostendunt limumque tenent in fronde relictum. 

Redditus orbis erat, quem postquam vidit inanem 
et desolatas agere alta silentia terras, 

Deucalion lacrimis ita Pyrrham adfatur obortis: 350 

‘o soror, o coniunx, o femina sola superstes, 

quam commune mihi genus et patruelis origo, 

deinde torus iunxit, nunc ipsa pericula iungunt, 

terrarum, quascumque vident occasus et ortus, 

nos duo turba sumus; possedit cetera pontus. 355 

haec quoque adhuc vitae non est fiducia nostrae 

certa satis; terrent etiam nunc nubila mentem. 

quis tibi, si sine me fatis erepta fuisses, 

nunc animus, miseranda foret? quo sola timorem 

ferre modo posses? quo consolante doleres? 360 

namque ego (crede mihi) si te quoque pontus haberet, 

te sequerer, coniunx, et me quoque pontus haberet. 

o utinam possim populos reparare paternis 


340 iussus f\ infata ( corr m) e M receptus e x g recessus (ssus i r m) O g* 

o* 1 nas2 

g j/ / 342 undas M h f cohercuit li - ’ 343 344 plen capit e colles(quo 

om) e g Hs || planos ap Fabrum II ep 71 Schepperus 344 dei Riese 1 
344/343 Merkel, ordinem codddefZGG 1881 Rappold || plenos c. a. amnes - colles¬ 
que e. videntur transpos Rrogr Kaisersl 1880 Hellmuth 345 crescunt sola 
Housman 34G longum e h $ 347 fronto e inf(r i r m 2)onde ili at 

frondo sscr m 348 inanem A apertum {i inanem P) e l g A Regius vulgo 
olim 349 desolatas i r (partim a m 2) h 350 phirram affatur e z pirrarn h 
sic Pyrrham R Pyrrham lacrymis ita fatur s |) obortisl sic e x N e abortis 
M h l s (o 351 O soror et e 352 mihi iri 353 iunexit M l 
Iunxit deindo tliorus s 354 quoscumque € 350 Nunc quoque g R Burm 

vulgo olim 357 etiam nunc) c i r n, (etiam i r m 3, nunc om) nubila l etiam- 
num g Hs vulgo olim 358 "erepta fuisses "fatis h 358 sq Quid tibi — 
nunc animi g Hs vulgo olim 300 doleres \ e g R dol(e ex o m 2jres 
1 le sscr ni dolores e h l g YA dolorem /* 361 te quandoque e te modo g 

Hs vulgo olim 362 i l e M sed me (corr m 2) N 363 possim e O g Hs 
possem {sed cf V 344) l f m g vulgo | populos possem h posses e 9 formaro 









Ov. Metam. Lib. I, v. 340—385. 25 

artibus atque animas formatae infundere terrae! 

nunc genus in nobis restat mortale duobus 365 

(sic visum superis) hominumque exempla manemus. 

Dixerat, et flebant, placuit caeleste precari 
numen et auxilium per sacras quaerere sortes, 
nulla mora est: adeunt pariter Cephisidas undas, 
ut nondum liquidas, sic iam vada nota secantes. 370 

inde ubi libatos inroravere liquores 
vestibus et capiti, flectunt vestigia sanctae 
ad delubra deae, quorum fastigia turpi 
pallebant musco stabantque sine ignibus arae. 

ut templi tetigere gradus, procumbit uter que 375 

pronus humi gelidoque pavens dedit oscula saxo, 

atque ita 'si precibus' dixerunt 'numina iustis 

victa remollescunt, si flectitur ira deorum, 

dic, Themi, qua generis damnum reparabile nostri 

arte sit, et mersis fer opem, mitissima, rebus'. 380 

mota dea est sortemque dedit: 'discedite templo 

et velate caput cinctasque resolvite vestes 

ossaque post tergum magnae iactate parentis'. 

Obstipuere diu, rumpitque silentia voce 
Pyrrha prior iussisque deae parere recusat, 3so 


366 Pseudoacr Schol in Hor c I 33, 10 Keller: Ut est sic uisum su¬ 
peris’. 


(i reparare sscr n) X q reuocare Mscr Diez Sant 148 e renouare vel recreare q 
360 visum A schol Hor , e sscr li 1 m uisum est e l q 368 axilium e 
369 pariter i mg h || cephisidas q VA rd rov Kr^ioov qezO-Qa Plan ceplii- 
sidos q R cephesidos e caepliesidis M cephesidis und(as i r m 2) X cephe- 
sydos e cefseidos h cefeidos f cephesidas l ceplieidos s 370 Ut nondum 
$ Hs vulgo, (E i r ex corr) t nondum 31 (E ex U)t nond. X, Et nond. — sed 
iam e h e cTJps q a> s(et nigriore atram m 2) iam 31 set i r (sic fuit) n Sed 
nond. — sed iam l f || sequentis s sequentes cUps q 371 libantes Ben irro- 

rarere 31 372 fastigia £ sacrte q 373 turbi h 374 Squalebant V 

Hs vulgo olim tabebant vir doctus in Hali Litzg 1806 [] stabant (que add m 2) X 
375 gradus i r n 376 P(ro i r m 2)nus X hum(i ex o m 2) 1 377 ita 

dixerunt precibus si h f s i. dixerunt si precibus l 378 remolescent h 
379 Dicite qua e 380 iustissima f 382 cinctasque] sic e 3 h q cunc- 
tasque {altera virg litterae u i r 31) 31 e q ci/nctasque l recingite (cf 398 ) 
cSprotii q 384 Obstipuere £ 31 f Obstipuerunt (corr) h Obstupuere X 
m e ?|l rupitque e l q R ru/pitque A 385 Pirra h § 










26 


Diluvium. Deucalion et Pyrrha. Python. 


detque sibi veniam, pavido rogat ore, pavetque 

laedere iactatis maternas ossibus umbras. 

interea repetunt caecis obscura latebris 

verba deae, sortis, secum inter seque volutant. 

inde Promethides placidis Epimethida dictis 390 

mulcet et c aut fallax ait c est sollertia nobis, 

aut pia sunt nullumque nefas oracula suadent. 

magna parens terra est, lapides in corpore terrae 

ossa reor dici; iacere hos post terga iubemur’. 

Coniugis augurio quamquam Titania mota est, 395 

spes tamen in dubio est: adeo caelestibus ambo 
diffidunt monitis, sed quid temptare nocebit? 
discedunt velantque caput tunicasque recingunt 
et iussos lapides sua post vestigia mittunt. 

saxa (quis hoc credat, nisi sit pro teste vetustas?) 400 


3S8 Seneca DQ ] 14,1'. non tota solido contextu terra in imum usque fun¬ 
datur, sed multis partibus cava et 'caecis suspensa latebris’ [cf Aetna 88]. 

390 Priscianus II 371 Urjlevs Hrjlecos Peleides’; et per synaeresin e et i iu ei 
diphthongum proferunt paenultimam, nos autem pro ea i longam ponimus . . . 
Ovidius in I metamorphoseon: Inde [Vnde RH] Promethides [prometides RBj 
placidis Epimethida [ephimetida It] dictis. 

393sg Scholia in Pers sat VI51 Jahm exossatus, lapidibus plenus, secundum 
eos qui diffiniunt, lapides esse ossa terrae, unde Ovidius: 'lapides in corpore 
terrae Ossa reor dici’. 

400 sq Respexerunt haec Iuv I Slsq et Claudius Marius Victor Aletliias 1 
204/10 Schenkl, cf Pascal Letterat Lat Mediev p 169. non multo post a 425 
obiisse Victorem putat Schenkl. 


38(1 timido rogat ore, paventi Hs |j timetque ccVoss et Senat, cavetque 
Gronovius et {cf ed Burm p 1094) Capoferreus 387 maternas iactatis g 
388 caecisque e li y g cetisque 7 caecis suspensa Seneca 389 deae sortis 
recepi (ut sortis sit accus ) ex e, dee sortes M cMedic , d(atae i r m2) sortis N 
datae sortis g* f g oj vulgo 390 Inde prometliides placidis ep. dictis $ eo 
Priscianus et (ivfrev 6 npourj&cidrjs) Plan, Hinc promethides e O h l g Inde 
promethiades g Jahn Inde promechyades e || placidis Prisc N g* m g Plan 
placidamque e M || prometthida e proraotheides placidam epimetida f | unde 

aut 2 

Promethides ex codd RHPrisciani Merkel 391 Mulcet // /// fallax a//t (Mulcet 

ol* 

et ait fallax aut fort fuit ) est solertia (o i r, sollertia * mg adscr m 2) M so- 
lercia h l fj yevSifs, fine*, tfpZn iartv 6 (f 6fi os Plan 392 A(u inseruit m 2) t 
pia — nephas M |J aut (pia sunt — suadent) magna p. post Jacobum a Cruce 
distinx Ehicald 397 nocebit M h fP g nocebat t X g* g R 398 Descen¬ 
dunt (cf 381 III14) DI e g Hs vulgo olitn 399 iusso e 








Ov. Metam. Lib. I, v. 3S6—421. 


27 


ponere duritiem coepere suumque rigorem 
mollirique mora mollitaque ducere formam, 
mox ubi creverunt naturaque mitior illis 
contigit, ut quaedam, sic non manifesta, videri 
forma potest hominis, sed, uti de marmore coepta, 405 

non exacta satis rudibusque simillima signis, 
quae tamen ex illis aliquo pars umida suco 
et terrena fuit, versa est in corporis usum; 
quod solidum est flectique nequit, mutatur in ossa; 
quae modo vena fuit, sub eodem nomine mansit; 410 

inque brevi spatio superorum numine saxa 
missa viri manibus faciem traxere virorum, 
et de femineo reparata est femina iactu. 
inde genus durum sumus experiensque laborum 
et documenta damus, qua simus origine nati. 415 

Cetera diversis tellus animalia formis 
sponte sua peperit, postquam vetus umor ab igne 
percaluit solis, caenumque udaeque paludes 
intumuere aestu, fecundaque semina rerum 

vivaci nutrita solo ceu matris in alvo 420 

creverunt faciemque aliquam cepere morando. 


414 sq Probi Comm in Georg I 63 (Hagen App Serv p 356): interpretati autem 
cum essent terram parentem, ossa eius lapides iecerunt post se, ex quibus hominum 
genus renatum est: cuius etiam Ovidius meminit, cum ait: c Unde genus du¬ 
rum — origine nati’. 


401 duritiam e e g durutiem 31 duriciam h 402 moram mollitam- 
que f 404 et quaedam 31 || si(c a m 2) X 405 set i r n (d a m 2)e 
X U de marmore ce(oe)pta (a i r m, 1 icepto sscr m) A co Jahn ix uao- 
pagov Xrjf&eZoa (Xacp&eioa cAmbr antiquissimus 119) Plan || coepto e cPalat 
Hs vulgo || uti est de marm. coeptis Merkel ' 2 , veluti de m. coepta (v 406 deleto) 
Jhb f cl Altw 1885 II 276 Ehwald 406 similia f 408 E terrena e 
400 flecti(que add m 2) X || mittatur 8 410 Quod modo (ex codd?) Hs 

vulgo olim 411 Iamque 1 g R 412 cepere vel sumpsere (cf 421) g || ui- 
rilem (cf III 403) cSprotii Hs 413 reperata X 414 Unde ge- 

V 

nus Probus 416 an. glebis cUpsal 417 fetus humor e ab igni 

Bothe 418 Incaluit — (h)udeque h s g eenumque l humidaeque e u/de- 
que (n eras) 31 ut aeque f 419 Intuere (corr m 2) l 420 ab aluo 

1 g 421 aliam cPar || coepere e 31 sumpsere vel traxere g 421/23 add 
i ing e- 


Python. 






28 Python. Daphne. 

'l 

sic ubi deseruit madidos septemfluus agros 
Nilus et antiquo sua flumina reddidit alveo 
aetherioque recens exarsit sidere limus, 

plurima cultores versis animalia glaebis 425 

inveniunt, et in his quaedam modo coepta per ipsum 

nascendi spatium, quaedam inperfecta suisque 

trunca vident numeris; et eodem in corpore saepe 

altera pars vivit, rudis est pars altera tellus. 

quippe ubi temperiem sumpsere umorque calorque, 430 

concipiunt, et ab his oriuntur cuncta duobus; 

cumque sit ignis aquae pugnax, vapor umidus omnes 

res creat, et discors concordia fetibus apta est. 

ergo ubi diluvio tellus lutulenta recenti 


422 s# Lactant Placidi qui dicitur Comment in Stat Theb IV 704 Jahnkel 
Ouidius libro primo ‘Sic ubi — coepta per ipsum nasceudi spatium, 
quaedam imperfecta [suisque Trunca uident numeris om c Monae et 

cc Par 8063/64]. 

430 sq Lactant div inst 119,20: recte igitur Ouidius: ‘quippe ubi tem¬ 
periem — ignis aquae pugnax (pugnans cod antiquissimus Bonon 701 saec 
VI — VII) uapor umidus omnes (omnis V) Res creat (Recreat IIP) et d. conc. 
f. apta est’. 

430 Vine Bellov Spec Jtisi VI116: ‘Quippe ubi temperiem — fetibus 
apta est’ [431 et de his]. 


422 om f || madid(o i r m 2) s M 424 E(Ae)thereoque e f l g || r(e- 

V 

c i r m 2)ens X || limis 31 426/27 sic h Ifg «> vulgo || modo ccepta per ipsum 

Nascendi spatium om (habet enim Inueniunt et in his quaedam inperfecta suis¬ 
que) t, idem fuit in O e | modo ce(oe)pta per ipsum (inperfecta suisquo 
videtur eras in 31 X) h l f (i r n) e' 1 g scholia in Statium oj || m. nata per 
ipsum g et a manu recentissima i r m || m. facta per i. cThuan Bothe || sub ipsum 
s’ post Xaugerium Hs || modo creta Capoferreus modo cocta Mnemos 1894,58 
v d Meg sub ipsum vertendi ep II 308 Faber , modo ccepta et inperfecta sedes 
mutare tussit coli Pomp Mela I 9, 52 (cf Hermes XXXII169) vWinterfeld, 
quaedam perfecta sub ipsum Nascendi sp., quaedam modo ccepta suisquo ( pro - 
bante De Ov poet p. 90 Hartmano) vanLeuuen 427 ab eadem illa (cf ad 
426) manu recaitissima scriptus m, om (i mg add) e, i l (inperfecta suisque ab 

h* 

n) X e 2 42S humeris (corr in n) t O h g i?, numeris l in om g || numeris: 

» v 

in eodem corp. ZOG 18%, 867 JHilberg 420 rodis e || est om f 460 sen¬ 
sere codd 1 iviani 431 et de his Vine Bellov ut ab his oriantur unus ex 
Heinsianis 432 fit f\ pugnans cBonon Lactant Firm g humidus igni e om¬ 
nis p 433 acta est f 







Ov. Metam. Lib. I, v. 422—455. 


29 


solibus aetheriis altoque recanduit aestu, 
edidit innumeras species, partimque figuras 
rettulit antiquas, partim nova monstra creavit, 
illa quidem nollet, sed te quoque, maxime Python, 
tum genuit, populisque novis, incognite serpens, 
terror eras: tantum spatii de monte tenebas, 
hunc deus arquitenens, et numquam talibus armis 
ante nisi in dammis capreisque fugacibus usus, 
mille gravem telis exhausta paene p v iretra 
perdidit effuso per vulnera nigra veneno, 
neve operis famam possit delere vetustas, 
instituit sacros celebri certamine ludos, 

Pythia perdomitae serpentis nomine dictos, 
hic iuvenum quicumque manu pedibusve rotave 
vicerat, aesculeae capiebat frondis honorem: 
nondum laurus erat, longoque decentia crine 
tempora cingebat de qualibet arbore Phoebus. 

Primus amor Phoebi Daphne Peneia, quem non 
fors ignara dedit, sed saeva Cupidinis ira. 

Delius hunc, nuper victa serpente superbus, 
viderat adducto flectentem cornua nervo 


435 


440 


445 


450 


Daphne. 


455 


435 aetheriis e l g o(ae)thereis cett || altoque (uel almoque sscr) cSprotii 

h. 

almo cSenat Burm 437 Reddidit antiquas e h R 43S python e phy- 
ton e RV pbiton f h l g 439 Tunc h l Tu(m i r m 2) X || incognite 

e O e h g a incognita fort recte ( cf NJlibib 1894, 772) l g h - g Hs vulgo 
olim 440 de rure g 441 Hanc ( corr P) l g g Hs || arquitenens O archi- 
tenens h e arcitenens cett (i r vi n) vulgo || non unquam talibus Obss Paneg 
Mess 39 Ileyne sed numquam Vind Ov p 5 Bothe numquam letalibus Housman 
442 dammis X m h 2 P dammis e damis h 1 f l damnis M da//mis (ex dam¬ 
nis) e || caprisque li fugatibus e 443 grau(e i r m 2) X graui g || exhastaque e 
exausta (corr P) M h l pene exhausta f || poene faretra M 444 nigro (corr 
m 2) h l| vulnera crebra Bentley 445 possit O li cRhenov Hs posset e e l t 
vulgo I 446/JIT 110 (fol 4/9) scripsit man antiqua F 447 Pythia g A 
Pythi/a F Pythea e O Phi(v)tia h RV Pithia l Phitea s Phvtea e || de domi- 
te(?e) X g Hs vulgo olivi , perdomiti p cTJps 448 Hi(s i r m 2) X His g 
Hs, S; (= sed) iuuenum e, hic i mg e -1| pedibusue g* g n pedibusque e O T 
cSenat || pedibusque rotaque (cf 693) malim 449 esculeae (uel herculeae i. po¬ 
puleae sscr) cSprotii herculeae g 451 limpora (sic saepe) ^ e g 452 dam- 
pnhe (item 490) e || quem non X e g quam non (corr F P) cett g 453 Sors 
€ || ignara ferit F g 454 uicta recepi ex e X l g g uict(o ex a m 2) F uicto 
M e h g vulgo 








30 


Daphne. 

'quid’ que ‘tibi, lascive puer, cum fortibus armis?’ 
dixerat, c ista decent umeros gestamina nostros, 
qui dare certa ferae, dare vulnera possumus hosti, 
qui modo pestifero tot iugera ventre prementem 
stravimus innumeris tumidum Pythona sagittis. 460 

tu face nescio quos esto contentus amores 
. inritare tua, nec laudes adsere nostras.’ 

Filius huic Veneris ‘figat tuus omnia, Phoebe, 
te meus arcus’ ait: quantoque animalia cedunt 
cuncta deo, tanto minor est tua gloria nostra.’ 465 

Dixit et, eliso percussis aere pennis, 
inpiger umbrosa Parnasi constitit arce 
eque sagittifera prompsit duo tela pharetra 
diversorum operum: fugat hoc, facit illud amorem, 
quod facit, auratum est et cuspide fulget acuta; 470 

quod fugat, obtusum est et habet sub harundine plumbum, 
hoc deus in nympha Peneide fixit, at illo 
laesit Apollineas traiecta per ossa medullas, 
protinus alter amat, fugit altera nomen amantis, 
silvarum latebris captivarumque ferarum 475 

exuviis gaudens innuptaeque aemula Phoebes: 
vitta coercebat positos sine lege capillos. 


456 tibi est F ccBersmanni et Vrat || cum talibus cSenat 457 nostros 
gestamina ( corr) M 459 pestiuero F 460 Strauimus Illi sagittis 
(innumeris • phitona i mg) e Strauimus l/ll tumidum innocuis (innumeris 
i mg) M |] inn(umeris i r m 2) X || inn. dudum (1 tumidum sscr e-) phytona 

* * * * * § inuitare 

e iv phitona e l phitonia li 462 Initare X h e g Indignare e Inda¬ 
gare (inuestigare sscr m, irritare i mg ab alia manu) A£ e 2 g Inflammaro 

1 irritare' 

§ et i r F, didmeiv Plan, Inuitaro — nec nostras assere laudes l || instigare Riese [| 
tu(a ex o alio atram , a sscr m 2) M assero M h g 463 (hui i r m 2)c X 
465 Cuncta deis vel Cuncta tibi g 467 parna/si J}£ parnassi $ pharnasi e 
46S Atque sagittifera e F g g Atquo sagitifera (equo i mg m 2) l Deque sag. 
g R | prom(i deletum) sit e promsit h l 469 facit hoc fugat g 472 470 
471 e 470 fecit s acuto if) hamatum est Merkel- 471 (el i rjisum est e 

n 

obtunsum <j '• arundine O sub cuspide cUps pumblum /t 472 inimpba e 
penei(a t r m 2)F | illo (1 illud m 2) e 474 alter nomen e alter(a add m 2) M 
475 latebris] sic e X F g* g RV tenebris Jl Merkel 476 Exuuie/ris (exu- 
uieis fuisse suspicatur Eliis) e | innuptae(que om) h 477 om {add m n) t O \ 
Victa m lege om (add m 2) h !| positos sine lege (uel neglectos alba sscr t 
cf II 413) s 










Ov. Metam. Lib. I, v. 456—501. 


31 


multi illam petiere, illa aversata petentes 
inpatiens expersque viri nemora avia lustrat, 

nec quid Hymen, quid Amor, quid sint conubia," curat. 4S0 

saepe pater dixit ‘generum mihi, filia, debes 3 , 

saepe pater dixit ‘debes mihi, nata, nepotes 3 : 

illa, velut crimen taedas exosa iugales, 

pulchra verecundo suffuderat ora rubore, 

in que patris blandis haerens cervice lacer f V 485 

c da mihi perpetua, genitor karissime’, dixit 

‘virginitate frui: dedit hoc pater ante Dianae. 

ille quidem obsequitur, sed te decor iste quod optas 

esse vetat, votoque tuo tua forma repugnat: 

Phoebus amat visaeque cupit conubia Daphnes, 490 

quodque cupit, sperat, suaque illum oracula fallunt. 

utque leves stipulae demptis adolentur aristis, 

ut facibus saepes ardent, quas forte viator 

vel nimis admovit vel iam sub luce reliquit, 

sic deus in flammas abiit, sic pectore toto 495 

uritur et sterilem sperando nutrit amorem. 

spectat inornatos collo pendere capillos, 

et ‘quid, si comantur?’ ait. videt igne micantes 

sideribus similes oculos, videt oscula, quae non 

est vidisse satis; laudat digitosque manusque 500 

bracchiaque et nudos media plus parte lacertos. 

484 Ambros Disticha 3(18)1, (Merkle, JRdm Quartalschr X 215): ora vere¬ 
cundo solvit suffusa rubore. 


478 illa (est add n) aduersata X g R, aspernata mg ed Gryph || petentis R 
479 expersque uiri i re || nemo(rum i r m 2) F nemorum auiare''g Hs vulgo 

oliva , nemora a uia l 480 quid sit l 481 i mg M Tijom^X add et i l et 
i mg a m 2 et 3 n 482 481 e 483 uelud e iugalis R 484 Pulcra s || suf¬ 
fuderat (cf XV 101) O F ccDresd Goth Senat, subfunderat (subfundens inde 
m 2) Ji, suffundit e, suffunditur e g Hs vulgo , suffundens (suffuderat i mg P) 
l it $ , pdnrovoa Plan 486 karissime J\I h 8 carissime cett vulgo 
491 Quod(que add m 2) h Que(ae)que (1 quod sscr e) e g Hs vulgo olim Quam¬ 
que g illum om s 492 densis alb ex d m P)olentur X 493 Et faci- 

1 quis 

bus e || quas M quas saepe g quas nocte Hs 494 Ut nimis l a(d i r m 2, 

c 

m /uiY)mouit M admo/uit (n eras) h 495 Si deus F corpore [toto h 

496 spectando h 498s<? comerentur e l comentur cRhen || igne micante Fran- 
cius igne micare ap Fabrum II 71 Schepperus 500 et vidisse sat est (cf in 
Mscr Diez Sant 148 e p 379 Hoogstraten) Broukhusius 501 Brahiaque € 








32 Daphne. 

siqua latent, meliora putat, fugit ocior aura 
illa levi neque ad haec revocantis verba resistit: 

‘Nympha, precor, Penei, mane! non insequor hostis: 
nympha, mane! sic agna lupum, sic cerva leonem, 505 

sic aquilam penna fugiunt trepidante columbae, 
hostes quaeque suos: amor est mihi causa sequendi, 
me miserum! ne prona cadas indignave laedi 
crura notent sentes et sim tibi causa doloris! 

aspera, qua properas, loca sunt, moderatius, oro, 5io 

curre fugamque inhibe; moderatius insequar ipse. 

cui placeas, inquire tamen, non incola montis, 

non ego sum pastor, non hic armenta gregesque 

horridus observo, nescis, temeraria, nescis, 

quem fugias, ideoque fugis, mihi Delphica tellus 515 

et Claros et Tenedos Patareaque regia servit, 

Iuppiter est genitor, per me quod eritque fuitque 

estque patet, per me concordant carmina nervis. 

certa quidem nostra est, nostra tamen una sagitta 

certior, in vacuo quae vulnera pectore fecit. . 520 

inventum medicina meum est, opiferque per orbem 

502 Quintii InstOr VIII 3,47 Halm: nec scripto modo id accidit, sed etiam 
sensu plerique obscene intellegere, nisi caveris, cupiunt (ut apud Oui d i um ‘q uae - 
que latent meliora putat’). 

509 Carm lat epigr 443, 7 B: ne tibi sim penitus quaerenti causa doloris. 

521 Pseudoacro in Hor c saec 63 Keller : inducitur enim apud Ouidiura 
loquens ‘In uentum medicina meum est’. 

502 Quaeque latent Quintilianus 503 leuis e 504 penei O Hs 
vulgo, Ilrjreide Plan, penci(v)a m n cett o | Nympha precor peneya precor 
e H insequor hostis i r m 500 aquilem ( corr) e 508 ind. (led i r m 2) i h 

1 6ecent* 

500 notent l, nocent sentes et sum e, seccnt (notent corr h * 1 2 * * * & ) h g Hs vulgo 
olim 510 Qu(o ea: a per ras ) M Qu(a i r) X Qu(e ex a m 2) li, m ode¬ 

rant c)ius g* n f» 511 moderantius /t e n o> insequor (ostis virgula dei, 
ipse S8cr; cf 304) f fl ua cui placeas inquire tamen: michi deifica tellus cat 
(ua et cat fort a m 2) in textu inter vv 511112 M 513 dyilae xdobe Plan 

clarius 

gregesue l 516 Et claras tenedos f Et clar(o i r m 2) s tenedos (1 claros 

& i mg) M cla(r t m2) X | patareaque O g o> patereaque e Fel g patereiaque h 
517 me quid e 518 nerbis e uerbis (1 neruis sscr F) M F t neruis (i cor¬ 
dis ««r) » mg m 510 Certa tamen (quidem sscr m, licet a m recentissima 
i mg m) e M Certa licet (quidem sscr X) X g Certa (quidem ir m 2) F 
520 inacuo (amplo sscr) e | (pe * r m 2) ctore X 521 est meum h opifex¬ 
que X g 







Ov. Metam. Lib. I, v. 502—543. 


33 


dicor, et herbarum subiecta potentia nobis: 
ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis, 
nec prosunt domino, quae prosunt omnibus, artes! 

Plura locuturum timido Peneia cursu 525 

fugit cumque ipso verba inperfecta reliquit, 
tum quoque visa decens, nudabant corpora venti, 
obviaque adversas vibrabant flamina vestes, r 
et levis inpulsos retro dabat aura capillos, 

auctaque forma fuga est. sed enim non sustinet ultra 580 

perdere blanditias iuvenis deus, utque monebat 

ipse Amor, admisso sequitur vestigia passu. 

ut canis in vacuo leporem cum Gallicus arvo 

vidit, et hic praedam pedibus petit, ille salutem 

(alter inhaesuro similis iam iamque tenere 535 

sperat et extento stringit vestigia rostro, 

alter in ambiguo est, an sit conprensus, et ipsis 

morsibus eripitur tangentiaque ora relinquit): 

sic deus et virgo est hic spe celer, illa timore. 

qui tamen insequitur, pennis adiutus Amoris 540 

ocior est requiemque negat tergoque fugacis 

inminet et crinem sparsum cervicibus adflat. 

viribus absumptis expalluit illa, citaeque 


523 Isidorus De Eliet (Orig II) 21,25 Eliet Lat Min p 520 Halm : Dolentis 
[sententiae sunt sc], ut 'Heu mihi [ei mihi c Benedictob) quod nullis amor 
est sanabilis herbis’. Halm male refert haec ad lier 5,149 me miseram quod 
amor non est medicabilis herbis || Vine Bell Spec hist VI116: Heu mihi, quod 

nullis amor est medicabilis herbis’. 

r ^ r • 

522 herbarum est l g || nobis potentia ( corr ) h 523 (H add m 2) ei M 
Hei g Eu X Heu g Vine Bellov || null(us ex is m 2) h || medicabilis e g Vine 
Bell VA 525 rapido g 526 inperfecta uerba {signo" "corr m 3) l 

527 Tunc g VA || uisa est l || uisa ost decens e || corpora i r X 528 om ( i l 
m 2, i mg m 3) X || festes e 529 impexos g Burm vulgo olim 530 sic 
O h g Begius || Aucta uia (fuga i mg P) forma est e l y g Aucta fuga 
forma est Y ep g co John A. deo flamma est ccBernegg et Par 8001 531 plan- 

dicias e H monebat scripsi ex A, aveneid-ev Plan, mouebat g R Hs vulgo 

d 2 1 extenso- 

532 amisso M ammisso Y admisso e || sequ. per deuia unus Heinsii 533 lep. 
quom R |j galli(c i r m 2)us AT 535,38 parenth pos Bothe 535 inhaesuro (est 
sscr m 2) N 537 compressus {corr e-) X e conprehensus h l, deprensus g 
Burm vulgo olim |j et ipse X et illis (4 ipsis sscr m 2) e 538 reliquit e 
ccDresd et Goth 541 fugaci cLangermanni Hs 542 cri/nem (crimen fuit) 
sparsim (corr) 31 543 asumptis (corr m 2) expaluit l 

Ovid Metam. 


3 





34 Daphne. 

'l 

victa labore fugae, spectans Peneidas undas, 

‘fer pater inquit ‘opem, si flumina numen habetis! 545 

qua nimium placui, mutando perde figuram! 

[victa labore fugae ‘ lellus', ait, ‘hisce, vel istam, 546 

quae facit ut laedar, mutando perde figuram 3 .] 5473 

544 sq Quae litteris cursivis expressi non legit Lactantius Plactdus qui dicitur 
in argumentis Metamorphoseon I fab IX. cf quae dixi Hermes XXXX197sq -.et 
Appendicem huius editionis. 


544/547 a quae litteris cursivis in textu dedi non lidbuit O, habent X e || 

Victa labore fugae t * Uu , ait itce . ue] ist5 

Qua nimium placui -mutando ^do figur-a- 

quae litteris minutissimis expressi scripsit i r manus non multo recentior, i mg 
haec a manu recentissima adscripta sunt: 


sic M H 


Fer pater inquit opem si flumina numen habetis 
Que facit ut laedar mutando perde figuram 


Victa labore fugae / / / / / / / / / / / / / / / / / / / 

/ / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / I I I 

Vix prece finita 

m rasura a manu recenti litteris minutissimis scripta sunt haec: 

spectans peneydos undas 
fer pater inquit opem si flumina numen habetis 
qua nimium placui tellus ait hisce uel istam 
que facit ut ledar mutando perde figuram 

sic X 11 

Erasa esse videntur si flumina numen habetis 31 si flumina numen habetis 
Qua — figuram JV, ut fuerit in O : 

Victa labore fugae si flumina numen habetis 
Qua nimium placui mutando perde figuram 

cf quae disputavi Hermes XXXX 195sq fl 

Victa labore fuge tellus ait hisce uel istam 
Quae facit ut ledar mutando perde figuram 
Fer pater inquit opem si flumina numen habetis 
Qua nimium placui mutando perde figuram 


sic f 


sic E U 


Victa labore fuge, fpectanf peneidof undaf 
Qua nimia placui telluf ait hifce ut ista 
Fer pat inquit ope fi flumina num habetif 
Que facit ut ledar mutando yde figura 
Vix pce finita sq 

Victa labore fugae . spectansque peneydos undas 
Fer pater inquit opem . si flumina numen habetis 
Qua nimium placui. tellus aut hisce . uel istam 
Que facit ut ledar (placeam alii] ! mutando perde figuram 


544 

545 

546 
547 * 


4 








Ov. Metam. Lib. I, v. 544—54T a . 


35 


sic e s g, item ( sed spectans peneidas—ait, hisce) g co vulgo olim || 

Victa labore fugje spectans peneidas undas 
b Qua nimiu placui teli’ ait isce l istam 
c Que facit ut ledar mutando pde figam 
a Fer pat inqt ope si flumina num habeti 8 
d Vix pce finita torpor grauis occupat afc 

litercie b c a d a in recentiore . sic h |j 

Victa labore fuge t . tellus ait. isce uel istam 
Que facit ut ledar mutando perde figuram 
Qua nimium placui . spectansque peneidos undas. 

Fer pater inqt opem . si flumina numen habetis. 

sic 1 || in omnibus igitur codicibus excepto uno O hae duae versiones contami¬ 
natae sunt: 

1. Victa labore fugae spectans Peneidas undas 

Fer, pater, inquit opem, si flumina numen habetis! 

Qua nimium placui, mutando perde figuram. 

Vix prece finita sq 

2. Victa labore fugae Tellus, ait, hisce, uel istam 
Quae facit ut laedar, mutando perde figuram. 

Vix prece finita sq 

duplicem recensionem ab ipso poeta profectam hic agnoverunt Fhilol LX 9 Zie- 
UnsJci , Ind lect Grypli 1886/87 c 6 EMaafl, Festschr f Vahlen p 337 S q RHelm, 
Jhb f cl Altw 1901II254 et app ed exeg p 336 REhivald (qui tamen nunc aliter 
sentit), nuper (Nilcander und Ovid I 69, cf quae dixi BPhW 1909 Sp 1239sq) 
WVollgraff. cf etiam Studip 147 sq Castiglioni . ego priorem versionem ab Ovidio 
profectam, alteram , saeculo fortasse V vel VI (certe post argumenta Metamor¬ 
phoseon a Lactantio Placido , qui dicitur, confecta) interpolatam esse ab homine 
docto, qui fabulam Ovidianam nollet repugnare omnibus , quae et Graeci (excepto 
forsitan Nicandro) et Latini de Daphnes mutatione tradidissent, demonstravi 
Hermes XXXX 204 sq. 

servatis verbis quae sunt spectans — habetis haec temptaverunt: quae facis, 
ut laedar, Tellus, aut hisce, uel istam, Qua nimium pl. m. p. figuram Hs, dei 
tamen w 546 547 547 & assentiente Schradero idem || vv 546/547 a dei (prob Haupt 
et p 9 Braune) Gierig || Ah ( vel Cur) nimium placui! Tellus aut hisce vel istam 
Quae facit ut lauder, m. p. figuram Burm || Cui nimium placui, vel eum tu siste 
vel istam, Quae facit— fig. Withof || habetis. Quod nimium placui. Tellus aut hisce 
vel istam Quae lacit Bothe || ‘haec inter cursum per pausam dicta sunt, qua¬ 
propter dicendi vocabulum geminavit. cf VI28V John || Cui nim. plac., deus est: 
vel siste vel istam, Quae facit sq Fuss || spectans P. undas ‘fer —n. habetis’ 

[inpatiensque morae vel exanimisque metu vel spesque ubi nulla datur] ‘tellus’, 

glosm quae facit ut laedar 

ait, ‘hisce vel istam, qua nimium placui mutando p. fig Opusc IIP 801 Ritschl n 
sp. P. undas, ‘fer pater’, inquit, ‘opem’ ! ‘Tellus’, ait, ‘hisce vel istam, Quae 
facit, ut laedar, mutando p. fig.! Merkel 2 || qua nimium placui, Tellus’ ait ‘hisce 
vel istam Quae facit, ut laedar m. p. figuram’ NJhbb 1895, 836 Bannier || opem! 
si flumina numen habetis, qua nimium distinx Ehwald 


3 * 



36 


Daphne. Io. Argus. Syrinx. 


Vix prece finita torpor gravis occupat artus: 
mollia cinguntur tenui praecordia libro, 
in frondem crines, in ramos bracchia crescunt, 
pes, modo tam velox, pigris radicibus haeret, 
ora cacumen habet; remanet nitor unus in illa, 
hanc quoque Phoebus amat, positaque in stipite dextra 
sentit adhuc trepidare novo sub cortice pectus, 
conplexusque suis ramos, ut membra, lacertis 
oscula dat ligno: refugit tamen oscula lignum. 

Cui deus at quoniam coniunx mea non potes esse, 
arbor eris certe dixit ( mea. semper habebunt 
te coma, te citharae, te nostrae, laure, pharetrae; 
tu ducibus Latiis aderis, cum laeta triumphum 
vox canet et visent longas Capitolia pompas; 
postibus Augustis eadem fidissima custos 
ante fores stabis mediamque tuebere quercum, 
utque meum intonsis caput est iuvenale capillis, 
tu quoque perpetuos semper gere frondis honores.’ 

Finierat Paean: factis modo laurea ramis 
adnuit utque caput visa est agitasse cacumen. 
o. Argus. Est nemus Haemoniae, praerupta quod undique claudit 
Syrinx, gilva: vocant Tempe, per quae Peneus ab imo 
effusus Pindo spumosis volvitur undis, 
deiectuque gravi tenues agitantia fumos 


550 


555 


560 


565 


570 


568 sq Probi , qui dicitur , Comm in Geory IV 317 (Hagen App Serv p 886): di¬ 
citur quidem [Tempe sc] et iis locis praecipue, ubi Peneus oritur, ut in primo Meta¬ 
morphoseon Ovidius refert dicens: ‘est nemus Haemoniae — spumosis vol¬ 
vitur undis’. 


548 alligat artus g Burm vulgo olivi 550 frondes l g 551 felox e 
552 habet (cf quae dixi Pr SG 1887 p 16sq) g, habent O e h l t» f abit 8, obit 
F e- g H8 vulgo 553 Nunc quoque (cf Bibi Diez 1075) Hs 555 suos 
Bothe 557 coniux quoniam cGoth Hs vulgo olim 558 mea dixit e l || ha¬ 
bebit X ccGoth et Senatorius 560 Latiis Hs vulgo, laetis 8 M letis 1' e 
letis cett o |j Triumphum Merkel 561 canent J’ longas uisent e g vulgo 
olim longae uisent capitolia pompae g Hs 564 intonsum A iuuenale (i ssci 
F-) FM iuuenile cett vulgo olim 567 Annuit A utque (u ex a M) O l g 
atque f F e g, ut / / capitis h fi uisum est e | agitare p 568 ajmonie e F g fi 
eludit 8 569 per quae om ( add i mg) h per quod (1 que sscr m 2) peneyus e 

l Re 2 

per quam cSprotii per quod g 570 soluitur 8 g 571 Deiectuque t || imi¬ 
tantia g Schepperus 








Ov. Metam. Lib. I, v. 548—590. 37 

nubila conducit summisque adspergine silvis 

inpluit et sonitu plus quam vicina fatigat. 

haec domus, haec sedes, haec sunt penetralia magni 

Amnis; in his, residens facto de caiLbus antro, 575 

undis iura dabat nymphisque colentibus undas. 

conveniunt illuc popularia flumina primum, 

nescia, gratentur consolenturne parentem, 

populifer Sperchios et inrequietus Enipeus 

Eridanusque senex lenisque Amphrysos et Aeas, 5S0 

moxque amnes alii, qui, qua tulit impetus illos, 
in mare deducunt fessas erroribus undas. 

Inachus unus abest, imoque reconditus antro 
fletibus auget aquas natamque miserrimus Io 
luget ut amissam: nescit, vitane fruatur, 5S5 

an sit apud manes; sed quam non invenit usquam, 
esse putat nusquam atque animo peiora veretur, 
viderat a patrio redeuntem Iuppiter illam 
flumine et c o virgo Iove digna tuoque beatum 
nescio quem factura toro, pete' dixerat 'umbras 590 


5 S 8 sq Probi Comm in Georg III146/49 (Hagen App Serv p 381): meminit 
autem historiae hoc loco Vergilius eius, quam Ovidius in primo Metamorpho¬ 
seon exposuit plene, referens Inachi filiam Io, compressam a Iove, mutatam in 
vaccam, actam esse per orbem terrarum oestro, donec ad flumen Nilum venit, 
ubi mitigata Iunone finitus sit eius labor. 


572 sun(ii i r)sque M |j summasque a. siluas N m g Hs vulgo olim 
573 Impluit (f ex p m, inrorats sscr m) e M g, Impulit (i influit sscr m 2) N 
Influit cett 574 hae sedes g ad Manii IV 180 Bentley 575 in hoc N g 
R Hs vulgo olim || ut his l 576 colentibus illas cUps 577 illic g 578 con- 
solenturue $ ccBersm Dresd R 579 populifer percheus i r h 3 sparchens e g 
sperchius AT l spercheos e g R sper(chios et evanida ) F |j Enipeus post Regium 
Burm, eni(y)pheus A co 580 Eridanusque ( cf VII228) A RV Eridenusque 
(corr m 2) e, Apidanusque com' ( cf Gruteri Lampas 1 655) post lacobum a Cruce 
Regius A, Erigonusque Jahn j| receptam lect recte def Boli di Phcl XV 1909 
fasc 9 Bernardini , cf ap Roscherum I 1308 vSybel || amphrysos g Hs vulgo, 
amphrisus (0 ex u M) O RV, amphrisos g * (j g , amfrisos F, 'Alcpeids Plan || am- 
frisus et aetas e 581 Mox amnes e [j q(ua i r m 2) h 583 Inacus — (re o??*)con- 
ditus h I unoque (I imo sscr e 2 ) e l 584 natamfque om) h [j Ion (sic 628 , 629) 
Edwards 585 Luget et e Luget /et JM (J ut i r n || nec scit i mg collationis 
cod Sprotii Hs 587 atque add l 2 || nusquam: vero leviora veretur (coli X 8) 

de Ov poet p 93 Hartman 5S8 i ll ppitur e || iupiter io s g post Vivianum 
Hs vulgo olim 






38 


Io. Argus. Syrinx. 

altorum nemorum’ (et nemorum monstraverat umbras), 
c dum calet et medio sol est altissimus orbe, 
quodsi sola times latebras intrare ferarum, 
praeside tuta deo nemorum secreta subibis, 
nec de plebe deo, sed qui caelestia magna 
sceptra manu teneo, sed qui vaga fulmina mitto, 
ne fuge mef — fugiebat enim, iam pascua Lernae 
consitaque arboribus Lyrcea reliquerat arva, 
cum deus inducta latas caligine terras 
occuluit tenuitque fugam rapuitque pudorem. 

Interea medios luno despexit in agros, 
et noctis faciem nebulas fecisse volucres 
sub nitido mirata die, non fluminis illas 
esse nec umenti sensit tellure remitti; 
atque suus coniunx ubi sit circumspicit, ut quae 
deprensi totiens iam nosset furta mariti, 
quem postquam caelo non repperit, ‘aut ego fallor, 


595 Seneca Epist mor XIX 110,1 Hense'. deum, non quidem ordinarium, sed 
hunc inferioris notae ex eorum numero, quos Ovidius ait c de plebe deos . 


591 sic e cod *pewetusto } Viviani et cod Ihuaneo et schedis Leodicensibus 
Hs vulgo || Altorum nemorum sed demonstraverat umbras e, Altorum nemorum 
(et virgula deleto c sscr m 3) / / / / / / monstrauerat umbras (supra ras nemo¬ 
rum bis a m 1 et 3) M , Aut horum aut horum nemorum et (omnia i r n) m. 
umbras Xh || versum om F, Aut horum nemorum aut horum m. u. i l F 3 || x\ut 
horum aut horum nemorum (et add F) ra. ambas e g , Aut horum nemorum 
aut horum et m. umbras l g, Aut horum nem. aut horum (et add A) m. ambas 
cUps A, Aut horum aut horum nem. m. umbras R || Eia horum [vel Densorum] 
nem (et nem. m. umbras) Hs, Istorum nem. (et n. m. umbras) Bentley, Aut horum 
nem. aut horum (et m. umbras) Loers 59*2 Cum calet e Dum (calor i r) l |i 

acerrimus Burm 594 nemorum i r h- 595 i mg li- 597 fugebat e 

r 

lame ( corr m 3) h 598 lyrcea O g vulgo , lircea t /t, licea l, lvncea e , Re¬ 
gius, Lvcca V, slvxaia Plan, lycaea A || lincea (corr m 2) reli/querat I’ || Lyrceia 
(sic cVatic et Rhenov) liquerat Gierig 59*9 inducta alta f, inductas lata (fort 
recte, cf VII161) O h <j corr M n, inducta lata (corr m 2) F bOO i mg li- 
(101 luno medios e g dispexit (corr) M [| in Argos Rh Mus XX(1865)259LMiiller 1 
Merisel 3 00*2 noctis speciem X 003 Sub ex corr (sed fort fuit) l || niti(da 

sit 

mira t r m 2 )ta h || die est non F l 004 sentit g Hs senserim M 605 Iam- 
que suus R Atque 8. t 1 Utque e- su(us i r m 2) M || circ. utq; // M, ut q; 
(= que) F, ut(t r m 2) que X 000 Deprehensi tociens l totiens bene nosset 

e g, toties X | versum 607 duobus foliis deperditis excipit II228 e 










Ov. Metam. Lib. I, v. 591—633. 39 

aut ego laedor ait, delapsaque ab aethere summo 
constitit in terris nebulasque recedere iussit. 

coniugis adventum praesenserat inque nitentem 610 

Inachidos vultus mutaverat ille iuvencam 

(bos quoque formosa est): speciem Saturnia vaccae, 

quamquam invita, probat, nec non et cuius et unde 

quove sit armento, veri quasi nescia quaerit. 

Iuppiter e terra genitam mentitur, ut auctor 615 

desinat inquiri, petit hanc Saturnia munus. 

quid faciat? crudele suos addicere amores, 

non dare suspectum est. pudor est qui suadeat illinc, 

hinc dissuadet amor, victus pudor esset amore; 

sed leve si munus sociae generisque torique 620 

vacca negaretur, poterat non vacca videri. 

paelice donata non protinus exuit omnem 

diva metum timuitque Iovem et fuit anxia furti, 

donec Arestoridae servandam tradidit Argo. 

Centum luminibus cinctum caput Argus habebat: 625 

inde suis vicibus capiebant bina quietem, 
cetera servabant atque in statione manebant, 
constiterat quocumque modo, spectabat ad Io: 
ante oculos Io, quamvis aversus, habebat. 

luce sinit pasci; cum sol tellure sub alta est, 630 

claudit et indigno circumdat vincula collo, 
frondibus arboreis et amara pascitur herba, 
proque toro terrae non semper gramen habenti 


608 delapsa(que om) h (110 aduentu(s add m 2, supra u ras ) 31 || per¬ 
senserat e praesens erat 31 (111 Inachios h p 612 parenth pos Elncald 

613/611 i r X 613 Quam (corr m 2) h 615 et terra 8, e terra est F, 
est (e post insertum) terra h, e terra natam s || mentitus ( fort recte) 8 31 E 
cRhcn 617 a(b ex d, ut videtur)d icere l, abdicere g VA, abducere g 618 su¬ 
spectum (est eras, post a m 3 restitutum ) F, suspectum (est om) g V vulgo olim || 

dis 

ilh(id ir m 2) X illud h s cUps g RV 619 Hoc dissuadet cTJps suadet l 
621 nec uacca h 622 exuit om 31 expulit s l m 623 ferto 8 furtis X 

cum 

furt(o i r m 2) h furto l g 624 sic 8 g, aristorid(a)e A Plan to 628 quoque 
8, quoc. loco (j p g || at /io 8 31 629 aduersus g 630 Luce sint 31 quom R 

632 arbuteis ccBernegg Par 8001 Hs vulgo olim || uescitur Hs || amaro p. ervo 
Trans Cambr Ph Soc III142 Housman, sed cf Calvus frg 9 M a. virgo infelix 
herbis pasceris amaris (133 non gramina semper p , gramen non semper 
g || haben(t ex dii 31 








40 


Io. Argus. Syrinx. 


incubat infelix limosaque flumina potat, 
illa etiam supplex Argo cum bracchia vellet 
tendere, non habuit, quae bracchia tenderet Argo, 
et conata queri mugitus edidit ore 
pertimuitque sonos propriaque exterrita voce est. 

Venit et ad ripas, ubi ludere saepe solebat, 
Inachidas ripas, novaque ut conspexit in unda 
cornua, pertimuit seque exsternata refugit. 

Naides ignorant, ignorat et Inachus ipse, 
quae sit; at illa patrem sequitur sequiturque sorores 
et patitur tangi seque admirantibus offert, 
decerptas senior porrexerat Inachus herbas: 
illa manus lambit patriisque dat oscula palmis 
nec retinet lacrimas et, si modo verba sequantur, 
oret opem nomenque suum casusque loquatur, 
littera pro verbis, quam pes in pulvere duxit, 
corporis indicium mutati triste peregit. 

'me miserum!’ exclamat pater Inachus, inque gementis 
cornibus et niveae pendens cervice iuvencae 
'me miserum!’ ingeminat, ‘tune es quaesita per omnes, 
nata, mihi terras? tu non inventa reperta 


635 


640 


645 


650 


639 Diomedes Ars Gr I (Keil l 389): iungitur perfectum tempus modi fini- 
tivi instanti imperativo . . . item inperfecto finitivo, veluti: Venit et ad ripas, 
ubi ludere saepe solebat’. 


G34 limasaque (coit, vi 2) e 635 uellet i r u 636 ovi ii mg bis 
a vi 2 et 3) X |] tenderet ipsa bis n tendere(t add m 2) Argo h 637 Co- 
nataquo queri e, Conatoque queri {ex her 14, 91) ccRhenov Pal et a m 2 
cVratisl Hs vulgo olim, Conatoque loqui cUrbinas || Et conata loqui cSprotii R 
639 »5 Uenit et ad ripas—Inachidas patrias ccCiofani , Uenit et ad patrias — 
Inachidas ripas cPar 8000 g U venerat ut patrias, ubi 1. s. s., Inachis ad ripas Hs 
venerat ad ripas, ubi L s. s., Inachidas: vultus novaque Bach 640 Inachidos 
(1 des S8cr F 3 ) I' X, Inachides l , Inachias — in undas h || Inachidas . rictus nova¬ 
que ut Merkel 041 sic M g YA, seque exter(ri ex na, ut videtur )ta F 

seseque exterrita fugit e X g* g R 64- Naiades g oj [| ignorant miratur et 
g l 643 et illa VA 644 ammirantibus AI F 645 Decertas {corr 
m 2) h 646 patriis dat et oscula A" 647 et si modo l g vulgo, sed si modo 
ifort recte , cf 11 586 VI680 VIII283) A | supereunt (uel sequantur sscr ) s, 
supersint g 64b ortet ex corr m 2) F 649 puluere fecit cSprotii g pulu. 
fixit g 050 indiuum e 652 niuae e npuep i r m 2) h 654 non tu in- 
uenta h [j reperta post (Lexici erit Mantissa Xiirnberg 1646 p 178) Fareum 
et Gruterum Hs, reperta es A to 












Ov. Metam. Lib. I, v. 634—676. 


41 


luctus eras levior, retices nec mutua nostris 655 

dicta refers, alto tantum suspiria ducis 

pectore, quodque unum potes, ad mea verba remugis. 

at tibi ego ignarus thalamos taedasque parabam, 

spesque fuit generi mihi prima, secunda nepotum. 

de grege nunc tibi vir et de grege natus habendus. 660 

nec finire licet tantos mihi morte dolores, 

sed nocet esse deum, praeclusaque ianua leti 

aeternum nostros luctus extendit in aevum.’ 

talia maerentem stellatus submovet Argus 

ereptamque patri diversa in pascua natam 665 

abstrahit, ipse procul montis sublime cacumen 
occupat, unde sedens partes speculatur in omnes. 

Nec superum rector mala tanta Phoronidos ultra 
ferre potest natumque vocat, quem lucida partu 
Pleias enixa est, letoque det imperat Argum. 670 

parva mora est alas pedibus virgamque potenti 
somniferam sumpsisse manu tegimenque capillis, 
haec ubi disposuit, patria Iove natus ab arce 
desilit in terras, illic tegimenque removit 

et posuit pennas, tantummodo virga retenta est: 675 

hac agit, ut pastor, per devia rura capellas, 


655 erat N R V fl mutua nobis g 656 alta e j| tamen susp. h R || supiria F || 

V 

prodis cSprotii Burm 657 remigis F 659 Spes quae 31 generi(s add. 

m 2) N H secunde e 660 tibi uir et de gr. (cf III184 VII365 X 98 alia ) A Plan 
VA || De gr. uir tibi nunc et de gr. cSenat, nunc vir est et de gr. R , nunc tibi 
uir nunc de gr. h g vulgo 661 sq dolores (sic nocet esse deum), praecl. 
Bach esso deo Hs || praeclausaque ian. laeti F 668 ostendit 31 664 mae¬ 

renti ( proh Adv cr II81 Madvig ) g Hs vulgo olim , miranti g, dicenti cSprot, 
maerentes Merkel 2 || summouet e l sumouet F 665 pascua ducit (corr (j l ) 
(j cSprot 666 ipse procul e X F g a>, Idse ( sed~d i r m 2 , inde ex ipse fecisse 
videtur m 2) procul l, inde procul 31 h g Merkel 667 Occubat ( corr m 2) s |j 
inde sedens g unde procul cUps [) speculator (v sscr s) s V speculetur cMedic Hs 
vulgo olim 66S phoronid(os ultra i r m 3) h 670 Peleia(s virgula dei) e 
Pelias— loetoque F || leto — argum i r (m 3) m 671 om 31 i mg add m 3) m || 
potente m g R, potentfi i r) # jV, potenti ex corr (potentem fuit) F- 672 ( et 
674) tegi/menque (tegumenque fuit) O || sumpsitque cRhenov 673 dei Mer- 

m 

kel 2 674 terr(as ex corr m 2) l | renouit e 675 natumodo (tantum 

g 3 

sscr) e 676 ait 31 












42 


Io. Argus. Syrinx. 


dum venit, adductas et structis cantat avenis, 
voce nova et captus custos Iunonius arte 
'quisquis es, hoc poteras mecum considere saxo’, 

Argus ait, 'neque enim pecori fecundior ullo 6S0 

herba loco est, aptamque vides pastoribus umbram.’ 

sedit Atlantiades, et euntem multa loquendo 

detinuit sermone diem, iunctisque canendo 

vincere barundinibus servantia lumina temptat. 

ille tamen pugnat mollis evincere somnos 6S5 

et, quamvis sopor est oculorum parte receptus, 

parte tamen vigilat, quaerit quoque (namque reperta 

fistula nuper erat), qua sit ratione reperta. 

Tum deus ‘Arcadiae gelidis in montibus’ inquit 
'inter bamadryadas celeberrima Nonacrinas 690 

naias una fuit; nymphae Syringa vocabant, 
non semel et satyros eluserat illa sequentes 
et quoscumque deos umbrosaque silva feraxque 


682 sq Friscianus II 34 : ‘Atlantiades', Mercurius, id est Atlantis natae filius. 
Ovidius in I metamorphoseon: ''Sedit Atlantiades [adlanciades R] et euntem 
[gl eundem GL] multa [multo BII] loquendo d et inuit [detenuit HKg] sermone 
diem’. — ib II 37: 'Atlantiades’ pro ‘Atlautides’ — Ovidius iu I metamorpho¬ 
seon: 'Sedit Atlantiades’. 


677 uelit (corr m 3) F, ue(h ex n m 2 )it X, uehit l (j g RA, ue(n i r m «3)it 

h adductis e abductas Hs vulgo olim |] abenis (corr m 2) X 678 nova et 

i ue t 2 

captus Ehtcald ([ Voce noua c. custos Iunonius arte e, noua captus— arce (arte 
i mg adcl m 3) M , nou(e ex a tn 2) captus — art(is i r m 2) X, Voce nouae(e) cap¬ 
tus c. iunonius artis 1' l <j g cUps co Jahn , noua captus c. iunonis et arce h, 
iunonis et arte cRar 8001 g || uoce noua captus c. iunonius ‘at tu (sed cf 709) ex 

cod Ihuaneo Hs vulgo, avenis voce nova . captus FrVollmcr 679 poteris M 

O Ii 

/i $ R [| consedere t requiescere (exVerg ccl179) g 680 agit— pecuri e, pecori/ 
M, peccori/(s eras) 1' 681 Loco est herba R captainque e 682 at lanciades J ' 

athlauciades et eundem / 683 i mg l [j diminuit Burm, detinuit sermone ducem 

[Argum $c] idem 68o mollis tmolles cett «j vulgo 686 est i r /t 3 687 querit 

o o 

q m (= quomodo) reperta namque h 688 i mg 1'- 689 sub montibus g Burm 

690 Interra (a virgula deletum)dYM(v i r m 2) t |[ amadriad(e ex a 2 )s I’ 

d- 

amatriadas h amatriades / amadry(i)adas g | nonagrinas h l {j 692 sequen¬ 
tes * r m 2) X sequentis fort scribendum 693 sic FI g a> Jahn [j umbrosa 
silua feraxque t, umbrosaiq: ex u)e s. feraxque AI, umbrosaue s. feraxque A, 
umbrosaque "feraxque “silua h, umbrosaue s. feraxue g Hs vulgo 







Ov. Metam. Lib. I, v. 677—717. 43 

rus habet. Ortygiam studiis ipsaque colebat 

virginitate deam, ritu quoque cincta Dianae 695 

falleret, ut posset credi Latonia, si non 

corneus huic arcus, si non foret aureus illi. 

sic quoque fallebat, redeuntem colle Lycaeo 

Pan videt hanc, pinuque caput praecinctus acuta 

talia verba refert’ — restabat verba referre 700 

et precibus spretis fugisse per avia nympham, 

donec harenosi placidum Ladonis ad amnem 

venerit, hic illam cursum inpedientibus undis, 

ut se mutarent, liquidas orasse sorores, 

Panaque, cum prensam sibi iam Syringa putaret, 705 

corpore pro nymphae calamos tenuisse palustres. 

dumque ibi suspirat, motos in harundine ventos 

effecisse sonum tenuem similemque querenti. 

arte nova vocisque deum dulcedine captum 

„hoc mihi conloquium tecum“ dixisse „manebit!“ 710 

atque ita disparibus calamis conpagine cerae 
inter se iunctis nomen tenuisse puellae. 

Talia dicturus vidit Cyllenius omnes 
succubuisse oculos adopertaque lumina somno. 

supprimit extemplo vocem firmatque soporem 715 

languida permulcens medicata lumina virga, 
nec mora, falcato nutantem vulnerat ense 

094 ortiguam a jj ipsaque e O g ipsamque F h l g m n g R 690 ut 
posset 31 ccBerol et Goth Ehivdld , i& (sic) posset l , et p. cett vulgo || credi posset 
g vulgo olim 098 om a O i l add n || liceo FI 699 capud a 700 et restabat 
h || erasus est versus inN,in ras a duabus manibus recentioribus: Talia verba 
(uoce R) refert tibi nubere nirapha uolentis Votis cede dei restabat uerba refere 
(plura referre alii) n (item g RA) || tibi nubere — cede dei i mg l 3 701 a(uia i r 

m 3) h 702 placitum ccMedic et Strozzanus, rapidum (cf fast V 89) Briosius et (cf 
ep II71 Faber) Schepperus !| laudonis h || annem (corr m 2)31 || placidam — undam 
cc Vatie Gronov et Medie, tfovyov — vdwo Plan 703 Uenerat (at i r n) F h <j g || illi 
cCantabr Hs vulgo olim || cursu(m i r m 2) N 705 Pan quoque conprensam sibi 
iam syringa putarent a || compressam h l cum pressam F cum pre(s ex n vi 2)sam 
ret 

N putar m h 706 cannas cMcdic Burm |) tetigisso g 710 Colloquium (cf 
quae dixi Hermes XXXIX 38) 31 P g Siargifi?) Plan, consilium a F X g l g co, 
conscilium h, concilium 8 Hs vulgo || condylium Jaca Cruce 711 Caere 31 
712 nomen mansisse g Gryphius, nomen uenisse Hs, nomen tribuisse (cflV89 
XIV 621) Waddel ~ 713 cillennius h 715 714 ( corr m 3) h 714 Sub- 

0 

cubuisse l || adapeitaque h 715 Subprimit l fj [| extimplo F NI g g 






44 


Io. Argus. Syrinx. Phaethon. 


qua collo est confine caput, saxoque cruentum 
deicit et maculat praeruptam sanguine rupem. 

Arge, iaces, quodque in tot lumina lumen habebas, 720 

exstinctum est, centumque oculos nox occupat una. 
excipit hos volucrisque suae Saturnia pennis 
collocat et gemmis caudam stellantibus inplet. 

Protinus exarsit nec tempora distulit irae, 
horriferamque oculis animoque obiecit Erinyn 725 

paelicis Argolicae stimulosque in pectore caecos 
condidit et profugam per totum terruit orbem, 
ultimus inmenso restabas, Nile, labori, 
quem simul ac tetigit, positisque in margine ripae 
procubuit genibus resupinoque ardua collo, 730 

quos potuit solos, tollens ad sidera vultus 
et gemitu et lacrimis et luctisono mugitu 
cum Iove visa queri finemque orare malorum, 
coniugis ille suae conplexus colla lacertis, 

finiat ut poenas tandem, rogat, ‘in’ que ‘futurum 735 

pone metus' inquit; ‘numquam tibi causa doloris 

haec erit 1 : et Stygias iubet hoc audire paludes. 

ut lenita dea est, vultus capit illa priores 

fitque quod ante fuit: fugiunt e corpore saetae, 

cornua decrescunt, fit luminis artior orbis, 740 

contrahitur rictus, redeunt umerique manusque, 


71S est om cBerol dei 'Hs 710 Dei//cit h J| repem e , s. cautem cMoreti 
Hs vulgo olivi, s. molem cJunianus [| s. saepem vel sedem Aneccl Oxon p VI 
Eliis, s. ueprem Postgate 7-0 inter /// (tot eras ?) lumina M, inter lumina (tot 
sscr e) e J FI g, inter tot 1. g 721 que om Ii 722 hunc e M h(os i r m 2) X, 
hinc inde FrVollmer 724 (P m protinus M 725 orriferamque — erynin M 

v 

Horrificamque g R || crini e erinim g g erinem h Erimnin R 726 stimolos- 
que e || impectore AI in pectora g Hs 727 Circuit orbem e (terr i r m 2) uit X 

orbe or // concitat orbem g, exercuit orbem Postgate 728 emenso Hs 
ti* 

729 simul actegit M, ac i r n 1! positis(que ovi) g Alerkel 730 resupinaque 
1'R 731 Quod ccBersm et Junianus |j tollensque g, tendens (cf Aen II405) 
g 9 (uult i r)us add n 732 multisono g cSprotii R 733 queri est l g g uisa 
loqui X orare laborum g R 735 55 permulta aut evanida aut a manu recen- 

qoarn- 

tiore retractata l 736 metum R num qui l 738 linita deest e 739 Fit 
quod — et ( corr m 2) corpore e (| ce corpore M, de c. F g, ex corp. h 740 ar¬ 
tior ex corr ( fuitne arbor ?) AI, tior i mg m 











Ov. Metam. Lib. I, v. 718—759. 45 

ungulaque in quinos dilapsa absumitur ungues: 
de bove nil superest, formae nisi candor, in illa, 
officioque pedum nymphe contenta duorum 

erigitur metuitque loqui, ne more iuvencae 745 

mugiat, et timide verba intermissa retemptat. 

Nunc dea linigera colitur celeberrima turba, 
nunc Epaphus magni genitus de semine tandem 
creditur esse Iovis, perque urbes iuncta parenti 
templa tenet, fuit huic animis aequalis et annis 750 

Sole satus Phaethon, quem quondam magna loquentem 
nec sibi cedentem Phoeboque parente superbum 
non tulit Inachides, c matri’ que ait 'omnia demens 
credis et es tumidus genitoris imagine falsi.' 

Erubuit Phaethon iramque pudore repressit, 755 

et tulit ad Clymenen Epaphi convicia matrem, 

'quo' que magis doleas, genetrix 5 , ait c ille ego liber, 
ille ferox tacui, pudet haec opprobria nobis 
et dici potuisse et non potuisse refelli. 

753 Priscianus II34: in eodem [Ovidio sc] ‘Inachides’, Ionis filius Epa¬ 
phus, quae filia fuit Inachi: ‘Non tulit Inachides [inachiades E,] matrique 
ait omnia demens’. 


742 om (i mg m, i l n) £ O, clel de Ov poet p 95 Hartman || delapsa q R 

u 

diducta q || assumitur 7/ l <j n q 743 bone £ nisi forme { candor l g 744 Of- 
ficiu que e nympha q || contorta h 745 timuitque (tim post ras) £ 746 inter¬ 

missa ///////// (retemptat om) l, intercepta 8 j| retractat q et i mg P 747 sq di¬ 
stinxi (Pr SG 1887 p 4), post turba incidunt vulgo || linigera £ h q Ciofanus, 
niligera {supra ra ras in 31, l lanigera sscr n) O, linigena (i prius ex a per ras, 
n alterum i r m 2; lanigera videtur fuisse) F, niligena l q cSprotii R, lanigera q || 
creberrima £ || post 747 versus erasus in 31, explicit liber primus incipiunt capi¬ 
tula libri secundi i mg m jj librum secundum hinc incipiunt tres Heinsiani 

748 Nunc recepi ex £ 31 h <j q, Nic [omnia a m 1, fecit fort scriba Nunc ex Nic) 

u 

F, Hinc N F~ q RV Jahn, HPnc (u fuit) l, Huic q Hs vulgo || epaplns — desi- 
mine £ de sanguine cArgentinus 749 parentum ( corr) 31 parentis cCantabr 
751 sq quem quo(ndam — superbum recta linea a m 2, ndam — loquentem i r) h 
751 phaethon q Plan VA Regius pheton {semper) £ O h l q R phoeton F j| 
Pheton sole satus q 752 credentem £ c/edentem (r eras ) O 751 ima¬ 
gine fulsi genitoris h 755 Erubuitque pheton F 756 climinen £ cly- 

minen F acliinene h (j conuitia £ 757 Quodque q || genitrix ( sic O F) ait illae 

en 2 

£, ille om h, ille l |j en ego ccPar q 758 ferox i l add F 2 759 E(t 

negari 

add m 2) dici 31 [J referri £ q, referri q Burm , repelli q 


Phaethon. 






46 


Phaethon. 


at tu, si modo sum caelesti stirpe creatus, 760 

ede notam tanti generis meque adsere caelo. 7 

Dixit et inplicuit materno bracchia collo 
perque suum Meropisque caput taedasque sororum, 
traderet oravit veri sibi signa parentis. 

ambiguum, Clymene, precibus Phaethontis an ira 765 

mota magis dicti sibi criminis utraque caelo 

bracchia porrexit, spectansque ad lumina solis 

c per iubar hoc inquit 'radiis insigne coruscis, 

nate, tibi iuro, quod nos auditque videtque, 

hoc te, quem spectas, hoc te, qui temperat orbem, 770 

Sole satum, si ficta loquor, neget ipse videndum 

se mihi, sitque oculis lux ista novissima nostris. 

nec longus patrios labor est tibi nosse penatis: 

unde oritur, domus est terrae contermina nostrae. 

si modo fert animus, gradere et scitabere ab ipso. 3 775 

Emicat extemplo laetus post talia matris 
dicta suae Phaethon et concipit aethera mente, 

Aethiopasque suos positosque sub ignibus Indos 
sidereis transit patriosque adit inpiger ortus. 

768 5^ Lact Pl Comm in Stat Theb V 297: et Ouidius hoc genere decli- 
nauit: per iubar hoc [media non exstant ] iuro’. 


est 

762 i mg adcl h- 765 Ambiguum cl. F X l e g Hs, Ambiguum 

i 

cl. 8 M , Ambiguum est cl. h g g r» |] clemine s || climinen — phetontis F 

766 ficti sibi V 767 que om li l 76S iubar l || cor/scis (o eras) 
M 760 Nate (o sscr m 1, sic saepe ante Vocativum ) M 770 Nocte 
quem e 771 (s ex r)atum M || si falsa g si ficta neget (loquor om, fero sscr ; 
cf Aen II 161) e |j neget ille g 773 70 exstant in « 773 longus labor est 

v 

patrios « h g Hs vulgo olim, Nec patrios labor est longus H || longos — penatis 
f, penates cett vulgo || nossce l 774 oritur terrae domus est g || terrae 
i mg add h 776 extymplo F extimplo / h g || Icetus 8 777 pheton a 

778 Ethiopasque « Aethiopesque g H 770 que delendum esse puto In- 
cip. lib. II « X, spatium duorum versuum sine titulo in 8 F, nullum spatium 
(sed rubra initialis It) M h } EXPLICIT LIBER. I. INCIPIT SECVNDVS l 











Ov. Metam. Lib. I, v. 760—779. Lib. II, v. 1—15. 


47 


LIBER SECUNDUS. 


Regia Solis erat sublimibus alta columnis, 
clara micante auro flammasque imitante pyropo: 
cuius ebur nitidum fastigia summa tegebat, 
argenti bifores radiabant lumine valvae. 

materiam superabat opus: nam Mulciber illic 5 

aequora caelarat medias cingentia terras, 

terrarumque orbem, caelumque quod inminet orbi. 

caeruleos habet unda deos, Tritona canorum 

Proteaque ambiguum, ballenarumque prementem 

Aegaeona suis inmania terga lacertis, io 

Doridaque et natas, quarum pars nare videtur, 

pars in mole sedens viridis siccare capillos, 

pisce vehi quaedam; facies non omnibus una, 

non diversa tamen, qualem decet esse sororum. 

terra viros urbesque gerit silvasque ferasque 15 


l.<?2 107 sq Seneca Epist mor XIX115, 12 sq Hense: nihil illis melius nec dare 
videntur di immortales posse nec habere, ‘regia Solis erat — micante auro’, 
eiusdem currum aspice: ‘aureus axis erat — argenteus ordo’. 

2 Isidorus Orig XVI 20, 6 Linei: Pyropum igneus color vocavit. Namque 
in singulas uncias aeris, additis scrupulis senis, praetenui bractea ignescit flamm as¬ 
que imitatur, unde et pyropum dicitur, cf Loewe Prodromus Corp Gl Latp 272. 
8 sq Respexit hunc totum locum Ilias Lat 871 sq. 


1/22 exstant in cc 1 apta columnis Bentley, sed cf Stat Silv III 1 , 99 

2 om ( i l add m 1) cc || micans auro Bentley || que om q 3 tegebat a e O h e q !j 

e 3 

tenebat F l g q R vulgo olim 4 luminae cc lumina h limine q 5 Meto- 
riam 31 Materiem q || mulci(f i r)er AT mulcifer e h l q 6 Equora et acce¬ 
lerat cc 7 iminet cc 8 tritona unda ( corr ) canorum 31 cano(rum i r m 2) N 
9 Proteaque a F q vulgo , Protheaque cett Q ball(a)enarumque A Riese, balae- 
narumquo q Hs vulgo olim 10 egona —iinania cc Aegeona 31 Egaeona N |j 

d * 2 

suis] feris Bothe 11 Doriaque 31 Dorcidaque l || uidetur A uidentur e q 
Hs vulgo olim 12 uiridis JS r Ehwald , uiridi cc, uirides cett vulgo 13 priste 
vehi Obss 117 Gronovius 14 Nec diversa § Hs vulgo olim || sororem cc 










48 


Phaethon. 


fluminaque et nymphas et cetera numina ruris, 
haec super inposita est caeli fulgentis imago 
signaque sex foribus dextris totidemque sinistris. 

Quo simul adclivi Clymeneia limite proles 
venit et intravit dubitati tecta parentis, 20 

protinus ad patrios sua fert vestigia vultus 
consistitque procul; neque enim propiora ferebat 
lumina: purpurea velatus veste sedebat 
in solio Phoebus claris lucente smaragdis. 

a dextra laevaque Dies et Mensis et Annus 25 

saeculaque et positae spatiis aequalibus Horae 

Verque novum stabat cinctum florente corona, 

stabat nuda Aestas et spicea serta gerebat, 

stabat et Autumnus, calcatis sordidus uvis, 

et glacialis Hiems, canos hirsuta capillos. 30 

ipse loco medius rerum novitate paventem 

Sol oculis iuvenem, quibus adspicit omnia, vidit 

'quae' que viae tibi causa? quid hac ait C arce petisti, 

progenies, Phaethon, haud infitianda parenti?’ 

Ille refert c o lux inmensi publica mundi, 35 

Phoebe pater, si das usum mihi nominis huius 
nec falsa Clymene culpam sub imagine celat, 

1G Flumina(que add m 2) h |j Fluminaque n} T mphas cMedic, Fluminaque 
nymphasque et Ciofcinus 17 imposta (corr m 1) a 18 Signaque se • aforibus 
{sic) « 11) adclivi (cfNJhbb 1891,702) scripsi || Quos simul adcylui (t adcliui sscr) 

cc II accliuo om, 8 l add e [j simul(ac cliuo i r m 3) 31, simul ac(cliuo i r m 2, diuo 
fuit) X, simulae cliuo h, simuF^ac {lineam duxit m 2) cliuo l, simul accliuo 1 g 
vulgo || limina 31 limine X 20 dubita(ti i r) l, dubita// ti t 21 patrios uertit 
u. e p g 22 Comaitque (corr i ?ng m3) It || uidebat « 24 claro — smaragdo (o 

bis ex ras f) e p g, zmaragdis X cUhenov Hs } maragdis Bentley 25 A/ dextra 
(t eras) 31, At dextra e, A(c ex d) dextra 1] A(d add in spatio vacuo post 
initialem) dextram leuamquo h || Ad dextram leuamquo dies stabat et mensis l 
2G Sideraque cSprotii || spatuis t |j ore l 27 Verquo illic stabat cGoth 28 fere¬ 
bat / 29 autunis (al. uuae i mg) e || sordi(d ex b)us 31 30 hiems t 

hiem/s 31 hiemps A" glatialis hicmps 1' hiens h U canis — capillis p 31 ipse 
loco (cf 1178 VI650 XJhbb 1893, 604) conieci , Inde loco A u> vulgo 32 aspi¬ 
cit e 33 oie om {add m 2) X || Quae tibi causa uiae quid in hac s g 34 sic 

a 

X g, inficienda (a sscr e 1'-) e P' h l 8 g, infic(ia i r)nda 31 36 sidus e g 

usum — huius A uj, usum m. nominis (huius i r, usum fuit) e, huius — usum X g 

-n l 

Hs vulgo olim 37 climine t, crimine (corr m 2) h, clymine (sic 43) 1\ clymete 
31 | uelat g 




Ov. Metam. Lib. II, v. 16—61. 


49 


pignora da, genitor, per quae tua vera propago 
credar, et hunc animis errorem detrahe nostris/ 

Dixerat, at genitor circum caput omne micantes 40 

deposuit radios propiusque accedere iussit 
amplexuque dato C nec tu meus esse negari 
dignus es, et Clymene veros ait 'edidit ortus, 
quoque minus dubites, quodvis pete munus, ut illud 
me tribuente feras, promissis testis adesto, 45 

dis iuranda palus, oculis incognita nostris/ 

Vix bene desierat, currus rogat ille paternos 
inque diem alipedum ius et moderamen equorum. 

Paenituit iurasse patrem, qui terque quaterque 
concutiens inlustre caput 'temeraria 5 dixit 50 

c vox mea facta tua est. utinam promissa liceret 
non dare! confiteor, solum hoc tibi, nate, negarem, 
dissuadere licet: non est tua tuta voluntas! 
magna petis, Phaethon, et quae nec viribus istis 
munera conveniant nec tam puerilibus annis: 55 

sors tua mortalis, non est mortale quod optas, 
plus etiam, quam quod superis contingere possit, 
nescius adfectas. placeat sibi quisque licebit, 
non tamen ignifero quisquam consistere in axe 
me valet excepto, vasti quoque rector Olympi, 60 

qui fera terribili iaculatur fulmina dextra, 


53sg Isidorus de Rhetor (Orig II) 21,26 Halm Rhet Lat min p 520: sunt et 
amphidoxae, quarum pars honesta est, pars inhonesta, ut: ‘non est tua tuta 
voluntas: magna petis, Phaethon*. 


generis 

38 Pignera F, Pingnora da (generis m 2) per e, genitor y, da generis g Plan 
39 horrorem eras et i mg iteratum £ || nostri (coli 90) Vind p 8 Bothe 40 et 
genitor A || caput igne ccPal et Dresd 41 propius(que om) l 42 tu 

add h~ 43 clymine e 44 sq et illud — feres g Regius , et illud — feres (corr 
m 2) promissi/ (s eras) h || promisi (corr m 2) X, promissi p g Bach 47 cur¬ 
rus petit (cf 44) h g Regius 48 Perque (sic cThuan) diem — equarum cSprotii 
51 facta tibi est £, facta est tua h, uox mea uoce tua est g 52 negare £ 
nagarem (corr m 2) X 54 phoeton M |] non uiribus l <j g 55 conueniunt 
(a sscr e) e fi l g RY John 57 possit recepi ex £ Fn l, fas sit g et i r (m 3) 
m Burm, fas est (1 possit sscr h-) h n g A Jahn, par sit vel par est Hs 
58 Nescius ex Nec scis F 59 Nec tamen fort recte £ F 60 om £ 
61 Quin fera h || dextera £ 

Ovid, Metam. 


4 





50 


Phaethon. 


non aget bos currus: et quid Iove maius habemus? 
ardua prima via est et qua vix mane recentes 
enituntur equi; media est altissima caelo, 

unde mare et terras ipsi mihi saepe videre 65 

sit timor et pavida trepidet formidine pectus; 

ultima prona via est et eget moderamine certo: 

tunc etiam quae me subiectis excipit undis, 

ne ferar in praeceps, Tethys solet ipsa vereri. 

adde, quod adsidua rapitur vertigine caelum to 

sideraque alta trahit celerique volumine torquet. 

nitor in adversum, nec me, qui cetera, vincit) 

impetus, et rapido contrarius evehor orbi. 

finge datos currus: quid ages? poterisne rotatis 


63 sq, 74, 79 sq Seneca De Prov (Dial I) V10 Hermes : vide quam alte escendere 
debeat virtus: scies illi non per secura vadendum. 'Ardua prima via est et 
quam vix mane recentes Enituntur equi medio est, — videre Sit timor 
et pavida trepidet formidine — in praeceps, Tethys [thetis ex corr A 3 ] 
solet ima vereri 5 , haec cum audisset ille generosus adulescens: 'placet inquit 
'via; escendo, est tanti per ista ire casuro, non desinit acrem animum metu terri¬ 
tare: 'Utque viam teneas — Haemoniosque arcus [Hemonios quercus A corr] 
viclentique ora leonis’, post haec ait: 'iunge datos currus [da c. A corr m 2 ]! 

71 Seneca N Q VII 10,1 Gercke: utique motus motu contrario vincitur (habet 
enim suam locus ille vertiginem, quae rapit caelum ‘sideraque attrahit [sic 
optimi libri, trahit cett , alta tr. Ov ] celerique volumine torquet’). 


62 No(n ex si r) M || aget O F h l <j g (», agit e, agat g Hs vulgo olim, 
reget g || et quod M et qui li || habetur li g cUps m 63 et quam Seneca || 

ti 

nix e 64 Enituntur A m Seneca, Enitur e, Enitantur g Hs vulgo, Emittan¬ 
tur g || media est recepi (cf XI594) ex M 1 Plan R, medio est cett Seneca vulgo 
65 /SlinovTi Plan, videnti Farnabius 66 Sit timor (unde sc iclem est quod 

ut inde') — trepidet A Seneca, Fit —trepidat s g Hs vulgo, S f it l, (F exSm 2fit h 
67 i mg F 1 U moderamine i r (m 3) m 67/160 insunt in 7i 68 Tunc 

que currum 

quoque subiectis e, eciam i r h 2 || excipit undis dee st in n 69 ferat e 
fera(r i r m 2) X U tethys x g vulgo, t& hys e, tethis F, thetis O h l g, 
tethys sol. ima Seneca, so(let i. uereri desunt ) n || ipsa pauere N 71 alta 
ueliit R celeri quo lumine (quoque lumine m 2) e, celerique uolum(ine tor- 

o 

quet desunt) x 72 Hitur(ltur scribam voluisse suspicatur Eliis) e || ne(c i r) 

1 a 

M, ne/(c eras) /, uincit M || ne me — vincat Burm 74 Fingebat hos 
currus (Deicit hoc curru, poteris nec i mg) e || iunge datos Seneca | qu(i ex o)d 
ag(e ex corr) s M, agis JV <j cSenat, agas n g Hs vulgo olim 
















Ov. Metam. Lib. II, v. 62—99. 


51 


obvius ire polis, ne te citus auferat axis? 75 

forsitan et lucos illic urbesque deorum 

concipias animo delubraque ditia donis 

esse? per insidias iter est formasque ferarum. 

utque viam teneas nulloque errore traharis, 

per tamen adversi gradieris cornua tauri 80 

Haemoniosque arcus violentique ora leonis 

saevaque circuitu curvantem bracchia longo 

scorpion atque aliter curvantem bracchia cancrum. 

nec tibi quadripedes animosos ignibus illis, 

quos in pectore habent, quos ore et naribus efflant, 85 

in promptu regere est: vix me patiuntur, ubi acres 

incaluere animi cervixque repugnat habenis. 

at tu, funesti ne sim tibi muneris auctor, 

nate, cave, dum resque sinit, tua corrige vota. 

scilicet ut nostro genitum te sanguine credas, 90 

pignora certa petis? do pignora certa timendo 

et patrio pater esse metu probor, adspice vultus 

ecce meos: utinamque oculos in pectore posses 

inserere et patrias intus deprendere curas! 

denique quidquid habet dives circumspice mundus, 95 

eque tot ac tantis caeli terraeque marisque 

posce bonis aliquid: nullam patiere repulsam. 

deprecor hoc unum, quod vero nomine poena, 

non honor est: poenam, Phaethon, pro munere poscis. 

75 sic Melg vulgo, nec — auferet e 71 h, nec — auferat l ne — auferet, 
N 1 76 urbesque domosque (cf I 301) g R Hs vulgo olim 77 sq donis? 

omne per Burm, donis? ecce per JHVoss jj Isse per $ j| formasque deo- 

lum $ cTJps 80 auersi gradiaris I 81 N(a virgula del)ec nonivs /// 
arcus e || Haemonios(que om) N 82 circumitu 71 , circu/itu M || bra¬ 
chio {item 83) e 84 quadripedes s 71 O quadrupedes F h l m n g 

vulgo 85 impectore 31 || quosque ore cGallicus 86 Impromptu M 
1 reges 

legeies vix e |j ut acres (fort recte ) 1 g R Hs vulgo olim 87 Intumuere cPal || 
ceuixque (corr m 2) l 88 fenesti — sum e || sim tibi causa doloris {ex 1509) 

cRhenov 89 durnque res sinit {corr m 2) l, res quesint e 90 crede & s e 
91 timen(d ex t)o e 92 patrio probor esse metu pater s (j 93 impec- 

t°ie ^ pectore {cf III23, 90 aha) O F l g m, pectora cett vulgo || occulos in 

pectoia posse(s ex t) e 94 deprehendere e 95 quicquid M || diues om e 

96 Deque e A, E/que 31 || tot et cGotli R 9S poenam e 99 pheton 
penam h 


4* 











52 


Phaethon. 


quid mea colla tenes blandis, ignare, lacertis? 
ne dubita, dabitur (Stygias iuravimus undas), 
quodcumque optaris; sed tu sapientius opta!' 

Finierat monitus; dictis tamen ille repugnat 
propositumque premit fiagratque cupidine currus, 
ergo qua licuit genitor cunctatus ad altos 
deducit iuvenem, Volcania munera, currus, 
aureus axis erat, temo aureus, aurea summae 
curvatura rotae, radiorum argenteus ordo; 
per iuga chrysolithi positaeque ex ordine gemmae 
clara repercusso reddebant lumina Phoebo. 

Dumque ea magnanimus Phaethon miratur opusque 
perspicit, ecce vigil nitido patefecit ab ortu 
purpureas Aurora fores et plena rosarum 
atria, diffugiunt stellae, quarum agmina cogit 
Lucifer et caeli statione novissimus exit, 
quem petere ut terras mundumque rubescere vidit 
cornuaque extremae velut evanescere lunae, 


100 


105 


110 


115 


107 sq citat Seneca, cfadvl || Diomedes Ars Gr II (Keil 1451): Cacozelia est per 
affectationem decoris corrupta sententia, cum eo ipso dedecoretur oratio, quo illam 
voluit auctor ornare, haec fit aut nimio cultu aut nimio tumore . . . nimio cultu, 
Aureus axis erat — chrysolithi positaeque ex ordine musae [gemmae 
edd interpolatae, an fefellit Diomedem memoria, ut scriberet mensae? cf XII211 po¬ 
sitis ex ordine mensis, ars am 1229 positis — mensis]. 


100 blandi signare c 101 dubit(a i r , dubites videtur fuisse) A || dabimus R 
102 moderatius ccAledic et Basii 103 monit/ (= monitus, i eras) h U illa 
(corr m 2)N 104 prsemet jF, tenet f/ g Hs vulgo olim 105 sic. 1 X g* g 

vulgo, Ergo quam 1. (genitor om) cunctatus e, Taliter ergo diu genitor i r (fort 
a m 1) M Ergo qua licuit i mg a m 3 m || qua(m add m 2) X 1| cantatus R 
100 uolcania e, uulcania cett to vulgo 107 temo add li 1 109 sic n A g llan, 
chri solithi e, chrisoliti JIF l, crisoliti h || gemmae] musse Diomedes 110 ra- 

y 

diabant cUps g R 111 magnanimis * 112 Prospicit ccBersm et Berol R |j 

rutilo patef. I g Es vulgo 114 defugiunt X !| cogit ai cogens s 115 e 
coli e 110 quem petere ut Merkel | Quem pater ut e, Quam pater ut it F, Tum 

(Tunc h (/) pater ut h <j l g, Cuem (C i r ex Q, fecit igitur Cum ex Quem m) 

plater • r, e post r eras) ut M, Tum (i r, Q primo loco eras) pater (i r, a evani¬ 
dum, a sscr rn 2) X, Quae patere g, Quae petere cLangermanni, At pater ut g 

R Hs vulgo olim xdre rolvw 6 n an)p xai Tirav Plan , ut pariter terras Es || 
mundum (P caelum sscrjrubescere .t, terras celumque erubescere l | quem pallere 
pator—evanescere lunae: iungere Lejag 117 Cornua que t (corr per ras) M |j 
uelu(t ex d m 2) € | extr. uidet g 










Ov. Metam. Lib. II, v. 100—138. 53 

iungere equos Titan velocibus imperat Horis. 

iussa deae celeres peragunt ignemque vomentis, 

ambrosiae suco saturos, praesepibus altis 120 

quadripedes ducunt adduntque sonantia frena. 

tum pater ora sui sacro medicamine nati 

contigit et rapidae fecit patientia flammae 

inposuitque comae radios praesagaque luctus 

pectore sollicito repetens suspiria dixit: 125 

c Si potes his saltem monitis parere parentis, 
parce, puer, stimulis et fortius utere loris: 
sponte sua properant, labor est inhibere volentes, 
nec tibi directos placeat via quinque per arcus: 
sectus in obliquum est lato curvamine limes, 130 

zonarumque trium contentus fine polumque 
effugit australem iunctamque aquilonibus arcton. 
hac sit iter! manifesta rotae vestigia cernes, 
utque ferant aequos et caelum et terra calores, 
nec preme nec summum molire per aethera currum. 135 

altius egressus caelestia tecta cremabis, 
inferius terras: medio tutissimus ibis, 
neu te dexterior tortum declinet ad anguem, 


137 140 Vine Bellov Sjpec hist VI116 (IV 215 ed a 1624): ‘Inter utrum- 
que tene, medio tutissimus ibis’. 


119 dei N || uomentis recepi ex s 71 N, uomentes cett vulgo 120 Am¬ 
brosio g g R || ambrosio saturos suco Burm 121/181 a m 3 in folio 
singillatim inserto JV 121 Quadripedes e 71 31 Quadrupedes F n h l g 
vulgo || ducunt (P iungunt sscr) 71 122 Tunc F g || suis aero 71 124 In¬ 
posuitque comes s || coment is sscr m 2) 31 125 sollitito € || rapetens 

(corr) h, reprimens (al repetens alia manus sscr) n 120 hic saltem cBcrol R et 

0 

e coni Hs, saluem (saltem i mg) — parare e || parere bis (corr) 31 || pater¬ 
nis g g Hs vulgo olim 127 Parce precor ccGronov et Leid || fortiter l, 
at fortiter Mscr Diez BSanten 148 c Burm 128 properent cSjprotii || uolen- 
tes s g R Hs, uolentis (uel uolantes sscr) s, uolan/// 71 , uolantes ( cf 153) 
F 31 l g g, uol(a ex e)ntes n, uol(e ex a)ntes h 129 derectos — quique e |j 

artus (cus i mg m 2) 31 130 oblicum h l 131 Zanarumque e 132 Ef- 

02 

fugit 1 , Effugito g g Hs || australe n 133 Hac fit ( sed cf IV 437) Hs vulgo 

olim 135 nec sursum l II mulire 7t, mo/lire F || per aera ccBerol ei Dresd 

// 

R || cursum MerkeP 13G Altis 71 H egressu (’ = us eras) 31 ingressus n || 
regna g, signa cr. g o> 137 tutissimis 71 138 totum (corr m 2) F || in 

anguem g Hs vulgo olim 





I 

I 


54 Phaethon. 

neve sinisterior pressam rota ducat ad aram: 
inter utrumque tene! fortunae cetera mando, 
quae iuvet et melius quam tu tibi consulat opto, 
dum loquor, Hesperio positas in litore metas 
umida nox tetigit, non est mora libera nobis: 
poscimur, et fulget tenebris aurora fugatis, 
corripe lora manu, vel, si mutabile pectus 
est tibi, consiliis, non curribus utere nostris! 
dum potes et solidis etiamnunc sedibus adstas 
dum que male optatos nondum premis inscius axes, 
quae tutus spectes ; sine me dare lumina terris!' 

Occupat ille levem iuvenali corpore currum, 
statque super manibusque leves contingere habenas 
gaudet et invito grates agit inde parenti, 
interea volucres Pyrois et Eous et Aethon, 

Solis equi, quartusque Phlegon hinnitibus auras 
flammiferis inplent pedibusque repagula pulsant, 
quae postquam Tethys, fatorum ignara nepotis 

153 Hyginus fab 183 (p 36,5 Schmidt)’. item quos Ovidius [tradit scii ] 
Pyrois Eous Aethon et Phlegon. 

1 53 sq Lact Pl Comm in Stat Theb III 413: Ouidius uero omnium quattuor 
equorum Solis nomina euidentius suis demonstrauit carminibus dicens: ‘Interea 
uolucres — pedibusque repagula poscunt [laxant cPar 8064] . 
- it2 _ > # lut 2 

130 ducit adarcam e ad oram n 141 iuuet l || tibimct melius p, et 
M || consulet n 143 Humida e g || -tangit n, tegit ( corr) l || nec est B 

144 et fulget ten. A w Jahn, et tenebris fulget s, effulget cGronowii Hs vulgo, et 
fulgit (corr) ti || en fulget coni Hs, ecfulget Housman || fugacis l 147 146 (corr) ti 
146sg distinx Ehwald , post 148 interpungunt vulgo || consciliis h, conciliis 8 
147 om (i mg add m) e M, dei p 96 Hartman || etiamnum n g Hs vulgo 
olim H (p ex s)cdibus l fl ad st(as deest) ti 148 optatus n. pr/emis ti 
140 spectes / sine (gl pro desine) M, spectas s 150 iuuenali e ti F, iuue. 
n (i ex a)li M, iuuenili h l n g vulgo olim 151/61 a manu rec redingrati / 

151 man. leues (1 datas sscr M)t M Fs g, datas n h l {i r n) g vulgo || contan- 

g 

gere (corr) It 152 ait M U ille M (i mg .^) n g 153 pyrois et eous 
cCantabr scholia in Statium g Biese, pyrois et euos ti, py(i)roeis eous g Hs 
vulgo olim, pyrois eous t M Fg g B , nvgdrjs Hgos Plan, pirous eous /i n Ben, 

n 

pyrhos eohus l 154 Quartusque phlegon solis equi e, Quartusque phlegous 
innitibus auras (solis equi » mg) ti, quartusue — initibus l, flegron initibus /t 

155 Flammifferos inplent e, Flammigeris F h g p g, Fumificis cThuan || re¬ 
pagula s l add h- Q rep. poscunt Schol in Statium 156 Quos ex Que n II 

post(quam i r m 2) h | tethys ti g o >, tet is t, tethis i' tt, thetis H h l 


140 


145 


150 


155 




Ov. Metam. Lib. II, v. 139—177. 


55 


reppulit et facta est inmensi copia caeli, 
corripuere viam pedibusque per aera motis 
obstantes scindunt nebulas pennisque levati 
praetereunt ortos isdem de partibus euros. 

Sed leve pondus erat, nec quod cognoscere possent 
Solis equi, solitaque iugum gravitate carebat; 
utque labant curvae iusto sine pondere naves 
perque mare instabiles nimia levitate feruntur, 
sic onere adsueto vacuus dat in aere saltus 
succutiturque alte similisque est currus inani, 
quod simulae sensere, ruunt tritumque relinquunt 
quadriiugi spatium nec quo prius ordine currunt, 
ipse pavet, nec qua commissas flectat habenas, 
nec scit qua sit iter, nec, si sciat, imperet illis, 
tum primum radiis gelidi caluere triones 
et vetito frustra temptarunt aequore tingi, 
quaeque polo posita est glaciali proxima serpens, 
frigore pigra prius nec formidabilis ulli, 
incaluit sumpsitque novas fervoribus iras, 
te quoque turbatum memorant fugisse, Boote, 
quamvis tardus eras et te tua plaustra tenebant. 


160 


165 


170 


175 


177 Martialis VIII 21, 3: numquid te pigra Bootae Plaustra vehunt, 
cf met X 447. 


rv&eis et rv&jjs ccPlanudis |j f/a/torum 31 157 caeli 31 n g, mundi(! celi 

adser ti) e ti F h l g g vulgo olim 158 /no/tis ti 159 findunt g Hs 
vulgo olim || leuati ti F h l g, leuati/(s eras) n, leuatis (I ti sscr 31) e 31 
160 ortus 8 ti || istem s, hisdem de (m de irn)FMn || ultima pag codicis 
ti in qua sunt 161/254 legi non potest 163 labent e, labant (ex corr, fuitne 

leues?) m || sine iusto l || pontere e 161 instabilis e, nimia instabiles l || 

in I in 

leuit(ate feruntur i r) 31 165 onera ad sua eta e || assueto 31, (in ex as)sueto 

n, insueto h l g Plan, insolito (j || uacuus g RV vulgo , uacuos (I us sscr m 1) 
31, uacu(o i r m 3, s sscr eadem) n, uacuos (quod si poeta scripsit, librarii ad 
saltus male relatum servaverunt) 8 F h l g Plan A || dant F || aere h n g , 
aer(a ex e) 31 1, aera cett g vulgo 166 inani(s add m 2) 31 167 stric- 

tumque g 168 Quadriiugi 31 g vulgo, Quadriiuge 8, Quadriiuges (adri i r n) 
F hl g n g R, Quadrupedes g || nequo (corr m 2) h 169 pauent (corr) 8 || 
nequa (corr m 2) — flectet abenas h || nec quo l 170 Nec sic qua 8 || Scit 
nec g, Nescit qua h g cSprotii, ne(c scit qua i r) n, ne si sciat l || imperat g 
171 Tunc h 172 tempta(runt ir m 2) h || t(i ex a)ngi n, tingi(mergi sscr 
m 3) l, mergi g 171 pigra suo l l| formidabiles (i sscr) 8 175 sumsit(que 

om) 8 176 boote h g, boote 8, bootes 31 g R, boothes F, boetes (gl bu¬ 

bulce i 3 ) l n 177 te s U || trahebant g 








56 


Phaethon. 


Ut vero summo despexit ab aethere terras 
infelix Phaethon penitus penitusque patentis, 
palluit et subito genua intremuere timore, 
suntque oculis tenebrae per tantum lumen obortae, 
et iam mallet equos numquam tetigisse paternos, 
iam cognosse genus piget et valuisse rogando, 
iam Meropis dici cupiens ita fertur, ut acta 
praecipiti pinus borea, cui victa remisit 
frena suus rector, quam dis votisque reliquit, 
quid faciat? multum caeli post terga relictum, 
ante oculos plus est! animo metitur utrumque, 
et modo, quos illi fatum contingere non est, 
prospicit occasus, interdum respicit ortus: 
quidque agat ignarus stupet et nec frena remittit 
nec retinere valet nec nomina novit equorum, 
sparsa quoque in vario passim miracula caelo 
vastarumque videt trepidus simulacra ferarum, 
est locus, in geminos ubi bracchia concavat arcus 
scorpius et cauda flexisque utrimque lacertis 
porrigit in spatium signorum membra duorum. 


ISO 


1S5 


190 


195 


195 s% Proli comm in Georg I 32135 (Hagen p 354)1 hoc enim spatium ab 
eo detineri et Ovidius testatur, cum ait: ‘Est locus— cauda flexisque 
utrimque lacertis Porrigit in spatium signorum membra duorum’. 


17S terras d. ab aeth. summo h g |j ab ethera e, ab aere l (| dispexit ad Lucr 
p236 Lachmann 179 Phaethon g Plan VA vulgo, pheton A R \\ penitus(que add 
m 3) h [1 patentis e Ehicald patentes M <j p g, iaccntes m n X vulgo, iacentis R 
180 pauore g 181 Sunt mundo tenebrae cSprotii JJ obortae e F g, (o ex a)- 
bortae AI, abortae h l m n 183 Iam genus agnoscit (agnosci inde Anecd 
Oxoti p 7 Eliis) e, Iam nouisse R, cognosce (corr m 3) AI, cognossce l, lamque 
agnosse g Hs vulgo olivi |j cognosce piget genus h, rogantem (corr m 2) e, pre¬ 
cando cSprotii 185 qui uicta(quo uecta m 2) remansit e || cui cuncta g, cui 

V 

iuucta cBcrsmanni 186 bis scriptus (Frena suos rector que t diis uotisque re¬ 
liquit in imo mg fol 16*, in summo fol 16P ut in textu huius ed) e U diis P AI l [J 
uentisque (uel uotisque sscr 8) 8 g cSprotii, item ad Stat Theb X14 Barth 187 fa¬ 
ciet h | relictum est n s 188 animoque M tlS9 fato ccBersm Bernegg 
Rhenov Hs vulgo olim, fas tum g 190 (Pro i r m Aspicit M 191 Quod¬ 
que agat l D ignorat stupet 8 g et non cSprotii 191 193 194 192 e M 

i 

JF l 192 norit h 193 Sparsaque (corr M) in var. t F M U maracula e 
196 Seorpi(u i r)s n, Scorpios g Hs vulgo olim g flexis(que i r) utrumque ( corr 
AI) e AI, flexis(que om) / 







Ov. Metam. Lib. II, v. 178—219. 57 

hunc puer ut nigri madidum sudore veneni 
vulnera curvata minitantem cuspide vidit, 

mentis inops gelida formidine lora remisit. 200 

quae postquam summo tetigere iacentia tergo, 

exspatiantur equi, nulloque inhibente per auras 

ignotae regionis eunt, quaque impetus egit, 

hac sine lege ruunt altoque sub aethere fixis 

incursant stellis rapiuntque per avia currum. 205 

et modo summa petunt, modo per declive viasque 

praecipites spatio terrae propiore feruntur. 

inferiusque suis fraternos currere Luna 

admiratur equos, ambustaque nubila fumant; 

corripitur flammis, ut quaeque altissima, tellus 210 

fissaque agit rimas et sucis aret ademptis. 

pabula canescunt, cum frondibus uritur arbor, 

materiamque suo praebet seges arida damno. 

parva queror: magnae pereunt cum moenibus urbes, 

cumque suis totas populis incendia gentes 215 

in cinerem vertunt, silvae cum montibus ardent, 

ardet Athos Taurusque Cilix et Tmolus et Oete 

et tum sicca, prius creberrima fontibus, Ide, 

virgineusque Helicon et nondum Oeagrius Haemus; 

198 madiam € 199 "minitantem “curuata h 201 summo tetigere 

iacentia tergo ( equi sc, cf Catullus 62, 52) F JM l g VA Regius, summo t. li¬ 
centia tergo e, summo sensere (en i r h 3 ) iac. tergo h g R Hartman, summum t. 

iac. tergum n cUrbinas Hs vulgo, summum t. cadentia tergum Polle 203 quo- 

s 

que (j 204 Ac (corr h 2 ) e h l || sine legerunt —fixit £ || alioque sub 

Bentleg 205 ra(piu i r m Jjntque h rapiunt(que em) M || per uia s, per 

i ^ 

aera g 200 petunt i r F 2 || perde cliua £, decliue J\I, decliua l (j g, per 
de* 

cliua F, decliuia uiasque h 208 Inferiorque ( corr m 2) e Inferisque (corr) 
F 209 Ammiratur (ur i r M) O 210 ut quaeque est h fl. qu(o ex ojcum- 

g- 

que N 211 Fixaque e || ait X [| ag// — ar/et h, ardet R, aret aristis s 
212 arbos h ccSenat et Rhenov Hs 214/16 pereunt — vertunt dei Mnemos 
XS YI310 Cornelissen 214 Pania loquor AT s 215 totas —gentes e 
F h g VA, totis(t as sscr m 2)—gentes M, totas — gent(e ex i)s X, totas — 
terras l n g R vulgo olwi 217 taurosque — molus e, (t i r)mo/lus M , 
hom(o ex u)lus et ote N, et thmolus eote F, et molus l, q (= et) ethmolus q 
ethe h, et Emolus R 218 Et tunc F l g R, Et nunc g Hs vulgo olim, Et 
modo si caprius e || celeberrima ex creberrima l 3 , celeberrima h g g co vulgo 
olim || ida N g VA 219 et nondum oeagrius i r n, eeagrius hemus e, 
oleagrius h U ha?mos g 











58 


, 

'l 

Phaethon. 

ardet in inmensum geminatis ignibus Aetna 220 

Parnasosque biceps et Eryx et Cynthus et Othrys 

et tandem nivibus Rodope caritura Mimasque 

Dindymaque et Mycale natusque ad sacra Cithaeron. 

nec prosunt Scythiae sua frigora: Caucasus ardet 

Ossaque cum Pindo maiorque ambobus Olympus 225 

aeriaeque Alpes et nubifer Appenninus. 

Tum vero Phaethon cunctis e partibus orbem 
adspicit accensum nec tantos sustinet aestus, 
ferventisque auras velut e fornace profunda 

ore trahit currusque suos candescere sentit; 230 

et neque iam cineres eiectatamque favillam 

ferre potest calidoque involvitur undique fumo, 

quoque eat, aut ubi sit, picea caligine tectus 

nescit et arbitrio volucrum raptatur equorum. 

sanguine tum credunt in corpora summa vocato 235 

Aethiopum populos nigrum traxisse colorem, 

tum facta est Libye raptis umoribus aestu 

arida, tum nymphae passis fontesque lacusque 

deflevere comis: quaerit Boeotia Dircen, 


220 et immensum 2 > in inmensis / || setna X, ethna M l, ctlme e, sethne F, 
“cthne “ignibus li 221 Parnasosque (v sscr F 2 ) 8 F Parnasusque cett vulgo || 
erix et cynthus e, eris 31, erix et cinctus et othrus F, et cinctus h, otrix l 
222 (niui ex nubi)bus X, nubibus <j, r(h)odope niuibus l g vulgo olim || rodope 
(h sscr e) e h , rhodope cett vulgo || cariturauilmasque (minasque m 2) 31, minas¬ 
que (m sscr m 3 n) X F h g, nimasque e l 223 Dindimaque et mycalem 

promtus 

ptusque 8 , dyndama X, AiSvpdi te xai MvxdXrj Plan || aptus i r n || ad sacra 

cam 

i r F z 224 scitie h, scy(thio sua i r) l 225 dum 8 220 sic N F R , 

appennius 8 , appeninus 31 l, apenninus h g vulgo olim 227 Tunc uero N 
cRhenov Hs |j totis e «s 228 Apicit (s sscr P) 8 l , Aspicit accendi h g 
R, incensum a |j sust ignes cDresd 220 hic incipit ( cf ad 1 606) e || feruentis- 
que 8 , feruentesque cctt to vulgo |] a fornace g R, profunda eras (uolantes post 

i 1 rusque 2 

ras) e 230 trahaet 8 |j cursusque 31 || candescere (uel ardescere sscr) 

e et 

cSprotii 231 cineris h eiectatamque i r n, eiectaque V 234 m arb. I 

235 om 8 I) corpore (corr) X [| tunc (item 237 238 e) h e g Jahn 230 po¬ 
pulus 8 237 Tunc e h g Jahn || libiao 8 31 23S tunc e g , cum 

nymphe 8 [j sparsis A" e g. sparsisque ex passisque h 230 Defl(e ex corr, 
u i r m ^)ere 3£ queritur (j g l boeotia g Plan, bocetia 8 31, bcetia F e 
h g, bcecia d}Tcen A" U eirnon (1 dircen sscr) 8, cf journ of ph 1883 XII67 Eliis 


h 








Ov. Metam. Lib. II, v. 220—252. 


59 


Argos Amymonen, Ephyre Pirenidas ondas. 240 

nec sortita loco distantes flumina ripas 

tuta manent: mediis Tanais fumavit in undis 

Peneosque senex Teuthranteusque Caicus 

et celer Ismenos cum Phegiaco Erymantho 

arsurusque iterum Xanthus flavusque Lycormas, 245 

quique recurvatis ludit Maeandrus in undis, 

Mygdoniusque Melas et Taenarius Eurotas. 

arsit et Euphrates Babylonius, arsit Orontes 

Thermodonque citus Gangesque et Phasis et Hister. 

aestuat Alpheos, ripae Spercheides ardent, 250 

quodque suo Tagus amne vehit, fluit ignibus aurum, 

et quae Maeonias celebrabant carmine ripas 

246 Isidorus Orig XIII 21, 23: Maeander autem vocatus, quod sit flexuosus 
et nunquam currat rectus, de quo Ovidius: Recurvis [sic e 4 ccGuelph Lindem, 
quique recurvatus ludit vulgo\ ludit Maeander in undis’. 

s s s 

240 Argus a //mimone M j| Argo // (o i r m 2, s cum una littera sequenti 

h 2 

eras) anemone • nephyrc pyrenidas AT || Arethusa - drimone ephyre phirennidas 8 || 

o 

n - 

A. amymone nephire pliirenidas F || A. amymone * ephyre phyrenidos e || A. am- 

mimone h j| armimone l || nephire phirenides h l |] Amimonem - Nephire R || 

Aoyos Se tt)v Auvucovgv xai Etpvga ra Ueiggvia gel&ga Rlan 242 243 247 C 

i 

242 Tuta // manent F manem e || medius h j| medus tana(s virgula dei) is—undas e 

u- 

243 Peneosque 8 Fg Rlan, Peneusque cett |j teuthranti/usque M, te (th irni2)- 
th 2 

anteusque AT, tlierantheusque e, tetranteusque h, teutranseusque l || caicas 8 

244 Et t& // (Cessit et sscr m 2) ismenos e, Et celeris menos M || (y i r m 2\ s- 
men(o i r m 2)s X, hysthmenos e || Phegiaco Baumg-Crusius, ph(f A r ^jocaico 
A o>, phocaycoque e, pbescaico f/, Phegeo Micyllus, Psophaico post Gla- 
reanum Jahn, Psophaeo ad Paus Arcad p 419 Palmerius 245 Arsu- 

v a 

rosque € || licormas F licornas h 246 recurutis f 'j| me(ae)andros e g, menan- 
drus Jf, meander l g Isidorus 247 Nigdoniusque — et atenarius s, Lidoneus- 

o 

r“ 

que l || melax — ten(a ex e)rius M, Meles Hs || tenareus l g, thenareus e, tanarius 
h 248 eufrat(th jp)es O F g* || babillonius 31 || orunthes e 249 Thermo¬ 
donque g Plan Ciofanus vulgo , Termodonque h, Thermodohonque e, T(h)ermo- 
doonque cett co || gongisque ( corr ) f AT || fasis ethister M 250 alpheos (v 
sscr h 2 , o ex u f) recepi ex e NF li g Plan cSprot, alpheus MI e vulgo |] sper- 

chied(os ex es m 2) 8, spercheid(o ex e n )s F X || percheides h, sperceydos e 

af 

251 quodque i r {m 3) n || fluit 8 252 que i r n || menias ( corr m 3) li || 

celebrabant (1 celebrarunt sscr 1-) 8 0 FI g Plan o?, celebrarunt li e g, celebra¬ 
runt g Hs vulgo olim 












60 


Phaethon. 


flumineae volucres, medio caluere Caystro. 

Nilus in extremum fugit perterritus orbem 

occuluitque caput, quod adhuc latet: ostia septem 255 

pulverulenta vacant, septem sine flumine valles, 
fors eadem Ismarios Hebrum cum Strymone siccat 
Hesperiosque amnes Rhenum Rhodanumque Padumque, 
cuique fuit rerum promissa potentia, Thybrim. 

Dissilit omne solum, penetratque in Tartara rimis 260 

lumen et infernum terret cum coniuge regem; 
et mare contrahitur, siccaeque est campus harenae 
quod modo pontus erat: quosque altum texerat aequor, 
exsistunt montes et sparsas Cycladas augent. 

ima petunt pisces, nec se super aequora curvi 265 

tollere consuetas audent delphines in auras; 

corpora phocarum summo resupina profundo 

exanimata natant, ipsum quoque Nerea fama est 

Doridaque et natas tepidis latuisse sub antris. 

ter Neptunus aquis cum torvo bracchia vultu 270 

exserere ausus erat, ter non tulit aeris ignes. 

Alma tamen Tellus, ut erat circumdata ponto, 
inter aquas pelagi contractosque undique fontes, 
qui se condiderant in opacae viscera matris, 


264 Seneca NQ III27,13: ergo insularum modo eminent ‘montes et spar¬ 
sas Cycladas augent’, ut ait ille poetarum ingeniosissimus egregie [cf ad I 285]. 


253 cystro e 254 extnum (= externum) e |j fugit M 255 capud e 
250 uocant ( corr M n V 2 ) O l g, iacent g co cSprotii 257 Sors h g || 
eborum e [| stimone h 25S Esperios(que om) li || anim/s (corr) e || renum 
rodanumque e h 259 permissa e g [| thybrim N, tybrim F e, thibris e. thy- 

bri / (n fort eras ) M, tibri h l, tibrim g 200 Desilit e |j (s i r)penetratque M 
201 Ignis et e 202 conthraitur M || siccae quoque campus arenae e N g 
siccae quoque cx cotr (siccaeque est fuit) l 2 203 quodque (quosque fuit 

in F l ) M F 1 cDresd 204 Extabant m. exsparsas (et sser) e, Exsiliunt vel 
Emergunt vel Apparent g fl ci(y)clades h l || xai rds ^nogadas xai KvxXaSas 
,,figove Tioiovoi Plan 200 in undas cDresd R 207 focarum M l 

d 

208 ex. iacent (1 natant sscr h-) e h g g Burm 209 Doricaque M Dorridaque 

a y 

l fl trepidis e fl sub undis h g 270 aquis e || to(ru ex corr)o — rultu M, u(u i r 
m 2»ltu N || uoltu scribendum videtur 271 igneis e, aeris aestus g cSprotii 
Hs vulgo olim 273 contractos(que om) J/ g g Hs vulgo olim , contrac- 
tos/(que eras) l 274 uisera e fl uiscera terrae s 












61 


Ov. Metam. Lib. II, v. 253—291. 

sustulit oppressos collo tenus arida voltus 275 

opposuitque manum fronti magnoque tremore 

omnia concutiens paulum subsedit et infra, 

quam solet esse, fuit sacraque ita voce locuta est: 

c Si placet hoc, meruique, quid o tua fulmina cessant, 
summe deum? liceat periturae viribus ignis 280 

igne perire tuo clademque auctore levare, 
vix equidem fauces haec ipsa in verba resolvo * 1 
(presserat ora vapor): 'tostos en adspice crines 
inque oculis tantum, tantum super ora favillae! 
hosne mihi fructus, hunc fertilitatis honorem 2S5 

officiique refers, quod adunci vulnera aratri 
rastrorumque fero totoque exerceor anno, 
quod pecori frondes, alimentaque mitia, fruges, 
humano generi, vobis quoque tura ministro? 

sed tamen exitium fac me meruisse; quid undae, 290 

quid meruit frater? cur illi tradita sorte 


279 sq Bespexit haec Ilias Lat 39sq. 

283 [ Lact\ Carmen de pass Domini 40 Brandt : aspice crines. 


275 oppressos (omniferos sscr , feros a m 2) 31 Merkel, omps (i e om¬ 
nipotens * an voluit omniparens ? sic cThuan, cf aci Aen VI 595 Ribb) e, 

ul igniferos 3 

omni(feros i r m 2) — u(u ex o m 2)ltus JV, omniferos X vulgo olim || horriferos 
3Heinsiani Rach, omniparos Adv p 123 Hs || arida i r F 2 || voltus scripsi ex X 
276 man’ (= manus) l 277 paulatim subsedit F 278 sacraque ita uoce 
(cf XIV 21 fast VI 386) A co John || siccaque (sic $ Hs vulgo olim ) ita fauce ad 
Stat Silv IV 3,71 Markland , quod probat i mg ed Burmannianae Bentley || rau¬ 
caque i. voce NJlib 1876, 618 GHMiiller, fuscaque i. fauce Tournier, fractaque 

i. voce Rev Ph XXI 118Lafaye |) ita om (add m 3) h j) uoce profatur g 279 Sic 

u 2 i 

h || quod o F || ot/a (i eras) 31 281 percre 8, periture clad. (corr) F || poe¬ 
namque auctore cGronovii || levari Bothe 282 in om (add m 2) 31 283 pauor 

(corr m 2) h || tostos 8 X h g, tortos (corr) 31, totos (s sscr m 2) F, ustos 
(ust i r l 2 , 1 tostos sscr e 2 ) l e g 284 Hinque (corr m 2) h |) oculis tantum 
tantum super e g cSprotii Hs vulgo || oc. fumum (fumum i r h 2 m) tantum super 
31 h g, oc. fumum tantum /// super F, oc. fumum tantum est super <j g Plan, 
oc. fumum uolitant super g VA, oc. (fumus uolitant i r m 2) super X, oc. fumi 
tantum super unus Heinsianus, oc. tantum uolitant super e p>, oc. tantum uoli- 
tantque per g, oc. (uolitant i r m 2) tantum (est eras) l , oc. uolitant etiam super 
ora B |j oc. fumi tantum tantum que favillae coni Hs 285 amorem (1 honorem 
sscr m 2) e 286 quid e || quod curui g || uulnus ar. s 287 Rastrorum (que 
om) h 28S Q(uod i r m 2) X 289 uobis quod g Hs vulgo olim 290 fac 
me add m 3) meruisse F h || quod undae F 291 credita g 













62 


Phaethon. 


aequora decrescunt et ab aethere longius absunt? 
quodsi nec fratris nec te mea gratia tangit, 
at caeli miserere tui! circumspice utrumque, 

fumat uterque polus! quos si vitiaverit ignis, 295 

atria vestra ruent. Atlans en ipse laborat 

vixque suis umeris candentem sustinet axem. 

si freta, si terrae pereunt, si regia caeli, 

in chaos antiquum confundimur, eripe flammis, 

siquid adhuc superest, et rerum consule summae!’ BOO 

Dixerat haec Tellus (neque enim tolerare vaporem 
ulterius potuit nec dicere plura), suumque 
rettulit os in se propioraque manibus antra. 

At pater omnipotens, superos testatus et ipsum, 
qui dederat currus, nisi opem ferat, omnia fato 305 

interitura gravi, summam petit arduus arcem, 
unde solet nubes latis inducere terris, 
unde movet tonitrus vibrataque fulmina iactat. 
sed neque quas posset terris inducere nubes 

tunc habuit, nec quos caelo dimitteret imbres. 310 

intonat et dextra libratum fulmen ab aure 
misit in aurigam pariterque animaque rotisque 
expulit et saevis conpescuit ignibus ignes. 

C orippua Johann I 340 Petsclienig (de eadem re loquens): 'restringens ignibus 
ignem’ 

292 ct habet here e 293 ne fratris e, non fratris <j |j mea nec te 
Bentley 294 sg utrumquo e X li g Plan B, utrimque F e p y g, utri/mque 

(u fuit) 31, utrin/que /, utrinque VA, ixaTigmo* Plan |j utrumque (fumat uter¬ 
que) polum Burm 295 utrumque polus quos si uitia uestit (rit sscr) e || 
quod (corr m X) O l, quo si (corr m 2) F || uiolauerit e h g U axis(l ignis 
sscr in) e 31 || quod si uiolabitur axis cPar 296 om e || ruunt h At’ 

lans Ehtcald athla/s (n eras ) 31, athlas cett, Atlas g Plan vulgo 297 candente/ 
(candentes fuit) F 298 pereant 8 299 Incaos h j| etripe e 300 Quid¬ 
quid adhuc ( praef) Piese 301 hoc tellus — uapore e, nec enim h g, neque 
iam Vind p 13 Bothe || uapores F e 302 poterat e l <j p g 3015 Ret¬ 
tulit O e Retulit cett vulgo olim | antra iri 304 At (f- = sed sscr) l oin- 
nipudens — testatu(s ex r m 2) X et illum P' 305 dederit e 307 latis 
nubes g Hs vulgo olim, latis nebulas cSprotii U l post 307 deest versus cum men- 

a 

tione imbrium* Biese 308 fulmina s l add l jj uibntaque lumina (t fulmina 
sscr m 2) 31 309 possit ( corr m 3) "terris ind. ("latis i r m 2, 1 nubes i mg m 3) 

h B nubes i r X 310 dimitteret ^4 o», demitteret (cf 1261) g Hs vulgo olim 
311 libratus e, uibratum ccSprotii Dresd et Goth | aure i r X 313 Exuit g || 
et samos g Bentley | et seuis seuos compescuit ignes g 







Ov. Metam. Lib. II, v. 292—334. 


63 


consternantur equi et saltu in contraria facto 

colla iugo eripiunt abruptaque lora relinquunt. 315 

illic frena iacent, illic temone revulsus 

axis, in hac radii fractarum parte rotarum, 

sparsa que sunt late laceri vestigia currus. 

At Phaethon rutilos flamma populante capillos 
volvitur in praeceps longoque per aera tractu 320 

fertur, ut interdum de caelo stella sereno 
etsi non cecidit, potuit cecidisse videri, 
quem procul a patria diverso maximus orbe 
excipit Eridanus fumantiaque abluit ora. 

Naides Hesperiae trifida fumantia flamma 325 

corpora dant tumulo, signant quoque carmine saxum: 

HIC ■ SITUS - EST • PIIAETHON - CURRUS • AURIGA • PATERNI 
QUEM • SI • NON • TENUIT • MAGNIS - TAMEN - EXCIDIT • AUSIS. 

nam pater obductos, luctu miserabilis aegro, 

condiderat vultus, et, si modo credimus, unum 330 

isse diem sine sole ferunt: incendia lumen 
praebebant aliquisque malo fuit usus in illo. 

At Clymene postquam dixit quaecumque fuerunt 
in tantis dicenda malis, lugubris et amens 


328 Seneca De vita beata XX o Gertz'. qui liaec facere proponet, uolet, tempta¬ 
bit, ad deos iter faciet, ne ille, etiam si non tenuerit, ‘magnis tamen excidet 
[sic Gertz cum duobus g, excidit cAmbr ] ausis\ 

331 Joann Saresber Polior VIII23 (II p 407): tunc isse d. s. s. ferunt. 


314 Consternuntur N h e g E || contraria uerso (1 facto sscr h 2 ) h e g R 
315 iugo excutiunt e h g Hs [j abrutaque (corr m 2) N h 31G reu(ulsus 

i 

i r m 2) AT 318 lacere u. (cursus a m 2) e || laceri late {corr h) _/V h g , 

per nubila 

late celeris s 320 Vuluitur — longoque poli tractu (poli a m 2 , ut videtur) e || 

per add l- 322 Quae si non g R 324 spumantiaque g Hs vulgo olim , 

flammantiaque Bothe, ferventiaque Bavh, flagrantiaque Riese 325 Nai(y)ades 
e l fj g || liesberiae e || spumancia l 326 signantque hoc ( cf Aen III287 ) 
ccBerol et duo Leid Hs vulgo olim || saxum £ (i r ni) F g, fa/tum H, fatum 

(corr 7)i 3) h , sa(ssii i r m 2) l , saxum (1 fatum sscr m 2) e , factum vel fatum g 

ex 

328 qui si non ten. Burni || rexit (1 tenuit sscr e 2 ) e g || eteidit € cecidit h 

329 Iam p. _F g, At p. e g, Tum i r ex corr (Nam fort fuit) l || obductus (corr 
m 2) € |1 luctu i r h- || ego (corr) M |J obductos luctu, miserabilis aegros c. 
vultus ad Lucr III 918 Wakefield 330 Abdiderat cMedic || si add li 
331 Esse diem h ccRhenov et Senat, yeyovevai Plan 332 Omnia cum quodam 
ueniunt incommoda fructu i mg adser cDresd 333 clim(e ex i m 2) ne F 











64 


Phaethon. 


et laniata sinus totum percensuit orbem 
exanimesque artus primo, mox ossa requirens 
repperit (ossa tamen peregrina condita ripa!), 
incubuitque loco nomenque in marmore lectum 
perfudit lacrimis et aperto pectore fovit. 

Nec minus Heliades lugent et inania morti 
munera dant lacrimas, et caesae pectora palmis 
non auditurum miseras Phaethonta querellas 
nocte dieque vocant adsternunturque sepulcro, 
luna quater iunctis inplerat cornibus orbem: 
illae more suo (nam morem fecerat usus) 
plangorem dederant, e quis Phaethusa, sororum 
maxima, cum vellet terra procumbere, questa est 
deriguisse pedes; ad quam conata venire 
candida Lampetie subita radice retenta est. 
tertia cum crinem manibus laniare pararet, 
avellit frondes; haec stipite crura teneri, 
illa dolet fieri longos sua bracchia ramos, 
dumque ea mirantur, conplectitur inguina cortex 
perque gradus uterum pectusque umerosque manusque 
ambit, et exstabant tantum ora vocantia matrem, 
quid faciat mater, nisi, quo trahit impetus illam, 
huc eat atque illuc et, dum licet, oscula iungat? j 


335 


340 


345 


350 


355 


340 sq Hieron Comm in Joh c 2,2 (t. VI A p 406 ): 'legant quindecim libros N a * 
sonis metamorphoseon . . ibique cernent vel Daphnen in laurum vel 
Phaetontis sorores in populos arbores fuisse conversas’. 


335 1. comas g || ta(n virg deletum)t\im — percensuit (al. transcenderat sscr) t 

337 parenth pos Riese E ripa e O F g, terra (ripa sscr l 2 ) g* g R V 339 pcct. 

saeuit cGronov, aperto in pectore saeuit inde Burm 340sg heliades tristes et 

F || fletus (sic h e g) et inania morti munera dant, lacrimas, et Ehwald 

341 Funera e || cesis e U cae(s ex c)is (1 se sscr m 2) M cese X ceso R || et 

pulsant p. palmis 8 34*2 miseris (1 a sscr h' 2 ) — querellis (1 as sscr h-) X /i g R, 

quaere/las (1 eras, s add m 2) M, querelas e FI || miseris — querellis verum 

videtur, cf fastV684 343 Nonte (corr) e || asternanturque (a alterum ex u 

/< -) X h 344 inplerant e E explerat ad Lotieh p 247 Burm 345 more suo 

ex moremio M 347 terra(e add m 3) l, terrae e e a» 348 Deriguisse O 

Merkel, Diriguisse cett vulgo 349 lampetie X, iampetie e, iam petise M, 

I iapetie F, iam pecie l, yapetie e. lapetice </,‘ampena h 351 aue//it (11 sscr 
1 n* 

m 2) h 353 miratur (corr n) X ccDresd et Senat 1 Dumque admiratur F 
354 utrum f 355 Ambiet extabant t 356 trahit recepi ex e X F h e ij p, 
trahat M l g vulgo 357 cignus steleneia proles 8 











Ov. Metam. Lib. II, v. 335—381. 


65 


non satis est: truncis avellere corpora temptat 
et teneros manibus ramos abrumpit, at inde 

sanguineae manant tamquam de vulnere guttae. 360 

‘parce, precor, mater’, quaecumque est saucia, clamat, 

‘parce, precor: nostrum laceratur in arbore corpus! 

iamque vale’ — cortex in verba novissima venit. 

inde fluunt lacrimae, stillataque sole rigescunt 

de ramis electra novis, quae lucidus amnis 365 

excipit et nuribus mittit spectanda Latinis. 

Adfuit buic monstro proles Stheneleia Cjgnus, 
qui tibi materno quamvis a sanguine iunctus, 
mente tamen, Phaethon, propior fuit, ille relicto 
(nam Ligurum populos et magnas rexerat urbes) 370 

imperio ripas virides amnemque querellis 
Eridanum inplerat silvam que sororibus auctam, 
cum vox est tenuata viro canaeque capillos 
dissimulant plumae collumque a pectore longe 
porrigitur digitosque ligat iunctura rubentis, 375 

penna latus velat, tenet os sine acumine rostrum, 
fit nova Cjgnus avis nec se caeloque Iovique 
credit, ut iniuste missi memor ignis ab illo: 
stagna petit patulosque lacus ignemque perosus, 
quae colat, elegit contraria flumina flammis. 380 

Squalidus interea genitor Phaethontis et expers 


358 euellere 8 || tempta/t (n eras) 31 359 abrumpere q || et inde 

cDrescl R 360 emanant F || "de uulnere "tamquam h, de pectore e , de cor¬ 

tice (uulnere sscr m 2) l, de corpore q R 361 om X, add i mg n 362 la¬ 
niatur q Hs vulgo olim, lacer(a ex e)tur 31 363 uale et cortex cSprotii || no(ui 

ex corr , xu fort fuit) ssima M || repit vel serpit Hs 364 Vnde e h || te¬ 

pescunt R 365 lucidus add l 2 366 spectanda (I gestanda sscr m) recepi ( cf 
Hermes XXXIX 39) ex O p q cLeodii in Mscr Diez BSant 148 e , gestanda X co 

n 

vulgo 367 cignus F N h l q, cjgnus 8 368 ibi — quauis a s. iunctu ( corr 

omnia m 2) X, quamuis insanguine h || uinctus e 369 phoeton 31 pheton q [| 

proprior e l 371 amnesque l, omnemque epist II69 Faber || querelis 8 F 

uit 

372 Eridamnum X || inples ut 8, impleuerat F || aptam s q Gebhardus, actam 
vel altam q, siluasque s. auctas q 373 Tum uox l, Tunc cGoth, Quom R 
374 Dissimulantque 8 !| pect. longum q Hs vulgo olim 375 rubentis X, ru¬ 
bentes n cett vulgo 376 Pinna 8, P(enna i r m 2) X || uestit q Hs vulgo olim 
377 cyngnus 8 378 Credit F h el m q. Tradit 8 O l' 2 q Ehwald || ut ir n \ 

iniusti 8 379 St. colit q |j ignesque l | (pe i r)rosus 31 380 ille legit Hs 

381 Squalibus {corr i mg) 8 || phoetontis M 

Ovjd Metam. 5 









I 


Callisto. 


66 


Phaethon. Callisto. 


ipse sui decoris, qualis, cum deficit orbem, 
esse solet lucemque odit seque ipse diemque 
datque animum in luctus et luctibus adicit iram 
officiumque negat mundo. c satis 5 inquit c ab aevi 
sors mea principiis fuit inrequieta, pigetque 
actorum sine fine mihi, sine honore laborum, 
quilibet alter agat portantes lumina currus! 
si nemo est omnesque dei non posse fatentur, 
ipse agat, ut saltem, dum nostras temptat habenas, 
orbatura patres aliquando fulmina ponat! 
tum sciet igniferum vires expertus equorum 
non meruisse necem, qui non bene rexerit illos . 5 

Talia dicentem circumstant omnia Solem 
numina, neve velit tenebras inducere rebus, 
supplice voce rogant; missos quoque Iuppiter ignes 
excusat precibusque minas regaliter addit, 
conligit amentes et adhuc terrore paventes 
Phoebus equos stimuloque dolens et verbere saevit 
(saevit enim) natumque obiectat et inputat illis. 

At pater omnipotens ingentia moenia caeli 
Circuit et, ne quid labefactum viribus ignis 
corruat, explorat, quae postquam firma suique 
roboris esse videt, terras hominumque labores 
perspicit. Arcadiae tamen est inpensior illi 
cura suae: fontesque et nondum audentia labi 


3S5 


390 


395 


400 


405 


382 quali(s i r m 2) /// cum h || desi/it (n sscr, deficit fort fuit) M fuit i mg 
m || orbem e AI h cRhen , orbe fort recte X F e l <j p q, orbi R || quali, cum 
deficit, orbo Passeratius 383 dieque X 384 animam e h cGoth || addidit 
ccSenat et Sulm 385 negans post Heinsium Capoferreus || ab i l add F 
386 piget me p 387 "laborum "honore h, sine honore — sine fine s 

389 diei ( corr) e 392 Tunc q* q || igniferam (cf 59, 84) O q, ignipedum 

X VA Plan vulgo, alipedum s, aeripedum (cf VII105) Hs 393 Nomer- 
uisse e | rexerat e F l g q 395 Nu(mina i r m 2) X || ind. terris q 
cGoth R 398/400 in suspicionem voc Hs, def Baumg-Crusius 398 atto- 

nitos Withof, errantes Bothe || terr(ore i r) M || trementis N 399/400 stim. 
domans cReg Hs vulgo olim || uerb. caedit cMedic Haupt, furens et verbere 
caedit duo Heimiani Burm saevit, Saevit eram natumque tres Heinsiani 

Merkel 2 401 omps M, omnipudens ex omnipotens A T ingentis f cMedic 

b* # 

402 Circu/it (m eras) AI Inquirens ne quid lauefactum .V 403 firmas ubi¬ 
que e 405 Prospicit l q, Respicit e 406 fontes(que om) cDresd Merkel U 

nundum e 













Ov. Metam. Lib. II, v. 382—422. 


67 


flumina restituit, dat terrae gramina, frondes 

arboribus laesasque iubet revirescere silvas. 

dum redit itque frequens, in virgine Nonacrina 

haesit, et accepti caluere sub ossibus ignes. 4j 

non erat huius opus lanam mollire trahendo 

nec positu variare comas; ubi fibula vestem, 

vitta coercuerat neglectos alba capillos 

et modo leve manu iaculum, modo sumpserat arcum, 

miles erat Phoebes; nec Maenalon attigit ulla 41 

gratior hac Triviae; sed nulla potentia longa est. 

Ulterius medio spatium sol altus habebat, 
cum subit illa nemus, quod nulla ceciderat aetas, 
exuit hic umero pharetram lentosque retendit 
arcus, inque solo, quod texerat herba, iacebat 42 

et pictam posita pharetram cervice premebat. 

Iuppiter ut vidit fessam et custode vacantem, 

409 Jj(ict Pl Comm in Stat Theb IV 294: Ouidius sic: c in uirgine Nona 


crina . 


415 sq Priscianus V24: 'miles’ quoque 'hic’ et 'haec miles’. Ovidius in II 
metamorphoseon de Callistone loquens: Miles erat Phoebes nec Maenalon 


attigit ulla sed nulla potentia longa est [gl formae sive forma add libri]. [| 




'Miles erat Pho&bes’. 

416 Tineent Bellov Spec hist VI116 (IV 215): 'Vix ulla potentia lon¬ 
ga est’. 


408 letasque e y || iuuet (corr m 2) X || reuiuiscere l, reuiuescere (1 re sscr e-) 


409 Dum redit & idque (t sscr) — Nonacrines (a sscr ) e, nonagryna 

410 accensis vel accensi Schepperus 412 positu O F * 1 h l q R 


e h 
e y 


Hs vulgo, positas e m n y q, positos F' 2 || ubi fib. (1 cui sscr £ 1-) £ l q Es 
vulgo, ubi fistula (b sscr m 2) F\ cui (i r, paucae litterae paene evanidae sscr, cui 

i mg repetitum) fib. M, cui fib. e p cSprot q, sed fib. s ( i r n) q, huic fib. q, 
ceu fib. i r h \ cava fib. Korn, cum fib ZOG XXXII Rappold || Strinxerat, 
enituit (emicuit R) corpus iuuenile decorque (decore R) post 412 R et i l n 

c 

413 coercebat cSprot q R || neglegitos e, neclectos Ehwald || positos sine lege 
capillos (cf 1477) q 414 Ut modo p 415 menealon e, melanon l, phoebes 
menalon non a. h 416 longe est e, long(a i r) O || est (add n) om JST 
cSprotii 417 spatium medio q * || sol letus e 418 Quom R || sub/it l jj 
c(e i r)ciderat M , exciderat (I ci. sscr m 2) e, cetlderat e 419 (h add m 2) ic 
X || huic humero e, haec vel huc q || humeros e || lentosque (o incertum) M, 


ut 


tentosque q 420 solum h 421 piet, pharetram solita l 422 & uidit e, 
i 2 

Iupiter ut uidet h || fessam(et om) X || carentem h q s cSprotii 








I 


gg Callisto. 

l hoc certe furtum coniunx mea nesciet’ inquit, 

‘aut si rescierit, sunt, o sunt iurgia tanti!’ 

protinus induitur faciem cultumque Dianae 

atque ait: c o comitum, virgo, pars una mearum, 

in quibus es venata iugis?’ de caespite virgo 

se levat et c salve numen, me iudice’, dixit 

‘audiat ipse licet, maius Iovef ridet et audit 

et sibi praeferri se gaudet et oscula iungit 

nec moderata satis nec sic a virgine danda. 

qua venata foret silva narrare parantem 

inpedit amplexu nec se sine crimine prodit. 

illa quidem contra, quantum modo femina posset, 

(adspiceres utinam, Saturnia: mitior esses!) 

illa quidem pugnat: sed quem superare puella, 

quis ve Iovem poterat? — superum petit aethera victor 

Iuppiter, huic odio nemus est et conscia silva. 

unde pedem referens paene est oblita pharetram 

tollere cum telis et quem suspenderat arcum. 

Ecce, suo comitata choro Dictyna per altum 
Maenalon ingrediens et caede superba ferarum 
adspicit hanc visamque vocat: clamata refugit, 
et timuit primo, ne Iuppiter esset in illa. 


425 


430 


435 


440 


433 Vincent Bellov Spec hist VI 116 : 


‘Nemo se sine crimine prodit’ 


423 coniux furtum g Hs || nesci(e ex a m 2)t F 424 si i l add 1 si 
scierit ( corr m 2) 7 1 | re/scierit (s eras) sunt (h’ i r m 2) sunt iurgia 3, sunt o mihi 
iurg. g, sunt o tua (sua alii ) iurg. quid? sunt o iurgia t. R, sunt o sunt iniuria 
tantum <• gaudia tanti Bentley 425 uultumque (cultum sscr m) M ccGronov 

et Lcid, uultusque l 427 uen(a i r m 2)ta N 428 silue (salue sscr) e 


429 Andiat e ut audit post Yossium Bothe 430 om A, i mg add n Et sibi 


pneteris se e, se add l- 431 ea uirgine s || nec enim moderata fuero e i nec 

a 

sic a uirgine danda sscr e 2 432 Qua nata h || parentem e M 433 nec 
iam sine M 434 Illa quidem pugnat (contra sscr l*) egi cSprotii possit l $ 
vulgo olivi femina pugnat s 43« sed quem t et e coni Bentley vulgo , sed 


non 7, sed quae M, sed quae cett ^ 437 Qusue e || poterat superum ? distinx 

post Planudem Jahn ' 438 uenus est cAmbr et unus Hein»ii 439 / unde 


p. re/ferens (f eras) pcene JI, Inde e l g 441 coro dictina e, thoro dic- 
tinna 7 444 Extimuit 7 |j illas h, illis cSprotii 















Ov. Metam. Lib. II, v. 423—468. 


69 


sed postquam pariter nymphas incedere vidit, 445 

sensit abesse dolos numerum que accessit ad harum. 

heu quam difficile est crimen non prodere vultu! 

vix oculos attollit humo nec, ut ante solebat, 

iuncta deae lateri, nec toto est agmine prima, 

sed silet et laesi dat signa rubore pudoris; 450 

et, nisi quod virgo est, poterat sentire Diana 

mille notis culpam; nymphae sensisse feruntur. 

orbe resurgebant lunaria cornua nono, 

cum dea, venatu fraternis languida flammis, 

nacta nemus gelidum, de quo cum murmure labens 455 

ibat et attritas versabat rivus harenas. 

ut loca laudavit, summas pede contigit undas; 

his quoque laudatis c procul est' ait 'arbiter omnis; 

nuda superfusis tingamus corpora lymphis.' 

Parrhasis erubuit, cunctae velamina ponunt: 460 

una moras quaerit: dubitanti vestis adempta est, 
qua posita nudo patuit cum corpore crimen, 
attonitae manibusque uterum celare volenti 
l i procul hinc' dixit C nec sacros pollue fontis' 

Cynthia deque suo iussit secedere coetu. 465 

Senserat hoc olim magni matrona Tonantis 
distuleratque graves in idonea tempora poenas, 
causa morae nulla est, et iam puer Arcas (id ipsum 


465 Hyginus fab 189 (Schmidtp 120): quam cum Diana conspexisset ait ei: . . 
'secede de hoc coetu’. 


e 

440 numerumque (numorumque inde m 2) — haram e [| numerosque M 

447 (H add m 2) Eu — uultum e 449 toto ex Hs 450 podoris 31 451 At 

nisi l || est om cSprotii 452 mille i r N || mille modis nymphae culpam s 
453 (resur i r)gebant AT, refulgebant e |j nouo h 454 uenatrix g Begius Hs 
vulgo olim , uenatu et ex ccSprotii Berol et Senat Lindemann 455 gelidum 

be u 

est e s ccDresd Vrat R || lamns AT 450 atritas e 31 || riuos €, riuus uer- 
sabat arenas AT 459 super add li 2 [| tingamur Hs 400 Parrasis (h sscr 
e) e AT h, Parthasis JF, Parasis l 401 dubitandi ( corr ) F, cunctanti y g 
402 cr(i ex e tn 2) men 31 403 Attonitae (illi dei m 3 ) man. h |j que om e 

404 ne sacros e, nec castos Hs |j fontis AT, fontes n cett vulgo 405 discedere 
R II decedere cetu AT, ce tu secedere iussit e 407 gr(a ex e m J?)ues 31 || 
e 2 

idonia € 40S et om AT, et iam i r h, nam iam s, iam iam cSenat , sic vel 

ubi vel cum iam Hartman. ut iam Bothe || aras (corr) 31 







70 Callisto, 

indoluit luno) fuerat de paelice natus. 

quo simul obvertit saevam cum lumine mentem, 470 

'scilicet hoc etiam restabat, adultera' dixit, 

‘ut fecunda fores, fieretque iniuria partu 
nota, Iovisque mei testatum dedecus esset, 
haud inpune feres: adimam tibi namque figuram, 
qua tibi, quaque places nostro, inportuna, marito.' 475 

Dixit et adversam prensis a fronte capillis 
stravit humi pronam, tendebat bracchia supplex: 
bracchia coeperunt nigris horrescere villis 
curvarique manus et aduncos crescere in unguis 
officioque pedum fungi laudataque quondam 480 

ora Iovi lato fieri deformia rictu, 
neve preces animos et verba precantia flectant, 
posse loqui eripitur; vox iracunda minaxque 
plenaque terroris rauco de gutture fertur. 

mens antiqua manet (facta quoque mansit in ursa), 485 

adsiduoque suos gemitu testata dolores 
qualescumque manus ad caelum et sidera tollit 
ingratumque Iovem, nequeat cum dicere, sentit. 


474 Vita Leudegaris Martyris (Traube III21): haud inpune tulit. 

476 sq Schclia in German Aratea 381, 22 (Eyssenhardt, Martianus Capella ): 
Ouidius a Iunone ob pelicatum in ursam transfiguratam eam scribit. 


. ob 

409 fuerit de pellice 8 470 ovi R || Cvi simul obuertens e, aduertit JV 

471 hoc unum g Hs vulgo olivi || restaba/t JH 473 No/ta—testatur d. 

to 3 

esse e meiquo iouis p statum h 474 Haut F || namque A to Jahn, 
nempe I g Hs vulgo olivi 475 quaue e cVrat 470 aduersam 8 g Eh- 
icald, auersam M F /, arrectam i mg i 2 , auersa N f/, arreptam e h n p g, 
aduersa g cSprot Naugerius vulgo olivi, dvrixpv xarcL uextonov to>v rpixtov 
Sga^auirrj Pkm || arreptis adversa fronte capillis vel arrepta prensis a fronte 
c. Hs , aduersa prensis dea fronte c. (coli IX 317) Bothe 479 unguis N R, 
unges 8, un(gues * r m 2) h, ungues cett vulgo 480 Officiuque 8 |J lau- 

data e 481 ioui/)s eras) M 482 praeceps F praeceps h uerba 
superflua eSprotii, uerba potentia Burm vulgo olim, verba rogantia ap Fabrum 
II ep 71 Schepperus [J neve truces animos per verba precantia flectat Hs 
4*3 Eripitur et uox l | min(is i r m 2)que N minansque cSenat 484 de 
rauco l gutere 8 485 sic A o», distinx Ehicald 0 antiqua tamen facta 

q. m. in ursa (j g Hs vulgo, sensus quoque mansit in illa cBersvianni 487 ten¬ 
dit (tollit sscr m 2) l 488 cum dicere nequeat ( corr ) h 









Ov. Metam. Lib. II, v. 469—507. 


71 


a! quotiens sola non ausa quiescere silva 

ante domum quondamque suis erravit in agris! 490 

a! quotiens per saxa canum latratibus acta est 

venatrixque metu venantum territa fugit! 

saepe feris latuit visis oblita, quid esset, 

ursaque conspectos in montibus horruit ursos 

pertimuitque lupos, quamvis pater esset in illis. 495 

Ecce, Lycaoniae proles ignara parentis, 

Arcas adest ter quinque fere natalibus actis; 

dumque feras sequitur, dum saltus eligit aptos 

nexilibusque plagis silvas Erymanthidas ambit, 

incidit in matrem; quae restitit Arcade viso 500 

et cognoscenti similis fuit, ille refugit 

inmotosque oculos in se sine fine tenentem 

nescius extimuit propiusque accedere aventi 

volnifico fuerat fixurus pectora telo. 

arcuit omnipotens pariterque ipsosque nefasque 505 

sustulit et pariter raptos per inania vento 
inposuit caelo vicinaque sidera fecit. 


494 Auctor de dubiis novi (Keil V 593): Yrsum antiqui non declinabant in 
masculino, ut VirgiliusApelle libystidis ursae \ sed Yarro (sic) dixit 'conspectus¬ 
que in montes [montesque 31] horruit ursus’. 


4S9 A sic O, Ah e el m n, Ha F h g || quoties g ( eadem discrepantia 
in 491) || ausa {ex corr , asisa videtur fuisse) 31 490 Ante "quondamque 

suis "domum h 491 (per sa i r)xa N || Ha quotiesque canum per s. latr. 
cSprotii 492 (Ven i r, S fuit prima litt ) atrixquc 31 || uenantium e 494 con¬ 
spectis (corr m 2) N conspectos l 495 quanquam R 496 licaoni(ae i r 
m 2) N || parenti {cf VII404) g Hs 497 ter om e || fere natalibus actis 

c 

e e g A Hs vulgo, fere(n a m 2, ut videtur) natalibus / / / / / (annos i vig m 3) 
31, fer{ens ex e m 2) nat. (annos i r m 2) N, ferens n. annos Fli l g g Plan 
RV Jahn [J fere n. auctus Merkel 498 saltos 8 499 sic g Plan a> vulgo, 

erimandidos 8, erimanthidos O F h g s g, erimantidos g, erymanthidos e g 
I dos" 

YA, erimathidas l j ampit 8 500 Decidit h 501 Et agnoscenti 8 503 in- 

matri 1 fugit 3 

timuit g Q acc. auenti e g Hs vulgo . acc auenti l, acc. cernens cDresd Linde- 
mann, accedere fugit e 2 cett f» 504 Uolnifico 8, Uulnifico cett vulgo 505 Arcuit 
g Ciofanus vulgo, Arguit (uel arcuit sscr) cSprotii, dnixoyev Plan, Arguit 

o 2 

( gloss uetuit l 3 ) A o> [| omnipudens N H ipsasque 31 506 et pariter 

O 8 F 1 g g Eliwald, et celeri m e li l 3 g (o vulgo, et celeri pariter per inania 

nento 

raptu cDresd et parili Hs, et rapido olim temptavi 507 uiciniaque 8 












72 


Callisto. Corvus. Coronis. Cornix. Ocyroe. 

Intumuit luno, postquam inter sidera paelex 
fulsit et ad canam descendit in aequora Tethyn 
Oceanumque senem, quorum reverentia movit 510 

saepe deos, causamque viae scitantibus infit: 

‘Quaeritis, aetheriis quare regina deorum 
sedibus hic absim? pro me tenet altera caelum, 
mentior, obscurum nisi nox cum fecerit orbem, 
nuper honoratas summo, mea vulnera, caelo 515 

videritis stellas illic, ubi circulus axem 
ultimus eytremum spatioque brevissimus ambit, 
et vero quisquam Iunonem laedere nolit 
offensamque tremat, quae prosum sola nocendo? 
o ego quantum egi! quam vasta potentia nostra est! 520 

esse hominem vetui: facta est dea! sic ego poenas 
sontibus inpono, sic est mea magna potestas! 
vindicet antiquam faciem voltusque ferinos 
detrahat, Argolica quod in ante Phoronide fecit, 
cur non et pulsa ducit Iunone meoque 525 

511 Citatur [videritis — axem] in cod Einsidlensi saec X vel XIp 144, cf HKeil 
Ind lect Hal aest 1872 p VI. |J respexit haec SenHerc in ( cf v 3 templa summi 
aetheris deserui, v 5 paelices caelum tenent). 

521 Servius in Aen XII 405: Aesculapius praeest medicinae, quam Apollo 
invenit, qui in Ovidio de se ait inventum medicina meum est’. 

O 

u~ 

508 Intimuit i. postq (inter om) h 509 aequore M U Tethyn q Plan R 
vulgo , tethym X e VA, tethin e, thetin M P] theti li l, thetim y q 511 uie 
i r h uiam et sricitantibus e || inquit q 512 ethereis e || dearum q 

513 hic absim (cf her 1, 66) scripsi cum optimis libris || hic A o>, huc l q Plan || 
absim M V, a(s i r m 2)sim X, ad(s)sim cett Plan RA , huc adsim inde Iis vulgo 

514 Ment(c)ior^l RA, Mentiar ( sed cf III 271) y $ q V Hs vulgo olim || obsurum 

nisi cum nox e |] texerit cDresd 515 mea (scilicet virg deletum) h |] s. 

noua lumina coelo cBersm 510 ille ubi € 517 preuissimus e || exit Fq 

518 et vero quisquam joum of ph 1883 XII 69 Eliis, Est vero quisquam e X, 

Est uero quis qu(i i r, quam videtur fuisse) M , Est uero cur quisque l , Est uero 

cur quis (post uero ras 4 litt in P 11 ) Fh en q o> vulgo, dp otiv Ion ns ds Plan || 

estne ergo quis qui (vel cur quis) Hs 519 tremit ( corr m 3) l , tre(inat i r m 2) h [] 

prosim ccRottendorph et Rhen Hs 520 En ego q Hs , Ecce ego q R fl quant 
v 

asta e H quantum (vel quanti, quanta mavult Vollmer) ista pot. joum of ph 
1883 XII69 Eliis 523 Cendicet (e prius ex corr , ut videtur, M) O h e y at | 
voltusque scripsi, u(u ex o m J?)ltusque X, uultusque cett vulgo 524 Pertrahat 
(1 de 1 illa sscr m 2) e | argolica e [i phoron(ide i r) M U et ante q Plan 
Lindemann J demat, in A. quod et ante Ph. f. Francius b'2bsq non expulsa 
(1 et sstr P) e l q &, non hanc pulsa Bach I ducat—collocet e q Hs 








Ov. Metam. Lib. II, v. 508 —550. 73 

conlocat in thalamo socerumque Lycaona sumit? 
at vos si laesae tangit contemptus alumnae, 
gurgite caeruleo septem prohibete triones 
sideraque in caelo, stupri mercede, recepta 

pellite, ne puro tingatur in aequore paelex!’ 530 

Di maris adnuerant: habili Saturnia curru 
ingreditur liquidum pavonibus aethera pictis, 
tam nuper pictis caeso pavonibus Argo, 
quam tu nuper eras, cum candidus ante fuisses, 
corve loquax, subito nigrantis versus in alas. 535 

nam fuit haec quondam niveis argentea pennis 
ales, ut aequaret totas sine labe columbas, 
nec servaturis vigili Capitolia voce 
cederet anseribus nec amanti flumina cygno. 

lingua fuit damno; lingua faciente loquaci 540 

qui color albus erat, nunc est contrarius albo. 

Pulchrior in tota quam Larisaea Coronis 
non fuit Haemonia: placuit tibi, Delphice, certe, 
dum vel casta fuit vel inobservata, sed ales 

sensit adulterium Phoebeius, utque latentem 545 

detegeret culpam, non exorabilis index, 

ad dominum tendebat iter, quem garrula motis 

consequitur pennis, scitetur ut omnia, cornix, 

auditaque viae causa c non utile carpis’ 

inquit 'iter: ne sperne meae praesagia linguae. 550 


526 Conlocat—lycana e [| soccrunnque add in 3) 1 1| sumit e e l g, sum(at 
i r m 2) 31 , sumat JV F h g Hs 527 contemtus tangit g Hs 529 in 
caelo e N g a* Hs vulgo, in caelum 31 F g g* s Flan Jahn || stupri (uel turpi 
sscr) cSprotii 530 nec puro s || ting/atur l 531 agili probanto Heinsio 

bu 2 

cGracvianus, uolucri R, hilaris proh Burmanno cMedic 532 pauonis M || 
aethera e O h g, aera F e l m || pictis (pro iunctis sscr m 2) li, iunctis g 

533 Iam e 534 Quantum s, Quam tu {virgulam add m 2) 31 || tu s l add l 2 
quam (corr m 2) candidus N 535 nigrantis N, nigrantes n cett vulgo 

538 seruaturus e 539 cyncno e, cigno 31 540 ligna (corr) F 541 Cui 

color s ccGoth Tliysianus Rlienov Burm vulgo olim [] contrarias (corr m 2) e 

542 sic h l g, larissea e H F g, laris sc acoronis 31, laryssea e || coro- 

nea 6 543 Aemonia g , Non haec meania s 544 Uel dum g* g 

547 tenebat (corr m 2) F, uertebat g || garula ramis e, g. (moti i r in 2) s H 

a 

548 Insequitur ccSprotii Dresd et Senat [| cicitetur e 549 Auditaeque— 

carpit e || A(u i r m 2)ditaque 2T 550 nec sperne e l s g R 


Corvus. 

Coronis. 

Cornix. 

OcyroS. 














i 

74 Corvus. Coronis. Cornix. Ocyroe. 

quid fuerim quid simque vide meritumque require: 
invenies nocuisse fidem, nam tempore quodam 
Pallas Ericthonium, prolem sine matre creatam, 
clauserat Actaeo texta de vimine cista 

virginibusque tribus gemino de Cecrope natis 555 

et legem dederat, sua ne secreta viderent, 
abdita fronde levi densa speculabar ab ulmo, 
quid facerent: commissa duae sine fraude tuentur, 

Pandrosos atque Herse; timidas vocat una sorores 

Aglauros nodosque manu diducit, et intus 560 

infantemque vident adporrectumque draconem. 

acta deae refero, pro quo mibi gratia talis 

redditur, ut dicar tutela pulsa Minervae 

et ponar post noctis avem, mea poena volucres 

admonuisse potest, ne voce pericula quaerant. 565 

at, puto, non ultro nec quicquam tale rogantem 

me petiit! ipsa licet boc a Pallade quaeras: 

quamvis irata est, non boc irata negabit. 

551 Quae fuerim s || quid simue e || Quid sim quid fuerimque cSprotii 

553 ericthonium O F * 1 l, eri(y)ctonium h e Ben, erichtonium e, erichthonium cett 

at vulgo || creatam n g* g, creatum (<corr 31) s O F g 554 actheo F, a(l ex c)teo 

texsta l, cista — textae, facta (uel texta sscr) cSprotii || Seruandumque dedit sic 

inconfessa quid esset post 554 i l n 555 nates ( corr m 2) s || Seruandum (Ser- 

uandam alii) dederat sic inconfessa quid esset post 555 h e g cu, item i mg 31 V , 

sed non confessa cSprotii g, sed enim inconfessa g, dei versum Hs 556 Hanc 

legem g vulgo olim, ac legem Vind p 16 Bothe || ne (reserata i r) e || uideret 

h || Cecr. natis Servandum dederat, sed ne secreta uiderent p 3 Suchier 

1 doe,- o 

55S dee e 559 sic g A vulgo , Pandrasas e, Pandrasos N F e {f li- R V, 

‘ o* 

Pandrasus 31 Prandasos li l [| herse — sororum N 560 Aglauros e F e g 
Aglaurus cett Korn || deducit e O h l s g, dissoluit ccGronov et Rhenov I 
at intus g Hs 561 Adspicit infantem cBersm , Infantem adspiciant R || ui- 

1 penna 

det cSprotii 562 re/fero 31 564 auem et mea F H pena 31 565 Am- 

monuisse H F (| piricula e, piacula Hs 566 At //puto F |J ultra (a ex o 

c 

31, i ultro sscr F-) 31 F y h Ben j ne/quiquam N, nequiquam y [] ultro 
nequiquam ( sed cf in ed Burm Regium et trist 111 9, 25) Ehwald || tale ro¬ 
gabis (ex ras) e D tale volentem ad am 111 7, 1 Marius 567 Me petiit 
ipsa licet hoc a P. h ccPar et Rhenov Hs vulgo, Me petit ipsa licet licet hoc 
e y g, Me petit (pro petiit sscr m 2) ipse licet (non virgula det) hoc 31, Me 
petfit » r m 2) ipsa licet hoc — quera/ X, Me petiit . licet hoc ex ipsa p. e s 
RY Lindemann , Ipsa petit memet licet hoc jP, Me petit ipsa licet Illi (an licet 
eras?) hoc ab p. /, Me peciit Pallas: licet hoc a P. R | At puto non ultra 
nequicquam tale rogantem Me petet. ex ipsa licet hoc tu p. ad 566167 i mg adser e 1 










■ 


Ov. Metam. Lib. II, v. 551—593. 75 

nam me Phocaica clarus tellure Coroneus 

(nota loquor) genuit fueramque ego regia virgo 570 

divitibusque procis (ne me contemne!) petebar, 
forma mihi nocuit, nam cum per litora lentis 

I passibus, ut soleo, summa spatiarer harena, 
vidit et incaluit pelagi deus; utque precando 

1 tempora cum blandis absumpsit inania verbis, 575 

vim parat et sequitur, fugio densumque relinquo 
litus et in molli nequiquam lassor harena. 
inde deos hominesque voco; nec contigit ullum 
vox mea mortalem: mota est pro virgine virgo 
auxiliumque tulit, tendebam bracchia caelo: 580 

bracchia coeperunt levibus nigrescere pennis, 
reicere ex umeris vestem molibar: at illa 
pluma erat inque cutem radices egerat imas, 
plangere nuda meis conabar pectora palmis: 

sed neque iam palmas nec pectora nuda gerebam. 585 

currebam, nec, ut ante, pedes retinebat harena, 

sed summa tollebar humo, mox alta per auras 

evehor et data sum comes inculpata Minervae. 

quid tamen hoc prodest, si diro facta volucris 

crimine Nyctimene nostro successit honori? 590 

an quae per totam res est notissima Lesbon, 
non audita tibi est patrium temerasse cubile 
Nyctimenen? avis illa quidem, sed conscia culpae 

579 Ekkehardus IV ( c 980 — 1022), liber benedictionum IV 28 p 33 Egli : 'fa¬ 
veas cum virgine virgo’. 

569 phocarca—telure e, phocoica h |) coreneus ( corr m2)M, ceroneus l, 
phoroneus cSprotii , Chorone 11 570 fueram quoque e h cSenat 571 nec 

e F ccBersm et Gothanus , ne(c add m 2) X 572 Nam dum q Hs | uentis e 
573 summa—arenis e 574 Videt (corr m 3) — preccando h 575 cum 
uanis unus Heinsii || a(b i r m J?)sumpsit li, assumpsit ( corr l' 2 ) X l q, con¬ 
sumpsit q Hs vulgo olim 577 nequiquam e O F e q, nec quicquam rn 
nequicquam n h l q || laxor ( corr m 2) X 578 non contigit cSprotii 579 est 
om li 5S1 horrescere q 582 Reiecere e, Deicere q mollibar X, conabar 
(uel molibar ssct') cSprotii 583 egerat s F q, eserat (i vig corr m 3) N, (fix 
i r m 2)erat M, fixerat q * q oi j egerat imam Botlie 584 Tangere (corr m 2) O 
587 Et summa cArondelianus Hs alta scripsi cum H l' (j q, acta cett IiV vulgo 
588 incul//pata N 589 prodest (si om) tetro f. uuolucris e 590 Myctimenon e, 
nictimene (postrema virg litterae m et sequens e i r) 31 nictymone H, nictimine 
F || succedit (j hoi(iori i r) 31 591 totum e || lesb(on i r m 2) 31 592 parium 

(i. nobile sscr ) s 593 Nictimonen X, Nictimen F, Nictimine h, Nictimene l 











76 


Corvus. Coronis. Cornix. Ocyroe. 


conspectum lucemque fugit tenebrisque pudorem 

celat et a cunctis expellitur aethere toto.' 595 

Talia dicenti 'tibi' ait ‘revocamina’ corvus 
‘sint precor ista malo: nos vanum spernimus omen. 5 
nec coeptum dimittit iter dominoque iacentem 
cum iuvene Haemonio vidisse Coronida narrat, 
laurea delapsa est audito crimine amantis, 600 

et pariter vultusque deo plectrumque colorque 
excidit, utque animus tumida fervebat ab ira, 
arma adsueta capit flexumque a cornibus arcum 
tendit et illa suo totiens cum pectore iuncta 

indevitato traiecit pectora telo. 605 

icta dedit gemitum tractoque a corpore ferro 

candida puniceo perfudit membra cruore 

et dixit: 'potui poenas tibi, Phoebe, dedisse, 

sed peperisse prius: duo nunc moriemur in una/ 

hactenus, et pariter vitam cum sanguine fudit; 610 

corpus inane animae frigus letale secutum est. 

Paenitet heu sero poenae crudelis amantem, 
seque, quod audierit, quod sic exarserit, odit; 
odit avem, per quam crimen causamque dolendi 
scire coactus erat, nec non arcum que manumque 615 

odit cumque manu temeraria tela sagittas 
conlapsamque fovet seraque ope vincere fata 


617 sq Lact Pl Covim Stat Theb VI 362 (384): noluit dare pathos mortale 
numini, philosophice potius quam pcetice. Ovidius item ‘Collapsamque fouet — 
Vidit [Sensit ed Tiliobr a. 1510] et arsuros supremis — tingui ora licet 
lacrimis [lachrymas PJ — petitos [petita M, petitas Pb, petras Pa ] Edidit*. 


594 Conspectumque (t ex corr, u i r m 2, q' insertum) M |] fuit (corr 

m 2) h 595 a divis Biese (| aere p 599 coronea (1 ida sscr m) e M, 

Choronida B COO auditor e || amantis A Plan w, amanti g Iis vulgo 

ill 8* c • 

olim 002 utque (sic post ras sscr ) JI timida 1\ nimia g cSprotii 

603 capit A Ehwald, rapit g B Hs vulgo C05 In(de i r m 2)uitato h, Inde— 
uitato l, non evitato (coli VI 234) Hs C06 lacta e |J a uulnere e g Hs 
vulgo olim, a pectore g, e uulnere Francius 007 purpureo h g | punce 
perf. e, perfundit m. liquore e GOS E dixi e 009 duo om (i mg add m 2) h U 
u et 

una e 010 ut par. e 011 dei p 99 Hartman 012 Poenit e || sero 

a 

pcene M 013 sic add h- 014 cr(i ex e m 2)men M 015 erit — ma¬ 
nuque e , erat neruumque arcumque manumque cCantabr Burm vulgo olim 















Ov. Metam. Lib. II, v. 594—639. 


77 


nititur et medicas exercet inaniter artes. 

quae postquam frustra temptata rogumque parari 

vidit et arsuros supremis ignibus artus, 620 

tum vero gemitus (neque enim caelestia tingi 

ora licet lacrimis) alto de corde petitos 

edidit, haud aliter quam cum spectante iuvenca 

lactentis vituli dextra libratus ab aure 

tempora discussit claro cava malleus ictu. 625 

ut tamen ingratos in pectora fudit odores 

et dedit amplexus iniustaque iusta peregit, 

non tulit in cineres labi sua Phoebus eosdem 

semina, sed natum flammis uteroque parentis 

eripuit geminique tulit Chironis in antrum 630 

sperantemque sibi non falsae praemia linguae 
inter aves albas vetuit consistere corvum. 

Semifer interea divinae stirpis alumno 
laetus erat mixtoque oneri gaudebat honore. 

ecce venit rutilis umeros protecta capillis 635 

filia Centauri, quam quondam nympha Chariclo 

fluminis in rapidi ripis enixa vocavit 

Ocyroen; non haec artes contenta paternas 

edidicisse fuit: fatorum arcana canebat. 

630 633 Joann Saresb Policr 14 (I p 26 W): c in semiviri Chironis antro’. 
6365g Conradus de Mure Repertorium vocab exquisitorum p. 219 ed Bas : 

'Filia Centauri — nympha Caici — uocauit Schiroe . 

620 Sensit et Hs [| suppremis 31 F, supremit l , suppostis ( cf Aen XI 

ne 

119 et NJhbb 1894, 642) N 621 Tunc l || gemitusque s | tinfgui i r 

7 u 2) K, tingui 31 622 Ora decet Hs 623 cum add li- 621 lac¬ 

tentis 31 h l c, lactantis (e sscr e 2 ) e F e ccGoth et Par, lacpe i r m 2)ntis 

b 2 

N i uibratus c 625 Ti(y)mpora O F 627 ampl. inuisaque g || iusta 31, 

^ t 3 * 

iu(st i r)a 3T, tura i nig ti, (b ex i 7ii 2)usta l h 6, busta g 628 laba 
d in 2 

eostern e 629 utroque £ 630 cyronis £ || ad antrum e, in antris h 

t 2 

032 considere N g Hs vulgo olim 633 Semiuir s cBersinanni 631 mixo- 
que M || honeri M h, hon(e ex o 7n 2)n N 636 Chariclo cRhenov Nau- 
gerius vulgo, caricto e l, charicto O, caricta g, caristo g, carict(i i r) F, Ka- 
qvxtti Plan, cai(y)ci h e g Conr de Mure a>, caiphi (uel caistri sscr) s, cahisci 
cSprotii 638 Ocyroen Plan g VA vulgo, Ocyrphe s Ocyrhoe 31, Ochyroen 
K, Ocyrhe(e ex corr ) P", Ocyroe h e, Ochiroe l, Schiroe Conr de Mure, Oechiroe 
R || conten//ta (mp fuit) 3L 639 fugit e f a/torum (c eras ) 31 









78 


Corvus. Coronis. Cornix. Ocyroe. Battus. 


Ergo ubi vaticinos concepit mente furores 640 

incaluitque deo, quem clausum pectore habebat, 
adspicit infantem 'toto 5 que 'salutifer orbi 
cresce puer dixit: 'tibi se mortalia saepe 
corpora debebunt; animas tibi reddere ademptas 
fas erit; idque semel dis indignantibus ausus 645 

posse dare hoc iterum flamma prohibebere avita 
eque deo corpus fies exsangue, deusque, 
qui modo corpus eras, et bis tua fata novabis, 
tu quoque, care pater, nunc inmortalis et aevis 
omnibus ut maneas nascendi lege creatus, 650 

posse mori cupies, tum cum cruciabere dirae 
sanguine serpentis per saucia membra recepto; 
teque ex aeterno patientem numina mortis 
efficient, triplicesque deae tua fila resolvent. 5 

restabat fatis aliquid: suspirat ab imis 655 

pectoribus, lacrimaeque genis labuntur obortae, 

atque ita 'praevertunt 5 inquit 'me fata, vetorque 

plura loqui, vocisque meae praecluditur usus. 

non fuerant artes tanti, quae numinis iram 

contraxere mihi; mallem nescisse futura. 660 

iam mihi subduci facies humana videtur, 

iam cibus herba placet, iam latis currere campis 

impetus est: in equam cognataque corpora vertor. 

tota tamen quare? pater est mihi nempe biformis. 5 

640 fatidicos cUrbinas Hs, uaticanos (1 ci sscr m 2) e 641 in pectore e 

cGotli et Senat 642 totoque recepi ex A A, totique l 2 g vulgo || orbe e 

643 cresco// (re eras ) M 645 atque semel Ebwald indig(mlti i r)bus ausu(s i r) M 

646 flamma i r (flama i mg repetitum) AI || prohibebere g RAPlan vulgo, prohibere 

(be sscr e, be . ris sscr l 1 ) e l, prohiberis O 1' h g V, prohibeberis e 647 Exque 
• • 

'fies 'corpus e 649 nunc inmortalis l n g R vulgo, nunc iam mortalis (nunc 
expunx et non sscr m) e O JF, iam non t mg (m 3) n, non iam mort. e h g VA 
vulgo olim 651 tunc e g || cum curaberae e, cruciabile ( corr ) F 652 (ser ex re)- 
pentis AI 653 et aeterno — numine e, aetem(o ex a i r) AI 654 sua fila g 

655 uatis ( corr m 2) F dictis aliquid (coli I 700) Bentley respirat ( corr m 3) N 

656 que om F lambuntur oborte f, abortae AI h g l g cSprotii 657 peruertunt 
Fel R inquid t praeu. inquit me f. g Hs vulgo, pr. i. mea f. e O F h l g g, 
pr. me inquit mea f. e g Jahn 65S praeuertitur O Fq cSprotii, peruertitur l 
659 tanti// q/ (q = quae) AI 660 mihi male ( corr m 2) — futura/(m eras vide¬ 
tur) AI, futuram e 662 erba .V || lati/s F 663*? equa e || pectora e h g || 

t 

ueror (r prius ex corr m 2, uetor i mg eadem) AI |{ vertor tota tamen, quare? 
distinx Fr Vollmer L» mihi namque h l [| extrema (biformis i r) h 












Ov. Metam. Lib. II, v. 640—683. 


79 


Talia dicenti pars est extrema querellae 665 

intellecta parum, confusaque verba fuerunt, 
mox nec verba quidem nec equae sonus ille videtur, 
sed simulantis equam, parvoque in tempore certos 
edidit hinnitus et bracchia movit in herbas. 

tum digiti coeunt et quinos adligat ungues 670 

perpetuo cornu levis ungula, crescit et oris 
et colli spatium, longae pars maxima pallae 
cauda fit, utque vagi crines per colla iacebant, 
in dextras abiere iubas, pariterque novata est 

et vox et facies; nomen quoque monstra dedere. 675 

Flebat opemque tuam frustra Philyreius heros, 

Delphice, poscebat, nam nec rescindere magni 
iussa Iovis poteras, nec, si rescindere posses, 
tunc aderas: Elim Messeniaque arva colebas. 

illud erat tempus, quo te pastoria pellis 680 

texit onusque fuit baculum silvestre sinistrae, 

alterius dispar septenis fistula cannis. 

dumque amor est curae, dum te tua fistula mulcet, 

a 

665 extreme querele e, quere/lae (1 eras ) 31 666 fuere g cSprotii || 

feruntur Hs 667 nec s l add s || Vox nec u. q. neque iam sonus e, I Mox 

i nec eque s. mature < sscr e 2 668 similantis 31 || equam h * 1 g g RA 
vulgo, iouvias LTincp Plan, equi (uel eam sscr) cSprotii, eque(ae) h 2 cett [| 
in corpore F 669 (hi i r m 2)nnitus X || herbas (i sscr e) e F g* n g 

herbis O g R 670 digito s et/// quinos X || alliga/t (n eras) 31 672 pars 
ultima g Baumg-Crusius 673 atque ( corr m 2) X 674 in densas {coli 

georg III86) Riese || abire e 1] novata est] novatae Hs. 675 de(d ex b)ere 

a 

M g R , dederunt cett 676 tuu e, (t ex s)uam M || philyreius ccGoth et 
Berol et e coni Const Fanensis, phyiireius O, philirius e F\ phillirius l g, phi- 

lereius (uel phillirius sscr) cSprot, phyllirius e, filirius h, <Pdh5Qios Plan 

_2 

677 na/ nec 31, sed nec s, iam nec vel nec iam g, nec enim g || resindere l 

d 

678 ne si e || posses i r n 679 a(b i r m i?)eras 31 || Elim Messenia¬ 
que] sic O l g, elimas seniaque f, elim mensaniaque h , elin F g vulgo, helin 
R, elyn e, messaniaquo e g Burm , elim messanaque s g, messanaque rura 
g, Otliryn Magnesiaque Farnabius et Relandus 681 sic ( cf XV 655) frg 
Leodiense et cPal Hs vulgo || baculu(s i r, m fuit) siluestre sinistre 31, ba¬ 
culus siluestre sinistre e , baculus siluestr(is oliue i r m 2) N, baculus sil- 
uestris oliue X g {et i mgm) eo, onusque fuit dextrae siluestris oliua g Jahn, 
onus dextrae baculus siluestris oliuae g, on. fuit silvestris oliva sinistrae Fr 
Vollmer 682 septenis e g* vulgo , //e/ septe 31, et septem X, e septem F g 
R || canis 8 || septena f. canna Hs 683 bis scripsit {corr m 2) X 


Battus. 








80 


Battus. 


incustoditae Pylios memorantur in agros 

processisse boves: videt has Atlantide Maia 685 

natus et arte sua silvis occultat abactas. 

senserat boc furtum nemo nisi notus in illo 

rure senex: Battum vicinia tota vocabant. 

divitis hic saltus herbosaque pascua Nelei 

nobiliumque greges custos servabat equarum. 690 

hunc timuit blandaque manu seduxit et illi 

'quisquis es, hospes ait, 'si forte armenta requiret 

haec aliquis, vidisse nega neu gratia facto 

nulla rependatur, nitidam cape praemia vaccam’ — 

et dedit, accepta voces has reddidit hospes: 695 

'tutus eas! lapis iste prius tua furta loquetur, 

et lapidem ostendit, simulat Iove natus abire, 

mox redit et versa pariter cum voce figura 

'rustice, vidisti siquas boc limite’ dixit 

'ire boves, fer opem furtoque silentia deme: 700 

iuncta suo pariter dabitur tibi femina tauro.’ 
at senior, postquam est merces geminata, 'sub illis 
montibus’ inquit 'erunt’, et erant sub montibus illis, 
risit Atlantiades et 'me mihi, perfide, prodis? 

687 sq Conr de Mure p 99 ed Basi ‘Senserat — nisi solus — tota uo- 
cabant\ 


684 pilios 31 pelios FI || me morantur e 685 atlandide e, atl. matre 

e g, athlandide F, athalantide h 686 ar(t ex c, ut videtur )e 31 || occultet 
(corr m 3) F 687 natus l g, in illo notus ( corr) h, nisi solus Conr de 3Iure 
cGoth 688 uicinia tota] sic F g g Hs vulgo, uicina liunc rura e h l g 
Plan, uicinia rura 37 e g, uicina rura cLeid Foss 51 uicinaque (tota i r m 2) 
31, uicinaque rura cSprot || uicina per arua ( sed cf fast II657) Riese, uicinia 
cuncta Housman, uicinia rure malim || canebant (Battum vicina hunc rura ca¬ 
vebant inde FrVollmer) e, uocabat F g g m 689 N(e i r m 2) lei A , nili 
F s g, nil(i i r 2 litterarum ) h, neley l, nyli e 690 equorum e h s, corr 
e 1P 691 tenuit ( proh Eliis , cf I 600) balandaque e, bandaque e || et eia 
Hs, et at tu Burm 692 hosbes s || requirit s 693 nec gratia f || facto 
(uel ficto sscr) cSprot, facti cBersmanni 694 repentatur e || niveam c. R 

695 Edidit —has reddit hosbes e 696 loquatur g Hs vulgo olim 701 pa¬ 
ri 2 

riter (cf 445) A, dabitur pariter s, suo pater—f(em i r m 2)ina AT, suo pretium e 
cThuan Hs vulgo olim, dabitur sua g ad Liv V 21 Gruterus 702 est om 
g , dei Hs || sub illis i r 37, sub istis g 703 sic 31 g R Hs vulgo || inquit 

erant (a ex corr 37, a i r h-) et 37 F g* g g, eunt et eunt g | collibus 
illis F 704 Risit (U partim eras ante R) 31 || et meme perfide s 








Ov. Metam. Lib. II, v. 684—725. 


81 


me mihi prodis?’ ait, periuraque pectora vertit 
in durum silicem, qui nunc quoque dicitur c index’, 
inque nihil merito vetus est infamia saxo. 

Hinc se sustulerat paribus caducifer alis, 
Munychiosque volans agros gratamque Minervae 
despectabat humum cultique arbusta Lycei. 
illa forte die castae de more puellae 
vertice supposito festas in Palladis arces 
pura coronatis portabant sacra canistris, 
inde revertentes deus adspicit ales iterque 
non agit in rectum, sed in orbem curvat eundem, 
ut volucris visis rapidissima miluus extis, 
dum timet et densi circumstant sacra ministri, 
flectitur in gyrum nec longius audet abire 
spemque suam motis avidus circumvolat alis: 
sic super Actaeas avidus Cyllenius arces 
inclinat cursus et easdem circinat auras. 

Quanto splendidior quam cetera sidera fulget 
Lucifer et quanto quam Lucifer aurea Phoebe, 
tanto virginibus praestantior omnibus Herse 
ibat eratque decus pompae comitumque suarum. 


705 


Aglauros. 

Invidia. 


710 


715 


720 


725 


716 [Sergii] Explan in Donatum I (Keil IV 494): sic et in milvo: legimus 
enim et masculino genere, legimus et feminino, ‘rapidissima miluus exit [sic 
LF, om S]\ 

721 Joann Saresber Policr VII12 (II p 137): ‘et easdem circinat auras’. 


706 scilicem h || Index Polle 709 Munychiosque e g Plan A, M(u- ex o)- 
nichiosque (a monacho giganta i mg M) O, Munichiosque V, Moni(y)chi(y)osque 
F g* g g R, Menochiosque g, Monochiosque g 710 Despiciebat h s g, Re¬ 
spiciebat e || arbustaque £ 711 Illo g || cast(e a m 2) 31, caste 37 || more 

uel puellae a 

mineruae s 712 palidis arce e 713 Plura s g, Thura cSprotii g, Pulchra 

g 2 I o 2 

g, Tecta g 714 reuertentis R 715 ait 31 || eunde e, eundem e, eundo 
h g p probat Anecd Ox p 11 Eliis 716 uidis £ || miluus extis O F g, 
miluus in extis l m cSenat, miluius extis (miluus in extis sscr g) £ g n e g co, 
milius extis h 717 circumdant 37 718 adire JHVoss 719 motis 

auis s 720 auidus ( cf Hor c III 4, 58) O, acteas auis e, agiils cett o vulgo || 

r 

cilleneus 31, cileneus h cilenius h l, cyllenius // e || ap/ces £ 721 eadem 

R 1| aur(as irm 2) 37, horas s 722 splendior e 723 quanto quam £ O 

m 

g* g g VA, quanto te F g R Hs vulgo olim 725 ponpae £ 

Ov id Metam. 6 





82 


Aglauros. Invidia. 


obstipuit forma Iove natus et aethere pendens 
non secus exarsit, quam cum Balearica plumbum 
funda iacit: volat illud et incandescit eundo 
et, quos non habuit, sub nubibus invenit ignis, 
vertit iter caeloque petit terrena relicto 
nec se dissimulat; tanta est fiducia formae, 
quae quamquam iusta est, cura tamen adiuvat illam 
permulcetque comas chlamydemque, ut pendeat apte, 
conlocat, ut limbus totumque appareat aurum, 
ut teres in dextra, quae somnos ducit et arcet, 
virga sit, ut tersis niteant talaria plantis, 
pars secreta domus ebore et testudine cultos 
tris habuit thalamos: quorum tu, Pandrose, dextrum, 

Aglauros laevum, medium possederat Herse, 
quae tenuit laevum, venientem prima notavit 
Mercurium nomenque dei scitarier ausa est 
et causam adventus, cui sic respondit: ‘Atlantis 
Pleionesque nepos ego sum, qui iussa per auras 
verba patris porto; pater est mihi Iuppiter ipse, 
nec fingam causas (tu tantum fida sorori 
esse velis prolisque meae matertera dici): 

Herse causa viae, faveas, oramus, amanti.’ 
adspicit hunc oculis isdem, quibus abdita nuper 
viderat Aglauros flavae secreta Minervae, 

730 Sedulius pasclial carni I 352sq (de Christo ): 'quondam terrena petisti 
caelitus’. 

--- den 

726 Obstipuit O Riese, Obstupuit € F g* n g vulgo || pennis e 727 ba- 

e 

learia h g R 728 incande/scit (n eras ) 31 729 abuit ignis e, ignes cett 

vulgo 730 Flectit cGronov et Palat || terrena 31 g Sedulius Merkel, diuersa 
(cf III 649) cett vulgo olim 731 fuducia € 732 pulcra est cVatic || illum 

(corr m 2) F 733 Permulcet(que om ) h, Promulcet (que om) e 734 Con¬ 
locat— totum(que om) e || textumque (praef ed) Riese, latumque RAKoch 

o 

735 Vt/(que eras ) l || sommus e || et aufert cCaelestinorum et Medie 736 et 
tersis e l <j p g || niteat (corr) F 737 testudine cinctos h, comtos g 738 Tris 
f F, Tres cett a* vulgo || pandrose F g Plan vulgo, pandros(e i r) 31 1 se i mg 
m, pandr(a i r m 2 )s (o i r m 2) X, pandra s, pandrase e g g (i r h 3 ) R, pran- 
dase l 739 Aglaurus 31 741 Mercuriumque F || scicitarier e, citarier i r h 3 

742 sq distinx (coli 741 nomen) Jahn , resp. Ati. Plei. nepos: ego vulgo || alantis 
31 || Pl. genus ego g Gierig 744 ippiter l 745 Non fingam p 747 uiae 
e O F g Hs, uiae est (cf X 23) m h e io, Herse est c. uiae — oramus oranti l 
748 hisdern 31 l , istem e 749 Aglaurus 31 ravae Qpusc III348 Haupt 


730 


735 


740 


745 









Ov. Metam. Lib. II, v. 726—771. 


83 


pioque ministerio magni sibi ponderis aurum 
postulat; interea tectis excedere cogit. 

Vertit ad hanc torvi dea bellica luminis orbem 
et tanto penitus traxit suspiria motu, 
ut pariter pectus positamque in pectore forti 
aegida concuteret, subit, hanc arcana profana 
detexisse manu tum, cum sine matre creatum, 
Lemnicolae stirpem, contra data foedera vidit, 
et gratamque deo fore iam gratamque sorori 
et ditem sumpto, quod avara poposcerat, auro. 

Protinus Invidiae nigro squalentia tabo 
tecta petit: domus est imis in vallibus huius 
abdita, sole carens, non ulli pervia vento, 
tristis et ignavi plenissima frigoris et quae 
igne vacet semper, caligine semper abundet, 
huc ubi pervenit belli metuenda virago, 
constitit ante domum (neque enim succedere tectis 
fas habet) et postes extrema cuspide pulsat, 
concussae patuere fores, videt intus edentem 
vipereas carnes, vitiorum alimenta suorum, 

Invidiam visaque oculos avertit; at illa 
surgit humo pigra semesarumque relinquit 


eum 

751 etcedere (x sscr ) e [j cogit M, iussit g 752 dea/ (e eras) M || 
orbes h l g 753 susbiria e 754 impectore M || f(orti i r ) l 755 om 
€ || "prophana "archana h || creatum (a ex u 31) mutata interpunctione recepi 
ex s 31, creatam Lemn. stirpem cett vulgo 757 Lemnicole/ (s eras videtur) 

31, Lcnnycole e, Lemni(acam i r m 2) X, Lemniacam F h g p g, Lemnycam l, 
lemniacam prolem p 758 Et gratamque deo M F h g Hs, Ingratam que 
deo £ X F- g l e g o) || fore iam gratamque (1 in sscr e' 1 ) M e, fore ingra- 
tamque (in ex iam F 1 ) e F g, fore iam ingratamque N h l VA, fore non 
gratamque s R, ingr. minerue e || Iam gratamque deo fore, iam gratamque 
sorori Hs 751) poposcerit cBas Hs vulgo olim || aurum e g 760 squa- 
lantia h 701 ualibus e, est huius in uallibus imis e || uallibus antri 

F g John || uallibus Orci ( cf Botlie Vind Ov p 140) JHVoss, uallibus an¬ 
trum vir doctus ap Baumg-Crusium, uallibus antro (vel antris) Abdita Baumg- 
Crusius 763 igna(ui i r m n) O || frigoris atque p , fr. ut quae Faber 
764 habundet O l 765 belli € g vulgo, bellis g, bell(o e corr m 2) 31, bell(o 
i r m 2) X, bello cett R 766 ante fores R || enim ili succere s 767 etre- 

r 

ma e 76S uidit intus etedentem € 769 ca/nes 31 carnes img m 770 ui- 

samque e || conuertit 31 771 pigra (cf 762sq am III6, 94 Hor c 122, 17) 

e M F Burm, pigre n g * vulgo, pigro X || reliquit £ l g 




84 


Aglauros. Invidia. 


corpora serpentum passuque incedit inerti, 
utque deam vidit formaque armisque decoram, 
ingemuit vultumque ima ad suspiria duxit, 
pallor in ore sedet, macies in corpore toto, 
nusquam recta acies, livent rubigine dentes, 
pectora felle virent, lingua est suffusa veneno; 
risus abest, nisi quem visi movere dolores, 
nec fruitur somno, vigilantibus excita curis, 
sed videt ingratos intabescitque videndo 
successus hominum carpitque et carpitur una 
suppliciumque suum est. quamvis tamen oderat illam, 
talibus adfata est breviter Tritonia dictis: 

C infice tabe tua natarum Cecropis unam. 


775 S q Lactant Plac Comm in Stat Theb III 1: 'Pallor in ore. sedet. — 
Numquam [Nusquam Tiliobrogae liber et Par 8064] recta acies, liuent ru¬ 
bigine [robigine Par 8063 , Monae 194 82] — uisi mouere [fecere Par 8064] — 
uigi lantibus excita — carpitque et carpitur una’ || Vine Bellov Spec hist 
VI 116: 'Pallor in ore sedet macies est in — uisi fecere uigilantibus 

e cur is_Suppliciumque suum est’ || respexit totum locum Joann Saresb Po- 

licrat VII 24 (II 212): Pallor in ore —fecere dolores aha. 


778 om s H forma armisque h 774 sic ( sed ima i r, fort a m 1 AI) 
>/ h l (/ S VA IIs || uultumque una ad susp. (quid sibi velit illud ’ non liquet ) 
F uultumque (uultuque s) dee ad s. (susbiria e) e N e p g R Jahn, uultumque 
suum ad s. (cf Bibi Diez 1069) cLeid, uisaque dea s. duxit cFrancof !l cultusquc 
deae s. movit vel Ingemit, ad cultumque deae s. ducit vel (Mscr Diez BSant 148 c ) 
cultuque deae s. duxit Burm, visusque decor s. duxit epist II 310 Faber, 
vultumque trahens s. duxit Kr Anm III 81 Withof, vultumque dea ad s. 
duxit coni Jahn , vultumque deae ad fastidia d. Rellmuth, vultumque inita 
ad s. d. Merkel-, Ingemuit pulmone imo s. ducens HAKoch, vultuque minans 
(minax Rev Ph XXI 129 Lafaye) s. d. Adv cr II 82 Madvig, vultumque inde ad 
s. d. Riese 2 , motuque imo s. d. De locis quibusd p VII Pascal, vultumque una 
ac s. d. Housman, vultumque adeo ad Fr Vollmer 775 matices e II toto est 
cBerol 776 Numquam ( corr h 3 ) h l scholia in Stat [| recta bis e || libent 
(corr m 2) N, lurent esse in Mscr Digb 65 p 774 testatur Anecd Ox p 11 
Eliis, sordent cAbbatis 777 tument cGronovii || infusa e 778 fecere 
dol. (cf IV 419) e h $ Joann Saresb Vincent Bellov VA, mouere sscr h 
779 Non fruitur N l [1 uigilantibus N l h <j g schol in Stat Mnc Bellov, 

uigilatibus F, uigitotibus 6, uigilacibus AI e g vulgo, vivacibus Mnemos 1890, 

201 Hartman || excita ruris AI 780 in-gratis Bentley 781 homines e || 

mPa (cf ad 774) F 782 que om l est om h || oderit h e g R Jahn j| 
Ime \ oderat, illam Talibus distinx Hs 7.88 breuibus N e p g R 1 
uerbis g 784 cycropis (sic semper) e 












■ 




- 


m 


Ov. Metam. Lib. II, v. 772—802. 85 

sic opus est. Aglauros ea est. 5 haud plura locuta 785 

fugit et inpressa tellurem reppulit hasta. 

Illa deam obliquo fugientem lumine cernens 
murmura parva dedit successurumque Minervae 
indoluit baculumque capit, quod spinea totum 
vincula cingebant, adopertaque nubibus atris, 790 

quacumque ingreditur, florentia proterit arva 
exuritque herbas et summa papavera carpit 
adflatuque suo populos urbesque domosque 
polluit; et tandem Tritonida conspicit arcem 

ingeniis opibusque et festa pace virentem 795 

vixque tenet lacrimas, quia nil lacrimabile cernit. 

sed postquam thalamos intravit Cecrope natae, 

iussa facit pectusque manu ferrugine tincta 

tangit et hamatis praecordia sentibus inplet, 

inspiratque nocens virus piceumque per ossa 800 

dissipat et medio spargit pulmone venenum, 
neve mali causae spatium per latius errent, 


795 sq Lact Plac Covini in Stat Theb XII 503: Ouidius de Athenis, ad quas 
uenit Inuidia: 'Ingeniis opibusque — quia nil lacrimabile cernit [uiditil/P] || 
JoannSaresbPolicr V16(1355): ‘vixque tenent lacr., cum nil lacr. cernunt.’ 


785 aglaros F 786 tellurem cuspide pulsat s - 787 Illa quidem obliquo 
cSprotii, oblico l, obliq(te i r m 2) h 788 murmura rauca Hs || successurum¬ 
que g Hs vulgo, i e 1 indoluit, quod res a Min. coepta successum habitura vide¬ 
retur (i successuram que e, successorumque F h (j g cLeidVoss 51 VA Jahn, 
successu namque l g, successus namque R, successibus (us i r m 2 , at videtur 
fuisse)(\uQ> N, successibus usque g , successibus atque e g || success(uruq: eras) 
utique 31, successibus atque (utique virgula dei) inde m, al successum utrique 
et successus namque scripserunt i mg manus recentiores m 789 baculussi- 
que capit e, baculumque sumit F || quod e 31 g Hs , quem m cett a> Jahn || 
spinea comptum R, sp. tortum g A 790 ungula cingebat ( ‘ut ipsas spinas 
vocet ungulas a similitudine’) Hs, uimina (lumina Bentley) cingebant Burm j| 
adoperta// et nubibus (que eras) H 791 Quocumque h 792 papauera 
recepi (cf Hermes XXXIX, 39 sq) ex O F e l (i r h 2 ) g g VA, cacumina 
e s g R vulgo 793 Affatuque (corr m 2) F || 'populosque l g || suo pe¬ 
cudes l || domusque h n 794 tritonia ( corr m 2) h 795 Ingeniisque 
g, Ingentes e, Innumeris vel immensis g, Ingenuis op. et cSprotii, opibus et — 
nitentem 7i R 796 lacr. uidit schol in Stat 797 nata e 798 Iusta 
facit g 799 amatis ( corr m n) O h l, amantis e 800 Insbiratque e |j 
peceumque (corr) 31 j| perosa (corr ni) s 31 801 plumone € 802 mali 

spatium causae (causa/ 31 )—erret e 31 R, spatium causae inde Hs vulgo olim 





86 


Aglauros. Invidia. 


germanam ante oculos fortunatumque sororis 

coniugium pulchraque deum sub imagine ponit 

cunctaque magna facit; quibus inritata dolore 805 

Cecropis occulto mordetur et anxia nocte, 

anxia luce gemit lentaque miserrima tabe 

liquitur, ut glacies incerto saucia sole 

felicisque bonis non lenius uritur Herses, 

quam cum spinosis ignis supponitur herbis, 810 

quae neque dant flammas lenique tepore cremantur. 

saepe mori voluit, ne quicquam tale videret, 

saepe velut crimen rigido narrare parenti; 

denique in adverso venientem limine sedit 

exclusura deum; cui blandimenta precesque 815 

verbaque iactanti mitissima 'desine' dixit: 

‘hinc ego me non sum nisi te motura repulso-' 

‘stemus’ ait ‘pacto’ velox Cyllenius ‘isto!' 
caelestique fores virga patefecit, at illi 

surgere conanti partes, quascumque sedendo 820 

flectitur, ignava nequeunt gravitate moveri: 

illa quidem pugnat recto se attollere trunco, 

sed genuum iunctura riget frigusque per ungues 

labitur et pallent amisso sanguine venae; 

utque malum late solet inmedicabile cancer 825 

825 Atictor de dubiis nom (Keil V 575, cf P de Winterfeld Poetae Lat Med Aevi 
IV 295): Cancer bubo generis neutri, ut Livius [Ovidius dWinterfeld\ 'malum 
latere solet [latet solet M, malum latet solet dWinterfeld] inmedicabile cancer’. 

803 Germanamque € 804 Coniugium / (est eras videtur ) 31 805 mag- 

n 

nificat g || magno—irritata e 806 om l, i mg add l 2 807 Axia e 808 in¬ 
serto Merkel 2 || saucia solet e 809 non (lenius i r, m 2?) 31 non leniter F 
non let (i e leuiter ?) e, aliter non g || non secius Iis vulgo olim 811 om 
€ || te/pore N, tpe l, tepore i mg l 2 , /SgaxcZ /odvtp Plan, uapore (cf am 12, 46) g 
812 quiquam (corr m 2) H 813 ueli/t 31 uelud F 814 li/mine e l 
815 Exclusara — plandimenta e 817 Hinc me ego non —moritura s, mo//tura 
(ri eras) 31 || me add h 3 819 Caelestique O l g g Riese 2 , C(a)elatasque e 

(ex sil ) F e h l 2 (sscr g) co vulgo || illi 27 illa n 820 conati e || qua./cum- 
que(8 eras) 31 821 Flectitur (cf V 547) F g* s g co, flect(itur i r m 3) 31, 
flec(tit et i r m 2) JV, flectimus e g vulgo olim , flectimur cVatic Hs 822 recto 

pugnat Iis || se tollere g 823 post 826 € 823 genuu N || frigus//que (sed 

is i r paene evanida 31 || per ungues A g Hs, per artus n g post Ciofanum 
Bentley, per inguen act lit Hheno-Traj IV 345 ErJcema, perurguet Merkel' 1 
824 dei Merkel 2 || palpent (corr) l, callent Haupt 825 carcer (corr m 2) 31 
















Ov. Metam. Lib. II, v. 803—84S. 87 

serpere et inlaesas Titiatis addere partes, 
sic letalis hiems paulatim in pectora venit 
vitalesque vias et respiramina clnsit; 
nec conata loqui est nec, si conata fuisset, 

vocis habebat iter: saxum iam colla tenebat 830 

oraque duruerant, signumque exsangue sedebat; 
nec lapis albus erat: sua mens infecerat illam. 

Has ubi verborum poenas mentisque profanae 
cepit Atlantiades, dictas a Pallade terras 

linquit et ingreditur iactatis aethera pennis. 835 

sevocat hunc genitor nec causam fassus amoris 

‘fide minister ait c iussorum, nate, meorum, 

pelle moram solitoque celer delabere cursu, 

quaeque tuam matrem tellus a parte sinistra 

suspicit (indigenae Sidonida nomine dicunt), 840 

hanc pete, quodque procul montano gramine pasci 

armentum regale vides, ad litora verte.’ 

Dixit, et expulsi iamdudum monte iuvenci 
litora iussa petunt, ubi magni filia regis 

ludere virginibus Tyriis comitata solebat. 845 

non bene conveniunt nec in una sede morantur 
maiestas et amor: sceptri gravitate relicta 
ille pater rectorque deum, cui dextra trisulcis 

82G Serpere (pergere sscr m 2) l || ill/esas 31, illesas N, inieris uitiatis F 

a 4 uenit 3 

827 corpora l, pectore e, pectore h || uer(sat i r ) N, repit Hs 828 elusit 
e F AT, clausit M n g* g to vulgo 829 canata e 830 haberet s g Hs 

V 

vulgo || iam ///(tum eras) 31 831 diruerant F, diruerant s, diruerat ccDresd 

et Senat || etsangue e || iacebat cBersm 832 albus om (add m 2) 31 || 

um 2 

s(e dei m 2) ua l, fera mens cSprotii || illam 31 , illum R 833/75 exstant in $ 

833 quas ubi Hs || propkane c O 834 Coepit fi M F || dictas om e 

d 2 

835 aera e g John || iactantis aerea ( corr m 3) h 836 Sed uocat 31, Se 
uocat H F, Euocat s, Aduocat g cSprotii || causas g ]| fassus i r n || amo* 

o 

rem Francius 837 F//ide /5 || uerborum nate p 838 subitoque e h g 
839 suam matrem (Sidona sc, matrem Tyri) Fu.3 || de parte p 840 Susci¬ 
pit (corr e 2 ) s e g, Susp(i ex corr )cit $ || indigne e || sidonia (corr n Ii 6 ) N 
li g |i nominan (corr) $ 841 montan(o ex e) gr. pascit e, carmine (corr 

m 2) 31, in gramine ccLeid et G-oth 842 alitora (corr m 2) fi, littore (corr) 
31 || certe 8 843 exclusi cLeid et frg Cantabr 844 Littora /J, Li/tora 31 
846 sede morantur in una g 847 Magestas e 848 Ipse pater s ccDresd 

l tri 2 

et Pal, item e coni Gebhardus || bisulcis e 


Europa. 






88 


Europa. 


ignibus armata est, qui nutu concutit orbem, 
induitur faciem tauri mixtusque iuvencis 
mugit et in teneris formosus obambulat herbis, 
quippe color nivis est, quam nec vestigia duri 
calcavere pedis nec solvit aquaticus auster; 
colla toris exstant, armis palearia pendent, 
cornua parva quidem, sed quae contendere possis 
facta manu, puraque magis perlucida gemma, 
nullae in fronte minae, nec formidabile lumen: 
pacem vultus habet, miratur Agenore nata, 
quod tam formosus, quod proelia nulla minetur; 
sed quamvis mitem metuit contingere primo, 
mox adit et flores ad candida porrigit ora. 
gaudet amans et, dum veniat sperata voluptas, 
oscula dat manibus: vix iam, vix cetera differt; 
et nunc adludit viridique exsultat in herba, 
nunc latus in fulvis niveum deponit harenis 
paulatimque metu dempto modo pectora praebet 
virginea plaudenda manu, modo cornua sertis 
inpedienda novis; ausa est quoque regia virgo 
nescia, quem premeret, tergo considere tauri, 
cum deus a terra siccoque a litore sensim 
falsa pedum primo vestigia ponit in undis; 
inde abit ulterius mediique per aequora ponti 
fert praedam, pavet haec litusque ablata relictum 


850 


855 


S60 


865 


STO 


849 metu 0 || condidit (1 concutit sscr m 2) e 851 ambulat l 

8£>4 &stant e, cxtant /5 || pelearia (corr m 2) F 855 vara quidem post Hein- 
sium Bentley , torva quidem Housman || si quae s, sed quis Vossius || possis 
e O q Hs vulgo, posses F g* (j g RV John 856 praelucida g 857 Null(e t 
i r m 2) J\I, Nullae fronte c Sprotii 858 miretur ( corr m 2) M 860$^ Sed, 
quamvis mitem m. cont. primo, Mox adit videtur distinxisse Plan 862 sbo- 
rata e 863 Oscula dat ire 3 || uix iam (cf IV 350) M, uix (iam i r m 2) AT, 
uix ha e h <j cSprotii , uix a l, uix ah e g co, uix (et i r m 2) F || manibus 
(uix — differt) et nunc distinx Riese 2 864 At nunc e, Et add l 2 || teneraquo 
e. cUpsal 865 N nunc e || nitidum l 866 dempta (corr) F || nunc pec¬ 
tora g* g 867 sic fi O F (j g Hs vulgo, plaudende f, palpanda g* V g John, 
tangenda cSprotii 868 nouis ( inter o et u littera parum manifesta , fort s, 
inserta est ; u i r m 2) M 869 consistere R, consederet auri e 870 Tum 
g Gierig siccoque ad litorae e 871 fissa pedum Merkel 2 , ficta pedum Verisim 
decas p 3 Lunak || primo] sic A VA Ehwald, primis g R vulgo || in imis 
(corr m 2) e 872 ponti i r ex corr p 873 ablata i r N 






Ov. Metam. Lib. II, v. S49—875. 


89 


respicit et dextra cornum tenet, altera dorso 

inposita est; tremulae sinuantur flamine vestes. 875 


S74 Priscianus VI20: ‘hoc cornu’, c genu'tonitru’, quae tamen antiquissimi 
inveniuntur in um quoque proferentes . . . Ovidius in II metamorphoseon: ‘dex¬ 
tra cornum tenet’, idem in V: ‘flexile cornum’. 


874 cornum] sic fi l Priscianus , post Regium vulgo, sed virgula (comii) 
pallidiore atram addita videtur in l, cornu cett w 875 tremulo s, tenues g 
VA |j laxe sinuantur R Capit, lib. III ce, Liber tertius 31, Incipit III JW, 
LIBER TERTIUS incipit e, EXPLICIT LIBR - II - INCIPIT TERCIVS l, 
nullus titulus in $ e F h. 






90 


Cadmus. 


Cadmus. 


LIBER TERTIUS. 


Iamque deus posita fallacis imagine tauri 
se confessus erat Dictaeaque rura tenebat, 
cum pater ignarus Cadmo perquirere raptam 
imperat et poenam, si non invenerit, addit 

exilium, facto pius et sceleratus eodem. 5 

Orbe pererrato (quis enim deprendere possit 
furta Iovis?) profugus patriamque iram que parentis 
vitat Agenorides Phoebique oracula supplex 
consulit et, quae sit tellus habitanda, requirit. 

'bos tibi’ Phoebus ait 'solis occurret in arvis, io 

nullum passa iugum curvique inmunis aratri. 

hac duce carpe vias et, qua requieverit herba, 

moenia fac condas Boeotiaque illa vocato." 

vix bene Castalio Cadmus descenderat antro: 

incustoditam lente videt ire iuvencam 15 

nullum servitii signum cervice gerentem, 
subsequitur pressoque legit vestigia gressu, 
auctoremque viae Phoebum taciturnus adorat. 

11 Cyprianus Gallus Heptateuchos Exod 376 Peiper (Corp script eccl XXIII)'. 
Nemo solum uertit curuique inmunis aratri, post saec V initium illum scrip¬ 
sisse putat praef p XXVI Peiper . 


1/56 exstant in «, 1/510 exstant in fi 1 in magine e 2 arua g R || 
Dicteiaque arva Hs || regna tenebat s g 3 Sed pater l || cathmo (sic sem- 
per ) F e || raptam p. cadmo g* g R Jahn, cadmo p. natam 8 g cSprotii Mi- 
cyllus , natam p. cadmo g 5 Exilii cSendt 6 dependere a || posset g * 
<j p g 8 om a || ageno^rides (^a m 2) F || phebeique or. suplex e 
9 re(quirit i r ) N 10 phebos s || occurreret h || in agris s g 11 Non¬ 
dum passa cCantabr 12 (H add m 2 )Ae 31 |[ due fi 13 fac ponas cPal | 
boeotiaque g A vulgo, boeotia(quo om) a, boe/tiaque N, boetiaque fi e F 31 
fi e <j g, boeciaque l R H descenderet a, discesserat e cBernegg , dissces- 
serat <j 15 lente ex longo 31, longe N (i mg m) cMedic 16 seruicii fi 
17 legit 31 [| constringit i mg m || passu « p Ehwald 18 Autoremque a, 
Actorem quem(v sser e 2 ) e ccDresd et Palat 








Ov. Metam. Lib. III, v. 1—34. 91 

Iam vada Cephisi Panopesque evaserat arva: 
bos stetit et tollens speciosam cornibus altis 20 

ad caelum frontem mugitibus inpulit auras, 
atque ita respiciens comites sua terga sequentis 
procubuit teneraque latus submisit in herba. 

Cadmus agit grates peregrinaeque oscula terrae 

figit et ignotos montes agrosque salutat. 25 

sacra Iovi facturus erat: iubet ire ministros 

et petere e vivis libandas fontibus undas. 

Silva vetus stabat nulla violata securi, 
et specus in medio virgis ac vimine densus, 

efficiens humilem lapidum conpagibus arcum, 30 

uberibus fecundus aquis, ubi conditus antro 

Martius anguis erat, cristis praesignis et auro; 

igne micant oculi, corpus tumet omne venenis, 

tres vibrant linguae, triplici stant ordine dentes. 


29 Prisciamis VI 76: dicebant tamen et hoc specum’ et 'haec speca’ . . sed 
Livius etiam singulari numero hoc ponit masculinum . . . similiter Ovidius in 
III metamorphoseon: Et specus in medio [media libri excepto X] virgis ac 
vimine [acumine GK ] densus’, idem in VII; specus est tenebroso caecus 

° 2 

hiatu, idem in XI: ‘Et specus in medio [media JS], natura factus an 
arte, Ambiguum 5 . 

19 cephisi g Plan A vulgp , cephesi ( fort recte, cf JSJlibb 1891, 695 et 
ad I 369) a 8 O g*, zephesi F || penopesque e g, Panopea Hs, Panopeaque 
liquerat Burrn 20 spatiosam s g R vulgo olim 22 sequentis a R, respi¬ 
ciens— terga respiciens (sequentis om) e, sequentes cett vulgo 23 su- 

misit a e, sumisit F e, sumisit l || tenerasque 1. s. in herbas h g cSprotii 
s 

24 ait 31, ait e g |[ peregrinaque s 25 inignotos e || montesque g 

/// a 

20 faturus (supr a ras, t ex corr ) l || ministris (corr m 2) N 28 uiolatu 
8 || secure a 29 Est specus s g Hs vulgo olim || in media a plerique libri 

Prisciani || ac( sed c i r ?i)uimine a N h e g, et uim. P, acu(i ex \per rasjmine 

1 auimine 2 j 2 i 2 

& aculmine denso 8, aculmine 31, aculmine F, acumine l, a culmine def NJhbb 

on 2 

1897, 498 Loewe j[ densis g 31 fecundis 8 || condi/tus 31, editus l || quo 

conditus cum cGotli in app ed Burm p 1904 Capoferreus, hoc (sic g vulgo olim) 

cond. vel cui creditus Hs 32/33 bis scripti in a 32 perignis 8 33 timet 

(corr m 2) F || uenenis (bis) a, ueneno cett vulgo 33/126 exstant in y, 

34 om a || tres vibrant cum Bothio (Vindp 21) scribendum esse docui NJhbb 1893, 

605, Tresque micant A co, Tresque uibrant ccBerol et Rhenov mg editionum 

micant 2 

Grypli Micyll et Bersm, post Heinsium vulgo || Tresque /// sibi (sibi i r m 3) 
p, Trisque micant 8, 









92 


Cadmus. 


quem postquam Tyria lucum de gente profecti 
infausto tetigere gradu demissaque in undas 
urna dedit sonitum, longo caput extulit antro 
caeruleus serpens horrendaque sibila misit, 
effluxere urnae manibus sanguisque reliquit 
corpus et attonitos subitus tremor occupat artus, 
ille volubilibus squamosos nexibus orbes 
torquet et inmensos saltu sinuatur in arcus, 
ac media plus parte levis erectus in auras 
despicit omne nemus tantoque est corpore, quanto, 
si totum spectes, geminas qui separat arctos, 
nec mora, Phoenicas, sive illi tela parabant 
sive fugam, sive ipse timor prohibebat utrumque, 
occupat: hos morsu, longis conplexibus illos, 
hos necat adflatu funesti tabe veneni. 

Fecerat exiguas iam sol altissimus umbras: 
quae mora sit sociis, miratur Agenore natus 
vestigatque viros, tegumen derepta leoni 
pellis erat, telum splendenti lancea ferro 
et iaculum teloque animus praestantior omni. 


35 lucum tyria y, || profeciti cc 36 Infaustu 31 || tetigere dea usa- 
que in undas a 37 longum g Burm vulgo olim, longe FrYollmer 39 Et 


fluxere h || urne a n g, unde(m) £ A || relinquit € g Hs vulgo olim, reli¬ 
quit reli/quit (n eras) 31 41 squamosus £ 31 corr m g~ || orbes 

a, orbis R 42 immenso (corr in) y, O e g Jalin || sinuatus l || in 


artus (1 cos sscr m 2) 31, in orbes ( cf IX 64) e g R, in arcum e 1 Plan A 
43 At media g, Et med. g, hinc media Hs || leuis £ R, leues cett vulgo || leues 
se rectus cc 44 dispicit ed Yincent 1555 et ad Lucr p 236 Lachm || est 

US~ _ ©" 

om h i corpore tanto {corr vi 2) JX, quanto 31 45 specteis e , spectas h || 

seperat £ h 46 phenices N h l s R || si uelli a 47 fugam ex corr 

(filiam videtur fuisse) F || ipse om l || sn ( = sine) timor ipse a 48 am¬ 

plexibus e l }} g R John 49 afflatu funesti tabe ueneni {cf II 454 ex P 
II 7,40 et quae dixi NJhbb 1891, 694) cc, afflatu funesta £ £ O F g, afflatu 
("funesti i r m 3, "funestaque i mg m 2) h, afflatu hos funesta e g cSprotii 
(o, afflatu funesta hos (s l y,) t. y, g, afflati(u ex i l) [funesta t. I <j g vulgo, 
afflatos funesta t. cMedic, afflatos funesti t. inde Hs vulgo olim || afflata 
os funesti Bach, afflatu et funesti Riese, adflata funesti Z OG 1893, 308 Zingerle 
52 tegumen tegi/men (i ex u) 31, tegimen a F N e g g vulgo, tegmen 
h l R derepta leoni a N g Hs, tegimendi repta leonis £, direpta leonis 
£* F g R, der. leonis n, dir. leoni/ (s eras) 31, direpta leoni g* g g 53 telum 

ferro 

splendentia ferro £, lancea telo cc, splendentis 1. ferri cLeid 54 prestancior l 








Ov. Metam. Lib. III, v. 35—T6. 


93 


Ut nemus intravit letataque corpora vidit 55 

victoremque supra spatiosi corporis hostem 
tristia sanguinea lambentem vulnera lingua, 
f aut ultor vestrae, fidissima corpora, mortis, 
aut comes' inquit c ero\ dixit, dextraque molarem 
sustulit et magnum magno conamine misit. 60 

illius inpulsu cum turribus ardua celsis 
moenia mota forent: serpens sine vulnere mansit 
loricaeque modo squamis defensus et atrae 
duritia pellis validos cute reppulit ictus; 

at non duritia iaculum quoque vicit eadem, 65 

quod medio lentae spinae curvamine fixum 

constitit, et totum descendit in ilia ferrum. 

ille dolore ferox caput in sua terga retorsit 

vulneraque adspexit fixumque hastile momordit, 

idque, ubi vi multa partem labefecit in omnem, 70 

vix tergo eripuit; ferrum tamen ossibus haesit. 

Tum vero, postquam solitas accessit ad iras 
causa recens, plenis tumuerunt guttura venis 
spumaque pestiferos circumfluit albida rictus, 

terraque rasa sonat squamis, quique halitus exit 75 

ore niger Stygio vitiatas inficit auras. 

55 Eutyches Ars II 15 { Keil V 484): leto letas, Ovidius in Ibide [503] 
quique—arbore natum’, idem in III metamorphoseon libro letataque 
corpora vidit’ || citat versum Glossarium Osberni ( Mai class auct VIII p 299) 
sic: 'quo simul intravit’ sq. 

55 intrauit leto data e, letata(que om) 7i, laniataque R 56 Victorem 
(que om)y x || super y x g || sp(a ex e m 2 )ciosi JF, spatiosa {corr) e || corporis] 
‘aut tergoris hic legendum aut paullo post [58] fidissima pectora, quod malim' * 1 
Hs || hic desinit a 57 om e || Tristi//a(ti eras) 31 || sanginea F || cor¬ 
pora g 60 magnum //// magno e || et magno conamine misit in hostem g 
cSprotii 62/86 om € 64 Duritie ccMedic et Moreti || c(u i r m 2 )te e 

65 qu(o ex e)que 31, uincit g Hs vulgo olim 66 medium y x , medio fixum 
lentae curu. spinae cSulmon, medio lentae fixum c. spinae inde Hs vulgo 
olim , lentae medio sp. c. fixum malim 67 toto — ferro g Hs vulgo olim 
68 dulore {corr m 2) g || in om h || retorque cMedic || reflexit g 70 Atque 
R ji ubi add 7i 2 || ui magna cGronov || ome(omem inde m 2) 31 71 he)ae)ret 

l g R Hs vulgo olim 72 Tunc MI 73 Plaga recens $ Burm vulgo 

pl&^3 

olim, Causa y^ 75 quoque (corr m 2) 31, quoque {corr m 3) alitus l 

76 uicinas cSenat, uiscatas cPal Gebhardus || auras $ O g Hs vulgo , herbas 
F y, vi s g* co John 






94 


Cadmus. 


ipse modo inmensum spiris facientibus orbem 

cingitur, interdum longa trabe rectior adstat, 

impete nunc vasto ceu concitus imbribus amnis 

fertur et obstantis proturbat pectore silvas. 80 

cedit Agenorides paulum spolioque leonis 

sustinet incursus instantiaque ora retardat 

cuspide praetenta: furit ille et inania duro 

vulnera dat ferro figitque in acumine dentes. 

iamque venenifero sanguis manare palato 85 

coeperat et virides adspergine tinxerat herbas; 

sed leve vulnus erat, quia se retrahebat ab ictu 

laesaque colla dabat retro plagamque sedere 

cedendo arcebat nec longius ire sinebat, 

donec Agenorides coniectum in gutture ferrum 90 

usque sequens pressit, dum retro quercus eunti 

obstitit et fixa est pariter cum robore cervix. 

pondere serpentis curvata est arbor et imae 

parte flagellari gemuit sua robora caudae. 

Dum spatium victor victi considerat hostis, 95 

vox subito audita est (neque erat cognoscere promptum 


79 Priscianus VI 55: ‘impeto, impes impetis’ — Ovidius in III metamor¬ 
phoseon: Impete nunc vasto, pro ‘impetu' || Charisius Inst Or IIII (Keil I 
279): Antithesis est litterae pro littera inmutatio, ut‘Impete nunc vasto ceu 
c. i. amnis’ pro impetu || Diomedes Ars Gr II (Keil I 442): Antithesis est litte¬ 
rae conmutatio, ut ‘Inpete nunc — amnis’; impete dictum est pro impetu [| [Probi] 
De ultimis syllabis XVIII 13 (Keil IV 264): Antithesis est litterae pro littera in¬ 
mutatio, ut Impete—amnis [| Isidorus Orig I 34 (35), b Lindem: Antithesis 
contrapositio literae pro alia litera, ut: impete vasto pro impetu || Silius II 
243: contortum impete vasto robur. 


78 recta trabe cTJps , rectius <j || rectior exit g Hs vulgo olim, extat g* s 
cUps co Jahn 79 Impet(o ex e m 3) 1 1| seu concitus amnis ab imbre cSprotii 
80 obstantis AT, obstantes n cett vulgo || -pertubat y, l $ <o || proturbat p. 
siluas i r m 81 ovi M 83 Cuspite M || rd Sippa 
(i e tergore praetento?) Plan || et ovi l 84 hgit(que add vi 2) h, frangit- 
que cPal Hs vulgo olim 85 uenifero (corr) p 87 uolnus p 88 dabat 
tergo p sedebat AT 89 Cedebat (do sscr) e || caedendo M 90 gutture 
O g* g co Hs vulgo, guttura g Bentley , inguine vel uiscere uel uiscera uel 
ilia g 91 cui retro g 92 Obstiti € 93 curata (corr) p I ime(ae) A m 

vulgo , ima y, et e coni Phil XXXVI 362 Hartung, rd rijs ovo&s dxoy Flan 

i 

95 uicti uictor « j) consederat e 90 congnoscere promptu e 











Ov. Metam. Lib. III, v. 77—121. 


95 


unde, sed audita est): f quid, Agenore nate, peremptum 
serpentem spectas? et tu spectabere serpens/ 

Ille diu pavidus pariter cum mente colorem 
perdiderat, gelidoque comae terrore rigebant: 100 

ecce viri fautrix superas delapsa per auras 
Pallas adest motaeque iubet supponere terrae 
vipereos dentes, populi incrementa futuri, 
paret et, ut presso sulcum patefecit aratro, 

spargit humi iussos, mortalia semina, dentes. 105 

inde (fide maius) glaebae coepere moveri, 

primaque de sulcis acies apparuit hastae, 

tegmina mox capitum picto nutantia cono, 

mox umeri pectusque onerataque bracchia telis 

exsistunt, crescitque seges clipeata virorum: lio 

sic ubi tolluntur festis aulaea theatris, 

surgere signa solent primumque ostendere vultus, 

cetera paulatim, placidoque educta tenore 

tota patent imoque pedes in margine ponunt. 

territus hoste novo Cadmus capere arma parabat: 115 

c ne cape', de populo, quem terra creaverat, unus 

exclamat C nec te civilibus insere bellis!’ 

atque ita terrigenis rigido de fratribus unum 

comminus ense ferit; iaculo cadit eminus ipse. 

hunc quoque qui leto dederat, non longius illo 120 

vivit et exspirat modo quas acceperat auras; 


o r 

97 natu 99 Inde diu h || pa/iter F || deum pavidus Vind p 23 
Bothe || cum uoce y 1 e l g || tolorem a 102 matrique iubet {cf 1383 

393) l || su b pendere e 103 dentis R 104 Parcet et upressa a, et impresso 

F e l g 105 Sparsit cBersm, Sparget M || semmina a 106 lide maius M 
107 aste t l 10S/IV 39 (fol 10) scr manus recentior codicis F (= f) 108 nu¬ 
dantia cona a, mutantia ( corr ) JMT 109 humuri a || pictusque ( corr m 2) 
M || honerataque M h ||////brachia e 110 teges (corr) cli/peata M. 112 Sur- 
gerere a || uult(u i r m 2) AT, uultum g R Burm vulgo olim 113 piacito- 

v 

que l 114 imosque R 115 no/o fi || cadmus contra arma p. cCantabr 
116 Nec cape a, Non cape s || creauerit (corr m 2) N 117 ins(er i r ex 
corrje fi || cibilibus N 119 Eminus ille ccSenat et Vatie 120 Hunc 
quoque {cf NJhb 1894 , 199) e cGallicus, Hi//c (unc fuit) quoque M, H(i m 2 
i r duarum litterarum)o, quoque N, Hic—letum ded. fi, Hic—leto ded. h l g 
Hs vulgo olim, Hic—ded. le(oe)to y, e f g || ipso h 121 exbirat a 











96 


Cadmus. Actaeon. 


exemploque pari furit omnis turba, suoque 
Marte cadunt subiti per mutua vulnera fratres, 
iamque brevis vitae spatium sortita iuventus 

sanguineam tepido plangebant pectore matrem, 125 

quinque superstitibus, quorum fuit unus Echion, 
is sua iecit humo monitu Tritonidis arma 
fraternaeque fidem pacis petiitque deditque. 

Hos operis comites habuit Sidonius hospes, 
cum posuit iussus Phoebeis sortibus urbem. 130 

Iam stabant Thebae, poteras iam, Cadme, videri 
exilio felix: soceri tibi Marsque Venusque 
contigerant, huc adde genus de coniuge tanta, 
tot natas natosque et, pignora cara, nepotes, 

hos quoque iam iuvenes; sed scilicet ultima semper 135 

exspectanda dies homini est, dicique beatus 
ante obitum nemo supremaque funera debet. 

135sg Scholia in Lucan VIII29 TJsener : summa dies, mortis. Ouidius 'sci¬ 
licet ultima semper Exspectanda dies hominis dicique—funera de¬ 
bet’ || Lactant de ira dei 20, 2 ( Brandt ): nec tamen ille qui peccat sperare debet 
perpetuam inpunitatem, quia nulla est perpetua felicitas, 'sed scilicet u. sem¬ 
per exp. dies homini [est om] — supremaque funera debet’, ut ait poeta 
non insuauis || Vincentius Bellovac speculum historiale VI116 {IV 215): 'Yltima 
semper E. dies homini est — funera debet . 

124 spatium uitae f g Hs vulgo olim || sortiata e 125 tepido e fi 

M g*, t/epido N, trepido g R vulgo olim || plangebant n g* g vulgo olim, 

tangebant N s, tangebat g, plangebat 0 y, M g, pulsabant R, tingebant 

Lemaire || sanguineo tepidam plangebat Merkel || corpore matrem e ccBersm et 

Goth 126 ethion l Ben 127 /is (H eras) M || humo e M h L ccBerol 

Dresd Far Merkel, hum(i i r m 2) monitis A r , humi e l f <j sR vulgo olim (| 

munitu tridonidis e 128 Aeternaeque cMedic R, Frater neque /5 j| paci(s 

i 

add m 2) N || pecitque €, petitque M || Fraternaeque fide {i e fidei)pacem ex 
cPalatino Crepund II 8 Gebhardus 129 sido nidus hosbes e 130 Cum 
pos. e e m n g vulgo, Con(m)posuit p Oh g || iussus e $ O l g p g 
Ehwald, iussam e h m n f g vulgo || Et fecit iussam R 131/252 exstant in k 
131 thaebe e || poteras i(am i r m 2) N 132 Exilios felix k, Ex illo felix 
s, Exsilii f. g 133 Contingerant e f || huc. ad genus s, adde gentes l 
134 natas natosque (cf Hermes XXXIX 57 et met VI182) e k M h e g R, natos 
natasque N f g vulgo, natas natos et l || nepotum ( corr n) N cBersm 135 iu- 
uenis — ultimas semper k 136 sic bene (exspectanda a nobis sc, homini post¬ 
positum ad totum enuntiatum pertinet) A. co hominem € || est om k € h * 1 l g 
Lact Firmianus, dei Hs || hominis Scholia in Lucan Ehwald, hominum est cSenat 
137 supr. tempora p, s. munera ad Stat Theb XII154 Lindenbrogius || fun. semper / 











Ov. Metam. Lib. III, v. 122—158. 


97 


Prima nepos inter tot res tibi, Cadme, secundas 
causa fuit luctus, alienaque cornua fronti 

addita vosque canes satiatae sanguine erili. uo 

at bene si quaeras Fortunae crimen in illo, 

non scelus invenies: quod enim scelus error habebat? 

Mons erat infectus variarum caede ferarum: 
iamque dies medius rerum contraxerat umbras 
et sol ex aequo meta distabat utraque, 145 

cum iuvenis placido per devia lustra vagantes 
participes operum conpellat Hyantius ore: 

"lina madent, comites, ferrum que cruore ferarum, 
fortunamque dies habuit satis; altera lucem 

cum croceis invecta rotis Aurora reducet, 150 

propositum repetemus opus; nunc Phoebus utraque 

distat idem terra finditque vaporibus arva. 

sistite opus praesens nodosaque tollite lina!’ 

iussa viri faciunt intermittuntque laborem. 

Vallis erat piceis et acuta densa cupressu, 155 

nomine Gargaphie, succinctae sacra Dianae, 
cuius in extremo est antrum nemorale recessu, 
arte laboratum nulla: simulaverat artem 

138 nepos bis h |j res tot q || secundus e 140 sic fi e X O e q A 
vulgo, sat(c)iati fi 2 h l f e 2 g q RV || sangine h 141 At X || 142 xai 
ov% svQvoeis (i e Nec sc.) Plan 142 quid enim IV, quod & nim s || habebit 
cBerol 270, 4 144 rerum medias cRhenov et ( cf ad am I 5,1 ) e coni 

Hs vulgo olirn 145 et aequo mediastas 8 140 deuia rura q || ua- 

cantes X, uagantis R 147 hiantius e , iantius f, cinthius i r n, (tinti 

i r m P)us l, hiantius inde l 3 , hiamthius e, tithius g 148 Lina M, Lina 
addent com. ferumque X 149 sic A VA vulgo, Fortuneque (sed cf ad h l 
Bach et lier 11, 36 trist 1 3, 7 Sali Cat 21, 1) X q- Regius, xai rrjs rv^gs 
alis Plan, Fortunaeque (uel Fortunam que sscr) s, Fortunaque R || fatis 
(corr) M 150 croceris aurora roris inuecta X, croc. aurora rotis inuecta e q, 
croceis Ifesta s || euecta q R Burm [| (re a m J?)ducet /1, reducxit h 151 Pre¬ 
positum l, Propositum (uel Postpositum sscr ) cSprotii || repetamus q Burm 
vulgo olim 152 idem oni f || item t. M p g || idem meta (sed cf ex PI 
4, 30 et quae dixi NJJibb 1893, 621) X q e coni Bentley, idem creta Merkel 2 || di- 

n i 

stat terra idem JV [| fitditque M, scinditque cGoth || uaporebus 8 153 Sistit 

eopus—tollit erina X || soluite cMed 155 acuta—cupressu /3, acutis—cypressis 
inde p 2 1| cupresso g q 156 gargaphye sua cinctus aera diane X, gargaphies M, 
garphae (ga et i sscr) — succinte 8 || sucinte 1 1| cura di. q VA, cara vel grata Burm 

X 

157 extremum est antr. mortale 8 158 Ante 8 || nulla bis f || simulauerat artem 

(4 sinuauerat arcum sscr m 2) 31, s. arcum (uel artem sser) s || similauerat q R 
Ovid, Metam. 7 


Actaeon. 





98 


Actaeon. 


ingenio natura suo; nam pumice vivo 

et levibus tofis nativum duxerat arcum. 160 

fons sonat a dextra, tenui perlucidus unda, 

margine gramineo patulos succinctus hiatus. 

hic dea silvarum venatu fessa solebat 

virgineos artus liquido perfundere rore. 

quo postquam subiit, nympharum tradidit uni 165 

armigerae iaculum pharetramque arcusque retentos; 

altera depositae subiecit bracchia pallae, 

vincla duae pedibus demunt; nam doctior illis 

Ismenis Crocale sparsos per colla capillos 

conligit in nodum, quamvis erat ipsa solutis. no 

excipiunt laticem Nepheleque Hyaleque Ranisque 

et Psecas et Phiale funduntque capacibus urnis. 

dumque ibi perluitur solita Titania lympha, 

ecce nepos Cadmi dilata parte laborum 

per nemus ignotum non certis passibus errans 175 

pervenit in lucum: sic illum fata ferebant. 


170 Ennodius CCCLXXXVIII 74 p 278 Vogel : colligit in nodum passos 
. . crines. 


159 nata (corr m 2) l || punice s 160 tofes e, tofi/s (i ex u) 31, tophis 
N e || ar(cu i r m 2) l 161 Fonsonat (corr m 2) p, Fons erat cSprotii || 
addextrum s, ad dextram g, (a d i r)extra 31, a om (add m 3) h, a dextris s || 
perlucid(u ex i)s 1 162 succinctus p 31 l 2 g VA Korn, succintos 1, incinctus 

e P' 2 g* g E vulgo, distinctus K || incultus hyatus f 163 uenatu siluarum efg || 

V 

ueneta e || fess(a i r m 2) 31 165 Quem cVoss || s(u ex o per ras)biit 

nimfarum 1 366 farctramque — retentis X 168 Uincula e || tum doctior 

( praef ) Exese 169 Hismenis h f || crogales parsos X, croc(ale i r m 2) p, 

crocales sparsos Ji, crocale(s dei m 2) l, croceos f 170 quam uiserat e |j 
quamuis e. i. s. dei Crispinus || quos uinxerat ipsa solutos P <j 172 171 e 
171 latices p || nephceleque 31, Nipheque A || laticem nimptm fialeque 8 || hiale- 
que X p 31 ranisque p 8 31, rhanisque cett vulgo || nimphe hiale siranisque h, 
nj T mphe t ogaleque e, nimpheque braieque rainisque l, Nvugrj xal 1 Yal.rj Kegavls 
Plan, Hyamisque E 172 Et specas X 8 N, Et pseucas 31, Et shecas e, 
Efecas f, Et fecas h, Et pecas s, Psecas Phialeque E, et fiale X e 173 so- 

ta a 

litati mania lympha p || tydania O lymphis 8 174 Ecce ne pos cad me- 

dilata (omnia a m 1) X parta p 175 habent 8 X g* f g, om p O cMed, 

y 

i l add p 2 n i mg m |] dei versum Hs 176 locum X, ad lucum p, lucum 
et f fate € fata trahebant X g 













Ov. Metam. Lib. III, v. 159—199. 


99 


Qui simul intravit rorantia fontibus antra, 
sicut erant, viso nudae sua pectora nymphae 
percussere viro subitisque ululatibus omne 
inplevere nemus circumfusaeque Dianam 
corporibus texere suis; tamen altior illis 
ipsa dea est colloque tenus supereminet omnis, 
qui color infectis adversi solis ab ictu 
nubibus esse solet aut purpureae aurorae, 
is fuit in vultu visae sine veste Dianae, 
quae, quamquam comitum turba stipata suarum, 
in latus oblicum tamen adstitit oraque retro 
flexit et, ut vellet promptas habuisse sagittas, 
quas habuit, sic hausit aquas vultumque virilem 
perfudit spargensque comas ultricibus undis 
addidit haec cladis praenuntia verba futurae: 

‘nunc tibi me posito visam velamine narres, 
si poteris narrare, licet.’ nec plura minata 
dat sparso capiti vivacis cornua cervi, 
dat spatium collo summasque cacuminat aures, 
cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutat 
cruribus et velat maculoso vellere corpus, 
additus et pavor est. fugit Autonoeius heros 
et se tam celerem cursu miratur in ipso. 


195 Eutyclies Ars III 3: cacumen cacumino, 'summasque cacuminat 
aures’ Ovidius metamorphoseon libro I [immo III}. 


177 Qui (1 o sscr m 2) e || Quo simul R 178 Sic erant / || uiso nu- 
dse(e) p O q R Rs vulgo, nudae(e) uiso A e q* f q s VA Ehwald, uiso nu¬ 
date g || sua corpora es q 179 Deplanxere (uel percussere sscr) s 182 Illa 
dea e || omnis A, omnes cett vulgo 183 aduersu A 184/186 lacuna non 
indicata o?n A 185 uestae € 186 quaquam € || quamuis com. turba 

est cBerol 270. 4 || turba est l q A ante Reinsium vulgo || coetu stip. unus 
Reinsianus 187 oblicum A l cBerol 270. 4 cDresd , obliquum cett vulgo obli- 
qunque tamen s || astitit £ e, abstitit /mm of phil XII68 Eliis 188 uellit 
promptas A, uelle pr. abuisse e 191 Addit haec claudis e 192 uisam 
om (add m 2) l || ualamine p || uisam uel. narres i r N 193 plurima A l| 
minata est h, locuta q R 194 vivacis c. cervi] ex Verg ecl VII30 195 ca- 

aures 2 a 

cumina taures A, cacumina 1 ///// p, cacumine taures e, cacumina(t ex corr m 2) 

aur(es i r m 2) M, cacumitat l 197 C r u/ribus (Curribus fuit) A || uellat e || 
maculos (o i r m 2) N 198 autono eius A, atonoeius h, autoenius l, aucto- 
neius g , 'Axrcucovios Blan 








100 


Actaeon. 


ut vero vultus et cornua vidit in unda, 200 

c me miserumf dicturus erat: vox nulla secuta est. 

ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora 

non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit. 

quid faciat? repetatne domum et regalia tecta 

an lateat silvis? timor hoc, pudor inpedit illud. 205 

dum dubitat, videre canes; primique Melampus 

Ichnobatesque sagax latratu signa dedere, 

Gnosius Icbnobates, Spartana gente Melampus, 
inde ruunt alii rapida velocius aura, 

Pamphagos et Dorceus et Oribasos, Arcades omnes, 210 

Nebropbonosque valens et trux cum Laelape Tberon 
et pedibus Pterelas et naribus utilis Agre, 

Hylaeusque ferox nuper percussus ab apro 
deque lupo concepta Nape pecudesque secuta 


209 CoHppus Johann IV 19: tacita velocius aura. 


200 Et (corr m 2) uero M || undam unda(s adcl m 2) N || Ut uero 
solitis sua com. u. in undis cLeid Hs vulgo olim, idem tamen versum delendum 
censet (<def Em X 197 Schrader) 202 Ingemitur uox nulla (1 Ingemuit uox 
illa sscr m 2) e || fugit e h || lacrim(a incertum ) e 204 repetatne — tecta 

1 

i r N, redeatne l || domum ad (i e et ex ad) X || et om q, dei Hs || re¬ 
gia tecta Jt, reguliat e 205 sic (cf I 469 618) X e f s Plan cBerol 270. 4. 
Hs, pudor hoc timor e fi O h l q a> John 200 uideri s || primique X 

Ehwald, primumque A A vulgo, primusque q* f q R V Hs vulgo olim || melamp/is 
(h videtur fuissse) X, melamphus (= 208) e, melappus N 207/08 i mg h- || 
Ichobatesquo X, I//nobatesque (ch eras ) fi, Ignobatesque s q cBerol 270. 4, 
Innobatesque N h 2 l e q, Oenobatesque R || Isnouatesque saxa s latratu/(s 
videtur eras) X || dedere ^ X M q R, dederunt e N e (j h* l p q VA 
208 Gn(e ex o)sius f || Isn(o ex a)uates e, ichobates X, Oenobates R , hignobates 
M, ignobates s, innobates 1 1| gentem elampus X 208 209 i r N 209 ueloti/us 
(oti i r) l 210 sic e, nisi quod formas in- os exeuntes Pamphagos et Ori¬ 
basos sumpsi ex X || Pamphagus et dorceus et oribasus e, Pamphagos et dor- 
ceos et oriuasos archades X | Pamphacus et dorcheus M, doricous N, docheus 
.s || Paufagus et dirceus—archades h || Panfagus — archades e || orbasus X, 
oribasus cett vulgo || Oresbios Baumg-Crusius 211 Nebrophonosque X N e q 
Plan , Nebrofonasque h, Nebroph(f)onesque l f, Nebrophonusque cett vulgo || 
laela petheron (corr) M lelapa h, lepade s, lempade f || thiron (corr m 2) l , 
chiron q, cheron h e q 212 pterelas q Plan A vulgo, plerelas e X N l f V, 

1 

/lerelas (p ei'as) p, pherelas M e, pelas h || utili sagre (corr) M aple N , egre 
h, argre e, (agr t r)e l , agre f 213 llilleusque h, Nileusque l fero X, 
idem illud coli am III 10, 40 coni Hs, sed cf Vind Ov p 24 Bothe 









Ov. Metam. Lib. III, v. 200—230. 

Poemenis et natis comitata Harpyia duobus, 
et substricta gerens Sicyonius ilia Ladon, 
et Dromas et Canache Sticteque et Tigris et Alce 
et niveis Leucon et villis Asbolos atris 
praevalidusque Lacon et cursu fortis Aello 
et Thoos et Cyprio velox cum fratre Lycisce 
et nigram medio frontem distinctus ab albo 
Harpalos et Melaneus hirsutaque corpore Lachne 
et patre Dictaeo, sed matre Laconide nati 
Labros et Argiodus et acutae vocis Hylactor 
quosque referre mora est. ea turba cupidine praedae 225 

per rupes scopulosque adituque carentia saxa, 
quaque est difficilis quaque est via nulla, secuntur. 
ille fugit: per quae fuerat loca saepe secutus, 
heu, famulos fugit ipse suos! clamare libebat: 

'Actaeon ego sum, dominum cognoscite vestrum!’ 230 

215 Feminis 8 Femenis inde f 2 , Pemenis JV e l g, Phemenis P * 1 f, Peome- 
nis h ii harpyia Plan VA vulgo, harpya 8, arpya X, harpia /3 O f, arpia h, arpya 
(r sscr m 2) e , harplera l, arpira s, harpyra R, arpita y 216 om A 7 , bis aclcl n J| 
subiecta A 7 , succincta g || sycionius /3 M, sitionius e, sicyonus X, scitionius e 
217 et Dromas—Alce] sic j| xava%ls et xava%tfs, Aixrrj ct ztixTgvrj codd Planudis !1 
cana chesticte c que (corr) 31, canachesticte t que AT, canecestrictaeque X, canasche 
stictaeque 8, canathes ticteque e, domas et catices ticteque h , canaces tacteque l, 
danaces ticteque f, canachis dicteque y 218 niueus y cBerol 270. 4 , %iovt- 
dSys Plan, (ni i r)ueis l || asbolos X, asrolis (1 asbolus sscr m 2) e, arbolus 
cBerol 270. 4, asbolus cett vulgo 219 lagon ( sic g )—fortis aflio X || fai%cav 
Plan 220 thoos X Plan, thoris li, thous cett vulgo || et giyphyon—fratre 

licicus X, xal raxvs KvuqUov Plan, et ciprius h || d.ua /j.grgi Avxloxrj Plan || 
licysce e, licisse h l y, lycipse (1 ses sscr m 2) e , lycisca m A 221 Et 
medio nigram X Ehtvald, Et medio et frontem—ab alto l, distentus f || ab illo 
e, ab al(bo i r) e 222 Harpolos et meianeus e, Harpalus et meleus X, 
Narpalus et Menaleus R, Harpalus et maianeus yrsutaque c. lacne l, meianeus — 

1 agne h, meianeus—lacne e, Harpolos et meianeus h Icorpore f || corporlachne 
X j! laense /3 M, lacnhe N 223 lyconide e , licaonide h 224 i r A r || Ar¬ 
giodus (eff 181 p 37 Schmidt) Hyginus et {ex Homero) Haupt, agriodus Plan 

r 

cSenat vulgo, agriodos /3 X 31 f, agrihodos s, acriodos AT, agodos li, agrico- 
los l, acriados e, Aglaodos A || aueute 31 1| hilacton X, hiiator e, hilactor p O h 

225 Quasque {cf 140) ex uno Heinsiano Burm || mota est f || cupidinae 31 

226 scopolosque X || aditusque 8 || aditu carenda l 227 Quasque est diffi¬ 
cilis R || quaque est alterum i r n || secuntur (q sscr 8) recepi ex 8 X A, 
sequuntur cett vulgo, feruntur ex duobus codd Hs 228 om f || distinx Voll- 
mer, fugit per quae—heu fam. vulgo 229 Eu(h anteii add m 2) 31 j' fugit 
ille l g 230 dei post Heinsium Bentley || Actheon 8, Atheon f 


101 

215 

220 





102 


Actaeon. Semele. 


verba animo desunt; resonat latratibus aether, 
prima Melanchaetes in tergo vulnera fecit, 
proxima Therodamas, Oresitrophos haesit in armo 
(tardius exierant, sed per conpendia montis 

anticipata via est); dominum retinentibus illis 235 

cetera turba coit confertque in corpore dentes. 

iam loca vulneribus desunt; gemit ille sonumque, 

etsi non hominis, quem non tamen edere possit 

cervus, habet maestisque replet iuga nota querellis 

et genibus pronis supplex similisque roganti 240 

circumfert tacitos tamquam sua bracchia vultus. 

at comites rapidum solitis hortatibus agmen 

ignari instigant oculisque Actaeona quaerunt 

et velut absentem certatim Actaeona clamant 

(ad nomen caput ille refert) et abesse queruntur 245 

nec capere oblatae segnem spectacula praedae, 
vellet abesse quidem, sed adest; velletque videre, 


234 sq Entyches Ars II10: participo participas, anticipo, Ovidius metamor¬ 
phoseon libro III Tardius exierant, sed per compendia montis anti¬ 
cipata via est’. 


231 rosonat e || clamoribus E 232 melanchae(e)tes g Plan VA vulgo , 
melanchates X fi O l, me lanchates €, melacant(h)es h e, melampates /*, mele- 
chates <j 233 proxime f || therodamas X {item cFris Hygini f 181) Ehicald , 
therimadas l , theridamas cett vulgo || oresitrophos ccBerol et Ehenov Plan Hs, 
oresitrophus {$ g vulgo, oros itraphos X , orestrophus e, ore sitrophus AT h, 
(e i r m 2 )re sit rophus N, oresitophus e, ore sistopus f, eresitropus l , Heresi- 
trophus E || hesit(om Jjinarmi X 234 exierant X N h e f g vulgo, exierat 
e fi 3£ l g |i per om 31, s l add m 235 Antipat^auia X , Pre(ae)cipitata 
(Prae i r li 3 ) e H g* g co 236 Ceteratur bacoit X || cohit 31 || confert(que om) 
A r , conduntque in corpore cjun 238 sq posset f l || et, si non hom., quem 
n. t. e. p. cervus, habet: moestisque distinx Hs vulgo olim || maestis(que add 
m 2) 3s || quaerell {sic) 31 240/42 dei Alerkel 240 gnibus e || supplex 

pronis {ex codd ?) Hs vulgo olim, supplex positis probante Hs cEhenov et pro 
var lect cBonon, gen. fusis pronus g, gen. fusus pronis Baumg-Crusius 241 ta- 
cita(s add m 2) H 242 rabidum solidis X, At //// rapidum h comites 
i mg h 3 || hortatibus X p 31 n l 3 g, latratibus e N g* (j f g Plan E ) 
clamoribus g 243 quo om h || atheona f 244 certatim absentem h || 
atheona f 245 ad nomen—refert in parenth pos Bersmannus , refert: at ab. 
Hs vulgo olim 246 oblata e, ablatae g || optate segne l || a v 246 ad 
343 permulta partim evanida partim redintegrata in l 247 uellet (quo add 
m 3) h || uide’(ri a m 2) p, uideri X O {corr m n) cBersmanni 








Ov. Metam. Lib. III, v. 231—270. 103 

% 

non etiam sentire canum fera facta suorum. 

undique circumstant mersisque in corpore rostris 

dilacerant falsi dominum sub imagine cervi, 250 

nec nisi finita per plurima vulnera vita 

ira pharetratae fertur satiata Dianae. 

Rumor in ambiguo est: aliis violentior aequo Semele. 

visa dea est, alii laudant dignamque severa 

virginitate vocant: pars invenit utraque causas. 255 

sola Iovis coniunx non tam, culpetne probetne, 

eloquitur, quam clade domus ab Agenore ductae 

gaudet et a Tyria conlectum paelice transfert 

in generis socios odium, subit ecce priori 

causa recens, gravidamque dolet de semine magni 260 


esse Iovis Semelen, dum linguam ad iurgia solvit, 

'profeci quid enim totiens per iurgia?' dixit, 

'ipsa petenda mibi est; ipsam, si maxima luno 
rite vocor, perdam, si me gemmantia dextra 

sceptra tenere decet, si sum regina Iovisque 265 

et soror et coniunx, certe soror, at, puto, furto est 

contenta, et thalami brevis est iniuria nostri: 

concipit! id deerat! manifestaque crimina pleno 

fert utero et mater, quod vix mibi contigit, uno 

de Iove vult fieri; tanta est fiducia formae. 270 


248 fata e 249 Unde que £ || circumdant, f || mersisque in uiscera X 
250 falsa dominum X g, vnd yevSeZ rvnto tlayov Plan, dominum falsi l 251/52 dei 
post Heinsium Haupt , sed cf Vind Ov p 24 Bothe et RhMus LVI 352 Helm 
o 2 dirae 2 

252 fare / ratse X, faretrate l [| hic desinit X 254 dignumque (factum sc) 

ta 2 

Const Fanensis 255 Uirginite 31 || "utraque "inuenit h |j utraque pars 
inuen’ ca’s f 256 culpetue probetue h g, culpet ne probet ne l 257 ab 

e 2 

aagenore N 259 genoris s. o. subiit h || &cce priori /J 261 semeles e, 
semelen // (en eras) /J, semele h || dum Vind Ov p 24 Bothe , tum A a> vulgo 
olim !| tum—soluens cBersmanni || quid lingu.— solui vel solvo {sequenti versu 
deleto , quem, nisi legeretur tot io per iurgia, latinum esse negavit) Hs || iuria e 
262 Effeci e cFrancof Burni 266 sq furto (est add m 2) furt(o irm 2) est 

n 2 

N '| es£ oni g, dei Bothe || puto furto contentam Hs 267 Contepta M, 
Contempta f || brebis ( corr m 2) N, breuis est thalami e || est et iuria e || 
signum interrog pos Riese 268 idde erat 31 269 uno i nig a m 1 31 et 

e coni post Micyllum Bentleig , un(i i r , an a m 1 incertum) fi, uni uel uno 
Ben , uni A co, unum vel ipsi Capoferreus 




104 


Semele. 


fallat eam faxo; nec sum Saturnia, si non 
ab Iove mersa suo Stygias penetrabit in undas.' 

Surgit ab bis solio fulvaque recondita nube 
limen adit Semeles; nec nubes ante removit, 

quam simulavit anum posuitque ad tempora canos 275 

sulcavitque cutem rugis et curva trementi 

membra tulit passu; vocem quoque fecit anilem 

ipsaque erat Beroe, Semeles Epidauria nutrix. 

ergo ubi captato sermone diuque loquendo 

ad nomen venere Io vis, suspirat et c opto, 2 S0 

luppiter ut sit’ ait, 'metuo tamen omnia: multi 

nomine divorum thalamos iniere pudicos. 

nec tamen esse Iovem satis est: det pignus amoris, 

si modo verus is est, quantusque et qualis ab alta 

Iunone excipitur, tantus talisque, rogato, 285 

det tibi conplexus suaque ante insignia sumat ! 5 

Talibus ignaram luno Cadmeida dictis 
formarat: rogat illa Iovem sine nomine munus, 
cui deus 'elige ! 5 ait 'nullam patiere repulsam, 
quoque magis credas, Stjgii quoque conscia sunto 290 

numina torrentis: timor et deus ille deorum est 5 . 

272 cf Antii Lat II 1109, 19 Buech: non ego Tartareas penetrabo tristis 
ad undas. 


271 nec sim g Hs vulgo olivi 272 Do Ioue g, A loue cDresd RV il 
mersas stygias e || suo/(s eras) M ($ || penetrabat ( corr ) M, penetrauit ( corr 
N) N g, penetrarit g Hs vulgo olim || in undas (cf quae elixi NJhbb 1893, 
609sq) e p O l g g Hs, ad undas h e f g m vulgo 273 furuaque cFrancof, 
fuscaque cLeid 274 Li/men M 275 similauit g posuit(que add m 2) ad 
temporse e || timpora O 270 sq et menbra trementi Curua e || gressu g * 
g || uocemque fecit h 278 Ipsa quae erat—epidaura f || era(t ex corr 
tn 2) l || Ipsaque fit g R Hs vxdgo olivi || semel es fi || epi(y)daurea g* 
280 nom. euere e ii optem cMedic Burvi vulgo olim, optat (j 281 ut sit] 
assit (i corr vi 2) f$, utsn (ut i r, t nigriore atram scriptum) M, i mg corr m || 
omnia tulit (multi sscr) e 282 inero 8, inhiere (corr M) fi M, subiere g 
Burvi vulgo olim 283 esse iouis l g Hs || Spe tamen esse Iouem satis 
est? ex libris vianuscriptis (ad Stat Theb VIII 161) Barth, esse Iovi Bent- 

v 

ley || pignos 8 284 quantusue N 285 Ionono 8 280 (D ex 

S)et l suaque (ante add m 2) i. summat li 287 cadmei da (corr m 2) 
cadmeia ( corr m 2) N, cathmeyda h 288 mun\’ a m 2) N 290 cre¬ 
des f sumpto h 291 sic fi O e l f g VA est ovi g, dei Hs vulgo 
olim timor es deus ille deorum 8, timor est deus ille deorum est h, timor 


















Ov. Metam. Lib. III, v. 271—315. 105 

laeta malo nimiumque potens perituraque amantis 
obsequio Semele ‘qualem Saturnia’ dixit 
‘te solet amplecti, Yeneris cum foedus initis, 

da mihi te talem! 5 voluit deus ora loquentis 295 

opprimere: exierat iam vox properata sub auras. 

ingemuit; neque enim non haec optasse, neque ille 

non iurasse potest, ergo maestissimus altum 

aethera conscendit vultuque sequentia traxit 

nubila, quis nimbos inmixtaque fulgora ventis 300 

addidit et tonitrus et inevitabile fulmen ; 

qua tamen usque potest, vires sibi demere temptat 

nec, quo centimanum deiecerat igne Typhoea, 

nunc armatur eo: nimium feritatis in illo est. 

est aliud levius fulmen, cui dextra Cyclopum 305 

saevitiae flammaeque minus, minus addidit irae: 

tela secunda vocant superi; capit illa domumque 

intrat Agenoream, corpus mortale tumultus 

non tulit aetherios donisque iugalibus arsit. 

inperfectus adhuc infans genetricis ab alvo 310 

eripitur, patrioque tener (si credere dignum est) 
insuitur femori maternaque tempora conplet. 

Furtim illum primis Ino matertera cunis 
educat: inde datum nymphae Nyseides antris 

occuluere suis lactisque alimenta dedere. 315 


305 Seneca NQ II 44, 1 : poeticam istud licentiam decet: r Est aliud le¬ 
vius fulmen — tela secunda vocant superi’. 


est d. i. deorum ccGoth et Senat R, timor et meus i. d. est Pr Kaisersl 1881 
Eellmuth 292 Laeta mali g 293 Officio semele cSprotii || semel 
equalem e 294 quom f 296 uox iam h || per auras g 298 Non 
iurasse non f 299 (conscendit virgula deletum) consendit {sic) e || nutu que ex 
fragm Theatinorum Romano Hs vulgo olim, uultumque JSF f p g, uultusque g 
300 inmixitaque € || fulgora {cf 156) p e, fulgura cett vulgo 301 inuita- 
bile f 302 Quo tamen g, Quam t. g || Quantumcumque potest cBersm 
303 Non quo cSprotii || typh(e ex o m 2 )a N, i eu sscr {m 3) n, ti(y)phea {corr 
1P) £*, tipheum /* Tvycova Plan 304 Non armatur h, Nunc armat et ni¬ 
mium 1 1| minimum (1 nimium sscr m 2) e || est om cRhenov, dei Hs vulgo olim 
305 cicloplum li 307 s(ecunda fort i r) 31 || c. ille l 308 agrenore e 
309 e(se)thereos e li f g 310 genitricis £ l 311 credere fas est R || est 
om (sed cf georg III391) cRhen Plan, dei Hs vulgo olim 314 Euocat <j || 
datum om e niseides 31, nes/eides e, neseides h , nereides {corr m 2) 31 









106 


Tiresias. Narcissus. Echo. 


Tiresias. 


Dumque ea per terras fatali lege geruntur 
tutaque bis geniti sunt incunabula Bacchi, 
forte Iovem memorant diffusum nectare curas 
seposuisse gravis vacuaque agitasse remissos 

cum Iunone iocos et c maior vestra profecto est, 320 

quam quae contingit maribus' dixisse ‘voluptas.’ 

illa negat, placuit quae sit sententia docti 

quaerere Tiresiae: Venus huic erat utraque nota. 

nam duo magnorum viridi coeuntia silva 

corpora serpentum baculi violaverat ictu 325 

deque viro factus (mirabile) femina septem 

egerat autumnos; octavo rursus eosdem 

vidit et ‘est vestrae si tanta potentia plagae’ 

dixit, c ut auctoris sortem in contraria mutet, 

nunc quoque vos feriam.’ percussis anguibus isdem 330 

forma prior rediit genetivaque venit imago. 

Arbiter hic igitur sumptus de lite iocosa 
dicta Iovis firmat: gravius Saturnia iusto 
nec pro materia fertur doluisse suique 

iudicis aeterna damnavit lumina nocte. 335 

at pater omnipotens (neque enim licet inrita cuiquam 
facta dei fecisse deo) pro lumine adempto 
scire futura dedit poenamque levavit honore. 

318s<2 Lact Plac Comm in Stat Theb II 95: est et alia talis fabula: in monte 
Cyllenio Tiresias dracones coeuntes calcasse dicitur: ob id in mulieris figuram uersus 
est, ut Ouidius refert. 

335 Carm epigr 428, 10 B: in aeternam mersit sua lumina noctem. 

- j . 2 

316 per tliebas cMedic || feruntur g R 317 genti M 318 memor(a ex 

e)nt M |! causas (curas amoris sscr) l, curas i mg bis l 2 et l 3 319 Deposuisse 

(uel Seposuisse sscr s ) e 8, Se posuisse f || grauis e, graues cett vulgo || 

vacuumque Pr SG 1887 p 17 conieci 320 malos uestra prophecto est e, 

profect(o ex a) M 321 Quamque M || que i r n || contigit h, contigerit s 

cUps g, contingat g Hs vulgo olim 322 sit s l add M 323 Quaereret ///// 

uenus s || tyresiae O, thyresie e || huic ex huc M || uenus erat huic f 

326 (factum mirabile!) FrVollmer 327 aut tflnos e, auctunos l 328 sq ct 

iri || et ‘o vestrae Hs j est uestrae si t. p. plagae et auctoris s. in c. mutet 

transp f || actoris e 330 percussi/ (s eras ) M || hisdem M 331 redit 

f | genitiuaque e fi O 1, genuaque cGronov | ! genuinaque reddita imago coni 

e 

Hs, genet, rursus imago g Hs et e coni Bentley 332 Arbitur hic ig. (sump¬ 
tus om) de 1. ioc(o ex a)fa e 333 grauis (corr) M iusto i r h 2 336 om- 

nipudens {sub pudens litterae quaedam evanidae latent) N 337 adempit £ 
338 damnumque Siebelis || honores £ 












Ov. Metam. Lib. III, v. 316—355. 107 

Ille per Aonias fama celeberrimus urbes & 

inreprehensa dabat populo responsa petenti. 340 

prima fide vocisque ratae temptamina sumpsit 
caerula Liriope, quam quondam flumine curvo 
inplicuit clausaeque suis Cephisos in undis 
vim tulit: enixa est utero pulcherrima pleno 

infantem nymphe, iam tunc qui posset amari, 315 


Narcissumque vocat, de quo consultus, an esset 
tempora maturae visurus longa senectae, 
fatidicus vates c si se non noverit’ inquit, 
vana diu visa est vox auguris: exitus illam 

resque probat letique genus novitasque furoris. 350 

namque ter ad quinos unum Cephisius annum 

addiderat poteratque puer iuvenisque videri: 

multi illum iuvenes, multae cupiere puellae; 

sed fuit in tenera tam dura superbia forma: 

nulli illum iuvenes, nullae tetigere puellae. 355 


341 Priscianus VII 93: Ovidius quoque in III metamorphoseon 'fide’ pro 
'fidei 5 posuit: Prima fide vocisque [uocesque DGLK] ratae temptamina 
sumpsit, idem in VI: Vtque [Vt qui B] fide pignus dextras [dextra GLK] 
utriusque poposcit 5 . 

342 407 Vibius Sequester p 11, 12 Bursian : Liriope, ubi Narcissus se 
conspexit. 

349 Ad Priscianum VIII 15, 5 ‘auguror’ additum est in cEinsidlensi 32 
saec X—XI (cf HHagen Anecd Helvetica, Suppi Gramm Lat Keil p CLXXVI ) sclio- 
lion hoc: "augurium exerceo’ Ovidius in IIII [sic] metamorphoseon: ‘una diuisa 
est uox auguris exitus illam’. 


330 urbis R 340 Inreprensa p || potenti s 341 ficle fi h q Pris¬ 
cianus, fide/ M, fide 2 N, fidei 8 l e g q, fidem e 2 / q RV || ratae {cf IV 
387) q Priscianus A vulgo, date(se) A Plan V 342 Candida s || Cerul/a 
lyriope—curuo (ex curro vel curto) 31 343 cephi(y)sos l e q Hs vulgo, 

cephisos 8, cephissos q, cephisus 31 h f q co Riese, cephesus JV q 345 nym¬ 
phe fi l q RA John, nymph(is i r ) 31, nympbse: iam V, nymphis (cf 456) 
q Burm vulgo olim || possit l 346 Narcisumque h, Narcysumque uocat 

q. 

(1 eant sscr m 2) e 348 uiderit q Hs vulgo olim 350 letigenus e 

1 qua 2 

351 Namque ter 31, lamque ter q Burm, Nam quater e p s, Iam quater f || 
cephesius (cf ad v 19) e N e f q, cephesios l q || annos e l g q Jahn 352 po¬ 
teratque nuper 8 353 post 355 l 353 petiere q 354 tam dira e q Iis vulgo 

olim, t. uasta p || Sed (fuit—forma) nullum sq distinx Burm 354/55 img 
(illum orn) h 3 || flexere q 





108 


Narcissus. Echo. 


adspicit hunc trepidos agitantem in retia cervos 
vocalis nymphe, quae nec reticere loquenti 
nec prius ipsa loqui didicit, resonabilis Echo. 

Corpus adhuc Echo, non vox erat et tamen usum 
garrula non alium, quam nunc habet, oris habebat, 360 

reddere de multis ut verba novissima posset, 
fecerat hoc luno, quia, cum deprendere posset 
sub Iove saepe suo nymphas in monte iacentis, 
illa deam longo prudens sermone tenebat, 

dum fugerent nymphae, postquam hoc Saturnia sensit, 365 

c huius' ait 'linguae, qua sum delusa, potestas 

parva tibi dabitur vocisque brevissimus usus', 

reque minas firmat, tamen haec in fine loquendi 

ingeminat voces auditaque verba reportat. 

Ergo ubi Narcissum per devia rura vagantem 370 

vidit et incaluit, sequitur vestigia furtim, 
quoque magis sequitur, flamma propiore calescit, 
non aliter, quam cum summis circumlita taedis 
admotas rapiunt vivacia sulphura flammas. 

o quotiens voluit blandis accedere dictis 375 

et mollis adhibere preces! natura repugnat 


356 in retia agitantem h 357 nymphae — loquenti/ M 358 prius 

P M g, prior e N g* f g vulgo || orsa (uel ipsa $scr)loqui cSprotii || resona- 
i r 

biles f, resonab(i ex a per ras)lis M 360 Carula—abebat e || quem (1 quam 

sscr m 2) e 362 quia cum A co , quae cum g || deprehendere h f l pos¬ 
set ( sed cf posset 361) A co || luno, quae ne deprendere p. post Heinsium Bent - 
ley , I., quia cum d. uellet excerpta Langermanni et e coni JIousman, quia 
cum d. venit FrVollmer 363 Cum Ioue g Merkel || iacentis AT R iacentes 
n cett vulgo 364 prudens longo e g 365 fugeret e || postquam hoc(h/, 
ut sit etiam altera pars litterae h i r M ) s O f g Ehivald, postquam /// sat. p 
haec 2 

postquam sat. h, postquam haec g, postquam sat. I g vulgo 366 del(v ex o)sa 
e , decepta e h g 367 preuissimus e 368 Resque cSprotii et Bersm, item 
( coli IV 550 fast 1359) e coni ( Studi p 216) Castiglioni || tantum haec in Vind 
p 26 Bothe, namque haec in Bach, etenim haec in ZOG XXXIIRappold, iam 

e 

nunc in p 104 Hartman, namque haec in FrVollmer 369 uocis e 370 nar- 

c 

cysum e || deuia lustra g Hs vulgo olim 371 ingaluit e || fur(u a m 2 re¬ 
dintegratum) l 372 propriore l propio recalescit p 373 circumdata l ' 
circumlitat aedis e 374 Ammotas p || Admota r. uiuatia s. flamme f, Ad¬ 
motam—flammam h e g g, Aminota’—flamma , (’ bis add m 2) rapuit (si aliquis 

glossam sscr m 2) M 375 A quotiens p accersere (l accedere sscr m 2) e 

i 

376 mollis JV, moles e, molles n cett vulgo tentare preces cSprotii recusat g 









Ov. Metam. Lib. III, v. 356—398. 109 

nec sinit, incipiat; sed, quod sinit, illa parata est 
exspectare sonos, ad quos sua verba remittat. 

Forte puer comitum seductus ab agmine fido 
dixerat ‘ecquis adest?’ et ‘adest!' responderat Echo. 380 

hic stupet, utque aciem partes dimittit in omnis, 
voce veni!’ magna clamat: vocat illa vocantem, 
respicit et rursus nullo veniente c quid’ inquit 
‘me fugis? 5 et totidem, quot dixit, verba recepit, 
perstat et alternae deceptus imagine vocis 385 

‘huc coeamus f ait, nulli que libentius umquam 
responsura sono ‘coeamus’ rettulit Echo, 
et verbis favet ipsa suis egressaque silva 
ibat, ut iniceret sperato bracchia collo. 

ille fugit fugiensque ‘manus conplexibus aufer! 390 

ante’ ait emoriar, quam sit tibi copia nostri!’ 

rettulit illa nihil nisi ‘sit tibi copia nostri!’ 

spreta latet silvis pudibundaque frondibus ora 

protegit et solis ex illo vivit in antris, 

sed tamen haeret amor crescitque dolore repulsae, 395 

et tenuant vigiles corpus miserabile curae, 

adducitque cutem macies et in aera sucus 

corporis omnis abit, vox tantum atque ossa supersunt: 


377 quo(d i r m 2) N, quos sinit g || sint illa paratae e 379 seductis 8 

h * i 2 * * * * * 8 

380 ecquis (I he t c sscr e 2 ) e ccSprotii Rhenov et Vratisl R, ecquis e, etquis fi 
M h g, hec . quis N, he(3e)c quis l f s, hic quis g VA || resbonderat e 

381 utque fi M cGoth VA Hs, atque 8 H g* f g R, utque oculos cSprotii R || 


i 

demisit e, dimisit g* f g, diuisit g || omnis N, omnes n cett vulgo 382 cla¬ 
mat magna h s g Hs vulgo olim, ueni . clamat . magna uocat e 383 nullo 

c 

rursus f g Hs vulgo olim 384 quod d. s fi, que d. JV 386 Hun 8 

387 Responsora 8 || reddidit cCantabr 388 siluis iV g Hs 389 sberat 

obrachia e, captato cMoreti Burm || coll(o i r, nescio an a m 2) M 390 am¬ 


plexibus s ccBerol Goth et Senat || aufer Hs vulgo, auffert h, aufert cett o> 

John 392 om fi H Plan, i vig add n || Re/tulit M || ipsa @ || ni sl sit 

M, ni sit n, nisi hoc sit h 393 spreta iacet Bothe || fontibus 8, fondibus 
(r sscr m 2) e , fr(ondibus ora i r m 2) fi 394 ex solis f 395 que om 

8 li 396 Et tenuant A m Ehwald, Et tam 8, Extenuant cBerol Bothe vulgo , 
Attenuant g cSprotii R Hs, Et minuunt g || curpus 8 397 Addicitque M || 

in add n j| et a corpore sucus 8 g 398 Corpore somnus abit 8 g , uox et 

tantum ossa cSprotii, vox tantum que ossa Bothe || atque ora s cBerol || 
superstes R 




110 


Narcissus. Echo. 


vox manet; ossa ferunt lapidis traxisse figuram. 

inde latet silvis nulloque in monte videtur; 400 

omnibus auditur: sonus est, qui vivit in illa. 

Sic hanc, sic alias undis aut montibus ortas 
luserat hic nymphas, sic coetus ante viriles, 
inde manus aliquis despectus ad aethera tollens 
sic amet ipse licet, sic non potiatur amato!’ 405 

dixerat, adsensit precibus Ramnusia iustis. 

Fons erat inlimis, nitidis argenteus undis, 
quem neque pastores neque pastae monte capellae 
contigerant aliudve pecus, quem nulla volucris 
nec fera turbarat nec lapsus ab arbore ramus. 410 

gramen erat circa, quod proximus umor alebat, 
silvaque sole locum passura tepescere nullo, 
hic puer, et studio venandi lassus et aestu, 
procubuit faciemque loci fontemque secutus. 

dumque sitim sedare cupit, sitis altera crevit, 415 

dumque bibit, visae correptus imagine formae 
spem sine corpore amat: corpus putat esse, quod unda est. 
adstupet ipse sibi vultuque inmotus eodem 


407 Seneca NQ III 1, 1 Gercke: Quaeramus ergo de terrestribus aquis et in¬ 
vestigemus, qua ratione fiant (sive, ut ait Ovidius, ‘Fons erat illimis ni¬ 
tidis argenteus undis’) || Carni epigr 250, 5 B : gurgite non alto, nitidis 
argenteus undis. 

415 citat [crescit] Johannes Victoriensis I 10 (Bohmer Fontes I 298). 


399 lapidum h || figura € || 400/01 dei (coli 393) post Heinsium Haupt, sed 
cf RhMus NF LVI353 Hebn || Illa latet ccBersm Senat et Sulm 401 vivat 
Hs || in illis [montibus sc] Studi p 31 Castiglioni 402 siluis aut cMenardi 
403 Eluserat h || Luserat sic M || ceptus e || sepe uiriles cUps 404 dispectus 
e || tendens R 405 isto licet g Hs vulgo olim 406 assentit s || ram¬ 

nusia O g, ranusia h l cSenat, ianusia f, rhamnusia cett (o vulgo 407 in 
limis e, illimis N e g, id ex n)limis M || niueis g , nitidisque Hs 408 pastae 
nec g , nec pastae in monte g 409 Contigerat aliud sue pectus e 410 i 
mg fi* || Non fera e cGoth 411 circ(um ex a) l, Circum gr. erat 

ccGoth et Pal 412, lacum g IIs vulgo olim 413 fessus cSprotii R 

414 lo(ci i r m 2) fi j (fon i r m 2)temque N 415/417 dei Merkel* || 415 post 
417 pos Bothe, post 424 Postgate 415 cernit s , crescit cSprotii 416 Dum¬ 
que videt visae post Burmannum Bentley 417 Rem sine g Hs j esse om 
h || (quod om, add m 2) unda (est om, add m 2) N || quod unde t est s |; unda 
(1 umbra sscr m 2) est e l, umbra est e* l- g R Hs vulgo olim 418 Ad¬ 
stupet fi h g Hs, Acstupet ex corr (Adstupet fuit) M, At stupet e N m, 
A(t add m 2) stupet l , Ac stupet e f (J g 











Ov. Metam. Lib. III, v. 399—439. 111 

haeret, ut e Pario formatum marmore signum. 

spectat humi positus geminum, sua lumina, sidus 420 

et dignos Baccho, dignos et Apolline crines 

inpubesque genas et eburnea colla decusque 

oris et in niveo mixtum candore ruborem 

cunctaque miratur, quibus est mirabilis ipse. 

se cupit inprudens et, qui probat, ipse probatur, 425 

dumque petit, petitur pariterque accendit et ardet. 

inrita fallaci quotiens dedit oscula fonti! 

in mediis quotiens visum captantia collum 

bracchia mersit aquis nec se deprendit in illis! 

quid videat, nescit: sed quod videt, uritur illo, 430 

atque oculos idem, qui decipit, incitat error. 

credule, quid frustra simulacra fugacia captas? 

quod petis, est nusquam; quod amas, avertere, perdes. 

ista repercussae, quam cernis, imaginis umbra est: 

nil habet ista sui; tecum venitque manetque, 435 

tecum discedet, si tu discedere possis. 

Non illum Cereris, non illum cura quietis 
abstrahere inde potest, sed opaca fusus in herba 
spectat inexpleto mendacem lumine formam, 

419 Claud Mar Viet Aleth III 182: totam Pario statuens de marmore 
formam. 


419 e paruo f 420 gem. ceu lumina h l f g p q RV, g. sua sidera lumen 
Excerpta Langermanni, g. duo lumina s. Hs, ceu sidera lumen Zinzerling, ars 
Svo ao regas rovs dcp&aluovs Plan 421 Et dignas—dignas et (quod coli 
Plaut Most 13, 69 Attae epigr ap Non 202 def Eliis) s, Et dig(nos i r m 2) p, 
Et digitos h l q R 422 Imp. omas(genas sscr m 2) N || colla bis (corr) h 
423 niueo impetum rubore f 424 sq Cun(ct ex rt)aque M || miratus, quibus 

e. mirabilis, ipse se cupit Gruterus 425 probat om h, i mg add h 2 || ille 
probatur f q Hs vulgo olini 426 accedit /5, incendit h e q 427 fronti l 
428 sq In medias — aquas h l q Hs vulgo olim || uisus e cRhenov, nisu(s i r 

r 

m 2) N || me(sit i r m 2) e || deprehendit li e f, dependit N 430 uideat 
restat p || nascitur sed ( corr m 2) h || quod uidetur in illo e, quod uideatur(a 
i r li 3 ) in illo est (est om p) li e p q 431 om f || Ante oculos ccBersm 
et Senat 433 usquam (corr) l || aduertere( 1 auertere sscr e 3 ) e l f 434 ima¬ 
ginis umbre s 435 habet ipsa sui p 105 Hartman || tecumque uenitque l q 
Hs vulgo olim || manque h 436 discedat cum cBerol et uno ex suis Hs vulgo 
olim || posses f g 437 cara (corr) h || cura salutis cCantabr, cura Lyaei Hs 
438 Extrahere h q, Extraxisse (1 Extrahere inde sscr e-) potest e || sed opacas 

f. in herbas e q, opaca — umbra Hs 





112 


Narcissus. Echo. 


perque oculos perit ipse suos paulumque levatus 440 

ad circumstantes tendens sua bracchia silvas 

‘ecquis, io silvae, crudelius’ inquit ‘amavit? 

scitis enim et multis latebra opportuna fuistis. 

ecquem, cum vestrae tot agantur saecula vitae, 

qui sic tabuerit, longo meministis in aevo? 445 

et placet et video, sed quod videoque placetque, 

non tamen invenio: tantus tenet error amantem. 

quoque magis doleam, nec nos mare separat ingens 

nec via nec montes nec clausis moenia portis; 

exigua prohibemur aqua! cupit ipse teneri: 450 

nam quotiens liquidis porreximus oscula lymphis, 

hic totiens ad me resupino nititur ore. 

posse putes tangi: minimum est, quod amantibus obstat. 

quisquis es, huc exi! quid me, puer unice, fallis 

quove petitus abis? certe nec forma nec aetas 455 

est mea, quam fugias, et amarunt me quoque nymphae. 

spem mihi nescio quam vultu promittis amico, 

cumque ego porrexi tibi bracchia, porrigis ultro; 

cum risi, adrides; lacrimas quoque saepe notavi 

me lacrimante tuas, nutu quoque signa remittis, 460 

et, quantum motu formosi suspicor oris, 

verba refers aures non pervenientia nostras. 

447 Vincent Bellov Spec hist VI 116: multus tenet error amantem. 

440 Atque oculos petit p || perit ille e q || que add h 2 || leuata (4 tus 
sscr m) fi 31, leuatos e 442 Ecquis X q a? vulgo, Nec quis e, Et quis (1 
heu sscr m) fi 31 e l q, En quis (uel Ecquid sscr s) h s, Heu quis f || tendit 
sua—Et quis Burm || "silue "io 31 443 et om X 444 Ec¬ 

quem e q o> vulgo, E quem X, Et quem fi 31 l f n, Et (uel Ec sser ) quem 
cSprotii, Haec quem s , Ecce quem h || uestre peragantur e 445 Qui(s i r 
m 2) sic fi, Quis (s i r)ic 31 || longum—aeuum X s 446 En placet, en 
video ex cPalat Gebhardus 447 tantum f/ || multus tenet Vine Bellov 

vt 2 

448 Quoque l nec me ( corr m 2) X, noo nos e cSenat 449 Non uia non 

re 2 

montos non q Ciofanus 451 liquidis quociens p. o. liymphis f 452 supino 
h uertitur clhuan 453 est om q 454 me pulcherrimo cMoreti 455 Quoue 
cupitus s || nec certe l 456 Est mihi cSprotii || quaem e, quem fi 31, qu(am 
i r m 2) X || sed amarunt Bothe 458 ego om f 459 arridef// (sic) fi rideo 
arrides f qu(o ex corr)que 31 ipse notaui l 460 Te lacrimante cBhenov || 
tu(as ex o m 2, tuo sscr tn 3) X nictu cJunianus Burm 461 motu 2 fi, 
motu/ (m eras ) 31 462 aures — nostris s || nostras non p. ad aures e cSenat (] 
non pertingentia c Medie , non peru. contra (cf IV 80) cSixinus 











Ov. Metam. Lib. III, v. 440—483. 


113 


iste ego sum: sensi, nec me mea fallit imago! 
uror amore mei, flammas moveoque feroque. 

quid faciam? roger, anne rogem? quid deinde rogabo? 465 

quod cupio, mecum est: inopem me copia fecit. 

o utinam a nostro secedere corpore possem! 

votum in amante novum: vellem, quod amamus, abesset! 

iamque dolor vires adimit, nec tempora vitae 

longa meae superant primoque exstinguor in aevo. 470 

nec mihi mors gravis est posituro morte dolores: 
hic, qui diligitur, vellem diuturnior esset, 
nunc duo concordes anima moriemur in una.’ 

Dixit et ad faciem rediit male sanus eandem 
et lacrimis turbavit aquas, obscuraque moto 475 

reddita forma lacu est; quam cum vidisset abire, 
c quo refugis? remane, nec me, crudelis, amantem 
desere! 5 clamavit: 'liceat, quod tangere non est, 
adspicere et misero praebere alimenta furori! 

dumque dolet, summa vestem deduxit ab ora 480 

nudaque marmoreis percussit pectora palmis. 

pectora traxerunt roseum percussa ruborem, 

non aliter quam poma solent, quae candida parte, 


4(53 Iste ego £ p M h e g o> Bothe, ille ego {cf IV 226) JV g, Ipse ego 
f g, l(n i r)te ego l, In te ego cMedic Hs vulgo olivi 4(55 anne roge ceteris 
quae sequuntur omissis e || deinde negabo A || quid deinde ? negabo Glareanus 

467 utinam a nostro A. (o Alerkel, utinam (a s l l l h~) nostro 6 g vulgo o lini 

468 Votum est in amante l, Votum in amante est nouum f j| nouum est g || 

Uo/tum (1 eras) — abesse/(t eras ) H 469 admit e 470 superant (uel spero 
sscr) s, superant (uel remanent sscr) cSprotii || extingruor 1\I || euu (= ae¬ 
vum) £ 471 in morte h 473 Nos duo discordes (uel concordes sscr ) s 

474 ad speciem Merkel 2 475 lacrimas £ [| turpauit R || motu cGoth 476 Red¬ 
dita uerba lacu (est a m 2) h || cum om £ 477 Quo fugis? o remane 

cVoss Burm vulgo olim || Et refugis h || Quo fugis ? oro mane Hs 478 Dissere 
£, Desine h g 479 Asbicere £ 480 summa—ora g Regius vulgo, summo — 

ore (uel summa—ora sscr) cSprotii , summo u. deduxit {ex dedixit l) ab ore 
P O l g g o), uestem summo reduxit ab ore e, uestem summo deduxit ab ore 
g R, summo uestemque reduxit ab ore h e f g, summa vestemque reduxit ab 
ora mg ed Basii 1551 || diduxit g , dn dxoov rQa^rjXov—SiiQ^rjle {cf Eur 
Hec 558sq) Plan 482 roseum M cVat et duo Heinsiani Korn , rostum p, 
tenuem p 2 cett to vulgo olivi , ipv&rjua levxdv (Xenrdv Boissonade) Plan 
483 qua(m virgula dei) candidida £ || po(ma i r) e 

Ovid Metam. ® 






114 


Narcissus. Echo. Pentheus. 


parte rubent, aut ut variis solet uva racemis 

ducere purpureum nondum matura colorem. 4S5 

quae simul adspexit liquefacta rursus in unda, 

non tulit ulterius, sed ut intabescere flavae 

igne levi cerae matutinaeque pruinae 

sole tepente solent, sic attenuatus amore 

liquitur* et tecto paulatim carpitur igni, 490 

et neque iam color est mixto candore rubori 

nec vigor et vires et quae modo visa placebant, 

nec corpus remanet, quondam quod amaverat Echo. 

quae tamen ut vidit, quamvis irata memorque, 

indoluit, quotiensque puer miserabilis ‘eheu 495 

dixerat, haec resonis iterabat vocibus 'eheu’; 

cumque suos manibus percusserat ille lacertos, 

haec quoque reddebat sonitum plangoris eundem. 

ultima vox solitam fuit haec spectantis in undam: 

‘heu frustra dilecte puer!’ totidemque remisit 500 

verba locus, dictoque vale ‘valef inquit et Echo. 

ille caput viridi fessum submisit in herba; 

lumina mors clausit domini mirantia formam. 

tum quoque se, postquam est inferna sede receptus, 


u 

484 in uariis cRhenov, cum u. g || una e 485 matura ruborem (co¬ 
lorem sscr h 2 ) h f q 486 asbexit liquefacta r. in undas (corr m 2) e || 

liquenti vel liquaci Hs || H xazaoTavn rai vSan Plan , quiefacta inde Boisso - 

i flaue 

nade 487 uti flauescere l, ut tabescere f || int. fulue g 488 cerae ( add 
m 2) om h || matutinaeve Hs, matui ceteris quae sequuntur omissis f 489 te- 

calescere 

pes //// (tepente fort fuit) l, tepescere i mg l 2 , tepere cBersm B 490 et 
caeco (cf Aen IV 2) q R Hs vulgo olim || igne f R 491 ruboris Bothe 
492 uires sed quae € 493 remane/t (n eras) M || amaueret e 494 Quem h 

eheu 2 

495 quotie(n ex s)sque M | ! miserauilis //// mis. /heu N, mis. heu heu 

(== 4%) n q Bothe , miserabilis heu h l f 496 i mg n || haec om f |] 

heheu q A || uocibus heu li l f 497 suis f q 498 qu(o i r m 2ique 
M || plangentis l 499 solita—unda (cf 505) g || solitam — undam om e 
5006-g Haec frustra e, frusta J\I remissa verba Echus Eranos VII Risberg 
501 lacus ccBersmanni et Arondel | di(ctoque uale i r m 2) l || ualo et 
inquit e || t uale inquit iola (cf ecl III 79) s || uale dixerat Mscr DiezSant 
148 e || uale dixit et Riese 502 uiridem — herbam q 503 mox clausit 
M cCantabr q, nox clausit ccBas et Thuan Hs || claudit q Hs vulgo olim 
504 Tunc N h f || est om f || qu(o i r)que M H infrena s 











Ov. Metam. Lib. III, v. 4S4—523. 


115 


in Stygia spectabat aqua, planxere sorores 
naides et sectos fratri posuere capillos, 
planxerunt dryades: plangentibus adsonat Echo, 
iamque rogum quassasque faces feretrumque parabant: 
nusquam corpus erat; croceum pro corpore florem 
inveniunt foliis medium cingentibus albis. 

Cognita res meritam vati per Achaidas urbes 
attulerat famam nomenque erat auguris ingens; 
spernit Echionides tamen hunc, ex omnibus unus, 
contemptor superum, Pentheus, praesagaque ridet 
verba senis tenebrasque et cladem lucis ademptae 
obicit. ille movens albentia tempora canis 
quam felix esses, si tu quoque luminis huius 
orbus' ait ‘fieres, ne Bacchica sacra videres! 
namque dies aderit, quam non procul auguror esse, 
qua novus huc veniat, proles Semeleia, Liber; 
quem nisi templorum fueris dignatus honore, 
mille lacer spargere locis et sanguine silvas 
foedabis matremque tuam matrisque sorores. 


505 


510 

Pentheus. 


515 


520 


51 ls(Z Respexit haec Ovidii nomine non addito Pseudo-Serv in Aen IV 469 jj 
Scliol in Stat Theb 1230 ( Jahnke ): quae a Pentheo inlata sunt in Liberum Oui- 
dius refert. 

522 Charisius Inst Gr I(Keil 1135): Lacer an laceris? . . . Ovidius 'mille 
lacer spargere locis’. 


505 plausere f || sonores ( corr ) 31 506 Nay/des e , Nayades h f, Naia- 

des cGoth VA || posuere e g Hs vulgo, in(m)posuere A o> John || capillis e 
507 Plausere f, Planxere h g, Planxere et Hs vulgo olim 508 cassasque g 
510 hic desinit p 511 uati/(s eras) M, uatis h l f, uatis (vel uati) meritam 

a 2 

g |j archaides e, achias h, archadas l , achaiadas achaeidas g || uati meritam per 
achaeides A || urbis R 512 anguris e || auguri(s add m 2) h 513 distinx 

ch 

Vollmer , post unus intercidunt vulgo || et ionides M || aechiodes —et om¬ 
nibus € 515 tenebras(que om) g 516 timpora 31 || temp. uittis cZin- 

zerlingii 517 es(ses i r m 2) N || qu(o ex corr, e fort fuit) que M\\ ihuius e 

c 

518 nec e h g VA G-ierig || bachia e, bachia (bachica i mg m 2) h, bacchia 
g Hs vulgo olim, brachia (1 bachica sscr m 2) e, bracchia V, Bacchi Polle 

519 Iamque d. aderit g Hs vulgo olim || quam non procul 31 g Baumg-Cru- 
sius, quam iam haud procul e (i r n) g, quam (iam om) haud pr. f g, quam 
iam (haud om) pr. g || esse om h || ad. iamque haud procul Hs vulgo olim 

520 Quo Iovis huc R || hic uen. e || ueniet e g f g Jahn || proles Semeleia, 
diuus ep II 69 Faber 521 honore'/ 31 


8* 








116 


Pentheus. 


eveniet! neque enim dignabere numen honore, 

meque sub his tenebris nimium vidisse quereris'. 525 

talia dicentem proturbat Echione natus. 

Dicta fides sequitur, responsaque vatis aguntur: 

Liber adest festisque fremunt ululatibus agri; 
turba ruit mixtaeque viris matresque nurusque 

vulgusque proceresque ignota ad sacra feruntur. 530 

f quis furor, anguigenae, proles Mavortia, vestras 

attonuit mentes?’ Pentheus ait: c aerane tantum 

aere repulsa valent et adunco tibia cornu 

et magicae fraudes, ut, quos non bellicus ensis, 

non tuba terruerit, non strictis agmina telis, 535 

femineae voces et mota insania vino 

obscaenique greges et inania tympana vincant? 

vosne, senes, mirer, qui longa per aequora vecti 

hac Tyron, hac profugos posuistis sede penates, 

nunc sinitis sine Marte capi? vosne, acrior aetas, 540 


531 sq Lact Plac Convrn in Stat Theb VII 164'. nam Ouidius quodam loco 
uerba Penthei iniuriantis Liberum ita descripsit: c Quis furor, anguigenae, 
proles Mauortia, uestras Attonuit—Uosne senes miseri — sine Marte 
capi?’ 


521 Eueniet O g, Eueniat s, Et ueniet g* p g o>, evenient Hs vulgo olim || 

V 

nomen e 525 Meque et ab his—uidis qu. e 526 perturbat e g o || 

s * 2 

ethione {corr m 2) DI, echine e 527 Verba fides s 528 festique 2V || 

uiris 

ulula/tibus e 529 ruunt e, ruunt g cSprotii vulgo olim 530 Vulgusquo 
proceresque e DI g , Vulgus(q; et m 2, et postea eras) proceres// A r , Vulgusque 
et proceres ign. I e <j g, Et uulgus proceresque h f g 532 Attonuit N g 

h 2 

scholia in Stat vulgo , Attollit cett co || penteus h || ait om M 533 Are f [1 

al¬ 
ui dent et adunaque e 534 magicae frondes cCantabr || bellicus/ensis (s 

eras) DI || belliger cGronov Hs vulgo olim 535 terruerint e g cSprotii 

2 „2 

e a 

vulgo olim || et strictis l || non strictus € 537 Obscnique —uincunt e || 

e 2 e~ 

timphana e 538 sines 3T || miror e || senes miseri g scholia in Stat 
539 (A i r, Hac fuit) tyro/(n eras) N, A tyrio h, A ti(y)ro (def p 17 Gnesotto) 

1 ro 2 

<J It a>, A/ tyron e || A tyron hac s, llac tyron et p g, Hac tyron ac ipf 
Aen I 68) g || posuisti e || (h eras) ac prof. p. s. pena(t ex d)es M 540 om e |j 
(H partim eras) unc M || sinitis s l h- || no acrior i r h 3 , uos • carior ( corr 
m 2) l, uos acrior f, uos fortior g 
















Ov. Metam. Lib. III, v. 524—564. 


117 


o iuvenes, propiorque meae, quos arma tenere, 
non thyrsos, galeaque tegi, non fronde decebat? 
este, precor, memores, qua sitis stirpe creati, 
illiusque animos, qui multos perdidit unus, 

sumite serpentis! pro fontibus ille lacuque 545 

interiit: at vos pro fama vincite vestra! 

ille dedit leto fortes, vos pellite molles 

et patrium retinete decus! si fata vetabant 

stare diu Thebas, utinam tormenta virique 

moenia diruerent ferrum que ignisque sonarent! 550 

essemus miseri sine crimine sorsque querenda, 

non celanda foret lacrimaeque pudore carerent. 

at nunc a puero Thebae capientur inermi, 

quem neque bella iuvant nec tela nec usus equorum, 

sed madidus murra crinis mollesque coronae 555 

purpuraque et pictis intextum vestibus aurum. 

quem quidem ego actutum (modo vos absistite) cogam 

adsumptumque patrem commentaque sacra fateri. 

an satis Acrisio est animi contemnere vanum 

numen et Argolicas venienti claudere portas, 560 

Penthea terrebit cum totis advena Thebis? 
ite citi' (famulis hoc imperat), c ite ducemque 
attrahite huc vinctum! iussis mora segnis abesto!’ 

Hunc avus, hunc Athamas, hunc cetera turba suorum 


542 tirsos h, tyrsum l || decebit f 543 qua sistis e 544 que om / 
545 fontibus h ni n q o>, frondibus e O (cf 29) e f l q || lucuque e 546 sed 
uos e, seruos f || fa(ma i r) AT 547 fortis leto R || uos uincite e q (j 
mo(lles i r m 2) N 548 sq patrum £ H retinere h || reuocate ccGronov et 
Pali Hs vulgo olivi J |] uetabunt li l q , uetarent f g cGoth || the(b ex u m 2 )as 
31 || negabunt stare diu Thebis Hs 550 ignis ferrum que h e |[ sonare e , 
sonaret g q, domarent Hs 552 que om f 553 a om 31 || thebe t acld 
m || capiuntur g 554 ussus s 555 madidus —crinis A r h l f q cSprotii 
R vulgo olim , medius — crinis e , madidi —crines M e q Merkel || myrra e n, 
mirra h l, myrtha f, m(i ex u)rra 31 556 Purpureaque € [| aurum ? 

distinx Vossius 557 attutum e, actutu (corr m 2) N || uos tantum ab¬ 
sistite g || a(s ex b m J?)sistite AT, assistite q, desistite p> asciscite togam f 
558 Absumptumque AT, Assumptumque n e l Ab. i. amissum I sibi assump¬ 
tum. i. non uerum sed inuenticium sscr e~, Assutumque q || adscitumque Hs |[ 
que prius om f 561 t(o i r)tis —(t i r)hebis 31, aduenit hebis f 562 fa¬ 
muli f 563 hunc h q || uictum f 564 huc cetera e || turba sequentes 
cCantabr, turba frequentes Burm 









118 


Pentheus. 


corripiunt dictis frustraque inhibere laborant. 565 

acrior admonitu est inritaturque retenta 

et crescit rabies moderaminaque ipsa nocebaDt: 

sic ego torrentem, qua nil obstabat eunti, 

lenius et modico strepitu decurrere vidi; 

at quacumque trabes obstructaque saxa tenebant, 570 

spumeus et fervens et ab obice saevior ibat. 

ecce cruentati redeunt et, Bacchus ubi esset, 

quaerenti domino Bacchum vidisse negarunt; 

hunc 5 dixere tamen comitem famulum que sacrorum 

cepimus et tradunt manibus post terga ligatis 575 

sacra dei quondam Tyrrhena e gente secutam. 

Adspicit hunc Pentheus oculis, quos ira tremendos 
fecerat, et quamquam poenae vix tempora differt, 
c o periture tuaque aliis documenta dature 

morte' ait, c ede tuum nomen nomenque parentum 580 

et patriam morisque novi cur sacra frequentes!' 

Ille metu vacuus c nomen mihi' dixit 'Acoetes, 
patria Maeonia est, humili de plebe parentes, 
non mihi quae duri colerent pater arva iuvenci, 
lanigerosve greges, non ulla armenta reliquit: 585 


5G5 frustaque s, frust(r ex corr, a fort fuit) aque 31 506 a(d acld h 2 ) 

monitu h et {probante Burm) cBerneggeri || retent(a ex w m 2) N, retentu 

i rc 2 

{fort recte) ccLeid Junian Bal Riese 2 , recepta l 567 moderaminaque (mode- 

raminaque 31) O l e f g g <o Ehwald, moderamineque €, remoraminaquo e 2 

g Hs vulgo, reuocaminaque g, retinacula(que om h) h g , rov&ea/ai Flan || 
ai 2 1 ubi 2 

nocebunt e 568 torrentem qua obstabat nil e || qua 31, qui nil e || eun¬ 
tem g 569 decurre e 570 qu(a i r m 2)cunque AT || obstrusaquc vel 

u . h 2 

obiectaque g, obstrataque Hs || iacebant g 571 ouice (corr) 31 572 bacus h 

574 llunc, dixere tamen, com. distinx ed Bas || famulum comitemque e g 

575 Coepimus—postcrga 31 || terga reuinctis (cf Aen II57) l g R 576 dei 
Hs || condam f, quendam Merkel || Tyrrhena e FrVollmer, thyrrenae 31, 
tirrena H, trena h, tirena l, tyrrhena g. cett co vulgo 577 oculis pcntheus 

a 

l g || tremendus e 578 quenquam—uix et e || uix poenae cPar VA 
i 

579 perature f || exempla vel monimenta g 580 parentis e 581 raores- 

que e, mori(s i r m 2)que N || frequentas h ccBerol et Rhen 582 acetes 

e l, achetes e, acestes h g Flan RV 583 Patria m onia est f, Patria aonia 
est 31 humili sed h de pelle € 584 Quae duris colerentur rura iuuen- 

cis e 585 Lanigeros greges e, Lanigerosque e h g non ille cGronov 







Ov. Metam. Lib. III, v. 565—604. 


119 


pauper et ipse fuit linoque solebat et hamis 
decipere et calamo salientis ducere pisces, 
ars illi sua census erat; cum traderet artem, 

„accipe quas habeo, studii successor et heres w , 

dixit „opes“, moriensque mihi nihil ille reliquit 590 

praeter aquas: unum hoc possum appellare paternum. 

mox ego, ne scopulis haererem semper in isdem, 

addidici regimen dextra moderante carinae 

flectere et Oleniae sidus pluviale capellae 

Taygetenque hyadasque oculis arctonque notavi 595 

ventorumque domos et portus puppibus aptos. 

forte petens Delum Chiae telluris ad oras 

applicor et dextris adducor litora remis 

doque levis saltus udaeque inmittor harenae. 

nox ubi consumpta est (aurora rubescere primo 600 

coeperat), exsurgo laticesque inferre recentis 
admoneo monstroque viam, quae ducat ad undas, 
ipse, quid aura mihi tumulo promittat ab alto 
prospicio comitesque voco repetoque carinam. 


580/90 i mg h~ 586 et ipse (fuit om) linoque s. et h. (quidem est i mg m 2) 
M || (h add m 2)amis X, hamo g Hs vulgo olim 587 salamo £ || salien¬ 
tis X, salientes n cett vulgo 588 illa f || ar(c ex t m 2, corr m 3)em 31 
589 habeas Hs || studiis h 2 590 nihil X f, nichil e M h nil e l g vulgo || 

moriensque aliud nil ille cRegius || dixit ‘opes* moriens: nullasque mihi ille rei. 

a ^ i . d 

[sic] Hs 591 Preterea quas num hoc p. apellere e 592 scopulos — istem s || 
hisdem 31 l 594 olen(ie i r m 2) N || pluuiale £ h e f g g, (p i r m 2) lu- 
uiale X, fluuiale (cf ad I 82) 31 l ( sscr g) 595 sic g Plan o? vulgo [| 
Tavgenteque s, Taige/temque (n eras ) 31, Taygenenque X, Tageteque l, Tay- 
t c 2 

genemque e, Taygetemque—arthoque h || arcton(que om) f 590 altos 
(1 aptos sscr m) e 31 597 delum[*? 31 l f Riese, del(on i r m 2) X, delon 

h e g l 3 g RV vulgo || diae ccAbstemii et Langermanni Hs vulgo olim, chye e, 
c sunt qui putent legendum Ciae vel Ceae 5 Micyllus, Ceiae (Ceia tellus — Cos) 
ap Bothium (Vind p 170) JHVoss 598 adduco £ e g, adduco/ h, aduertor 
cGronov et e coni Bentley 599 leuis X, leues n cett milgo || /ude (s eras) 

miit/tor (a eras) 31 || immittit (corr m 2) £ || udeque innitor f cZulich Hs 

1 i 2 

vulgo olim 000 ibi 31 h, ubi e || (con i r m 2)sumpta h || prima ( sed 
cf fast IV 165) cBersmanni et e coni Polle, primum g vulgo olim 001 et 
/urgo £ || afferre s || recentis £ X R, recentes n cett vulgo 002 Am- 
moneo O g || ducat O f g g, ducit £ 003 promitit £ 604 (Pros 

ex As)picio e 







120 


Pentheus. 


„adsumus en!“ inquit sociorum primus Opheltes, 605 

utque putat, praedam deserto nactus in agro 

virginea puerum ducit per litora forma. 

ille mero somnoque gravis titubare videtur 

vixque sequi; specto cultum faciemque gradumque: 

nil ibi, quod credi posset mortale, videbam. 610 

et sensi et dixi sociis: „quod numen in isto 

corpore sit, dubito; sed corpore numen in isto est. 

quisquis es, o faveas nostrisque laboribus adsis. 

bis quoque des veniam. tt — „pro nobis mitte precari!“ 

Dictjs ait, quo non alius conscendere summas 615 

ocior antemnas prensoque rudente relabi. 

boc Libys, hoc flavus, prorae tutela, Melanthus, 

boc probat Alcimedon et, qui requiemque modumque 

voce dabat remis, animorum hortator, Epopeus, 

boc omnes alii: praedae tam caeca cupido est. 620 

„non tamen hanc sacro violari pondere pinum 

perpetiar a dixi; „pars bic mihi maxima iuris u ; 

inque aditu obsisto, furit audacissimus omni 

de numero Lycabas, qui Tusca pulsus ab urbe 

exsilium dira poenam pro caede luebat. 625 


605 opheltes H f g vulgo, ofelles (j, ofeltes cett 607 Virgineam e || Vir¬ 
gineae— formae ccArgentinus et Medie 609 lacunam unius versus post 609 
statuit NJhbb 1885, 889 Polle || specto om f || uultum g 610 ibi om h |J 
posset credi g Hs vulgo olim 611 Et dixi et sensi {corr m 2) h , Vt sensi 

dixi cBarber |] ut sensi, ut dixi Hs 612 om ( i mg add m 2) h || est om s 

1 procare' 2 

613 f(a ex o)ueas mite (1 mitte pro dimitte sscr, fort a m 1 ) precari M 

V C 

615 Dirtis f, (Pro i r m 2, Di mis)ctis 31, Di(c i r)tis H || consendere su- 

1 pres 2 

mat e 616 amtenas 31, antennas N h || prensoque e, pressoque g, tensoquo 

o 

Hs 617 libis € N h, lybis 31, Ditis Regius || flauas et pro re e, flauus (et 
t 

eras) p^re tut. (1 ptutela i mg m 1) 31, flauus hoc (pre i r m ptutela h, flaus 
et prorao /* flauos et ptutela e || inelancus e, melampus N g, MeXavdstis Plan 
e 

618 alcimodon et quere quiemque € alchimedon h || qui ( add m 2) om h || 
regimenque modumque JHVoss 619 ortator N || popeus h, enipheus l, 
eripheus f, enipeus g, innetis et ivmrevs codd Planudis 620 cupido tam ceca 

i 

est ( corr m 2) h 621 sacri uiolare e || corpore g || tamen hanc pinum 
uiolari pondere sacro R 622 Perpetior e || desinit hic e 623 aud. olim g 
624 lyca(b ex u)as 31, licabas li (u ex o)rbe f 625 Exsilii g 










Ov. Metam. Lib. III, v. 605—642. 


121 


is mihi, dum resto, iuvenali guttura pugno 

rupit et excussum misisset in aequora, si non 

haesissem, quamvis amens, in fune retentus. 

inpia turha probat factum tum denique Bacchus 

(Bacchus enim fuerat), veluti clamore solutus 630 

sit sopor aque mero redeant in pectora sensus, 

„quid facitis? quis clamor? w ait „qua, dicite, nautae, 
huc ope perveni? quo me deferre paratis?“ 

.,pone metum“, Proreus „et quos contingere portus 

ede velis!“ dixit: „terra sistere petita.“ 635 

„Naxon“ ait Liber „cursus advertite vestros! 

illa mihi domus est, vobis erit hospita tellus. “ 

per mare fallaces perque omnia numina iurant 

sic fore meque iubent pictae dare vela carinae. 

dextra Naxus erat: dextra mihi lintea danti 640 

„quid facis, o demens? quis te furor —, inquit, „ Acoete?” 

pro se quisque timet: „laevam pete!“ maxima nutu 


626 /is (H eras ) M || persto ap Fabrum II ep 71 Schepperus || iuuenali 
31 R, iuuenili cett vulgo olim 627 Fregit et ccSixianus et Leicl, raptat et 

1 mers 2 

Hs |i misisset e 628 (re i r m 2)tentus N, retemptus h 629 probant 

1 aque 

cBas Hs vulgo olim • 681 aqne mero s g Plan Const Fanensis vulgo, atque 

e, atque a mero l, eque mero g, atque mero (mero/ N) A a? || .eque mero — 
in pristina Gruterus || redeunt h || impectore 31, in pectore h e 683 De- 

i on 

ueni cSprotii 635 siste(re i r) 31 686 Naxo(n add m 2) 31, Naxan e, 

Nasson f || a/uertite (d eras ) N, auertite (i ad sscr e) e f g 640 Dextra 

1 dextra * 1 

cf VII 386) N e l f g RV, dextera 31, dextera {cf VIII 222) h g vulgo || 
naxus O, naxos g g* m g vulgo || nassos—dare f 641 sic scripsi librorum 
optimorum fidem secutus, ceterum videtur aut, id quod veri similius est, excidisse 
versus post 641 aw^quis te furor’, inquit, 'Acoete’ {vel Acoeta), pro se quisque 

tenet’ scribendum cum Heinsio et Hartmano || acete (s. licabas i mg i 3 ) l g g, idem 
videtur fuisse in O, achete e, acetes h, aceste g, T(s ae, 'Antora, (paoi, raguooei 
uavla; Plan || inquit oph(f)eltes {cf 605) f g {i r m n i mg li~) at vulgo || Sic agit, 
ut dextram cupias contingere partem post 641 add cBoschianus. eadem fere 
(aut d. cupies) exstare in paucis g testatur {cf Bibi Diez 1069) Hs 642 dei 
MerkeP || Per se l || quisque tenet ccMoreti et Sixianus || Oph., persequitur ve 
timor ap Fabrum II epist 71 Schepperus, Oph. praetimide, usque tenet Hell- 
rnutli , Oph., persequitur? retine Riese, Oph., pro se qu. tumet NJhbb 1868, 47 
Drosihn, Oph. pro sociisque timet journ of ph 1883 XII 72 Filis, Pro se 
quisque timet (642) — Increpor a cunctis (646) mutanda censet {ecl Paris 1894 ) 
Lejaig 







122 


Pentheus. 


pars mihi significat, pars quid velit aure susurrat. 

obstipui ,.capiat“ que „aliquis moderamina!“ dixi 

meque ministerio scelerisque artisque removi. 645 

increpor a cunctis, totumque inmurmurat agmen; 

e quibus Aethalion „te scilicet omni3 in uno 

nostra salus posita est“ ait et subit ipse meumque 

explet opus Naxoque petit diversa relicta. 

tum deus inludens, tamquam modo denique fraudem 650 

senserit, e puppi pontum prospectat adunca 

et flenti similis „non baec mihi litora, nautae, 

promisistis^ ait, „non baec mihi terra rogata est. 

quo merui poenam facto? quae gloria vestra est, 

si puerum iuvenes, si multi fallitis unum?“ 655 

iamdudum flebam: lacrimas manus inpia nostras 

ridet et inpellit properantibus aequora remis. 

per tibi nunc ipsum (nec enim praesentior illo 

est deus) adiuro, tam me tibi vera referre 

quam veri maiora fide: stetit aequore puppis 660 

haud aliter quam si siccum navale teneret. 

illi admirantes remorum in verbere perstant 

velaque deducunt geminaque ope currere temptant: 

inpediunt hederae remos nexuque recurvo 

serpunt et gravidis distingunt vela corymbis. 665 

ipse racemiferis frontem circumdatus uvis 


666 sq Lact Plac Comm in Stat Theb IV 656 Jahnke : Ouidius 'Ipse ra¬ 
cemiferis— agitat [agitant PL ] uelatam fr. hastam’. 


643 mihi om h, add h 2 || significat ct quid h || quod uclit e || ore su¬ 
surrat NJhbb 1870, 216 Roscher et Philol XXXIX 369 Kostlin 644 Obstipui 
M, Obstupui cett vulgo olivi [| cap. alius ccGoth Plan Hs vulgo olim, capias 
aliquis s, „capias* que ^aliquis inde Vollmer 645 scelerisfquo om) h 647 A(ae 
inde m 2) quibus M || ethilion N, ethalio f, ethalion g 64S salus dixit posita 
est subit cSprotii 651 Senserat h || et puppi Haupt || prospexit s || 
adu(nc i r m 3 )a f 652 53 non — ait om {i l l * l ) N l, add semel i l et bis 

i mg a tribus diversis manibus n 653 petita (uel rogata sscr) cSprotii, 
petita R 654 uestra gloria est f 657 impulsit g 658 neque enim 

h e g 661 Aut {ante A incerta littera, quae non h videtur esse) M || Non 
aliter e || siccam navale Transact Cambr PhS III 143 Housman 662 Ipsi 
(sic R) — remorum uerbere e 663 currere certant g R 664 recur(uo i r 
m 2) N 665 distingunt—corimbis O, distigunt h, distringunt g, distinguunt 
cett, destringunt Hs || corimbi Ben. 










■ 


- 


Ov. Metam. Lib. III, v. 643—684. 123 

pampineis agitat velatam frondibus hastam. 

quem circa tigres simulacraque inania lyncum 

pictarumque iacent fera corpora pantherarum. 

exsiluere viri, si ve. hoc insania fecit 670 

sive timor, primusque Medon nigrescere coepit 

corpore et expresso spinae curvamine flecti. 

incipit huic Lycabas: „in quae miracula“ dixit 

„verteris?“ et lati rictus et panda loquenti 

naris erat, squamamque cutis durata trahebat. 675 

at Libys obstantis dum vult obvertere remos, 

in spatium resilire manus breve vidit et illas 

iam non esse manus, iam pinnas posse vocari. 

alter ad intortos cupiens dare bracchia funes 

hracchia non habuit truncoque repandus in undas 680 

corpore desiluit: falcata novissima cauda est, 

qualia dimidiae sinuantur cornua lunae. 

undique dant saltus multaque adspergine rorant 

emerguntque iterum redeuntque sub aequora rursus 


674 sq Priscianus VI 31: 'haec naris huius naris’ similem genetivo nomina¬ 
tivum proferimus, sicut frequenter Ovidius ponit, ut in III metamorphoseon: 
panda — Naris erat, idem in VI [141]: Defluxere comae, cum quis 
et naris [nares GLK] et aures || idem Partitiones XII versuum Aeneidos prin¬ 
cipalium ( Keil III 505) X 187 : pandus panda pandum . . et Ovidius in tertio 
metamorphoseon panda naris’. 


667 uelatas fr. hastas N 668 lincu/ (u quoque i r m 2) 31, cu i mg 
m || sim. inania lynces Hs 669 Pict(a ex ojrumque (ta i mg m 1) M || P. 
ululant fera corp. Hs 670 Exiliere (coit N) N g* / 671 nigrescere pinnis 

cMenagianus Hs vulgo olim 672 sq Corp. et expresso cUrbinas Merkel, C. et 
presso (sed ex et m) M l, Corpore // depresso N, C. depresso sp. g, C. depresso 
et g VA vulgo olim, C. sed presso et e f g g R, Corp. presso h, C. dum presso 
sp. cDresd || increscere pinnas corpore depresso et — flecti incipit Hs || incipit huic 
primus coniunxit Merkel || hinc g || lyca(b ex u)as 31 674 late (I ti sscr m) 

curua 

31 e, lat(i i r) N, latos f || panda l || loquendi (corr) 31 || sima loquenti 

Burm 675sg sannamque cutis — Libys abstentos Merkel 2 || lybis O || ob- 

2 

stantis N, obstantes n cett vulgo 677 resil(i ex e) re 31, residere i mg m 
678 non posse manus Housman || pin(n)as BA vulgo, pennas A V 679 Alter 

V 

et h g ad intentos s 680 troncoque e || unda 31 l cVratisl 681 De- 
sil/iit l, dissiluit f || caud(a est i r m 2) N 682 diuiduae Excerpta Her¬ 
culem R Hs vulgo olim, dnoZa /urjroecSovs rrjs aelrjrrjs ovarjs xdlnov noiuxai ra 
xifctTa Plan 684 redeunt super h || e ( quore e g || rursum g 







124 


Pentheus. 


inque chori ludunt speciem lascivaque iactant 6S5 

corpora et acceptum patulis mare naribus efflant. 

de modo viginti (tot enim ratis illa ferebat) 

restabam solus: pavidum gelidumque trementi 

corpore vixque meum firmat deus „excute“ dicens 

„corde metum Diamque tene!“ delatus in illam 690 

accessi sacris Baccheaque sacra frequento ! * * * 5 

'praebuimus longis 5 Pentheus 'ambagibus aures 5 

inquit, 'ut ira mora vires absumere posset. 

praecipitem famuli rapite hunc eruciataque diris 

corpora tormentis Stygiae dimittite nocti . 5 695 

protinus abstractus solidis Tyrrhenus Acoetes 

clauditur in tectis; et dum crudelia iussae 

instrumenta necis ferrumque ignesque parantur, 

sponte sua patuisse fores lapsasque lacertis 

sponte sua fama est nullo solvente catenas. too 

perstat Echionides, nec iam iubet ire, sed ipse 


694 Prudent peristeph XI 67 Dressel : hos rape praecipites. 


685 speciem ludunt e || lasciuia iactant h 688 restabam solus, pauidum 

gelidumque sg] sic vulgo cum ccBernegg Dresd Medie Moreti post Hs , distinx 

idem Hs || restabam solus, pavidus gelidusque trementi Corpore, vixque metum 

S 2 VS 2 

firmat deus h g R vulgo ante Hs || pauidu gelidoque 31, dus i mg m, pauidu(s 
i r m 2) gelidu(sque i r m 2) N, pauidus gelidusque g* f (j g Plan o> 689 uixque 
meum 31 e g VA, uix me tum l, me(um i r m 2) N, uixque animum g ed Colon 
1564 690 diamque g Excerpta Hercul Micyllus VA vulgo , (chion i r m 2) que 

31, (ch i r m J?)iamque N, chi(y)amque g* f <j g R 691 sic A || Assensi (uel 
Accensis sscr) cSprotii, Accedo sacris g, Accensis aris Baccheia sacra g Hs vulgo 
olim , accensusque deo Baccheia sacra idem Hs || bacheica sacra l, bacheia sacra 
e, bacheia festa cBersmanni || adseitus sacris Baccheia festa Hs, accedo sacris 
Baccheaque festa Baumg-Crusius || accessi Baccho Rappold, accessi Bacchis Polle, 
accessi Satyris KSchenkl || saepe (vel sancta) frequento FrYollmer 692 pen- 
thus (corr) e 693 Inquit (et i r) i. mora/(s eras) vires a(b ex s m Pjsumere 
N || ut ira in mora uires 1 1| absumere 31 1 ad(s ex d)umere m, (con i r m 2)sumere 
1i , consumere l g , assumere ccDresd et Pal Plan || possit f 694 Praecipit et 
famulis 31 || hunc rapite h || diris f g Plan vulgo , duris O g* g oj 695 di¬ 
mittite A oj, demittite (sed cf II310) 8 g Hs vulgo || nocti N e g vulgo, morti 
(fort recte , cf Ibis 634) 3I h l f y 8 g oj 696 abstra(ctus i r) s. tirenus l [J 
acetes N , achetes e, acestes ccDresd et Goth Plan R 697 iuss/ (e i r m 2) 
31 || ignisque sgR parabant e 699 om N l, i mg N l 2 || for(es i r 
m 2) JS || patuere f || laxasque h 701 Spectat (1 Perstat sscr m 2) e 












Ov. Metam. Lib. III, v. 685—721. 


125 


vadit, ubi electus facienda ad sacra Cithaeron 

cantibus et clara bacchantum voce sonabat. 

ut fremit acer equus, cum bellicus aere canoro 

signa dedit tubicen pugnaeque adsumit amorem, 705 

Penthea sic ictus longis ululatibus aether 

movit, et audito clamore recanduit ira. 

Monte fere medio est, cingentibus ultima silvis, 
purus ab arboribus, spectabilis undique campus: 
bic oculis illum cernentem sacra profanis 710 

prima videt, prima est insano concita cursu, 
prima suum misso violavit Penthea thyrso 
mater et c o geminae' clamavit 'adeste sorores! 
ille aper, in nostris errat qui maximus agris, 

ille mihi feriendus aper!' ruit omnis in unum 715 

turba furens; cunctae coeunt trepidumque sequuntur, 

iam trepidum, iam verba minus violenta loquentem, 

iam se damnantem, iam se peccasse fatentem. 

saucius ille tamen c fer opem, matertera' dixit 

'Autonoe! moveant animos Actaeonis umbrae!' 720 

illa, quis Actaeon, nescit dextramque precantis 


704 sq Carni epigr 350 B: barbarus aere cavo tubicen d(ed)it (horrida 
si) gna || Heiricus Vita SGermani I 287 (Traube PL aev Car III 446): ut fremit 
acer equus, cum Martius [sic] aere canoro Signa movet [sic] tubicen, 
pugnaeque insumit [sic] amorem. 


1 festus 2 

702 ubi electus M, ubi festus h g g Lindemann , ubi festa B, ubi flexus 
(1 festus sscr m 2) e, ubi natus ( cf II223 ) g || c(h)ytheron M. e 703 Ca(ntibus 

i r m 2) N || bacantum h 704 bellicus A co , Martius Heiricus |j sonoro li 

705 t/bicen h 707 clangore ccBernegg et Palat Burm vulgo olim || Iere in 
medio est l g g 711 conc. motu (cf VI158) g 712 iugulauit h 713 Mater et 
o geminae O g p g Plan VA Ehwald , Mater io gem. e f l g vulgo , Mater et 

a( j2 j.2 quondam 2 

(o add m 2) gem. h, mater et ‘Ogygiae Hs 714 erat (ad virgula dei) qui m. M !! 
in uestris h , en, nostris Hs 715 feriendus erit ruit s cSprotii 716 coeunt 
cunctaeque sequuntur cPatavHs vulgo olim |[ rabidaeque-Hs || fremituque seq. ap 
Fabrum II ep 71 Schepperus, unumque vel regemque s. Capoferreus, thyrsisque s. 
Bentley || secuntur l g 717 dei Riese 2 || Iam pauidum Mscr Diez Sant 148 e 
719 ille quidem (uel tamen sscr) cSprotii 720 Altonoe — actheonis h, actehonis 
(= 721) f 721 quid actaeon s g || acteo M || dexteramque h || precanti g Hs 
vulgo olim, precantis (uel precanti sscr ) cSprotii, precantem coni Hs 








126 


Pentheus. Minyeides. 


abstulit, Inoo lacerata est altera raptu, 
non habet infelix quae matri bracchia tendat, 
trunca sed ostendens deiectis vulnera membris 

‘adspice, mater !’ ait. visis ululavit Agaue "25 

collaque iactavit movitque per aera crinem 

avulsumque caput digitis conplexa cruentis 

clamat c io comites, opus hoc victoria nostra est!’ 

non citius frondes autumni frigore tactas 

iamque male haerentes alta rapit arbore ventus, 730 

quam sunt membra viri manibus direpta nefandis. 

Talibus exemplis monitae nova sacra frequentant 
turaque dant sanctasque colunt Ismenides aras. 


722 in(o i r m 2) o N, inois g || Abstulit in eo f || Illo etiam matri 
cum brachia tendere uellet (vel uellet — matri) post hunc versum ex 1 635 add g 
723 tendit h 724 sic A <» Merkel || disiectis corpora g Hs vulgo olim [| direptis 
vel discerptis idem Hs, dereptis Housman || disiectis vulnere Regius || truncus et 
ost. disiectis vulnera John 725 Accipe e l g, corr i mg P, Aspice sscr e 2 
726 crines g || crinemque p. a. mouit h e g 728 opus hoc (h i r m) uic- 
toria nostra est (i e l hoc opere continetur v. nostra’ vel ‘ hoc opus idem est 
atque v. nostra’) recepi ex O l g g RV || h(o i r m 3)c uictoria nostr(a ex 
corr ) est f, opus haec u. nostrum (uestrum h) est e h g A vulgo 729 autumno 
e g cSprotii Hs mdgo olim || captas R 730 r(a ex u)pit 31 731 Qui sunt 

f || di(sc i r m 2) pta N || direpta prophanis h 732/33 initium libri IV esse 
putat Riese 732 exemplis matres vel ex. mites g || m(onite i r m 2) h 
extemplo motae Burm 733 T/uraque (T ex D, tura i mg iteratum) —isme- 
dides 31 || sanctas(que om) 7i, sacrasque g 












Ov. Metam. Lib. III, v. 722—733. Lib. IV, v. 1—14. 


127 


LIBER QUARTUS. 


At non Alcithoe Minyeias orgia censet 
accipienda dei, sed adhuc temeraria Bacchum Minyeides. 

progeniem negat esse Iovis sociasque sorores 
inpietatis habet, festum celebrare sacerdos 

inmunesque operum famulas dominasque suorum 5 

pectora pelle tegi, crinalis solvere vittas, 

serta coma, manibus frondentis sumere thyrsos 

iusserat et saevam laesi fore numinis iram 

vaticinatus erat: parent matresque nurusque 

telasque calathosque infectaque pensa reponunt io 

turaque dant Bacchumque vocant Bromiumque Lyaeumque 
ignigenamque satumque iterum solumque bimatrem: 
additur his Nyseus indetonsusqne Thyoneus, 
et cum Lenaeo genialis consitor uvae 

lls <2 videtur haec respexisse Anonymus Laurentianus XII deorum epitheta, cf 
Studemund Anecd Varia p 268. 


Liber quartus M e, Incipit liber IIII N, EXPLICIT . LIBER . TERCIVS . 
QVARTVS . INCIPIT l || neque spatium neque titulus in h f, initialis viridi 
colore picta h, deest initialis in f 

1 al/citoe h , alchythoe e, alcythoe M, alcinoe g || minyeias e ccGoth et e 
i 

coni Scaliger, minias M, 1 mineias mineieas a diversis manibus i rng m, miny(i 
ex e)as N mineias h f g g w, meneias s, minicias l , r) Mirrjtds 'Aqoiv6tj Plan 
2 baccum h 5 Immunes operum e g g VA Hs vulgo olim, I/do/nesque op. /1| 
dominas famulasque ccBersmanni et Rhenov Hs vulgo olim 6 crinalis 

N, crinales n cett vulgo |] soluore ( corr m 2) M 7 comis h g G-ierig, 

comae Botlie || frondentis N, frondentes n cett vulgo 8 aut saevam 
Gruterus |[ lcesi M 10 Telasque calathosque M ccMaffeian et Rhenov Hs 
vulgo , Tela & calathos//(que eras) N, Telas et p, Telasque et calathos e l g f 
s g VA, Telasque et calathosque h || infestaque g R || relinquunt (cf VI202) h, 
1 reponunt sscr W 11 sic e g vulgo || xai Bqduiov xai Avaiov Plan, bramium- 
que (corr m 2) lieum M, lyeum N VA, lieum h, li(g ex c)eum l, liramque f 
12 Indigenamqne l || bi(matrem i r m 2) M, bimatrem i mg M 13 niseus— 
ti(y)oneus O h f, niseusque—troneus 1 1| nyseusque g || in,—Tonsusque h, Axet- 

pexoi/rjs xai Ovtuveiq Plan 14 hyemalis conditor (d quoque i r m 2) f 








128 


Minyeides. 


Nycteliusque Eleleusque parens et Iacchus et Euhan, 15 

et quae praeterea per Graias plurima gentes 

nomina, Liber, habes; tibi enim inconsumpta iuventa est, 

tu puer aeternus, tu formosissimus alto 

conspiceris caelo; tibi, cum sine cornibus adstas, 

virgineum caput est; oriens tibi victus, adusque 20 

decolor extremo qua cingitur India Gange; 

Penthea tu, venerande, bipenniferumque Lycurgum 
sacrilegos mactas Tyrrhenaque mittis in aequor 
corpora, tu biiugum pictis insignia frenis 

colla premis lyncum. bacchae satyrique sequuntur, 25 

quique senex ferula titubantis ebrius artus 

sustinet et pando non fortiter haeret asello. 

quacumque ingrederis, clamor iuvenalis et una 

femineae voces inpulsaque tympana palmis 

concavaque aera sonant longoque foramine buxus. 

placatus mitisque rogant Ismenides adsis, 

iussaque sacra colunt; solae Minyeides intus 

15 Priscianus VI 29: 'Euan Euantis 1 notandum, quod t assumpsit in gene¬ 
tivo. Ovidius in IIII metamorphoseon: ‘Nycteliusque [Nysteliusque R , aicte- 
leusque G alii alia ] Eleleusque [eleusque EAHL leneusque G] parens et 
Iacchus [iachus HGLK , machus D] et Euan [euyn LK]. 

26s? Maximianus I 235 (Baehrens PLM V p 326)1 trunco titubantes 

sustinet artus. 


15 Nycteliusque N ccGoth Berol Rhen Hs vulgo , NvxreXids re Plan , Nic- 
teliusque — ebhan (evan i mg) A£, Ni(y)cteleusque l R , Nictileusque /, JNyctilius- 
que A, Dicteliusque (1 Nic sscr m 2) elelisque — yachus e || Nicte le/usque (1 eras) 

ele/usque (1 eras) p. et iacus h || eleusque N f R || Nyctileus: Haeleusque V 
17 habet (1 habes sscr m 2) e || iuuentus^ g, iuuentas g |j est om N e l 19 tibi 
cum i r f 2 || caelo(tum i r m 2) cum h || asta(s i r m 2) JH, atris l, astas irulc 
l~, hastas / || tibi cum confinibus astris g 20 i mg N [j abusque (acusque 
i mg) M 21 Discolor g || cingitur (a septemtrione sc } cf ex P1 5, 80) A o>, 
tingitur g Rurm vulgo., t,wvvvxai Plan . 22 Penthea qui ( corr m 3) l || ue- 

rande h || licurcum M, lygurcum N, li(y)gurgum m n g* f s 23 mergis in R 
24 (bi i r m 2)iugum N || frenis i. pictis e 25 bache tyrsiquo l ij thiasique 
Hs 26 titubantis N, titubantes n cett vulgo 27 aut pando g cSprotii Gierig 
28 iuuenalis M, iuuenilis 2V m g* f g w vulgo olim || uuam N 30 lon- 
g(o ex a m 2jque foramin(o ex a m 2) M, uncoque for. Hs 31 Pacatusquo g 


Hs vulgo olim || minyides (1 ismenides i mg m 2\ M, hismenides h a sis h, 
axis f 32 Minyeides Hs vulgo, minyides O, mindeides i mg m, mineides h 
f g w, meneydes e, miniades {/, minioides l, Mirgiddes Plan 






Ov. Metam. Lib. IV, v. 15—54. 129 

intempestiva turbantes festa Minerva 

aut ducunt lanas, aut stamina pollice versant, 

aut haerent telae famulasque laboribus urgent. 35 

e quibus una levi deducens pollice filum 

'dum cessant aliae commentaque sacra frequentant, 

nos quoque, quas Pallas, melior dea, detinet’ inquit, 

c utile opus manuum vario sermone levemus 

perque vices aliquid, quod tempora longa videri 40 

non sinat, in medium vacuas referamus ad aures!' 

dicta probant primamque iubent narrare sorores. 

illa, quid e multis referat (nam plurima norat), 

cogitat et dubia est, de te, Babylonia, narret 

Derceti, quam versa squamis velantibus artus 45 

stagna Palaestini credunt motasse figura; 

an magis, ut sumptis illius filia pennis 

extremos albis in turribus egerit annos; 

nais an ut cantu nimiumque potentibus herbis 

verterit in tacitos iuvenalia corpora pisces, 50 

donec idem passa est; an, quae poma alba ferebat, 

ut nunc nigra ferat contactu sanguinis arbor. 

hoc placet; haec quoniam vulgaris fabula non est, 

talibus orsa modis lana sua fila sequente: 

33 Intempestiua/ — minerua/ (c fort eras ) M 34 Adducunt (corr n) O 
35 et 37 07U f\ i 7ng add f 3 36 pollice fusum g Mscr Diez Sant 148 e 
37 comentaquo (corr m) M l || ministrant (frequentant sscr m 2) e , faten¬ 
tur / 3 39 hic desinit f, sequitur fol antiquum (F) continens vv 40/260 

40 uices operum quod cSixianus || uider(i ex e per ras ) O 41 sinet— 

refferamus M || auras (corr n) O 43 quidem multis (corr m 2) M || 

c 

qui(d i r m 2) e N 44 babyllonia M , babilonia h 45 sq Derceti M g 
A vulgo, Decerti F, Dirceti g V, Dyrcheti e, discreti (dirceti sscr ) g , Dyrce N, 

quam 2 

Dirce h Plan || Dirce uersa l || quam i r m n || uersa/ M 46 motasse 
Merkel, mutasse M h e g RV, coluisse (i r n) g e 2 A , mutasse vel inbitasse 
vel abitasse ex corr (non dignosco , motasse fort fuit) l, (colu i r in 2 )/isse 

celebrasse g Hs vulgo olim, habitasse g || Palaestini memorant celebrare figura 
— ‘2 

s || figura/ (s eras) M || Derceti, quoi mersos — credant mutasse figuram Bull 
des Humanistes Frang No 1 1894 p 11 Tournier 48 albis M Hs vulgo , altis 
N X o) 49 Nays N || aut ut e || ut om (add m 2) h 50 Verteret g || iuuenalia 
M F Merkel 2 , iuuenilia m cett vulgo 53 Hoc placet haec qu. (cf XIII131) 
M JF h g g VA Ehwald , H(a)ec plac. h(a)ec qu. g R, Hoc pl. h(ec i r m 2) 
quon. N, Hoc pl. hoc qu. e l, Haec pl. hanc quoniam g Hs vulgo || hoc(quoniam 

v. f. n. est) Talibus orsa modis in Bibi Dieziana Q t0 1072 vir doctus 
Ovid Metam. 9 






130 


Pyramus et Thisbe. 


Pyramus ‘Pyramus et Thisbe, iuvenum pulcherrimus alter, 55 

et Thisbe. a ^ era ^ q uas or i ens habuit, praelata puellis, 

contiguas tenuere domos, ubi dicitur altam 
coctilibus muris cinxisse Semiramis urbem, 
notitiam primosque gradus vicinia fecit: 

tempore crevit amor; taedae quoque iure coissent, 60 

sed vetuere patres: quod non potuere vetare, 

ex aequo captis ardebant mentibus ambo. 

conscius omnis abest: nutu signisque locuntur, 

quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. 

fissus erat tenui rima, quam duxerat olim, 65 

cum fieret paries domui communis utrique. 

id vitium nulli per saecula longa notatum 

(quid non sentit amor?) primi vidistis amantes, 

et vocis fecistis iter; tutaeque per illud 

murmure blanditiae minimo transire solebant. 70 

saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc, 


55 sq Narrat haec secundum Ovidium nec nomen eius addit Pseudo-Servius in 
Buc VI 22. 

57 sq Hieron Comm in Hoseam I 2 {t. VIA p 24 Vallarsi): de qua (Babylone 
sc) insignis poeta testatur dicens quam dicitur olim coctilibus m. c. S. ur¬ 
bem’ || Scholia ( Cornuti ) in Juv II 108 (WHohler Njhbb Suppi XXIII 401): 
Semiramis, regina fuit Babyloniorum, quae condidit Babylonem, unde sunt versus: 
'Senaar (stc) in campis Babylonis dicitur olim coctilibus muris cinxisse Se¬ 
miramis urbem || coctilibus — urbem] citat Baeda Hexaemeron IIp 126 (cf Ma- 
nitius Phil Suppi VII 729). 

64 Servius in Aen IV 2: unde Ovidius: quoque magis tegitur, tanto 
[sic libri, item citat versum Albertus Stadensis Troilus ed Merzdorf I 608] — 
ignis. 

66 Priscianus VI 85: domus huius domi’ et c domus huius domus’ ... Ovi¬ 
dius in IIII metamorphoseon: domui communis utrique. 


• 

55 P/ramus li, Pirramus l 56 om ( i mg m 2) N 57 continuas (t gu 
sscr e 2 ) N e g || habuere p y g || qua dic, cPar 58 struxisse cSprotii g 
01 quo(d i r m 2) H || distinxerunt ( olim post patres virgula, post vetare 
puncto intercidebant) JHVoss et Gierig || vetuere patres, quae non potuere 
vetari Vind p 33 Botlie , patres, quod n. p. vetari, ex a. Stange 62 cap/tis 
(i eras ) M 63 locuntur M l g, loquuntur cett vulgo 64 tanto magis 
Servius g Mscr Diez 148 e , r ooovrip udlhov Plan 66 cum fieret paries con- 
iunxi, cum fieret, paries distinguunt vulgo 67 notatum est h e 68 primi 

minimo" 

sensistis g Hs vulgo olim 69 uotis 8 cHamb , uoci g Hs 70 nimio e 
71 Saepe (hic ex ubi m 2) jF, Saepe ibi g, Saepe ut g Hs vulgo olim 









Ov. Metam. Lib. IV, v. 55—90. 


131 


inque vices fuerat captatus anhelitus oris, 

„invide“ dicebant „paries, quid amantibus obstas? 
quantum erat, ut sineres toto nos corpore iungi 
aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres? 
nec sumus ingrati: tibi nos debere fatemur, 
quod datus est verbis ad amicas transitus auris.“ 
talia diversa nequiquam sede locuti 
sub noctem dixere 'vale', partique dedere 
oscula quisque suae non pervenientia contra, 
postera nocturnos aurora removerat ignes, 
sol que pruinosas radiis siccaverat herbas: 
ad solitum coiere locum, tum murmure parvo 
multa prius questi statuunt, ut nocte silenti 
fallere custodes foribusque excedere temptent, 
cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant: 
neve sit errandum lato spatiantibus arvo, 
conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra 
arboris: arbor ibi niveis uberrima pomis, 
ardua morus, erat, gelido contermina fonti. 


82 Lact llac Comm in Stat Tlceb III 469’. Ouidius: c Solque pruinosas 
r. s. herbas’. 

88 Scholia in Lucan III 215 Usener: a rege Nino Assiriorum quem Semira¬ 
mis ancilla eius occidit et regnauit. Ouidius 'conueniant [conueniunt cBern 370 
saec X] ad busta Nini’. 


72 Inque uicem g Hs vulgo olim 74? nos toto e l g Hs 75 est 
om ccBersmanni et Rhenov, dei Hs || ad add h 2 || oscula sola g, osc. blanda 
cMoreti 77 Quod tutus uerbis g, Quod d. est nobis (uel uotis sscr ) s || da¬ 
tus es uerbis vel uobis vel nobis g || auris j\ r , aures n cett vulgo 78 ne- 
quicquam g * g || nequicqu. diuersa e g 79 nocte h || uale/ F 80 quique 

r 2 

(corr m 2) N || suae i l F 2 81 Postea e || nocturnas—umbras cBers- 

manni || aur. fugauerat cSenat 83 coire (corr m 2) H, uenere ccPar et 
Ursin , rediere $ Mscr Diez 148 Q || locum (tum murmur i r m 2 )q M || lo¬ 
cum et g || tunc vel cum g 84sg ut i r n, ubi g || in nocte h e g, in 
(uel sub sscr ) nocte cSprotii, sub nocte g || temptant e h, tentant g R II 
statuerunt nocte sequenti g, statuerunt nocte silenti — foribusque exire paternis 
Burm 86 exierant g || claustra ccBonon Berol Dresd Mscr Diez Sant 148 e 
Hs, septa coni idem || relinquunt ( corr H) N g 88 i r H || conueniunt 
(corr m 2) H || conveniantque versu 87 deleto (.NJhhb 1888 , 266) coni Polle 
89 arbor erat F || celeberrima g 90 ardua morus erat in parenth pos 
Ehwald 


9 * 






132 


Pyramus et Thisbe. 


pacta placent; et lux, tarde discedere visa, 
praecipitatur aquis, et aquis nox exit ab isdem, 
callida per tenebras versato cardine Thisbe 
egreditur fallitque suos adopertaque vultum 

pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit. 95 

audacem faciebat amor, venit ecce recenti 

caede leaena boum spumantis oblita rictus 

depositura sitim vicini fontis in unda. 

quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe 

vidit et obscurum timido pede fugit in antrum, 100 

dumque fugit, tergo velamina lapsa reliquit. 

ut lea saeva sitim multa conpescuit unda, 

dum redit in silvas, inventos forte sine ipsa 

ore cruentato tenues laniavit amictus. 

serius egressus vestigia vidit in alto 105 

pulvere certa ferae totoque expalluit ore 
Pyramus; ut vero vestem quoque sanguine tinctam 
repperit, „una duos“ inquit „nox perdet amantes, 
e quibus illa fuit longa dignissima vita, 

nostra nocens anima est: ego te, miseranda, peremi, lio 

in loca plena metus qui iussi nocte venires 
nec prior huc veni, nostrum divellite corpus 
et scelerata fero consumite viscera morsu, 
o quicumque sub hac habitatis rupe, leones! 


102 Servii [ Sergii] Covxment in Donatum (Keil IV 432): leo leaena . . . secun¬ 
dum Ovidium mobile est, qui dixit l Ut lea saeva — unda. || Cledonius Ars 
(Keil V 41): sed et haec lea dicitur: Ovidius libro quarto Metamorphoseos 1 Ut 
lea saeva — unda’. 


91 decedere g Burm vulgo olim || uisa est ccBersm Dresd Senat, quo 
servato versum 92 dei Merkel 92 at aquis Bothe || nox surgit h e g 8 g R 
Mscr Diez Sant 148 e Hs || hisdem N F h 93 Candida cLeidens , Callida 
(uel Candida sscr) cSprotii || thispe F 95 pactaque cBersmanni 97 spu¬ 
mantis 2V R , spumantes n cett vulgo 98 ad undas vel ad undam vel in 

i 2 c 2 

undam g 99 babilona F, babillonia M 100 trepido ex cCantabr Burm 
vulgo olim 101 fugit retro uel. Excerpt Langermanni || relinquit H g 

Burm 103 sine illa e 104 tenuis R || laniauit i r F 105 Tardius 
cCantabr 107 Pirramus h l 108 nox inquit ccRhenov et Senat Hs vulgo 
olim || perdit g 109 Ex quibus l 111 plena metu g |) qui om ( add 
m 2) h || uenire/ (1 res sscr m 2) N || sola uenires cGronov 113 om 
O , i mg m , i l n || uiscera dente l 114 valle, leones Hs 







Ov. Metam. Lib. IV, v. 91—138. 


133 


sed timidi est optare necem“. velamina Thisbes 115 

tollit et ad pactae secum fert arboris umbram, 
utque dedit notae lacrimas, dedit oscula vesti, 

,,accipe nunc ; ‘ inquit „nostri quoque sanguinis haustus!“ 
quoque erat accinctus, demisit in ilia ferrum, 

nec mora, ferventi moriens e vulnere traxit 120 

et iacuit resupinus humo: eruor emicat alte, 

non aliter, quam cum vitiato fistula plumbo 

scinditur et tenui stridente foramine longas 

eiaculatur aquas atque ictibus aera rumpit. 

arborei fetus adspergine caedis in atram 125 

vertuntur faciem, madefactaque sanguine radix 

purpureo tingit pendentia mora colore. 

ecce metu nondum posito, ne fallat amantem, 

illa redit iuvenemque oculis animoque requirit, 

quantaque vitarit narrare pericula gestit; 130 

utque locum et visa cognoscit in arbore formam, 

sic facit incertam pomi color: haeret, an haec sit. 

dum dubitat, tremebunda videt pulsare cruentum 

membra solum, retroque pedem tulit oraque buxo 

pallidiora gerens exhorruit aequoris instar, 135 

quod tremit, exigua cum summum stringitur aura. 

sed postquam remorata suos cognovit amores, 

percutit indignos claro plangore lacertos 

115 om h || thisbe(s add m 2) 31, thispes F 116 se confert cBas 
117 n(o i r m J?itae 31 118 haustum cDresd R 119 sic O g, dimisit 

cett, demittit Hs vulgo olim 120 traxit euulnere ( corr) F 121 Vt iac. e 
Hs vulgo || humi g Hs vulgo olim 122 qua (corr m 2) 1 1| quam si s 123 te¬ 
nuis g, tenues — longe g Hs et de Ov poet p 108 Hartman , tenui — longe cRhenov 

t 2 Sit 2 

124 Etaculatur F 125 aram N 127 Puniceo vel Poeniceo g || tinguet 

H, tin(x i r vi 2) it h, tinxit l g || c(o i r m 2)lore 31, rubore h g 128 posito 
nondum h || ne/(c eras ) 31 130 129 (corr) h 131 uisa 31 3Ierkel, uersam 

g Hs vulgo olim , uisam cett at Jahn || et veram Waddel, et rigua Merkel et 
versa Postgate || cognovit l g Hs || utque 1. et versam cognoscit in a. formam, 
(sic f. i. p. color) haeret an haec sit p 108 Hartman, item ( nisi quod mavult 
iussam) j FrVollmer 132 in(cer ir m 2)tam — (he ir m 2) ret F || e/ret 

rat 2 

N , erret e, errat h g g 133 (D i r)um 31 || pussare (corr m 2) F 

2 

v que 

(c i r m 2ientum h 134 tetroque l || ora e 135 i r m || rigens ex¬ 
horruit Hs 136 fremit 31 l g g Jahn, (tre i r m 2 )mit N 137 memorata g 
138 Perculit g || claroque l 





134 


Pyramus et Thisbe. Venus et Mars. Leucothoe. Clytie. 


et laniata comas amplexaque corpus amatum 

vulnera supplevit lacrimis flettumque cruori uo 

miscuit et gelidis in vultibus oscula figens 
,,Pyrame“ clamavit „quis te mihi casus ademit? 

Pyrame, responde! tua te, carissime, Thisbe 
nominat: exaudi vultusque attolle iacentis!“ 

ad nomen Thisbes oculos a morte gravatos 145 

Pyramus erexit visaque recondidit illa. 

quae postquam vestemque suam cognovit et ense 

vidit ebur vacuum, „tua te manus“ inquit ..amorque 

perdidit, infelix! est et mihi fortis in unum 

hoc manus, est et amor: dabit hic in vulnera vires. 150 

persequar extinctum letique miserrima dicar 

causa comesque tui; quique a me morte revelli 

heu sola poteras, poteris nec morte revelli. 

hoc tamen amborum verbis estote rogati, 

o multum miseri meus illiusque parentes, 155 

ut quos certus amor, quos hora novissima iunxit, 

conponi tumulo non invideatis eodem; 

at tu quae ramis arbor miserabile corpus 

nunc tegis unius, mox es tectura duorum, 

signa tene caedis pullosque et luctibus aptos 160 

semper habe fetus, gemini monimenta cruoris!“ 

139 complexaque g R || amantis s 140 lacrimis suppleuit h || comple- 
uit g, sublevit Adv cr I 25 Madvig || cruor(i ex e m 2) F, cruore l 141 fin¬ 
gens g 142 i mg X 143s# responde i r X m || carissime scripsi post 
Heinsium cum F g , carissima cett o> Plan vulgo || tispe F 144 iacentis 
X iacentes n cett vulgo 145 thispes F || a morte (cf XI ISO XIV15) N 
Ehwald, in morte 31 F l g A, iam morte h e s g RV vulgo 146 Pirra- 
mus l 149s< 7 unam h, un(a ir m 2) F || Hoc manus F g A Plan Hs vulgo, 

He^aejc cett RV || in unam Me manus Hs, in usus hos manus Schepperus, in 

mi 2 

usum hunc m. Francius || est sim || et amor X || hic s l li- || uulnere s 
151 Prosequar probante Burm ccSixian et Dresd 152 rebelli ( corr m 2) 
N 153 om X F, i mg N F' 1 154* Hoc tamen N F 1 g vulgo, Haec 

tamen g, His (sed s i r h) tamen 31 h l g a> t Hec (1 hoc sscr m 2) tam. e, 
Uos tamen g 155 sic F e g vulgo || miseri mei// (1 us pallido atram sscr, 
us eras videtur) 31, miseri(que add m 2) mei/ (i ex us per ras ) N, mise- 
rique meii lliusque li g o» , miseri nostri ill. I, miseri nostrique illiusque s 

156 c(ertu i r )s ora 31, certus i mg m, serus cMoreti Gierig 159 mox est F 
160/189 exstant (sed dimidia pars folii ita abscisa est, ut in folio recto initia 
versuum, in fol verso paucae litt finales supersint) in x 160 caedis et 
pullos luctibus N, caedis et pullosque et l 161 momenta F 



Ov. Metam. Lib. IV, v. 139 -184. 


135 


dixit et aptato pectus mucrone sub imum 
incubuit ferro, quod adhuc a caede tepebat, 
vota tamen tetigere deos, tetigere parentes; 

nam color in pomo est, ubi permaturuit, ater, 165 

quodque rogis superest, una requiescit in urna.’ 

Desierat, mediumque fuit breve tempus, et orsa est Venus et 

dicere Leuconoe; vocem tenuere sorores. T Mars. 

t Leucothoe. 

Hunc quoque, siderea qui temperat omnia luce, Clytie. 

cepit amor Solem: Solis referemus amores! 170 


primus adulterium Veneris cum Marte putatur 
hic vidisse deus: videt hic deus omnia primus, 
indoluit facto Iunonigenaeque marito 
furta tori furtique locum monstravit, at illi 

et mens et quod opus fabrilis dextra tenebat 175 

excidit: extemplo graciles ex aere catenas 

retiaque et laqueos, quae lumina fallere possent, 

elimat (non illud opus tenuissima vincant 

stamina, non summo quae pendet aranea tigno), 

utque levis tactus momentaque parva sequantur 180 

efficit, et lecto circumdata collocat arte. 

ut venere torum coniunx et adulter in unum, 

arte viri vinclisque nova ratione paratis 

in mediis ambo deprensi amplexibus haerent. 


172 Fulgent Mitol II fab VII Helvi’, uirtus corrupta libidine sole teste ap¬ 
paret, unde et Ouidius in [quinto Mare ] metamorfoseon ait: l Uidit [uidet (?] hic 
deus omnia primus’. 

178 elimat — vincant] citat haec Mico (Traube PL aev Car III 284 ) in Opere 
prosodiaco 133, cf ad I 37. 


164 suos tetigere Hs 166 rogis i r rn || urna r. in una N J| requiscit 

(corr m 2) l, requieuit g 168 leuconoe g L Plan Hs vulgo, leucotoe ex levcon°e t 
(o sscr m 1, u t a m 2) F, leucot(h)ce O e l g m, leucothoen m , leuothoe (th 
ex corr ) h, Leucippe Riese 170 Coepit—re/feremus (f eras) M, refera¬ 
mus F h g co 172 /hic (S eras) M 176 ext(e ir m J?)mplo N, extimplo 
(sic saepe) x F e l || gra(ci i r m J?)les F 177 qui — possint g Hs vulgo olim || 
/lumina (f eras) M 179 nec summo e || aranea (a prius i r , alterum ex o) — 
tingno M || aragnea h || tighno F 180 E Vtque (V a m 2) —lebes ( corr 
m 2) M || leuis N, leues cett vulgo || seqntur l 181 arte scripsi (cf Pr SG 
1887, 6) cum M F l g h g (abscisum in x), re^vy Plan, arte (sed sub r nescio 
quae litt evanida) N, apte e l 2 in n g co vulgo, alto Hs 182 Et uenere 
JUT || thorum (1 locum sscr m 2) e 184 deprehensi l 





136 


Venus et Mars. Leucothoe. Clytie. 


Lemnius extemplo valvas patefecit eburnas 185 

inmisitque deos: illi iacuere ligati 

turpiter, atque aliquis de dis nou tristibus optat 

sic fieri turpis: superi risere, diuque 

haec fuit in toto notissima fabula caelo. 

Exigit indicii memorem Cythereia poenam 190 

inque vices illum, tectos qui laesit amores, 
laedit amore pari, quid nunc, Hyperione nate, 
forma colorque tibi radiataque lumina prosunt? 
nempe tuis omnes qui terras ignibus uris, 

ureris igne novo; quique omnia cernere debes, 195 

Leucothoen spectas, et virgine figis in una, 

quos mundo debes oculos, modo surgis Eoo 

temperius caelo, modo serius incidis undis, 

spectandique mora brumalis porrigis horas. 

deficis interdum, vitiumque in lumina mentis 200 

transit et obscurus mortalia pectora terres. 

nec, tibi quod lunae terris propioris imago 

obstiterit, palles: facit hunc amor iste colorem. 

diligis hanc unam; nec te Clymeneque Rhodosque 

nec tenet Aeaeae genetrix pulcherrima Circes 205 

quaeque tuos Clytie quamvis despecta petebat 

concubitus ipsoque illo grave vulnus habebat 


185 extimplo F N l 186 Immisitque M Ehivald, Admisitque m cett 

i 2 

at vulgo 187 ast aliquis Bothe || dedis M || optet ccMoreti et Vratisl, 
rj-C^aro &v Plan || atqui aliquis — optet Hs 188 fieri tristis g 190 in- 

i 2 

diciis vel indicio Hs || cytheria ( corr ui 2) M, cithareia l, cytherea e 
191 qu(i ex e m 2) lesit F, quia lesit e 192 /Laedit (L a m 2, C eras vi¬ 
detur) M, Lesit F y || nunc ovi F 193 calorque l q Hs || radiataque (1 
radiantia sscr m 2) M, laudataque AT, radiantia li 1% Leucotcen F, Leu¬ 
conoen h, Leucotheen g Hs vulgo olim 198 Temperius F g* g, Temporibus 
(<corr m 2) 31, Temp(o i r)rius JV, Temporius g R V 199 que om 31 || brumalis 
AT, brumales n cett vulgo 201 obscur(us ex i m 2) m. corpora e, i pectora 

a 2 

sscr e' 1 203 Obsistit e || amor ipse e y p g 204 hanc solam e g jj cli- 

mineque F, clime neque M, hanc solam . nec nec clymeneque e || clymeneue 
rhodosue g Burui 205 sic g i» vulgo || tenet & ceae 31, tenet (eene i r 
vi 2) A r , eee genitrix e || eoe t i r ( vocab ab a incipiens eras) F -, eoe h l || rrje 
iioae KSpxTjS Plan 206 elicio quamquam l geitie y tenebat |t petebat 
sscr m 2) e 207 ipsosque e l g | habebas e g || ips(a ex o m 2)que — ha¬ 
bebas ( corr m 2) F || Concubitus; quaeque [ipso supplendum videtur J illo g. 




Ov. Metam. Lib. IV, v. 185—228. 


137 


tempore: Leucothoe multarum oblivia fecit, 
gentis odoriferae quam formosissima partu 

edidit Eurynome; sed postquam filia crevit, • 210 

quam mater cunctas, tam matrem filia vicit, 
rexit Achaemenias urbes pater Orchamus isque 
septimus a prisco numeratur origine Belo. 

Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum, 
ambrosiam pro gramine habent: ea fessa diurnis 215 

membra ministeriis nutrit reparatque labori. « 
dumque ibi quadripedes caelestia pabula carpunt 
noxque vicem peragit, thalamos deus intrat amatos, 
versus in Eurynomes faciem genetricis, et inter 
bis sex Leucothoen famulas ad lumina cernit 220 

levia versato ducentem stamina fuso, 
ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae, 

„res“ ait „arcana est: famulae, discedite neve 
eripite arbitrium matri secreta loquendi!” 

paruerant, thalamoque deus sine teste relicto 22c 

„ille ego sum“ dixit, „qui longum metior annum, 

omnia qui video, per quem videt omnia tellus, 

mundi oculus, mihi, crede, places!“ pavet illa metuque 


vulnus habebat Burm, conc. tuque ipse illo — habebas ap Bothium (Vind 
p 179) JHVoss, conc. ipsoque animis vel ipsoque nimis grave v. alebat Bothe, 
conc. ipsoque animi gr. v. habebat Bach. cf234 208 Leucothee {cfad 196) q Hs 

209 adorifere M 210 eurimone F h l q, euridome g, eminone s, hermione R, 
evvouiij cod Par 2849 Planudis 211 uincit l q Hs, ui/cit (n eras) e 212 (R ex 
T)exit JH j) achamenias J\I l, achi(y)meuias h e j( urbis R || isque postea 
add li 11 Orchamus, ipse Riese 213 a prisca numeratur (1 tus sscr n) o. 
beli (li i r n, belli videtur fuisse) H s q, a prisci n. o. beli q || narratur g II 
be/lo e, bolo (corr m 3) l 215 quae fessa cSprotii 217 sic iMT, quad¬ 
rupedes (u alterum ex y n) cett vulgo || gramina pascunt cBersmanni 

u 

218 uices s j) amatus (corr) l 219 eurimones F l , erimones h, erynomes 
e, heusimenes s 1) genitricis F e l q 220 Leucotheen Hs vulgo olim || limina 
cSenat 221 Le(n ex u)ia N, Lenia q, Mollia cGronov || Uersato lenia h, 

a 2 

tenuia versato Hs (| ducentem pollice fila Mscr Diez Sant 148 9 222 Caere F 

224 Arripite F e l q Hs, Abripite h q H m(atri i r m 2) F |) loquenti M h 
ccGoth et Urb Hs 225 Paruer (= Paruerunt) l, Paruerunt cNoricus Hs H 

relicto 8 (o ex corr) M , relictus (corr l 2 ) l q VA 226 emet(c)ior FI q 227 om 
O, i mg m, i l n 228 ocul(u ex i i r m 2) s N U pauet (i mg m 2) om M [1 
mundi oculis, mihi Hs, mundi oculo, mihi Bentley 




138 


Venus et Mars. Leucothoe. Clvtie. 


et colus et fusi digitis cecidere remissis. 

ipse timor decuit! nec longius ille moratus 230 

in veram rediit faciem solitumque nitorem; 
at virgo quamvis inopino territa visu 
victa nitore dei posita vim passa querella est. 

Invidit Clytie (neque enim moderatus in illa 
Solis amor fuerat) stimulataque paelicis ira 235 

vulgat adulterium diffamatumque parenti 
indicat, ille ferox inmansuetusque precantem 
tendentemque manus ad lumina Solis et „ille 
vim tulit invitae u dicentem defodit alta 

crudus humo tumulumque super gravis addit harenae. 240 

dissipat hunc radiis Hyperione natus iterque 

dat tibi, qua possis defossos promere vultus. 

nec tu iam poteras enectum pondere terrae 

tollere, nympha, caput corpusque exsangue iacebas. 

nil illo fertur volucrum moderator equorum 245 

post Phaethonteos vidisse dolentius ignes. 

ille quidem gelidos radiorum viribus artus 

si queat in vivum temptat revocare calorem; 


243sg Priscianus IX 36 (Keil II p 472) sic ergo 'necui nectum’ fecit. Ovi¬ 
dius in IIII metamorphoseon: 'Nec tu iam poteras enectum pondere terrae 
Tollere, nympha caput. 


221) fusi (cf ars 1695) O p g g, fusus m cett vulgo || ct color et fusi 

e 2 

{coli II 601 ) ap Fabrum ep II 71 Schepperus 230 docuit F || 'ille remotus l 
231 faciem ( cfXlV506) N Fe s g vulgo, speciem M hl g g VA Korn || uigorem 
cBersm, decorem cSenat, n(i ex e m 2)torem M, decorem (1 nitorem sscr m 2) e 
233 /uicta (u a m 2) M || dei est posita—querela e || passa est quer. I 234 di¬ 
tiae M, clyciao F, elicio d geitie sscr g) h l g || in illam e g || minus acer in 

illa HAKoch 236 diffamatamque Hs 237 pauentem (uel precantem sscr) 

2 

cSprotii 239 diffodit g 240 i mg N, in imo mg iterauit n || homo M 
tumlu/que (s eras) F || grauis super addit F g || grauem superaddit g cVoss 

241 diuidit cPalat, dissecat Bach || iterque i r e 2 242 qua M h , q( ° i r 
sscr m 2) I j passis ( corr ) h, defossos quo posses/), quo fossos possis depromere 
g, quo possis defossos (defessos alii) cett o> Hs vulgo 243 enectum H F g* g 
Prisc, en e/tum (c eras) M, er ec tum inde m, eiectum (1 erectum sscr m 2) e, 

deiectum vel eueetum vel depressum alia g 244 niphe F 245 Non illo h 
246 Phaethonteos g Plan m vulgo, phet(h)onteos O I g g, phetanteos h, pheton- 
tiados l, phetontheos e, Phaetontiacos Hs 247 gelidis (corr m 2) M 248 ui- 
uos —calores s || tentet cGenevensis Hs vulgo olim |J colorem cBersmanni VA 







Ov. Metam. Lib. IV, v. 229—261. 


139 


sed quoniam tantis fatum conatibus obstat, 

nectare odorato sparsit corpusque locumque, 250 

multaque praequestus „tanges tamen aethera“ dixit. 

protinus inbutum caelesti nectare corpus 

delicuit terramque suo madefecit odore; 

virgaque per glaebas sensim radicibus actis 

turea surrexit tumulumque cacumine rupit. 255 

At Clytien, quamvis amor excusare dolorem 
indiciumque dolor poterat, non amplius auctor 
lucis adit Venerisque modum sibi fecit in illa, 
tabuit ex illo dementer amoribus usa 

nympharum inpatiens et sub Iove nocte dieque 260 

sedit humo nuda nudis incompta capillis 


252 Priscianus IX 41 (Keil II p 477): ergo c liqueo licui’ et c langueo langui’ 
pares habent in praeterito et in praesenti syllabas, corripiunt enim paenultimas 
praeteriti, idque usus comprobat. Ovidius in VI [291] metamorphoseon: ‘lnpo¬ 
sito fratri moribunda [moribundo GLK) relanguit ore’, idem in IIII: 
"nectare corpus Delicuit’ [sic H 2 Lips 1 Eri 2, deliguit H, dilicuit cett]. idem 
in VII [381]: ‘Delicuit [sic dilicuit cett ] stagnumque suo de nomine fe¬ 
cit’. || ib IX 55 (Keil p 491 ): "liqueo licui’, ex quo "liquesco’inchoativum. Ovi¬ 
dius in IIII metamorphoseon: "Protinus inbutum — Delicuit [sic R, Dilicuit 
BDHGLK ] terramque suo madefecit [malefecit GLK] odore. 


249 fatum tantis e, vanis fatum Hs || cona/tibus (n eras ) N 250 ado¬ 
rato ( corr ) 31, odorifero g || spargit g Hs vulgo 251 post questus l, 

p questus (’ a m 2, p alias = post) F, perquestus ( post per ras h) h e g, con¬ 
questus mg ed Vincent 1555 253 Delicuit N e g c» vulgo, Delituit (t prius ex 

c m 2, c eadem sscr) 1, Delituit (1 cuit sscr m) M h l g, Dilicuit plerique codd 

fe 2 

Prisciani Merkel 2 . sed cf Thesaur LL sub voce || made/ cit (madescit fort fuit) F 

1 At 2 

254 rad. auctis cThuan 255 (T i r m 2, A eras)urea 31 256 Ad e || clytiem e, 

clitiem 31, clicien N l , glicien g 257 Iudiciumque (corr m 2) 31 258 in illam e 

i * 1 

260 Ny(i)mpharum inpat(c)iens m n e h g (» vulgo , Nymph. patiens F, Nimpharum 

i 2 

patiens O l g, Nimpharum paciens cLeidVoss51, nimborum patiens cZidichemianus, 
et e coni Bentley , Siluarum inpatiens g || lymphatum patiens Spengel, nympha 
operum inpatiens Adv cr II 82 Madvig, nymphaei imp. Merkel 1 , nympha parum 
pat. Merkel 2 , nympha larum inp. Zingerle, Lympharum inpat. unus Heinsianus 
et e coni Leipzig St VII271 Holland, nympha sui inpat. Bull des Human Frang 
1894 No 1 Tournier || Desinit in hoc versu folium antiquum codicis F, se¬ 
quuntur duo folia recentia (IV 261/701) = f 261 nuda humo h || uiridis 
incompta cGronovii, madidis inc. ed Vincent JHVoss 







140 


Salmacis. 


Salmacis. 


perque novem luces expers undaeque cibique 
rore mero lacrimisque suis ieiunia pavit 
nec se movit humo: tantum spectabat euntis 

ora dei vultusque suos flectebat ad illum. 265 

membra ferunt haesisse solo, partemque coloris 

luridus exsangues pallor convertit in herbas; 

est in parte rubor violaeque simillimus ora 

flos tegit, illa suum, quamvis radice tenetur, 

vertitur ad Solem mutataque servat amorem/ 270 

Dixerat, et factum mirabile ceperat auris; 
pars fieri potuisse negant, pars omnia veros 
posse deos memorant: sed non et Bacchus in illis. 

Poscitur Alcithoe, postquam siluere sorores, 
quae radio stantis percurrens stamina telae 275 

‘vulgatos taceo’ dixit ‘pastoris amores 
Daphnidis Idaei, quem nymphe paelicis ira 
contulit in saxum (tantus dolor urit amantes); 
nec loquor, ut quondam naturae iure novato 

ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon. 280 

te quoque, nunc adamas, quondam fidissime parvo, 


275 Eberhardus Bethuniensis Graecism X 65 Wrobel : Quae stantis stri¬ 
gilis [strigili lege ] perc. stamina telae. 

279sg Conr de Mure p 266 ed Basi Nec loquar—fuerat modo — fe¬ 
mina Sithon. 

281sg ib p 118 : Te quoque — fidissime paruo Cerine (sic), Ioui. 


r 

262 decem menses cBersmanni 263 meo M || pascit (1 pauit sscr 
m 2) e 264 sq spectauit l || eunt(is i r m 2) N , eunti(s add m 2) M, euntem 
ore diem ccCantabr et Bersmanni 265 i mg N || d(ei i r m 2) M 266 he- 
siso (corr m 2) h || partesque s || partemque doloris Mnevios 1894, 60 Damste || 
versum 267 corruptum esse putat Vollmer 268 in/parte M 269 illa sua N 
271 miserabile g cSprotii || auris (1 omnes 1 aures duabus manibus sscr n) 
N, omnes m g g cSprotii, aures M cett vulgo 272 uero(s add m 2) M 
273 non et O e g l g m Hs, non est h ii f P g John, non es 8 274 Al¬ 

cathoe citat ad Hor c I 32, 1 Bentley, 'A/.xoO-dg Plan 275 percurr(e i r 
m 2)n(s i r m 2) N 276 amoris /’ 277 Daphnidi sidaei (corr m 2) M , 

Daphnidis dei /|| Diipnidis h l, Dapnydis e || nymphae M g, 8v r) xard tu os 
vtiufprjg fdor/aUSos dgyrj eis tifrov uerrjveyxev Plan || Idaeae—paelicis Hs 
278 Transtulit g || amantem f 279 (N i mg m 2) Ec —quandam (corr) 
XI loquar f Conr de Mure 280 fuerat l g Conr de Mure, fieret $ \\ phiton 
g , siton g, scvthon g VA post Micyllum Hs 281 adama,s (n eras) M H 
parue N 







Ov. Metam. Lib. IV, v. 262—305. 141 

Celmi, Iovi largoque satos Curetas ab imbri 
et Crocon in parvos versum cum Smilace flores 
praetereo dulcique animos novitate tenebo. 

unde sit infamis, quare male fortibus undis 285 

Salmacis enervet tactosque remolliat artus, 
discite! causa latet, vis est notissima fontis. 

Mercurio puerum diva Cythereide natum 
naides Idaeis enutrivere sub antris; 

cuius erat facies, in qua materque paterque 290 

cognosci possent; nomen quoque traxit ab illis. 

is tria cum primum fecit quinquennia, montes 

deseruit patrios Idaque altrice relicta 

ignotis errare locis, ignota videre 

flumina gaudebat studio minuente laborem. 295 

ille etiam Lycias urbes Lyciaeque propinquos 

Caras adit: videt hic stagnum lucentis ad imum 

usque solum lymphae; non illic canna palustris 

nec steriles ulvae nec acuta cuspide iunci: 

perspicuus liquor est; stagni tamen ultima vivo soo 

caespite cinguntur semperque virentibus herbis. 

nympha colit, sed nec venatibus apta nec arcus 

flectere quae soleat nec quae contendere cursu 

solaque naiadum celeri non nota Dianae. 

saepe suas illi fama est dixisse sorores: 305 

285^2 Conr de Mure ed Basp 255: 'Unde sit infamis, quare male son¬ 
tibus— remolliat artus’ || Johann Saresb Policrat V 10 (I p 329) \ fons Sal¬ 
macis infamia mollitiei insignis. 

282 Celmi esse in ccBerol et Rhenov testatur Jahn, 'Celmi videtur re¬ 
ponendum, quomodo et Scaliger in ora codicis sui notarat ’ Hs, Celme A L oj 
P lan, Cerine Conr de Mure || satus f l || curetes l, eurethas f || ab imbre 
g g 283 T(e om) crocon M || crocon i r h 2 , crocum l || smilace g A Regius, 
Similicace Y, mi(y)lace O l e g g L Plan , conmilace p , salmace (i r h 2 ) f h 2 , 
milase s, micale cSprotii || in patrios — flores (i e patriae suae , Ciliciae ) ad 
Sen Troad 594 Bothe 284 praetere(o i r m 2) M 285 sq male sontibus 

Conr deMure || unde sit, ut famosa mares m. f. u. Salmacis enervet ap Fabrum 
(II epist 71) Schepperus || quasi si male Bentley 286 tactuque cThuan , tac¬ 
tosque emolliat / s cSprotii 288 cythereid(e ex a m 2) M, cithareide l 
289 Nayades /, Naiades g 295 labores g 296 propinquas (1 quos sscr e 2 ) 
Ji e g R 297 Carras g* f g g 298/803 exstant in p 298 nymphae 

i nim 2 

(1 1 sscr tn) p 31, limphe e || palastris (corr) p 299 Non steriles e g || acute 

a 2 

(corr) p 304 naydum N || non vota Rs 






142 


Salmacis. 


„Salmaci, vel iaculum vel pictas sume pharetras, 
et tua cum duris venatibus otia misce!“ 
nec iaculum snmit nec pictas illa pharetras 
nec sua cum duris venatibus otia miscet, 
sed modo fonte suo formosos perluit artus, 
saepe Cytoriaco deducit pectine crines 
et, quid se deceat, spectatas consulit undas; 
nunc perlucenti circumdata corpus amictu 
mollibus aut foliis aut mollibus incubat herbis; 
saepe legit flores, et tunc quoque forte legebat, 
cum puerum vidit visumque optavit habere, 
nec tamen ante adiit, etsi properabat adire, 
quam se conposuit, quam circumspexit amictus 
et finxit vultum et meruit formosa videri, 
tunc sic orsa loqui: „puer o dignissime credi 
esse deus, seu tu deus es, potes esse Cupido, 
sive es mortalis, qui te genuere, beati 
et frater felix et fortunata profecto, 
siqua tibi soror est, et quae dedit ubera nutrix: 
sed longe cunctis longeque beatior illa, 
siqua tibi sponsa est, siquam dignabere taeda! 
haec tibi sive aliqua est, mea sit furtiva voluptas, 
seu nulla est, ego sim, thalamumque ineamus eundem!“ 
nais ab his tacuit, pueri rubor ora notavit 
(nescit enim, quid amor), sed et erubuisse decebat. 330 


307/08 om h, v 308 i mg add h 2 307 i r N || miscet (corr m 3} 
308 Non iaculum e h 2 g 308/00 om p, i l add fi 3 1| Non sua/ 310 suos e || 
proluit l g, abluit 8 311 Cytoriaco ccPar et Rhenov Regius vulgo, cy(i)theriaco 

£ <J S Plan co, cythariaco Nf cyth(se ex corr, fort m /)riaco M, cithareaco h 
citharaico l, cliyteryaco e || diducit Scaliger 312 Et quod h 316 dei Hs |l 
optabat N 317 sq etsi —conposuit dei (cf Opp V 310 Ritschl) Gruppe || Non 
tamen e h | etsi(c eras) N 318 Qui se comp. /|| circumspectet N 310 fin¬ 
git l 320 Tunc JX h f g Hs, Tum cett Bothe || puero ( corr n) $ N || dignis- 

sima £ || puer/ dignissim(e i r m 2) M 322 es — beati ir N 323 frater 
ccBas Medie et Noric Hs vulgo, frater i r (mater fuit) l 3 , mater A 01 Plan 
325 Se(d i r m 2) M || beatior (i r h 2 ) illa est h l g o>, potentior illa est 
(1 beatior sscr e 2 ) e cunctis cunctisque potentior illis cBoschianus, cunctis 
longeque potentier illis Hs vulgo olim 326 Est siqua / 328 Sed nulla 

£ M, si ea n. £ 3 , 1 si 1 seu i mg m, Si nulla N g 320 ab iis / 330 Nescit 

quid sit amor g* f $ || ora not Nescia quid sit amor Excerpta Calandrae 
Const Fanensis || et om h l erubuisset ( corr m 3) fi 


310 


315 


320 


325 







Ov. Metam. Lib. IY, v. 306—351. 


143 


hic color aprica pendentibus arbore pomis 
aut ebori tincto est aut sub candore rubenti, 
cum frustra resonant aera auxiliaria, lunae, 
poscenti nymphae sine fine sororia saltem 

oscula iamque manus ad eburnea colla ferenti 335 

„desinis? an fugio tecumque“ ait „ista relinquo ?“ 

Salmacis extimuit „loca“ que „haec tibi libera trado, 

hospes“ ait, simulatque gradu discedere verso, 

tum quoque respiciens, fruticumque recondita silva 

delituit flexuque genu submisit, at ille, 340 

scilicet ut vacuis et inobservatus in herbis, 

huc it et hinc illuc et in adludentibus undis 

summa pedum taloque tenus vestigia tingit; 

nec mora, temperie blandarum captus aquarum 

mollia de tenero velamina corpore ponit. 345 

tum vero placuit, nudaeque cupidine formae 

Salmacis exarsit: flagrant quoque lumina nymphae, 

non aliter quam cum puro nitidissimus orbe 

opposita speculi referitur imagine Phoebus; 

vixque moram patitur, vix iam sua gaudia differt, 350 

iam cupit amplecti, iam se male continet amens. 


331 arbore (po i r m 2)mis N, arb. malis (sed cf III 483) e h p q R 
330 sic (cf Thes II p 4, 47) cum optimis libris Hs, signum interr alterum pos 
idem || Desinis an 31 q V, Des. aufugio (t sscr m 2) N, Des. aut fugio q* 
f q Jalm vulgo || que om f 337 traddo JV, tradum p 338 simul atque 
(corr) p 339 Tunc quoque h 340 Delicuit R || flexuque ad Lucr 

II u 

p 263 Laclim, flexoque (supra o rasura, flexoque videtur fuisse) JST, flexaque 
fl, flexoque 31 q* f q VA, flexumque g q R vulgo olim, flexumque (uel 
flexoque sscr) s, ra ydvaxa xauyaoa Plan 341 Scilicet ut uacuis et inobs, 
cSenat R Merkel , Scii. (Siclicet V ) ut uacuus (is ex us per ras 31) et inobs. 
O e q V, Scii, ut uacuis (et om) inobs. h, Vt puer ut uacuus et (ut /) inobs. 
I f Plan, Vt puer ut uacuis et inobs. g, Vt puer et uacuus et inobs. g, At 
puer ut (vel et) uacuis (vel uacuus) et inobs. q, Ut puer et uacuis et inobs. 
ed Colon 1564, et puer et vacuus et inobs. Bersmannus, ut puer et uacuis ut 
inobs. Hs vulgo olim, ut puer, ut vacuis non obs. p 109 Hartman 342 Huc 
it nunc illuc cSprotii 343 talo(que i r m 2)H 31 344 bland(ar i r m 2)um h 

345 corpora (corr m 3) 31 346 placuit p 31 R Korn, stupuit (i r n, placuit 

sscr m 3) n $* q vulgo olim, ostupuit /, obstupuit Hs || uisaeque q || formae] 
fuime (vel furme?) I 347 flagrat (corr m 2) l || nymphae(e) N h f q, nym¬ 
phes e l q, nymphis /J, nymphi/(s eras) 31, flagrat —nymphe (cf XIV 847) 
cLeidens 349 re/feritur (f eras ) 31, refertur l q || Phoebus] sic (non Phoebi) 
cum cett fi 350 uix et sua s || (di i r)ffert N 





144 


Salmacis. 


ille cavis velox applauso corpore palmis 
desilit in latices alternaque bracchia ducens 
in liquidis translucet aquis, ut eburnea siquis 
signa tegat claro vel candida lilia vitro. 

„vicimus et meus est!“ exclamat nais et omni 
veste procul iacta mediis inmittitur undis 
pugnantemque tenet luctantiaque oscula carpit 
subiectatque manus invitaque pectora tangit 
et nunc hac iuveni, nunc circumfunditur illae: 
denique nitentem contra elabique volentem 
inplicat, ut serpens, quam regia sustinet ales 
sublimemque rapit: pendens caput illa pedesque 
adligat et cauda spatiantes inplicat alas; 
utve solent hederae longos intexere truncos, 
utque sub aequoribus deprensum polypus hostem 
continet ex omni dimissis parte flagellis, 
perstat Atlantiades sperataque gaudia nymphae 
denegat, illa premit commissaque corpore toto 
sicut inhaerebat, „pugnes licet, inprobe“ dixit, 

„non tamen effugies! ita di iubeatis! et istum 
nulla dies a me nec me deducat ab isto! “ 
vota suos habuere deos; nam mixta duorum 
corpora iunguntur, faciesque inducitur illis 

354 sq . 358 cf Martialis IV 22, 4—5 et 8. 

352 caui(s i r m 2) 31 || a plauso f h || applauso pectore g Hs 353 bra¬ 
chia iactans (uel ducens sscr cSprotii) e g cSprotii , br. uoluens / 355 Stagna 

(corr) f || tegit l || puro uel e s g R 356 Uincimus g || et me(us i r 
m 2) h || en meus g Hs || meus es g || en, meus en es, clamat in Bibi Diez 
1075 Hs 35S Pugnacemque g Hs vulgo olim , Pugnantesque (sic R) manus 

inuitaque osc. c. ( cf359 ) fi 31 || tenet iuuitoque <j || luctantiaque (omnia praeter 

i ni 2 

ta i r m 2) X 359 inuictaque vel invectaque g 360 iuuenis e || cir¬ 
cumflectitur g 361 luctantem contra g 362 quem ccSenat et Goth || con¬ 
tinet s, sustulit cSenat 363 Sublimenque 31, Sublatumque cSprotii |[ ille g 
cSprotii 364 impedit alas Hs 366 365 (corr m 2) e 365 \ tquo e g y 
intexere ramos g 366 Vtue VA || polibus /?, pulypus Const Fanensis 
367 dimissis e f g vulgo, de missis /J, demissis O h l g ro 369 commissa¬ 
que g Hs vulgo, dimissaque O f g R, demissaque g* g 370 S(ic i r 

m 2 )ut X 371 effugies o/di (o i r m 2, d partim i r, 1 ita dii i mg) iube- 

ut 2 . . 

atis et 31 || ut istum e l g 372 deducat A RV Riese, diducat f g A John 

1 tetigere 2 

vulgo , seducat g Hs 373 Vota sua / 1 tetigere l g R, habuere 31 


355 


360 


365 


370 






Ov. Metam. Lib. IV, v. 352—393. 


145 


una, velut siquis conducat cortice ramos, 375 

crescendo iungi pariterque adolescere cernit. 

sic ubi conplexu coierunt membra tenaci, 

nec duo sunt sed forma duplex, nec femina dici 

nec puer ut possit neutrumque et utrumque videtur. 

ergo ubi se liquidas, quo vir descenderat, undas 3S0 

semimarem fecisse videt mollitaque in illis 

membra, manus tendens, sed iam non voce virili 

Hermaphroditus ait: „nato date munera vestro 

et pater et genetrix, amborum nomen habenti: 

quisquis in hos fontes vir venerit, exeat inde 385 

semivir, ut tactis subito mollescat in undis.“ 
motus uterque parens nati rata verba biformis 
fecit et incesto fontem medicamine tinxit.' 

Finis erat dictis, et adhuc Minyeia proles 
urget opus spernitque deum festumque profanat, 390 

tympana cum subito non apparentia raucis 
obstrepuere sonis, et adunco tibia cornu 
tinnulaque aera sonant et olent murraeque crocique, 

378 sq Respexit fort Lact De ave Phoen 163 : femina (seu sexu) seu mas est 
sive neutrum [sic Brandt, masculus incertum seu femina siue neutrum Birt] j| Jo- 
hann Saresb Policr V 10 (I p 329): ( hermaphroditus sc) sic utriusque sexus 
ostentat imaginem, ut neutrius retineat veritatem. 

375 sq conducit l g, conducto cortice cMedic || certat g, cernat g || si 
quis conducta cortice—cernat Hs et Capoferreus 378 om 31, i mg ni j| Non 
duo ccSprotii et Ups || sunt sed(t) JX m f g, sunt et fi ccBonon et Senat Hs 
vulgo olim 379 neutrumque li e l g, nec utrum que fi R, ne/(c eras) utrum¬ 
que O, ne utrumque f, necutrumque fort recte Yollmer || et om l || uidetur 
A «>, uide/tur (n eras) 31, uideri g, SoxeZv Plan || ut possint — uidentur Hs 
vulgo olim 380 desenderat l 382 et iam g || iam non N f g g* g, non 
iam /3 31 || non iam non cBersmanni || uoce om (i mg m 2) X 383 i mg 
X || Herma—fronditus h 384 O// (O i r m 2) — habenti (ex adendi, fort 
m 2) 31, <1 ndxeQ xai ugreo xai freol Plan 386 385 (corr n) fi O 385 ex¬ 
eat idem l cMedic 386 ut tactis (ut explicative dictum *= sofern n&mlicK cf 
III 361 IV 751 XII409) fi 31, et tactis cett m vulgo || ab undis vel ut undis Hs 
387 data fi, (r i r)ata 31 1| rata uota g Hs vulgo olim 388 incesto fi cMedic 
Merkel, ince(r i r m 2)to 31, ince(rt i r m 2 )o N, incerto g* f g g oy vulgo olim, 

ingesto Riese || f/ontem h 389 dictis et (cf XIII 38) F N h l g g vulgo 
s 3 

olim, dicti sed 31, dicti sed fi, dictis . sed R Merkel vulgo || minyeia g Hs 
vulgo, mynieya e, mynia fi, minyia N, myneia 31, mineia f l g o), rneneia h 
392 Ob(strepuere i r m 2) H || sonis(cum i r m 2) ad. h 393 Tinnula(que 
om) h || aera tonant Bentley || et olent (cf X 729) fi 31 h l f g g VA, re- 
Ovid Metam. 19 







146 


Salmacis. Athamas et Ino. 


Athamas 
et Ino. 


resque fide maior, coepere virescere telae 

inque hederae faciem pendens frondescere vestis. 395 

pars abit in vites, et quae modo fila fuerunt, 

palmite mutantur; de stamine pampinus exit; 

purpura fulgorem pictis accommodat uvis. 

iamque dies exactus erat tempusque subibat, 

quod tu nec tenebras nec posses dicere lucem, 400 

sed cum luce tamen dubiae confinia noctis: 

tecta repente quati pinguesque ardere videntur 

lampades et rutilis conlucere ignibus aedes 

falsaque saevarum simulacra ululare ferarum. 

fumida iamdudum latitant per tecta sorores, 405 

diversaeque locis ignes ac lumina vitant, 

dumque petunt tenebras, parvos membrana per artus 

porrigitur, tenuique includunt bracchia penna; 

nec qua perdiderint veterem ratione figuram 

scire sinunt tenebrae, non illas pluma levavit, 410 

sustinuere tamen se perlucentibus alis 
conataeque loqui minimam et pro corpore vocem 
emittunt peraguntque leves stridore querellas 
tectaque, non silvas celebrant lucemque perosae 
nocte volant seroque tenent a vespere nomen. 415 

Tum vero totis Bacchi memorabile Thebis 
numen erat, magnasque novi matertera vires 

dolent N e s g B vulgo, et halant Hs || myrraeque O e, mirreque h l 
395 Inque hederam pendens uestis frondescere coepit cGronovii 396 abiit 
h || in frondes (i uites sscr e 2 ) e l g || dedere (uel fuere sscr) cSprotii 
397 dest/amine M 398 fictis (coli 404) Bothe 400 posses A co Biese, possis 
h e q vulgo || lumen h 403 collucere ccThuan et Urbinas TIs vulgo , collucent 
A a> } lucentes Hs || lampades (ut r. collucent i. aedes!) conieci 405 sub tecta g 
406 lychnos ac Hs 407 latebras <j g Hs vulgo olim 408 tenuesque g* f s 

3 

f/ g (o Jahn || includunt A BA, includunt fi, includent V, includit cBernegg 
Merkel vulgo || penna fi O g, penne(se) g* f sg g <0 Jahn , pinna Merkeljvulgo [[ 
tenuique inducit br. penna Hs vulgo olim, tenuesque inducunt br. pennae Bacli, 
tenuisque includit br. penna (coli II376) NJhbb 1859,572 Suchier || sic interpretor 
locum: sorores includunt bracchia tenui penna i e (cf V 189 VII 529) 'bracchui 
sororum tenui penna includuntur 410 leuabat 1 1| non illam pluma figuram f 

412 minimam et M Korn, minimam // (et eras) fi, minimam pro N g* fg o, vulgo 

413 leu(i i r, es eras) JV, leui g Hs vulgo olim || qucre/las M 414 Tectaque 
pro siluis g || celebrant i r h 3 415 trahunt cJunianus Hs milgo olim 
416 Tum (1 cum i vig) M || uenerabile Pr Meiss 1896 JGilbert 417 No¬ 
men s ccBerol et Dresd 




Ov. Metam. Lib. IV, v. 394—437. 


147 


narrat ubique dei de totque sororibus expers 
una doloris erat, nisi quem fecere sorores. 

Adspicit hanc natis thalamoque Athamantis habentem 420 

sublimes animos et alumno numine luno 
nec tulit et secum c potuit de paelice natus 
vertere Maeonios pelagoque inmergere nautas 
et laceranda suae nati dare viscera matri 

et triplices operire novis Minjeidas alis: 425 

nil poterit luno nisi inultos flere dolores? 

idque mihi satis est? haec una potentia nostra est? 

ipse docet, quid agam (fas est et ab hoste doceri!), 

quid que furor valeat Penthea caede satisque 

ac super ostendit: cur non stimuletur eatque 430 

per cognata suis exempla furoribus Ino?’ 

Est via declivis funesta nubila taxo: 
ducit ad infernas per muta silentia sedes; 

Styx nebulas exhalat iners, umbraeque recentes 

descendunt illae simulacraque functa sepulcris. 435 

pallor hiemsque tenent late loca senta, novi que, 

qua sit iter, manes, Stygiam qua ducat ad urbem, 


428 Joh Saresb Policr VII1 (II 94): licet et ab hoste doceri sapientis ani¬ 
mus non detrectat. 


418 tot(que om) h 420 thalamis—habente(m i r m 2) AT|| adamantis 
(corr m 3) l || habentem add h 2 421 sublimes oculos s g || alumno /5 M 
ccRhen et Vatie Hs, reo roogli/M Oeqj Plan, alum(p)ni AT q* f g o> John 
422 Non tulit VA [| poterit g 423 inuertere (corr m 3) l 424 lacerandas 

1 e 2 

/5 || matri—nati e 425 Minyeidas Hs vulgo, myniides M, myniides 8 mi- 

d 2 

nyides AT, mynieyas e, mineides h g , mineidas f g ro, meneidas l, MivrjiaSas 
Plan 426 Nec (corr P) poterit e l g || et nisi l || in ultos (1 mu vel si¬ 
mile aliquid sscr m 2) M, inult(os i r m 2) N, multos g g || ferre dol. cPhenov 
427 Iamquo (I Id sscr m 2) michi e, idne mihi Hs 429 pentheia cSenat 
A, penthsea V 430 A(c ex d) super (ost i r m 2)endit AT || simuletur 

a 2 

(corr m 3) fi, simi/letur (stimuletur i mg m 2) M , stimuletur e, stimulatur g 
431 Per cognita f || sororibus AT g A 432 sq funesta (1 que sscr m 2) e || 
quae ma3Sta nubila taxo Ducit Burm || peruehit ad infernas g || per multa g 
435 ill(u ex a)c AT 1 a sscr n, illic ccDresd et Vrat || functaque p 436/38 dei 

I net 2 

(cfVIII 790sq) Polle 436 tenet h l g, tenent e || nouique i r n 437 qua 
fit Hs || quod (i r m 2) ducat ad ur,bem i r m 2) H || qu(od ex a m 2) fi H 
quod ducit e f g Hs, quod ducat h g q co || ad umbram cRhenov 

10* 







148 


Athamas et Ino. 


ignorant, ubi sit nigri fera regia Ditis, 
mille capax aditus et apertas undique portas 

urbs habet, utque fretum de tota flumina terra, 440 

sic omnes animas locus accipit ille nec ulli 

exiguus populo est turbamve accedere sentit. 

errant exsangues sine corpore et ossibus umbrae, 

parsque forum celebrant, pars imi tecta tyranni, 

pars aliquas artes, antiquae imitamina vitae. 445 

[exercent , aliam partem sua poena coercet] 

sustinet ire illuc caelesti sede relicta 

(tantum odiis iraeque dabat) Saturnia luno. 

Quo simul intravit sacroque a corpore pressum 
ingemuit limen, tria Cerberus extulit ora 450 

et tres latratus semel edidit, illa sorores 
Nocte vocat genitas, grave et inplacabile numen, 
carceris ante fores clausas adamante sedebant 
deque suis atros pectebant crinibus angues. 

quam simul agnorunt inter caliginis umbras, 455 

surrexere deae; sedes scelerata vocatur: 

viscera praebebat Tityos lanianda novemque 

iugeribus distractus erat; tibi, Tantale, nullae 

deprenduntur aquae, quaeque inminet, effugit arbor; 

aut petis aut urges rediturum, Sisyphe, saxum; 460 

volvitur Ixion et se sequiturque fugitque; 

438 dei Hs || di/tis p 441 accipit ipse N || locus om h 442 tur- 

1 et 2 

bam/ue 31, turbamque l g, nec turbam g || accrescere Dziatzko 444 cele¬ 
brat g 445 alias g Hs vulgo olim || arces g || antiqua Gnesotto |j imitamina 
formae (uel uitae sscr) s 446 om A R, habent g et i mg n e 2 h 3 , dei Hs |1 
def Vinci Ov p 38 Bothe, p 22 Gnesotto , RhMus LVI 340 Helm; sed cf Aen VI 

tre 2 

543 . lacunam post 445 statuit Bentley 449 a om p 31 450 Ingemuit 

P, Intremuit (uel Ingemuit sscr) cSprotii, Intremuit e h g, Contremuit g 
451 semel A, simul g l 3 g Plan co vulgo 454 (p i r m 2)ect(e i r m 2)bant 
H, spectabant g || atrox f |) cumque suis atros Merkel 2 1| pexabant Hs 455 si¬ 
mulae i r m J?)norunt 3> r , agnorant ccRhenov et Senat 456 voce quae est 
vocatur in suspicionem adducta patebat vel videtur temptat in schedis Kom 

1 us 2 y 

457 prebeba/t (n eras) 31 1[ tytios 31, titi(o ex u m 2) s p, ti(y)tius N h, tytios e, 

V 3 

titeius g , tytis / ticios laniata l 458 distractus A m Jahn , distentus l g Hs 
vulgo 459 Deprehenduntur g* } depraedantur Crepund II16 Gebhardus || ef¬ 
fugit iminet f |j arbor A w, arbos e g vulgo 460 rediturum p O h e g Plan 
R V Riese, r(edi ex corr m iturum l, ruiturum m f g A Hs vulgo 461 ision / R 







Ov. Metam. Lib. IV, v. 488—484. 

molirique suis letum patruelibus ausae 
adsiduae repetunt, quas perdant, Belides undas. 

Quos omnes acie postquam Saturnia torva 
vidit et ante omnes Ixiona, rursus ab illo 
Sisyphon adspiciens C cur hic e fratribus inquit 
‘perpetuas patitur poenas, Athamanta superbum 
regia dives habet, qui me cum coniuge semper 
sprevit?’ et exponit causas odiique viaeque, 
quidque velit: quod vellet, erat, ne regia Cadmi 
staret, et in facinus traherent Athamanta furores! 
imperium, promissa, preces confundit in unum 
sollicitatque deas: sic haec Iunone locuta 
Tisiphone, canos ut erat turbata capillos, 
movit et obstantes reiecit ab ore colubras 
atque ita ‘non longis opus est ambagibus’ inquit: 
‘facta puta, quaecumque iubes! inamabile regnum 
desere teque refer caeli melioris ad auras!’ 
laeta redit luno, quam caelum intrare parantem 
roratis lustravit aquis Thaumantias Iris. 

Nec mora, Tisiphone madefactam sanguine sumit 
inportuna facem fluidoque cruore rubentem 
induitur pallam tortoque incingitur angue 
egrediturque domo. Luctus comitatur euntem 


149 


465 


470 


475 


480 


463 Assidue h g || perdant £ O e g RV vulgo, perdunt hl f g [I 
(b ex u)elides M, be/lides (1 eras) N || assidue regerunt, quas perdunt Dan 

j 2 _> 

Heinsius 464 acie 31, facie l g s g || postquam facie h f 465 isiona / R 
466 fratribus unus cGoth Plan 467 athamante (corr m 2) M , achamanta l 

9 

eKlt ~ 

468 cum i r n 469 Spernit e g 470 quod uellat (sic) // p H era/t N 471 ut 

in f. g || adamanta g, athamant(a e corr, a i mg ) 31, achamanta l j| furo¬ 

res 0 31 g* f g g Plan Ehwald, (sor i r) ores N, sorores g Hs vulgo 
472 praemissa ( corr m 3) praece/s (p eras) fi 473 vix haec JJHartman 
474 (item 481) Tesiphone g his, Thesyphone e f || canos ut erat e li f gVA 
vulgo, ut erat (errat (?) canos (? O l R 475 deiecit g || colubrses 31, cobras 
(corr m 2) h, colubros / g 476 non opus est longis l || infit cPal Hs vulgo 

olivi || amb. uti g 478 teque fer f 480 thamantia/ (s eras ) 0, thau- 

mantia/ (s eras ) 31, ta(um ex co?r)anuas h 482/543 exstant in x 482 flu- 
uidoque l r, fuluidoque / || "rubentem" cruore h || madentem ccLeid et Medie 

483 pallam 1 1| recingitur l, incignitur (corr m 2) 31, accingitur $ || angue i r (1 em 
i mg) tn || tortum que accingitur vel incingitur anguem Hs 484 comitur 
(corr m 2) 31, comitantur g Hs vulgo olivi 





150 


Athamas et Ino. 


et Pavor et Terror trepidoque Insania vultu; 4 S 5 

limine constiterat: postes tremuisse feruntur 

Aeolii pallorque fores infecit acernas 

solque locum fugit, monstris exterrita coniunx, 

territus est Athamas, tectoque exire parabant: 

obstitit infelix aditumque obsedit Erinys 490 

nexaque vipereis distendens braccbia nodis 

caesariem excussit: motae sonuere colubrae, 

parsque iacent umeris, pars circum pectora lapsae 

sibila dant saniemque vomunt linguisque coruscant. 

inde duos mediis abrumpit crinibus angues 495 

pestiferaque manu raptos inmisit; at illi 

Inoosque sinus Athamanteosque pererrant 

inspirantque graves animas nec vulnera membris 

ulla ferunt: mens est, quae diros sentiat ictus. 

attulerat secum liquidi quoque monstra veneni, 500 

oris Cerberei spumas et virus Echidnae 

erroresque vagos caecaeque oblivia mentis 

et scelus et lacrimas rabiemque et caedis amorem, 

omnia trita simul; quae sanguine mixta recenti 


494 Chai-isius List Gr I (Keil I 81): Sibilus dici oportet... sed et neutro 
genere quidam dixerunt, ut Ovidius: Sibila dant saniemque vomunt’. 


485 atque tremor g || Terror, trep. I. vultu Limine const. vir doctus ap 
Jahnium 486 feruntur ex corr (refertur vel referunt fuit) l 3 , uidentur 
cBerol 487 om fi, i l et iterum i mg add fi 3 || acernos fi 3 , eburnas 
probante Burm g, Avernus Merkel 488 locum refugit cBersmanni || exter¬ 
rita coniunx "monstris h || et territa fi, est territa e g Bentley 489 athemas 
fi, atliamans x, acharnas l || parabat ( corr AT) O fi x l g 490 aditusque g 
491 ostendens h g 492 motu x 493 Parsque iacens cGronov V Hs vulgo 
olim || Pars iacet ex humeris h || tempora (pectora sscr x) x g, timpora l 
494 linguisquo N h e f g g, linguaque (sed cf NJhbb 1894, 733) fi M l g 
Merkel, linguasque x l- 8 Hs vulgo olim , linguaeque g cSprotii 495 duas 
cLangermanni |l abrupit e g || anges (corr m 2) l 496 ruptos (cf 495) 
cBersmanni || at illae g 497 atliamanteos(que om) h , achamanteosque l 

1 In 2 

498 Aspirantque e || animas x l g Hs vulgo, animos T 2 l- cett o> Ehwald 

499 diros (tales ul’ totos i mg m 3) M, duros e l f g || ictos fi 500 Attu- 
lera/t x || qu(o ex e)que M || noua monstra g 501 echinue h y Ben, 

1 tincta 2 

echinae s 502 uagos et caecae cSprotii 504 mixta N || tincta rec. x l e g 
Jalin , mis(x)ta sscr e- l 3 , mixta rigenti <j, tincta ueneni f 






Ov. Metam. Lib. IV, v. 4S5—529. 


151 


coxerat aere cavo viridi versata cicuta; 505 

dumque pavent illi, vertit furiale venenum 

pectus in amborum praecordiaque intima movit. 

tum face iactata per eundem saepius orbem 

consequitur motis velociter ignibus ignes. 

sic victrix iussique potens ad inania magni 510 

regna redit Ditis sumptumque recingitur anguem. 

Protinus Aeolides media furibundus in aula 
clamat c io, comites, his retia tendite silvis! 
hic modo cum gemina visa est mihi prole leaena’ 
utque ferae sequitur vestigia coniugis amens 515 

deque sinu matris ridentem et parva Learchum 
bracchia tendentem rapit et bis terque per auras 
more rotat fundae rigidoque infantia saxo 
discutit ora ferox; tum denique concita mater, 
seu dolor hoc fecit seu sparsi causa veneni, 520 

exululat passisque fugit male sana capillis 
teque ferens parvum nudis, Melicerta, lacertis 
f euhoe Bacche’ sonat: Bacchi sub nomine luno 
risit et c hos usus praestet tibi 5 dixit 'alumnus ! 5 

Inminet aequoribus scopulus: pars ima cavatur 525 

fluctibus et tectas defendit ab imbribus undas, 
summa riget frontemque in apertum porrigit aequor, 
occupat hunc (vires insania fecerat) Ino, 
seque super pontum nullo tardata timore 


505 mersata Advcrit II82 Madvig , vadata Bull des Human Frang 1894, 1 
Tournier 506 uertit (cf XIII955) A Plan c> Es, vergit post Graevium et 
(Obss 2, 7) Gronovium Bentley vulgo 509 motos x g Bentley YA cSprotii Es 
vulgo olivi 511 sumptoque r. angue ( corr n) JX g, tumidumque rec. anguem 
KlSchr I 212 **Bottiger 512 partivi, 513 totus abscisus x 513 pandite 

(tendite sscr l~) l g 514 Hic mihi ccGronov et Goth || modo/ c/um (c ex d) M 

516 learum x, KUao/ov Plan, leargum li 517 uis ( 'corr m p 2 ) terque fi M 

i spar 3 

519 ossa g Hs || cum den. x cPar || denique i vig n 521 passisque N t 
sparsisque x g* g 523 Eu hebache /5 || E uhe (H E uhe inde in 2) M, eu(ce i r) 

N 1 heuhan sscr (vi 3 ) n, Eu oe l, He hohe e, Heu ho e/, Euhohe R, Ehohc VA 
524 hos fructus g, hos lusus Es || praestat g post Eeinsium Gierig 525 spe¬ 
culae pars, ima Bothe, una e 526 rectas ( corr m 2) l 527 riget N, ri¬ 
gent n g, viret ad fast V 382 Es 529 tar(d i r)ata l, turbata (tardata sscr 

e 2 ) e g 





152 


Athamas et Ino. Cadmus et Harmonia. 


mittit onusque suum; percussa recanduit unda. 530 

at Venus, inmeritae neptis miserata labores, 

sic patruo blandita suo est: c o numen aquarum, 

proxima cui caelo cessit, Neptune, potestas, 

magna quidem posco, sed tu miserere meorum, 

iactari quos cernis in Ionio inmenso, 535 

et dis adde tuis! aliqua et mihi gratia ponto est, 

si tamen in medio quondam concreta profundo 

spuma fui Graiumque manet mihi nomen ab illa.’ 

adnuit oranti Neptunus et abstulit illis, 

quod mortale fuit, maiestatemque verendam 540 

inposuit nomenque simul faciemque novavit 
Leucotheeque deum cum matre Palaemona dixit. 

Sidoniae comites, quantum valuere secutae 
signa pedum, primo videre novissima saxo; 

nec dubium de morte ratae, Cadmeida palmis 545 

deplanxere domum scissae cum veste capillos 

utque parum iustae nimiumque in paelice saevae 

invidiam fecere deae, convicia luno 

non tulit et 'faciam vos ipsas maxima 5 dixit 

'saevitiae monimenta meae 5 ; res dicta secuta est. 550 

nam quae praecipue fuerat pia, 'persequar’ inquit 
'in freta reginam 5 saltumque datura moveri 


530 sui g 534 p(o i r, a videtur fuisse) sco M || tuorum ( corr h 2 ) h f> 

i o 

mea- 

duorum cTJps, nepotum g 535 in om h 536 et michi 31 aliqua est 

mea gr. s, aliqua est mihi g. g, aliqua et mea g 537 om (i mg m 2) 

31 || Sed tamen x in medio (cf II 267) A oj Jahn, in (me sscr m 3) dio 
m> Hs vulgo, Ionio vel in Cyprio Bentley , in Gnidio Bappold 538 fuit 

t —o 

IU“ 

(corr m J) fi || graiumque g Hs vulgo, gra(t ec i m 2)umque l, gratumque 
31, gratumque (sed cf fast IV 61) l 2 cett fo 540 magestatemque 31 || ue- 
radii h 541 nomen(que om) g || notauit <j 542 sic A Hs vulgo, 
Leucothoe(que om) fi, Leucothoeque O e l f g g, Leucotoque x, Leucotoheque 
h, ovr Aevxo&ia Flan , Leucotheaque Bothe || deos cum Hs 543 (S i mg) 
Tdoniae 31, Sidonice x 544 sasso f 545 (palm i r m 2)is 37 546 domi 

(corr m 2) N |j sciss(i i r m 2) s c. ueste capill(i i r m 2 )s 37, scissis c. u. 

e 2 e 2 

capillis g* f g s g, caesis c. u. capillis g 547 iuste—seue e || nimi- 
um(que om) h 549 maxima inquit / 550 Seuiae l || resque h 551 pro¬ 

sequar f g g Gierig 552 saltemque (corr fi' 1 m) fi 31 saltuque dato re- 
moueri (item i mg m) l 



Ov. Metam. Lib. IV, v. 530—571. 


153 


haud usquam potuit scopuloque adfixa cohaesit, 
altera, dum solito temptat plangore ferire 
pectora, temptatos sensit riguisse lacertos; 
illa, manus ut forte tetenderat in maris undas, 
saxea facta manus in easdem porrigit undas; 
huius, ut arreptum laniabat vertice crinem, 
duratos subito digitos in crine videres: 
quo quaeque in gestu deprensa est, haesit in illo, 
pars volucres factae; quae nunc quoque gurgite in illo 
aequora destringunt summis Ismenides alis. 

Nescit Agenorides natam parvumque nepotem 
aequoris esse deos: luctu serieque malorum 
victus et ostentis, quae plurima viderat, exit 
conditor urbe sua, tamquam fortuna locorum, 
non sua se premeret; longisque erroribus actus 
contigit Illyricos profuga cum coniuge fines, 
iamque malis annisque graves, dum prima retractant 
fata domus releguntque suos sermone labores, 
c num sacer ille mea traiectus cuspide serpens' 


555 


560 


Cadmus et 
Harmonia . 


565 


570 


U " 4 

553sg H adus quam M, Ha (corr m 3) usquam p || potuit—cohesit et solito— 
ferire mutata (corr p 2 ) in p 31 {utrumque suo loco i r N) 555 temptantes 
cSenat, tentanti Hs || sentit g Hs vulgo olim 556 in maris illa manus ut forte 
tetenderat undas Hs, illa ut forte manus porrexerat JJHartman 557 oin {i l p' 2 , 
i mg l 2 ) p l [| "manus "facta h || easdem porgitur Hs 558 orrectum ( corr m) p 
31 appensu sscr m || laniabant ( digiti sc) cDresd Hs 560 deprehensa l f, de- 

° 2 

prenditur ex cGronovii Hs vulgo olim 561 qu/que 31 j) in alto coni (cf Bibi 
Diez 1075) Hs, item Bothe 562 Distringunt l f g, distingunt e h g || sum¬ 
mis (uel sumptis sscr) s, sumtis g Hs vulgo olim || Ismenides coni {‘quam con¬ 
tecturam confirmat frg chartaceum a Luca Langermcinno mihi oblatum ) Hs , 
inmeides h, menides g , minieide^salis {virgulam duxit m 3) p, meneides g 

meneydes e, mineides 31 f l g R, minyides N, cadmeides (i mineiades sscr (j) 
fi (j g VA, juirgtSes vel juivgidSes Rlanudis codd 564 serieque laborum 3 
l g John 565 Uictus portentisque plurima l || /exit (exit i mg m 2) 31 
567 longis(que om) f || erroribus {cf Aen VI 532) A eo Riese , erratibus e g Hs 
vulgo olim 56S ill(iri ex corr) cos 31, hyliricos f || cum om f || coniuge portus 
ccThuan et Goth g 569 Iamque "graues "annisque "malisque h, Iamque graues 
annisque malis 1 1| animisque (I annis sscr m 2) e 570 Facta (i lata sscr e~) p 

1 petunt 

NI e g, Fa/ta 31 1| releguntque 31, releguntque (1 repetunt sscr e 2 ) e, repetuntquo 
f g, recoluntque cMoreti j| suo l 571 N(u i r m i?)m N, Non (1 Num sscr 
m 2) e || transiectus f, transiectus (puncta alio atram scripta) h 


0 








154 


Cadmus et Harmonia. Perseus. Atlas. Andromeda. 


Cadmus ait 'fuerat, tum, cum Sidone profectus 
vipereos sparsi per humum, nova semina, dentes? 
quem si cura deum tam certa vindicat ira, 

ipse precor serpens in longam porrigar alvum!’ 575 

dixit, et ut serpens in longam tenditur alvum, 
durataeque cuti squamas increscere sentit 
nigraque caeruleis variari corpora guttis 
in pectusque cadit pronus, commissaque in unum 
paulatim tereti tenuantur acumine crura. 580 

bracchia iam restant: quae restant bracchia tendit, 
et lacrimis per adhuc humana fluentibus ora 
accede, o coniunx, accede, miserrima’, dixit 
dumque aliquid superest de me, me tange manumque 
accipe, dum manus est, dum non totum occupat anguis!’ 585 

ille quidem vult plura loqui, sed lingua repente 
in partes est fissa duas: nec verba loquenti 
sufficiunt, quotiensque aliquos parat edere questus, 
sibilat: hanc illi vocem natura reliquit. 

nuda manu feriens exclamat pectora coniunx 590 

'Cadme, mane, teque, infelix, his exue monstris! 

Cadme, quid hoc? ubi pes, ubi sunt umerique manusque 

et color et facies et, dum loquor, omnia? cur non 

me quoque, caelestes, in eandem vertitis anguem?’ 

dixerat, ille suae lambebat coniugis ora 595 

inque sinus caros, veluti cognosceret, ibat 

et dabat amplexus adsuetaque colla petebat. 

quisquis adest (aderant comites), terrentur; at illa 

572 fueram e, fuerit g Hs vulgo olim || tunc y l g || sidona fi, sidon(ae 
ex a m 2) 31, sidon(e i r) N 574 dei / 575 longum (576 recte) h 576 in 

1. porrigar cLeid, in 1. porgitur (vel 575 tendar ut) Hs || extenditur Francius 
577 cutis fi O f R 571) Impectusque 31 || commissaquo fi O g, commistaque g, 
commixta fi, commixtaque n f l e y g 580 sinuantur g Mscr Diez 148 e Hs vulgo 
olim, curuantur g || ac/umine (acumine i vig add m 1) 31 584 do me mihi, tange 

(coli VI 385) Gronovius || manuquo fi 585 Accede 31 || totam ( manum sc) Hs 
586 lingua loquenti ccBas et Berol 587 est scissa cGoth R, est fixa f || lo¬ 
quenti recepi ex A o>, uolenti y m g Hs vulgo 580 reli/quit e , relinquit 
cSprotii g Hs vulgo olim 501 manu ( corr) fi || man(o teque i r m 2) N\\ teque 
his inf. ccSenat et Rhenov Hs, t. his inf. exime n f g 502 Cadme, ubi vox, 
ubi pes Hs 504 Meque f eundem (sed u irJSf)Neyg vulgo olim 
505 sua elambebat (corr m 2) 31 507 tenebat g , premebat (item cBas) vel 

terebat Hs 508 sq terrentur (cf quae dixi XJhbb 1894, 645) g Plan, terre/tur 
N, terretur cett vulgo || at illa (t illis sscr m 2) e || at illi (illis alii ) L. perlucent 





155 


Ov. Metam. Lib. IV, v. 572—620. 

lubrica permulcet cristati colla draconis, 
et subito duo sunt iunctoque volumine serpunt, eoo 

donec in appositi nemoris subiere latebras, 
nunc quoque nec fugiunt hominem nec vulnere laedunt, 
quidque prius fuerint, placidi meminere dracones. 

Sed tamen ambobus versae solacia formae 
magna nepos dederat, quem debellata colebat 
India, quem positis celebrabat Achaia templis; 
solus Abantiades ab origine cretus eadem 
Acrisius superest, qui moenibus arceat urbis 
Argolicae contraque deum ferat arma; genusque 
non putat esse deum (neque enim Iovis esse putabat 
Persea, quem pluvio Danae conceperat auro), 
mox tamen Acrisium (tanta est praesentia veri) 
tam violasse deum quam non agnosse nepotem 
paenitet: inpositus iam caelo est alter, at alter 
viperei referens spolium memorabile monstri 
aera carpebat tenerum stridentibus alis, 
cumque super Libycas victor penderet harenas, 

Gorgonei capitis guttae cecidere cruentae; 
quas humus exceptas varios animavit in angues, 
unde frequens illa est infestaque terra colubris. 

614S2 Fulgent Mitol I fab XXI Helm'. Gorgonas . . quarum quia fabu¬ 
lam Lucanus et Ouidius scripserunt poetae grammaticorum scolaribus rudimentis 
admodum celeberrimi, lianc fabulam referre superfluum duximus. 

g Mscr Diez Sant 148 c || permulcet (1 perlucent sscr m 2) e || at illos 1. permulcent 

c. c. dracones (coli 602) vel at illi 1. perlucent c. c. dracones Hs 600 duos 
iunctoque M || sunt subitoque g 601 oppositi (1 ap sscr g) g g, repsere 
lat. Hs 602 non fug. g || nunc fug. h. nec f || homines cSenat Plan 
d 2 

603 Quique e ]| Quodque pr. fuerant A r g R || S Si xai ngda&sv Tjoav, rl&aooi 
//euertjxaaiv (= mansere ?) dcptts Flan 605 nepos fuerat g Hs vulgo olim 
606 celebrauit l ccBerol et Medie 607 abanciades 4 #, abanciates l, ab an- 

a 

tiades / 608 qui menibus l 610 putat mutata interpunctione recepi ex 

31 h l g, put(e i r m 2 )t N |j arma genusque non putet e f g vulgo || esse deum 

(= i e deorum) A m, esse Iouis g Hs vulgo, esse suum (corr m 2) g || sed nec 

Iovis vel nam nec Iovis Hs, neque iam vel neque tum Iovis Botlie 611 fuluo 
cDresd || dane e l, damne/, dampne s 612 presencia l 613 non agnoss/e 
(c eras) 31, non nouisse g 614 est add n || et alter e l g g 617 pendebat f 
619 acceptas g || uiuos an. g || mutauit cLeid 620 infectaque (uel in¬ 
festaque sscr s) c s g jj infestaque turba {$, inf. t(erra i r m 3) 31 || dei ver¬ 

sum (cf DHoogstraten in Mscr Diez Sant 148 c p 397) Broukhusius 


Perseus. 
Atlas. 
605 Andro¬ 
meda. 


610 


615 


620 









156 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


Inde per inmensum ventis discordibus actus 
nunc huc, nunc illuc exemplo nubis aquosae 
fertur et ex alto seductas aethere longe 
despectat terras totumque supervolat orbem. 

ter gelidas arctos, ter cancri bracchia vidit, 625 

saepe sub occasus, saepe est ablatus in ortus, 
iamque cadente die, veritus se credere nocti, 
constitit Hesperio, regnis Atlantis, in orbe 
exiguamque petit requiem, dum Lucifer ignes 
evocet Aurorae, currus Aurora diurnos. 630 

Hic hominum cunctos ingenti corpore praestans 
Iapetionides Atlas fuit, ultima tellus 
rege sub hoc et pontus erat, qui Solis anhelis 
aequora subdit equis et fessos excipit axes. 

mille greges illi totidemque armenta per herbas 635 

errabant, et humum vicinia nulla premebant; 
arboreae frondes auro radiante nitentes 
ex auro ramos, ex auro poma tegebant. 

‘hospes’, ait Perseus illi, ‘seu gloria tangit 

te generis magni, generis mihi Iuppiter auctor; 640 

sive es mirator rerum, mirabere nostras; 
hospitium requiemque peto. 5 memor ille vestustae 
sortis erat (Themis hanc dederat Parnasia sortem): 

6-3 seductas aethere e l 3 g a> vulgo , sed. ae(th i r m 2)c re A", sed. ae(there 

i r m 2) 31, seductas aequore (fort recte, cf 122) fi h l f g || seductus ab ethere 
} _2 

r 1 ?0 

cllps || longe 31, longo g 625 geminas ccBernegg et Par || arthos f 
626 occasus j3 || allatus g, delatus ccSprotii Senat et Yat 62S regnis N h 

e g, regis fi 31 f l g A || athalantis g 620 Exiguam repetit requ. 8 

e 2 

630 Euocat e || auro^recursus ( arcum duxit m 3) — diurnae ^ || currus h g 
Hs vulgo , cursus O l e g a>, cursusque f R || diurn(os i r m 2) 31 631 hic 

i 3 

dominus Polle Ij cunctos ( idem videtur fuisse in fi O) g Hs, cunct/s fi, 
cunct(i i r m 2) s O, cunctis / g to RieseK cf Thesaur IV1402, 45 || hom. custos 
g et e coni Mncmos 1894 , 61 Damste |j corp(o ex e m 2) re M 632 Iam 

petionides 31, Iapetoniades g R || fuit athlas e 633 sol(i ex u per ras) s 
31, solus l 634 et flexos l equis, devexos Hs |j accipit g, suscipit s g 
635 ar//menta (ma eras) 31 || per agros 31scr Diez Sant 148 e 636 preme¬ 

bant £ e g Hs vulgo, premeba/t (n eras) 31, premebat N h l f & g <o 
637 micantes f, uirentes cBonon Burm vulgo olim 63S tegebant /J O e g, 
ferebant J g m e-, (fer ex corr, g dignoscitur)e bant h, ferebat f, gerebant g 
643 dederat Themis hac A, Th. dederat hanc Parnassia V 



Ov. Metam. Lib. IV, v. 621—666. 


157 


‘tempus, Atlans, veniet, tua quo spoliabitur auro 
arbor, et hunc praedae titulum Iove natus habebit. 5 
id metuens solidis pomaria clauserat Atlas 
montibus et vasto dederat servanda draconi 
arcebatque suis externos finibus omnes, 
huic quoque ‘vade procul, ne longe gloria rerum, 
quam mentiris’ ait, ‘longe tibi Iuppiter absit!’ 
vimque minis addit manibusque expellere temptat 
cunctantem et placidis miscentem fortia dictis, 
viribus inferior (quis enim par esset Atlantis 
viribus?) ‘at quoniam parvi tibi gratia nostra est, 
accipe munus! 5 ait, laevaque a parte Medusae 
ipse retro versus squalentia protulit ora. 
quantus erat, mons factus Atlas; nam barba comaeque, 
in silvas abeunt, iuga sunt umerique manusque, 
quod caput ante fuit, summo est in monte cacumen, 
ossa lapis fiunt; tum partes altus in omnes 
crevit in inmensum (sic di statuistis), et omne 
cum tot sideribus caelum requievit in illo. 

Clauserat Hippotades aeterno carcere ventos, 
admonitorque operum caelo clarissimus alto 
Lucifer ortus erat: pennis ligat ille resumptis 
parte ab utraque pedes teloque accingitur unco 


645 


650 




660 


665 


644 Tempus ait ueniet N || athlans (646 athlas) 0, at(h)las 31 h R, at(h)la 

natus" 

e f l q - R, athalas g 645 tititulum ( corr m 2) 31 || satus l 646 raetuem 
(corr) 0 || pomeria 37 g s ccBersm et Senat 647 Montibus Aco , m(o)enibus 
e 1 f g Plan Hs vulgo , molibus (cf773) Schepperus || deerat (corr) 0 || dederat 

f. 2 // c 2 

seruare FrgTheatin 649 Huic —ne 31 || Hinc e q R 050 Quam 0 31 h 

1 assit 2 

l g, Quas N g m e q Hs vulgo olivi, s. (= sive) sittibi i mg m || absit e [j 
ait ne longe iupiter absit l 651 manibus(que om) h, foribusque cBonon 
et schedae Theat Hs vulgo olivi 653 Atlanti g Plan Hs vulgo olivi 654 Vi¬ 


ribus ait f || gratia e || gloria nostri est q 656 prodidit q Hs 65 1 athlans 
H || iam barba q Hs vulgo olivi 660 altus A co , auctus q Hs vulgo , actus q 
661 dii N 66*2 requiescit q 663 hyppotades 31, ipotades l, ypotades vel 
ypodates q || aeterno A co, terreno vel Tyrrheno ( cf Kl Ph Abh III42 Zmgerle ) 
vel alterno Hs, hesternos (cf ad Appul Met II 38 p 154 Oudendorp) Waddel, 
aerato Bentley , adversos Polle, Aetnaeo Transact Cambr Ph S III144 Hous- 
vian 664 Ammo nitorque 0, Ammonitorque 31 h 665 ligat i r m, 
leuat (virgula dei) i vig a m 3 'in, negat (corr m 2) 0 











158 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


et liquidum motis talaribus aera findit. 

gentibus innumeris circumque infraque relictis 

Aethiopum populos Cepheaque conspicit arva. 

illic inmeritam maternae pendere linguae 670 

Andromedan poenas iniustus iusserat Ammon. 

quam simul ad duras religatam bracchia cautes 

vidit Abantiades (nisi quod levis aura capillos 

moverat et tepido manabant lumina fletu, 

marmoreum ratus esset opus), trahit inscius ignes 675 

et stupet et visae correptus imagine formae 

paene suas quatere est oblitus in aere pennas. 

ut stetit, c o dixit c non istis digna catenis, 

sed quibus inter se cupidi iunguntur amantes, 

pande requirenti nomen terraeque tuumque, 680 

et cur vincla geras! 5 primo silet illa nec audet 

appellare virum virgo manibusque modestos 

celasset vultus, si non religata fuisset; 

lumina, quod potuit, lacrimis inplevit obortis. 


676 Maximianus IV19 (Baehrens PLM V 338): saepe velut visae laetabar 
imagine formae. 


668 circaque g || citraquc infraque cOxon, citraque ultraque Hs 660 ce¬ 
pheaque c g ed Vincent Jahn vulgo, y.ai rd rov Krjq&coe neS/a Plan, ci(y)pheia- 
que /3 O, cepheiaque h l f e- g t», cepheia s g Hs vulgo olim 670 mat. 
soluere cUps 671 Andromedan ( cf 757 XIII174) $ N e g L Ben Plan Hs 
vulgo , Andromeden f g Jahn, Andromeda M h l P, Andromedam g g 
VA, Andromedem 8 cSprotii || iniustas (1 tus sscr e * l 2 ) e g, immitis g Hs 
vulgo olim || iusserit h || amon h l g, hammon g 672 religataque f 
673s(? a(b i r m 2)antiades l /|| nisi quod —opus in parenth pos post Gieri- 
gium Jahn 671 trepido X g Hs vulgo olim 675 esset ratus f 
676 stupet et visae] sic (cf 131) e m g «> Hs, stupet exigue ^ O g, eximi(a)e 

l g (i mg m n) g Bothe, stupet nise h || corruptus ( corr tn e 2 ) fl M e , 

1 leues 3 

miratus cThuan, remoratus Hs 677 Poene M || suas quate(re i r m 2) 

2 Illi 

X, quater// est M e , quat(e a m 2) est £ || in aera g 678 Et stetit l , Vt 

1 cupidi- 

uestit f 679 placidi e, cupide h j| iungantur Iis vulgo olim 680 (re i r m inqui¬ 
renti X || (terre i r m J?;que e || nomen patriacque jg 681 stupet illa g 
cSprotii Ciofanus 682 Compellare g, adspectare Hs || que om h 683 Ve- 

qno 3 

684 qui pot. I || aboitis h l f g ccGoth et Senat 


lasset vel Velaret g 










Ov. Metam. Lib. IV, v. 667—706. 

saepius instanti, sua ne delicta fateri 
nolle videretur, nomen terraeque suumque, 
quantaque maternae fuerit fiducia formae, 
indicat; et nondum memoratis omnibus unda 
insonuit, veniensque inmenso belua ponto 
inminet et latum sub pectore possidet aequor. 

Conclamat virgo; genitor lugubris et una 
mater adest, ambo miseri, sed iustius illa, 
nec secum auxilium, sed dignos tempore fletus 
plangoremque ferunt vinctoque in corpore adhaerent, 
cum sic hospes ait: 'lacrimarum longa manere 695 

tempora vos poterunt: ad opem brevis hora ferendam est. 
hanc ego si peterem Perseus Iove natus et illa, 
quam clausam inplevit fecundo Iuppiter auro, 

Gorgonis anguicomae Perseus superator et alis 

aetherias ausus iactatis ire per auras, 700 

praeferrer cunctis certe gener; addere tantis 

dotibus et meritum, faveant modo numina, tempto: 

ut mea sit servata mea virtute, paciscor. 

accipiunt legem (quis enim dubitaret?) et orant 

promittuntque super regnum dotale parentes. 705 

Ecce velut navis praefixo concita rostro 


685 delecta (corr) 31 686 Velle uideretur s [| nomen patriaeque Bothe 

687 fid. linguae cBersmanni 688 ovi f || at {vel en) nondum Hs || nu- 

1 Eminet 2 

meratis l 690 Imminet e, Eminet s cSprotii || lato g cBas || proscidit 
aequor coni {cf Mscr Diez 1075) Hs 691 et amens (cf II334) q Hs vulgo olivi 

i 2 

692 i(us i r m Pjtius N, iustus 31 || illa est g 693 Non secum g cBersvi || 

• 2 
U1 

nisi dignos Hs || tempore luctus Mscr Diez Sant 148 e 691 iunct(o i r)que 

I uincto 2 

(I uincto i vig) 31, iunctoque e, iunctoque q 695 (T ex C)um JS7 Tum sic g 
Tunc cGoth 6% ferendam est q ccRhenov et Sprotii Hs vulgo, ferenda est 
A Plan m || at opi b. h. ferendae est coni Hs 697 ex illa h, at illa f 
698 Quam quondam q, quam lusam Hs 700 Ae(e)therias {cf avi II 14, 41 
ars II 59) A B vulgo olivi Riese, Ethereas e q VA, Aerias ex ccBernegg 
et Par 2 ad Lucr p 167 Lachvi Merlcel 2 vulgo, Aetheriis Burvi 701 euntis 
31 || desinit in hoc versu ultimum folium recens codicis F (== f), cetera a 
v 702 ad finem Metamorphoseon scripsit manus antiqua (F) 702 merito (I tum 

sscr m 2) e 703 m(ea uir i r vi P)tute F || virtute mea servata s, item 
citat ad Hor ep II 2, 87 Bentley 705 Promittuntque (I Per sscr m 2) e || 
fatale ex corr (dotale videtur fuisse a m 1) F 2 


159 

6S5 

690 









160 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


sulcat aquas iuvenum sudantibus acta lacertis, 
sic fera dimotis inpulsu pectoris undis 
tantum aberat scopulis, quantum Balearica torto 
funda potest plumbo medii transmittere caeli, 
cum subito iuvenis pedibus tellure repulsa 
arduus in nubes abiit, ut in aequore summo 
umbra viri visa est, visa fera saevit in umbra; 
utque Iovis praepes, vacuo cum vidit in arvo 
praebentem Phoebo liventia terga draconem, 
occupat aversum, neu saeva retorqueat ora, 
squamigeris avidos figit cervicibus ungues, 
sic celeri missus praeceps per inane volatu 
terga ferae pressit dextroque frementis in armo 
Inachides ferrum curvo tenus abdidit hamo, 
vulnere laesa gravi modo se sublimis in auras 
attollit, modo subdit aquis, modo more ferocis 
versat apri, quem turba canum circumsona terret, 
ille avidos morsus velocibus effugit alis 
quaque patet, nunc terga cavis super obsita conchis, 
nunc laterum costas, nunc qua tenuissima cauda 
desinit in piscem, falcato vulnerat ense. 


710 


715 


720 


725 


708 Sic fert /3, Sic fer/ (macula in ras ) 31 709 sq balearia g || tortum (corr 

i transcurrore- 

m 3 ) — plumbum ( corr m 3) medi(o i r ) 37, tortum — plumbum g j| transmittere e 
712 abiit at in 37, ab. et (at sscr g) in F g* g g cSprotii e» 713 uisa 
umbra recepi ( cf NJhbb 1893, 622 et XIV 770) ex O (5 h l g Ii, uisam um- 

v 2 

bram F e m h 2 g vulgo 715 libentia 31, lucentia m g , li(uc i r vi 2)ntia 37 \\ 
terga leonem e, 1 draconem adscr e- 716 aduersum h , auersum 37, aduersum 

d 2 

e g g 717 Scamiferisque auidas s || unges (corr m 2) h 718 celeri missus 
praeceps N h l g Plan vulgo, cel. misso (corr m) praec. £ 31 g VA, cel. praeceps 
misso e, cel. praeceps missus cUps, cel. praeceps missum cThuan , cel. miss(o ex u 
m 2 )s praepes F, cel. praepes missus g, celeri summum praeceps cRhenov || per 
ovi (add m 2) l || celeri praepes fissum per Hs , celeri admissus praec. in Bibi 

Diez 1075 idem, celeri fissum praeceps Burm vulgo , celeri fissum praepes 

o 

Mitscherlich, celeri immissus praeceps Baumg-Crusius .719 dextreque 31 
720 addidit (i ab sscr) e 722 subit F 723 Uersa (t add m 2) 31, 1 satur 
sscr m 725 Quaque patent e (1-) g RV vulgo olim, quaeque patent Folle | 
ca(u i r)is e 726 lateris (1 rum sscr m 2) e 727 in pristem post Heinsium 
Bentley, in pristim Obss I 17 Gronovius uulnerat F h l n e 2 oj vulgo, uul- 
nerat ex corr (uenerat videtur fuisse a m 1) /3 2 31 2 , uerberat 37 e g 








Ov. Metam. Lib. IV, v. 707—752. 161 

belua puniceo mixtos cum sanguine fluctus 

ore vomit: maduere graves adspergine pennae. 

nec bibulis ultra Perseus talaribus ausus 730 

credere conspexit scopulum, qui vertice summo 

stantibus exstat aquis, operitur ab aequore moto. 

nixus eo rupisque tenens iuga prima sinistra 

ter quater exegit repetita per ilia ferrum. 

litora cum plausu clamor superasque deorum 735 

inplevere domos: gaudent generumque salutant 

auxiliumque domus servatoremque fatentur 

Cassiope Cepheusque pater; resoluta catenis 

incedit virgo, pretiumque et causa laboris. 

ipse manus hausta victrices abluit unda, 740 

anguiferumque caput dura ne laedat harena, 

mollit humum foliis natasque sub aequore virgas 

sternit et inponit Phorcynidos ora Medusae. 

virga recens bibulaque etiamnunc viva medulla 

vim rapuit monstri tactuque induruit huius 745 

percepitque novum ramis et fronde rigorem. 

at pelagi nymphae factum mirabile temptant 

pluribus in virgis et idem contingere gaudent; 

seminaque ex illis ut erant iactata per undas, 

nunc quoque curaliis eadem natura remansit, 750 

duritiam tactu capiant ut ab aere quodque 
vimen in aequore erat, fiat super aequora saxum. 


728 pu(n i r)iceo e 782 exit aquis ccBerol et Medie Burm vulgo olim [] 
aequore rapto (1 moto sscr g n) F N g q 733 Nisus e l q || (ru i r m 2)pis- 

a 2 

que e || sinistra F q* q co vulgo, sinistre t (ae) N q, sinistr(a ex o m 2) sinistr/ 31 
735 superas(que add m 2) H 737 saluatoremque q 738 Casiaphe l, Casiope 
F, Kaooiinr) Plan 741 nudap q Hs 742 (M i r m2) ollit 31 743 ut im¬ 

ponat Hs || forcinidos H, ph(f)orcinodos F l , phorcinidos li, phoroeydos (t phorci- 
nidos sscr m 2) e || methuse(ae) fi 31 744 etiamnunc A m, etiamnum nullo 

codice, ut videtur, suffragante Hs vulgo 745 monstra ( corr) F 746 Con- 
cipitque (corr m 2) N, Praecepitque q, Assumsitque cRhenov 749 ut erant 
31 fi l q o?, (ut e i r)rant JV, uterant F, ut erant (uel iterant sscr ) s, iterant 
h e m $ vulgo 750 curaliis O cRhenov Hs vulgo, coraliis elp q VA cho- 
raliis h, coraliis s q cSprotii R 751 Duritiem q Hs vulgo olim || tactu recepi 
ex fi 31, tacto m cett o > rnlgo || captant /5, cap(i ex t)ant 31, capt(e ex a)nt N, 
captent g || ad aera (rf IV 99 et ad trist 13, 29 Owen) p, a(b i r m 2) aerae 31, ab 
equore F q *, aere sscr F 3 e- ethere sscr l 3 752 in equor(e sscr m) 31 q* 
Ovid, Mktam. 11 







162 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


Dis tribus ille focos totidem de caespite ponit, 
laevum Mercurio, dextrum tibi, bellica virgo, 

ara Io vis media est: mactatur vacca Minervae, 755 

alipedi vitulus, taurus tibi, summe deorum. 

protinus Andromedan et tanti praemia facti 

indotata rapit; taedas Hymenaeus Amor que 

praecutiunt, largis satiantur odoribus ignes 

sertaque dependent tectis et ubique lyraeque 760 

tibiaque et cantus, animi felicia laeti 

argumenta, sonant; reseratis aurea valvis 

atria tota patent, pulchroque instructa paratu 

Cepheni proceres ineunt convivia regis. 

Postquam epulis functi generosi munere Bacchi 765 

diffudere animos, cultusque genusque locorum 

quaerit Lyncides moresque animumque virorum ... 767 

753«2 Lact Plac Comm in Stat Theb IV 448: sic Ouidius de simili sacri¬ 
ficio: * l Dis tribus ille focos — summe deorum’. 

2 

753 Di(ist i r m 2)ribus AI 755 mactatur AI || (b ex u m Pjacca N 

757 andromedan & M h l q L VA Hs vulgo , andromed(en i r m 2) N , andro- 
ined(e ex a m 2 )n F, andromeden e p q R, andromaden g || ut tanti Hs 

758 In dotata Merkel 2 || himineus P 759 Prae(e)cutiunt /5 AI o) vulgo, 

Praecilpi i r)unt N, Praecipiunt P q* m g q || sociantur l q 760 sq cithareque 
lireque cUpsal, et ubique (uel cytharaeque sscr ) 1. cSprotii || tectis lotique lyrae¬ 
que Hs 761 felicicia N 762 (b ex corr)aluis N 763 p(e i r)tent AI 
764 Cepheni p AI q VA Merkel , Cephe(ii i r) N, Cephen(u ex corr, Cephem 
vel Cepheni videtur fuisse ) F, Cephenum (cf V 1) q cSprotii Bach, Cephei (1 ni 
sscr m 2) e, Krjcpeioi Plcin, Cephenes coni (idem tamen versum dei) Hs, Cephenis 
(regis sc ) Burm vulgo olim 765 uicti vel uncti q , uicti (uel functi sscr) s, functi 
et q, functos {animos sc) Hs || generosi et l 766 cultusque habitusque locorum 
Burm || iuxta locorum habet haec ( 767 a ) Querit abantiades querenti protinus unus 

i mg -F 2 767 sq quae uncinis inclusi aliena sunt ab omnibus libris bonis , recepta 

lectio {nisi quod 7 69 Qui solus habet AI ) videtur fuisse in O X || Quaerit Lyncides 

db&nciddos^ 

m. a. virorum] sic fere (lincides 0) AI Quaerit///////////////////////// N, 
abanchyades mores animumque uirorum narat lincides quaerenti protinus unus 
in illa ras una rectaque linea scripsit {m 3) n || (Narrat i r m 2, lin ex corr 
alio atram )cydes moresque a. u. F || Quaerit (lynicides Air m 3) moresquo 
habitumque uir. I, A querenti protinus unus Narat lincydes i mg a manu saec XV 
(Cepheus glossam i mg add eadem) P || Narrat lincides moresque habitus- 
quo uir. U , Querit abanciades querenti protinus illi {signo" indicatur hunc v 

i lincides 2 

ante 767 inserendum esse) iuxta 767 i mg h 1 || Quaerit abanthyades moresque 

i habitum 2 

unimosque uir. e | Quaerit abantiades moresque animosque uirorum {767 a 






Ov. Metam. Lib. IV, v. 753—771. 163 

[quaerit Abantiades: quaerenti protinus unus 767 a 

narrat Lyncides moresque animumque virorum] 768 

qui simul edocuit, 'nunc, o fortissime', dixit 769 

'fare precor, Perseu, quanta virtute, quibusque 770 

artibus abstuleris crinita draconibus ora.' 


768 om) Quae simul ed. g || Querit abant. m. habitusque (habitumque s) uir. 
Que simul ed. S R || to te yivos xai tt)v %gyaalav tcov toticov d 'A/SamdSrjS 
£rjrel tcl te i&vrj xai ras yvyas tcov avdocov, ansg 6 /uov te iSiSa^sv 6 Krj - 
< fEi>s xai Nvv, eIuev , c5 ysrraiOTaTs Hegosv, elue , Seouat tIvi SvvauEi Plan 
767 a 768 om fi O F q* q s R, alterum dei (ut inter se excipiant 766 767 a 769) 
Beinsium secutus Burm 768 moresque habitusque q || locorum (uel uiro- 
rum sscr ) cSprot 769 Qu(i partim eras , e add m 2) 31, Quem simul q, Que(ae) 
simul cett co vulgo || nunc te fort. R || qui simul (id quod in textu expressi¬ 
mus) scripserunt (cf Hauptii ed exeg ab JEhicaldo curatam app cr p 347) Merkel 
et Ekwald . sed cum neque qui habeat quo referatur et simul vix ac ne vix 
quidem sit id quod illi volunt * l auf alie Fragen zugleicli’ (ut qui sit idem quod 

l is qui’), haud scio an post 767 versus exciderit , quo quis interrogetur dictum 
sit . quod si verum est, fieri potuit, ut codicum deteriorum aliquot (g) librarii et 
lacunam explere cupientes neque lectionem in A fortasse (cf {}) traditam Quaerit 
abantiades 

lyncides intellegentes primo scriberent Quaerit abantiades m. a. uirorum, post 
adderent Narrat lyncides m. a. uirorum, postremo conflarent lectionem, quae 
exstat in q VA, vulgatam hanc (vv 766 767 a 768/770 ): 

cultusque genusque locorum, 

Quaerit Abantiades, quaerenti protinus unus 

Narrat Lyncides moresque (que om alii) habitumque (habitusque vel 
animosque alii) virorum. 

Quae simul edocuit: nunc, o fortissime, dixit, 

Fare, precor, Perseu sq 

quam lectionem frustra def (ut sit Lyncides = Cepheus) Rh Mus NF LVI 
341 sq Helm 

totum locum (765 sq) alii aliter constituerunt velut sic : Postquam epulis 
functos—animos, quaerenti prot. unus Narrat Abantiadae cultusque habitumque 
locorum vel Postquam—locorum Quaerit Ab., quaerenti prodidit unus, Quae simul 
edocuit sq vel Postquam—locorum Quaerit Ab., quaerentem prot. unus quae 
simul edocuit Hs || diff. animos, cultusque habitusque locorum Narrat Ab., mo¬ 
resque animosque virorum. Quae simul ed. Baumg-Crusius || diff. animos, 
cultusque genusque loc. Narrat Lyncides moresque animosque virorum Lemaire || 
Quaerit Ab., quaerenti prot. unus Narrat Lyncidae Suchier || diff. an., cultusque 
genusque 1. Quaerit Lyncides: quaerenti prot. unus Narrat Lyncidae moresque 
animumque vir. Qui simul NJhbb 1895, 833 Bannier 770 ‘fare precor’ Ce¬ 
pheus coni Haupt . Planudem (cf quae dixi ad 767) sic legisse haud putave¬ 
rim. nam cum sit co y ew a 16 tolt e IIeqoev = o fortissime Perseu, suo arbitrio, ut 
sententiae succurreret, pro edocuit videtur scripsisse S 8 l§a&r 6 Krjgsvs |j qua- 
n/ta (a eras) 31 || qua tu virtute Es 771 Actibus l || crinita (uel cristata 
sscr) s 


11* 





164 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


Narrat Agenorides gelido sub Atlante iacentem 
esse locum solidae tutum munimine molis; 
cuius in introitu geminas habitasse sorores 
Phorcidas, unius partitas luminis usum; 
id se sollerti furtim, dum traditur, astu 
supposita cepisse manu perque abdita longe 
deviaque et silvis horrentia saxa fragosis 
Gorgoneas tetigisse domos, passimque per agros 
perque vias vidisse hominum simulacra ferarumque 
in silicem ex ipsis visa conversa Medusa, 
se tamen horrendae clipei, quem laeva gerebat, 
aere repercusso formam adspexisse Medusae, 
dumque gravis somnus colubrasque ipsamque tenebat, 
eripuisse caput collo, pennisque fugacem 
Pegason et fratrem matris de sanguine natos, 
addidit et longi non falsa pericula cursus, 
quae freta, quas terras sub se vidisset ab alto 
et quae iactatis tetigisset sidera pennis, 
ante exspectatum tacuit tamen; excipit unus 
ex numero procerum, quaerens, cur sola sororum 


1 abantiades 2 

772 agenorydes e , abantiades (uel agenorides sscr) cSprotii, abantiades g 
773 solidae septum cHamb 773 munimine mot (sic) M 775 Phorcy- 
das g vulgo olim || (sor i r m 2)titas A, (sor ex par m 2)titas F, (sor ex 

1 partitas 2 1 sortitas 

corr)titas h, sortitas e, partitas g, sortitas g 776 Id (i r) se furt(im dum 
i r m 2) N || sollerti, furtim d. tr., astu distinguunt Plan VA 778 arentia 

a 2 

saxa s g, herentia s. g 779 Gorgonas ( corr ) F 780 Perque uicos M || 
ferarumque g u> vulgo , xai ^rjowv Plan , ferarum// N, ferarum(que om) A 
781 sci licem l 782 Se tamen h e g A Plan , Se/ (d eras) M, Sed t. cett ji 

e 

horrendo (i, horrendo M, horrendam g || quem recepi ex N g , q(q inde 
m 2) l, quod cett vulgo || tenebat cDresd 783 Aero percusso N, Ore re¬ 
pere. g, orbe repere. Hs, aere repercussam Riese 784 cumque Zeitpart 
p 171 EHoffniann || colubras(que om) e g p s g, colubrosque vel co¬ 
lubros g 785 execuisse vel praesecuisse Hs || pennisque ex pennamque per 
ras JBA 786 fratrem g cPhenov A Regius Hs vulgo, fontem g et i r N, 
fratres A RV || fontem (uel fratrem sscr) —natum cSprotii , fonte(s i r) e l tem 
1 fratres sscr e\ et matris fontem s || post natos punctum dei Jahn, restituit 
Ehwald 789 uidisset g 790 Ante exspectatum (u i r N) N h e m g 
RV, Antea spectatum F, Ante espectatum inde F 2 , Ante spectatum p M l 
791 E numero g vulgo olim , De num. s || cur una e p g cUps 


iio 


7S0 


7S5 


790 













Ov. Metam. Lib. IV, v. 772—803. 


165 


gesserit alternis inmixtos crinibus angues, 
hospes ait: 'quoniam scitaris digna relatu, 
accipe quaesiti causam, clarissima forma 

multorumque fuit spes invidiosa procorum 795 

illa, neque in tota conspectior ulla capillis 

pars fuit, inveni, qui se vidisse referret. 

hanc pelagi rector templo vitiasse Minervae 

dicitur, aversa est et castos aegide vultus 

nata Iovis texit, neve hoc inpune fuisset, soo 

Gorgoneum crinem turpes mutavit in hydros, 
nunc quoque, ut attonitos formidine terreat hostes, 
pectore in adverso, quos fecit, sustinet angues/ 


792 Gesserat g || alternis F g* m g, alternos alternum cRhenov || in¬ 

mixtos (i inmissos i r sscr m 3) N, immixtas p || alternis in "crinibus" mixtos li 
793 sc(i i r)taris N, scrutaris s ccGronov et Foss 794 quaesiti/ (s eras) M 
795 insidiosa g 796 nec in N e R || tota NF e m g, totis MI, toto h 
cBersm 797 referrent F e l g c» John 798 uiolasse F g 799 ad- 
uersa l ccDresd et Goth 800 ioui stetit ( corr ) M || impune tulisset Hs 
801 crimem (corr) M |[ turpes crinem (ex codd?) Hs || mutauis (corr m 3) p || 
ydros i r e, idros l, hydras cMedic || in angues g 802 (ut attoni i r m J)tos 
h || admonitos Bentley || hospes (corr) F 802/03 dei Haupt, sed cf Rh 
Mus LVI, 353 Helm et in app cr ed p 349 Ehwald || Liber quintus JM e, 
Incip lib V N, EXPLICIT QVARTVS LIBER QINTVS INCIPIT l, nullus 
titulus in P F h e 







166 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


LIBER QUINTUS. 


Dumque ea Cephenum medio Danaeius heros 
agmine commemorat, fremida regalia turba 
atria conplentur, nec coniugialia festa 
qui canat est clamor, sed qui fera nuntiet arma, 
inque repentinos convivia versa tumultus 5 

adsimilare freto possis, quod, saeva quietum 
ventorum rabies motis exasperat undis. 

Primus in his Phineus, belli temerarius auctor, 
fraxineam quatiens aeratae cuspidis hastam, 

'en’ ait, c en adsum praereptae coniugis ultor, 10 

nec mihi te pennae nec falsum versus in aurum 

Iuppiter eripiet/ conanti mittere Cepheus 

c quid facis?’ exclamat, c quae te, germane, furentem 

mens agit in facinus? meritisne haec gratia tantis 

redditur? hac vitam servatae dote rependis? 15 

quam tibi non Perseus, verum si quaeris, ademit, 

sed grave Nereidum numen, sed corniger Ammon, 

17 sq Quintii Inst Or IX 3, 48 Halm: Congeruntur et diuersa . . et apud 
Ouidium: ‘Sed graue Nereidum n. s. c. Ammon [amon G], Sed quae [Et 
quae — belua ponti Exsaturanda meis’. 

1/389 exstant in p 1 Cumque F || danaeius N g, rov Javatlov Plan, 

d/ameius (i eras ) 31, daneius S, dan(eius i r m 3) h, daneius ceti RV 2 Ag- 

1 be 2 

mina(e add m 2) p || fremida r. turba g Merkel, fremida r. turba ( cf Stat Theb 
II 214) 31 1 be 1 fremitu 1 fremitu i mg m 2 et 3 m, frem(itu i r m 2) reg. 

turbae" . 

turba N, fremi(tu ex da m 2) reg. turba(e add m 2) p, fremitu reg. turbae 
(probat p 110 Hartman) cett (i r h 3 ) m vulgo olim , trepida reg. turba Adv cr II 

i 2 

82 Madvig 3 coniugialia p 3 l g VA vulgo , coniugalia e, coniugalia O p 
F e h g R, connubialia g 4 nontiet (corr) e 6 Assimilaro M e 2 g Merkel , 
Assimi/lare JP, Assimulare e cett to vulgo olivi || posses l g 10 praerapt(a)e 

s* . 

h p 11 falsum M 12 eripient cGronovii Hs vulgo olim 13 quod facis 

o 

[facinus sc] vel quo facis Hs || germane M 14 ait (corr) M meritisue 
(corr m 2) F 15 seruat(am i r m 2) A, seruat(am ex e m 3) F\ seruatam g, 
seruata s 17 amon h l, hammon 31 I e n VA 








Ov. Metam. Lib. V, v. 1—39. 


167 


sed quae visceribus veniebat belua ponti 

exsaturanda meis, illo tibi tempore rapta est, 

quo peritura fuit; nisi si crudelis id ipsum 20 

exigis, ut pereat, luctuque levabere nostro. 

scilicet haud satis est, quod te spectante revincta est 

et nullam quod opem patruus sponsusve tulisti: 

insuper, a quoquam quod sit servata, dolebis 

praemiaque eripies? quae si tibi magna videntur, 25 

ex illis scopulis, ubi erant adfixa, petisses! 

nunc sine, qui petiit, per quem haec non orba senectus, 

ferre, quod et meritis et voce est pactus, eumque 

non tibi, sed certae praelatum intellege morti!' 

Ille nihil contra, sed et hunc et Persea vultu 30 

alterno spectans petat hunc ignorat an illum, 
cunctatusque brevi contortam viribus hastam, 
quantas ira dabat, nequiquam in Persea misit, 
ut stetit illa toro, stratis tum denique Perseus 

exsiluit teloque ferox inimica remisso 35 

pectora rupisset, nisi post altaria Phineus 

isset: et (indignum!) scelerato profuit ara! 

fronte tamen Rhoeti non inrita cuspis adhaesit; 

qui postquam cecidit ferrumque ex osse revulsum est, 

39 Priscianus VI 69: ‘hoc os’ correptum ‘ossis’ — Ovidius in Y metamor¬ 
phoseon: 'Qui posquam [sic R, postquam R- cett ] cecidit ferrumque ex osse 
rev ulsum e st’. 

----- O 

S 

18 ponto g Hs vulgo olim, ponto (uel ponti sscr) cSprotii 19 exatu- 

randa H, Exsatianda p || adempta est g 20 nisi tu er. N g p g, nisi (si 

add i l m 2) cr. h [| ad ipsum ( corr m 2 ) /5 21 luctu// le(t ex ulabere 

H, leuauere ( corr m 2) fi 31, lauabere l 22 aut /2, haud inde fi' 2 [j 

23 opem paruus (corr) sponsu suae tulisti 31 || sponsus patruusque cSenat, patr. 

sponsusque p 111 Hartman 24 a quoquam i r e || quodam ex quoquam F- || 

a quodam quo g 25 Premiaue e g 26 Ex ipsis—erant (1 rat sscr e-) 

e s || erat ( corr ri) N g || affissa 31, religata cTliuan 27 Hunc sine 

cSprotii JHYoss || haec om g g, dei Hs 29 intellege// (re eras ) 31 32 que 

add h- 33 nequicquam fi h l g g vulgo olim 34 Ut stetit p 31 l g 

Hs vulgo, Et stetit N h e g Jahn, At stetit F g, Ast stetit g, A(d)stitit 

1 iit 2 

g, Constitit R, Restitit Hs || (str i r)atis 31 || tunc e g 35 Exiluit 31 , 
Exiliit e l g g 36 ni post cBersmanni 38 rhoe-chi ( virgula a m 2) 31, 
rhethi N, rethi F g* g || rhoei chinei non ^ 39 Qu(i ex ae) N, Quae (corr 

m 2) || posquam cod RPrisciani || telumque cGronov || ex osse F g* g 

Priscianus, ex hoste fi H g, ex /osse (h eras, s alterum a m 2) 31 








168 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


calcitrat et positas adspergit sanguine mensas. 40 

tum vero indomitas ardescit vulgus in iras, 

telaque coniciunt, et sunt, qui Cephea dicunt 

cum genero debere mori; sed limine tecti 

exierat Cepheus testatus iusque fidemque 

hospitiique deos, ea se prohibente moveri. 45 

Bellica Pallas adest et protegit aegide fratrem 
datque animos, erat Indus Athis, quem flumine Gange 
edita Limnaee vitreis peperisse sub undis 
creditur, egregius forma, quam divite cultu 

augebat, bis adhuc octonis integer annis, 50 

indutus chlamydem Tyriam, quam limbus obibat 
aureus; ornabant aurata monilia collum 
et madidos murra curvum crinale capillos, 
ille quidem iaculo quamvis distantia misso 

figere doctus erat, sed tendere doctior arcus. 55 

tum quoque lenta manu flectentem cornua Perseus 
stipite, qui media positus fumabat in ara, 
perculit et fractis confudit in ossibus ora. 

Hunc ubi laudatos iactantem in sanguine vultus 

46 Ilias Lat 384 : Bellica Pallas adest. 

47 Marius Plotius Sacerdos Ars gr II 60 ( Keil YI 481)1 thes graecum inveni, 
sed productum, apud Ovidium, Ianthes Ianthis vel Ianthidis . this tertiae decli¬ 
nationis this vel dis facit genetivo, haec [hic B v] Atthis huius Atthis vel Atthidis: 
sic Ovidius, sed haec pertinere videntur ad epist Sapph 18, cf de Vries Epist Sapph 
(Lugd Bat 1885 ) p 120 et ad IX 715. 

40 Palpitat q Hs vulgo olim || asparsit X 41 ardescit (uel crudescit sscr ) s 
42 concutiunt q || dicant h e g q R vulgo olim, cf Schmalz L Gr 534 x 45 haec 

se cSprotii 47 animis (corr) F || intus h || athis X L vulgo, athi/s(u fuit ) 
fi O, Atys q Plan, Attis R || fulmine l || gan(ge ex ti) gang(e ex i) M 
48 Edit(a a m 2)1 M || Limnaee (cf PrSG 1887, 21) scripsi, limnatm $ M, 
limna(te i r) X, limate (j , limate q Plan, limniate F l, limniace h q A, 
lennee ire, 1 linnate sscr e 2 , licitace cSprotii, lurinace s, Lemniace Re¬ 
gius, Limnatis Hs, Clematie Unger || sub antris q Hs vulgo olim 49 Cre¬ 
ditur (uel dicitur sscr) s |j quam i r n, qua (corr m 2) l 51 clamidem M P' || 
lyriam clamidem e p q 53 madi(dos i r m 2) X || mi/rra (u fuit) M U 
curu(u i r m 2) X || et m. myrrha cohibebat mithra capillos q 55 arcum 
F' h l 57 in aula ccGronov et Junianus Burm vulgo olim 58 Percutit 

u 

q effractis q || confidit F, conf(undit i r m 2) X, confundit s q, contun¬ 
dit q || Perc. infractis confudit et ossibus ora Raph Regius, confudit in oribus 
ossa XJhbb 1892, 632 PhLowe 59 laudatos (1 fedatos sscr rn) O q, f(o)edatos 
X j; foedatos iactantem (in om) sang. VA Bothe || Hunc illaudatos Bach 






Ov. Metam. Lib. V, v. 40—82. 


169 


Assyrius vidit Lycabas, iunctissimus illi 60 

et comes et veri non dissimulator amoris, 

postquam exhalantem sub acerbo vulnere vitam 

deploravit Athin, quos ille tetenderat arcus 

arripit et ‘mecum tibi sint certamina dixit; 

'nec longum pueri fato laetabere, quo plus 65 

invidiae quam laudis habes.’ haec omnia nondum 

dixerat, emicuit nervo penetrabile telum 

vitatumque tamen sinuosa veste pependit. 

vertit in hunc harpen spectatam caede Medusae 

Acrisioniades adigitque in pectus, at ille 

iam moriens oculis sub nocte natantibus atra 

circumspexit Athin seque adclinavit ad illum 

et tulit ad manes iunctae solacia mortis. 

Ecce Syenites, genitus Metione, Phorbas 
et Libys Amphimedon, avidi committere pugnam, 
sanguine, quo late tellus madefacta tepebat, 
conciderant lapsi: surgentibus obstitit ensis, 
alterius costis, iugulo Phorbantis adactus, 
at non Actoriden Erytum, cui lata bipennis 
telum erat, hamato Perseus petit ense, sed altis 
exstantem signis multaeque in pondere massae 
ingentem manibus tollit cratera duabus 

64 Hias Lat 284: ‘Tecum mihi sint certamina dixit. 

60 licabas 31 || licabas uidet innectissimus g 62 exalantem F l Jj 
acerno fi 31 68 athin fi O F, athim h l, athym e, atyn § Plan, Attin R 

64 Arrip/it et M, Arripuit et l || sunt N 65 longum(e sscr m 2) 31 , 

longo g || pu. efato H || facto l 69 arpen (h sscr ) e 2 ) N e l || spectata 
(- eras ) 31, spectatum (corr m 2) F 70 Acrisionides h g || adiitque in¬ 
spectus fi, adiitque (g sscr m 2) impectus 31 72 athin fi O F h, athi l, 

athym e , atyn Plan A, athim g, Attin R || inclinauit h g || in illum 
g Hs 73 mortis (uel morti sscr ) s 74 syenites Plan A vulgo , sueni(y)tes 
A RV || mentione g, methione F g vulgo olim 75 lybis F || amphimeon 
fi 31 76 tellus late Hs vulgo olim 78 phorbantis adactus i r li l 79 auc- 
toriden l s, astoriden p, actoridem e || erytum 31 Merkel, “Eqvtov Plan , Ery- 

thum R, ericum s, hertum F, (eri i r m J?)tum N, cyrrum e, Erithon Hs vulgo 
olim, Erinon Bothe 80 hamato (uel amato sscr ) s vulgo , amato R , /ammoto 
31, ammoto fi, admoto F N h l g RV Loers, admotam e 81 impondere 
31 || murraeque in pondera massa Merkel multaeque in pondera massae post 
Pollium (coli IX 629) p VIII Pascal 










170 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


infligitque viro; rutilum vomit ille cruorem 

et resupinus humum moribundo vertice pulsat. 

inde Semiramio Polydegmona sanguine cretum 85 

Caucasiumque Abarim Sperchionidenque Lycetum 

intonsumque comas Helicen Pblegyanque Clytumque 

sternit et exstructos morientum calcat acervos. 

Nec Phineus ausus concurrere comminus hosti 
intorquet iaculum: quod detulit error in Idan, 90 

expertem frustra belli et neutra arma secutum, 
ille tuens oculis inmitem Phinea torvis 
'quandoquidem in partes’ ait ‘abstrahor, accipe, Phineu, 
quem fecisti hostem pensaque hoc vulnere vulnus! ’ 
iamque remissurus tractum de vulnere telum 95 

sanguine defectos cecidit conlapsus in artus. 

Hic quoque Cephenum post regem primus Hodites 
ense iacet Clymeni, Prothoenora percutit Hypseus, 

84 Ilias Lat 376: terram moribundo vertice pulsat. 

88 ib 402: et ex structos morientum calcat acervos. 

83 Inf/igitque (1 fl sscr m 2) e, Inf(li i r m 2)gitque N, Infregitque g Hs 
vulgo olim, Infringitque vel Infigitque vel Immisitque g || rutulum g 85 same- 
ramio 31 l, sam(i ex e m J)ramio /J, samiramio F, semyramio e || Polydegmona post 
Bothium Biese, polydeemona e, polidecmona N, polidegmona F, poly^de/mona 
/b polide/mona 31 h, polidemona l g, Polydemona B, IlolvSaluora Plan, Poly(i)- 
daemona g VA vulgo olim || cretus (corr m 2) 31 86 om h, i mg h 2 1| Cauca¬ 

siumque g Plan vulgo, Caucaseumque A || abarl F l, abarym e || ''Afiagip xai 
'Znepxfuddrjv Plan || sperchion idemque licetum 31, spercihya i r m .2)demque 
thigetum N, spercheiadeque licetum F g *, 1 sperchionidemque i mg e 2 || Ly- 
ceum Bothe 87 Intonsumque i r li- || (h)elicen fi F N l, el(ic i r m 2)c n h, 
hilicen 31, helicem g, elycem e, elycen g Burm vulgo olim , Erycem Bois- 
sonade, Helicon Bothe || phalegiamque 31, phalegiamque fi, phlegiam//(que 
eras ) JV, phlegiaque F h e g, phleigaque l, phlegiamque g Burm || clicium- 
que clit/umque 31 88 instructos 31, cxst(ruc e corr m ^)tos F, ad- 

structos g Burm vulgo olivi, extinctos g 89 Nec om (add i mg m) $ 31 || 
Phineus ausus erat £ 31, Ph. ausus //// N || concurre h 90 ida jF l g, 
ydain e, idam g g a> 91 et om h 92 inmittem e || phynea 31 e 93 ad 
partes l || attrahor 1 g g Burm vulgo olim, abstraor (corr 31) 31 l || phy- 
neu 31 94 hoc om {add m 2) N 95 de uulnere O h g, de corpore 

F e l g g vulgo , de pectore g || telum i r (ferrum sscr m 3) n, ferrum g 

96 de(i ex fjectos 31, detectos {corr) fi, defecto cVoss 97 sq Hic quoque 37 F 

g* g g, Tum (1 hic sscr m) q. 31 g B, Tunc q. fi h 2 , Hinc q. s || cephenu/ 31 fl 
Hodites g Plan, odi(y)tes A «> vulgo olim || Tu quoque — ense iaces Haupt, Dux 
quoque — iacet Biese 2 . cf quae dixi NJhbb 1894, 773 98 Prothoenora 

Emend praef p 23 Schrader, prot(h)enora A <», npt» r/ji ooa Plan || perculit 

g Hs vulgo olim || ipseus N l, hipseus /I 31 n, ypseus F e 




Ov. Metam. Lib. V, v. 83—115. 

Hypsea Lyncides, fuit et grandaevus in illis 
Emathion, aequi cultor timidusque deorum, 
qui, quoniam prohibent anni bellare, loquendo 
pugnat et incessit scelerataque devovet arma, 
huic Chromis amplexo tremulis altaria palmis 
decutit ense caput, quod protinus incidit arae 
atque ibi semanimi verba exsecrantia lingua 
edidit et medios animam exspiravit in ignes, 
hinc gemini fratres Broteasque et caestibus Ammon 
invicti, vinci si possent caestibus enses, 

Phinea cecidere manu Cererisque sacerdos 
Ampycus albenti velatus tempora vitta; 
tu quoque, Lampetide, non hos adhibendus ad usus, 
sed qui, pacis opus, citharam cum voce movendo 
iussus eras celebrare dapes festumque canendo, 
quem procul adstantem plectrumque inbelle tenentem 
Pedasus inridens c Stygiis cane cetera 5 dixit 

90 Hipsea/ 31, Ipsea AT l, Ypsea F e || /lincides F, clicides h l, lygnides e H 
ill(is i r) N 101 Quem quoniam h g vulgo olim 102 deuouet g c» vulgo, om 

i 2 

(add i mg m 2) h, demouet (1 deuocat 1 deuouet sscr m 2) e, dcuo(uet i r m 2) AT, 
deuocat (1 ue sscr m) fi 31 F l, rct drooia $Qya uQoxaleZrai Plan || incessens 
sceleratis deuocat armis Hs 103 Hunc c. amplexo h || cromi(y)s AT F h 

e g || amplex(o ex u) 31 101 Demetit s g Hs vulgo olim 105 se¬ 

mianimi e S g Hs vulgo, semianimis A oi, rrjv xecpatyv anaodooei, rj (V fvfrvs 
ivETitoe reo /Scouqj, xdxsi r)(iii}vr)s otoa Idyovs pictO(pr;uovs aveSldov rrj 

yXcboorj pian || execratia ( corr m 2) M 106 in ungues h 107 broteas¬ 
que et caestibus ammon fi cRhenov Plan VA vulgo, boreas et cestibus am- 

mon i r n || broteaque M, boresque l, proteasque F g, Proteusque P, pro¬ 
telas i r m2) et h || pretheus et c. hamon e || (h add m 2) amon h 108 In- 

uicti /I (us eras ) M, Inuict(i ex us) fi 109 Phyneia e, Phineia g V 110 Ampycus 

Hs vulgo, Amphitus g Amphycus e, Amphicus cett E, Alphitus VA, Alphytus 
Naugerius || timpora (i ex e 31) O l 111 Tu/ (m eras ) quoque A^ || lam¬ 
petide N L Plan Riese, iara petide 31, iam peti(d ex t m 2)e iampetide l n p, 
iapetide F h g o, vulgo olim, yapetide e, Lampetade Bothe || non hoc ( corr 
m 3) h i| non hos /// /// adh. AT || in usus g g vulgo olim 112 sed quo Hs | 
movendo (cf I 682 VIII633) recepi ex F l n cBerol, t?)v xMoav ovv rf 4 (pcovfj 
xivdir Plan, moue(re fort a m 2, s i r m 2) M, moueres $ N F- cett o> vulgo || 
moueres: iussus sq distinx Jahn 113 dei p 112 Hartman |j erat s cSenat || 

cane(bas i r m 2) N 111 Cui pr. astanti — tenenti (corr F-) F l g Hs 

vulgo olim || mouentem g |j Pedasus Ekwald, Pactalus X, n At Talo? Plan, pe- 
palus in Lactantii argum O, Pettalus g VA vulgo, Petarus cBersm, Pentalus 
cSenat, Petalus cett R, Paetalos Housman || tenenti, Pettalus, i, ridens Hs 


171 

100 

105 

110 

115 





172 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


‘manibus’ et laevo mucronem tempore fixit, 
concidit et digitis morientibus ille retemptat 
fila lyrae, casuque fuit miserabile carmen. 

Nec sinit hunc inpune ferox cecidisse Lycormas, 
raptaque de dextro robusta repagula posti 120 

ossibus inlisit mediae cervicis; at ille 
procubuit terrae mactati more iuvenci. 
demere temptabat laevi quoque robora postis 
Cinyphius Pelates: temptanti dextera fixa est 
cuspide Marmaridae Corythi lignoque cohaesit. 125 

haerenti latus hausit Abas, nec corruit ille, 
sed retinente manum moriens e poste pependit, 
sternitur et Melaneus, Perseia castra secutus, 
et Nasamoniaci Dorylas ditissimus agri, 

dives agri Dorylas, quo non possederat alter 130 

latius aut totidem tollebat turis acervos. 

120 sq Priscianus VII 70: 'postis’ etiam 'a poste’ vel ‘posti’ invenio . . . Ovi¬ 
dius in Y metamorphoseon: ‘Raptaque — repagula [repacula BJDGLK ] posti 
Ossibus inlisit [illaesit GL, ill/esit K ] || Raptaque—posti sic citatur { OVI) 
additur i mg ) apud Henricum Keil ‘Exempla diversorum auctorum ’ v 214 (Index 
Schol aest Hal 18/2, cf Traube PL aevi Carol III 753) ex cVat Bibi reg Christinae 
215, cf ad I 219. 

_ • 

116 et seuum (1 leuo sscr m) m. tempore (e prius i r M) M cSenat 
Plan, seuum m. in pectore g || figit g Hs vulgo olim, condit cGoth 117 Oc¬ 
cidit g cBersm || retetat h, retentat M g R vulgo olim, retentat (i e retinet ) 
inde Merkel 2 118 casuque canit s g Hs vulgo olim, cas. (canit i r m 2) 

mirabile (corr m 2) JST, casuque fugit ( vel cadit, i e desinit ) Burm , casuque 
ferit Housman 119 Non sinit e g Hs || ferus (ox sscr F*) F h l VA 
120 de duro Constantius Fanensis || posti g cVat reg Christinae 215 Priscianus 
A vulgo, pos(t ex s)e M, poste A EV 121 illisit F p* g Priscianus, elisit 
O P l g ^ inmisit e F-p g, (a i r m Elisit h, illidit Hs vulgo olim 122 Pro¬ 
cumbit <j || terra g 123 leui(s i r m 2) l || ''malim scribere laevo quoque 
robora posti’ in Bibi Diez 1075 Hs 124 sic g Hs vulgo , Cyniphius N, Cy- 
nipheus (us i r F 2 ) p M Pe cBerol, Cinipheus h g BV, Cinipheos l, Kcw- 

gsve Plan || palates h, peltes e 125 marmori(de i r m 2) F) marmoride 
e s, Marmacidae Regius || corythi cRhenov Plan Hs vidgo, corhiti e, corinthi l, 

corit(h)i cett T 7 A 126 a(b ex 1 m 2)bas h 127 (reni i r m Utente M |J 

manu P ’ g* $ || de poste e p s 128 Melaneus Plan Glareanus Hs vulgo , 
meneleus h , menal/us K, menalus s, menaleus cett w Gierig || perseia(que add 
m 2) P 1 129/30 nas(o ex a m 2)moniaci P' || dorylas ccRhenov et Goth R 
Hs vulgo, dorias l, dorilas cett oj 130/31 dei Postgate 131 Lacius 
hau(d ex t m 2) P ’ || totidem cogebat Jac-Gronov || t(h)uris (t i r N) N P' e 8 




Ov. Metam. Lib. V, v. 116—152. 


173 


huius in obliquo missum stetit inguine ferrum: 
letifer ille locus, quem postquam vulneris auctor 
singultantem animam et versantem lumina vidit 
Bactrius Halcyoneus, 'hoc, quod premis’ inquit, 'habeto 
de tot agris terrae’ corpusque exsangue reliquit. 

Torquet in hunc hastam calido de vulnere raptam 
ultor Abantiades, media quae nare recepta 
cervice exacta est in partesque eminet ambas, 
dumque manum Fortuna iuvat Clytiumque Claninque, 
matre satos una, diverso vulnere fudit: 
nam Clytii per utrumque gravis librata lacerto 
fraxinus acta femur, iaculum Clanis ore momordit, 
occidit et Celadon Mendesius, occidit Astreus, 
matre Palaestina, dubio genitore creatus, 

Aethionque sagax quondam ventura videre, 
tunc ave deceptus falsa, regisque Thoactes 
armiger et caeso genitore infamis Agyrtes. 

Plus tamen exhausto superest; namque omnibus unum 
opprimere est animus coniurata undique pugnant 
agmina pro causa meritum inpugnante fidemque: 
hac pro parte socer frustra pius et nova coniunx 


135 


140 


145 


150 


g q, farris (far i r fi m) fi AT li l e- q w vulgo, turis verum esse demon - 
stravi NJhbb 1894 , 774sq || frugis acervos Siebelis 182 ferrum— missum F 
138 actor {corr e) e q 135 Bactrius q Iis, Bactreus fi X R, Batcreus 31, 

u* 

Batreus F, Batheus l, Bactres h, Baltreus e, Bracteus s VA, Breteus g || Hal¬ 
cyoneus q Hs, alcioneus fi O IV, alcionens F, alcione’ {’ a m 3) h , alchytoneus e, 
althyones s, Alconeus A 137 de sanguine q || tractam q 138 Vitor (uel 
Victor sscr) s || ab anciades F, atlantiades {corr) h 139 exa/cta AT, exata(c 
sscr m 3) fi 140 sic (clitiumque) fi O || cliciuque clanique F l, clictuque cla- 
nlque i r h-, dictumque domuraque (donumque sscr) s || danumque e q l clamim- 
que sscr e 2 , Damique R 141 sternit (1 fudit sscr) g , fedit (corr) h 142 Na/ 
M || clicii F h l || grauis (1 ui sscr m) fi 31, graui est N, graui X vulgo , sed 
cf NJhbb 1894, 646 || uibrata 8 q || lac. est e q 143 clan(i ca? a per ras )s 31 1| 
danus es, 1 clamis sscr e 2 , Danis R 144 Occ. et celedon F h l, Occ. enche- 
ladon e || Mendesius Rlan q ConstFanensis A vulgo, mundesis l, mi(y)ndesius 
A RV 145 dubio quoque patre cr. p 146 Anthionque F, Ethionque 
O h ConstFanensis, Echionque q || sa/gax 31 147 Nunc (uel Tunc sscr) s , 

Nunc £ Hs vulgo olim j| thoactes F e q Hs, thoantes l, troactes h, coactes g, 
Koovarrjg Rlan, thoastes fi O 148 "genitore "ceso h || agirtes AT F, acyr- 
tes N 150 coniurataque q || undique certant N R 151 sic X m n oj, 
impugnare {corr fi 1 ) fi O 152 (h add m 2) Ac AT 











174 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


cum genetrice favent ululatuque atria conplent. 

sed sonus armorum superat gemitusque cadentum, 

pollutosque simul multo Bellona penates 155 

sanguine perfundit renovataque proelia miscet. 

circueunt unum Phineus et mille secuti 

Phinea: tela volant hiberna grandine plura 

praeter utrumque latus praeterque et lumen et aures. 

applicat hic umeros ad magnae saxa columnae, 160 


tutaque terga gerens adversaque in agmina versus 
sustinet instantes: instabat parte sinistra 
Chaonius Molpeus, dextra Nabataeus Echemmon. 
tigris ut auditis diversa valle duorum 

exstimulata fame mugitibus armentorum 165 

nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque, 
sic dubius Perseus, dextra laevane feratur, 

Molpea traiecti submovit vulnere cruris 

contentusque fuga est: neque enim dat tempus Echemmon, 

sed furit et cupiens alto dare vulnera collo 170 

non circumspectis exactum viribus ensem 

fregit, et extrema percussae parte columnae 


153 genitrice e 155 sic A a> Ehwald , semel g Hs vulgo 156 per¬ 
lutu i r m Pjdit 31, Perfudit F g s g || renauatque ( corr ) 31, renouata(que 

1 illum 2 

om) 1 157 Circumeant (m eras 31) O e, Circumstant illum cBersm || unum e || 

secuti (1 sequentes sscr m 2) 31 159 Prater ( corr m 2) fi || praeter(que et i r 

m 2) N 160 hinc F l g Hs vulgo olim 162 instabant g Hs vulgo olim 
163 Chaonis l, Choamus (‘sunt enim Choanipopuli contermini Arabibus et Naba¬ 
thaeis, ut Plimus auctor est lib VI cap 28 J ) Micyllus, Chanonius NJhbb 1859, 
572 Suchier || Molpeus g Plan vulgo, molpheus A a> || nabatheus h l g || 

echemmon fi et ex coni ( cf Hermes XXV 89) Knaack, ethemmon 31, ethemon 
(t ex c n) N F e g Plan eo, et hemon l, etheon h, ethimon s 164 /ut (aut 
fuit) 31 166 ultro h 168 Molpea g Plan vulgo, Mol(b ex l)ia 31, Mollia 

Molfea inde £ 2 , Molfia N, Molf(i ex e m 2) a F, Molph(f)ea g* g *> \\ tran- 
siecti h || Molphea submouit traiecti g || uulnera p 31 s 169 Con- 
te(p a m Pjtusque N || fuge est (corr fi- in) fi 31 || echemmon fi et e coni 
Knaack, ethemmon 31, e(t ex c, m Pjhimon N s, & hemon l, ethemon cett Plan 
m vulgo 170 sed ferit ap Fabrum II ep 71 Schepperus || c(u i r m J?)piens 

N || saltu dare Polle 172 Fregit et extrema percussae N F g V vulgo, 
.in 2 

Fregit extrema percussae 31, Fregit in e. p. post Douzam Bersmannus, Fr. 
et extrema percussa (t se sscr e-) e g A, Fr. et extremae percussa prob Bur- 

n 

manno h g B, Fr. et extrema percuss(c i r, us fort fuit) 1 1| columbe F 





Ov. Metam. Lib. V, v. 153—195. 175 

lamina dissiluit dominique in gutture fixa est. 

non tamen ad letum causas satis illa valentes 

plaga dedit: trepidum Perseus et inertia frustra 175 

bracchia tendentem Cyllenide confodit harpe. 

Yerum ubi virtutem turbae succumbere vidit, 

'auxilium’ Perseus 'quoniam sic cogitis ipsi,’ 

dixit c ab hoste petam, vultus avertite vestros, 

siquis amicus adest!’ et Gorgonis extulit ora. 180 

'quaere alium, tua quem moveant oracula’ dixit 

Thescelus; utque manu iaculum fatale parabat 

mittere, in hoc haesit signum de marmore gestu. 

proximus huic Ampyx animi plenissima magni 

pectora Lyncidae gladio petit; inque petendo 185 

dextera deriguit nec citra mota nec ultra est. 

at Nileus, qui se genitum septemplice Nilo 

ementitus erat, clipeo quoque flumina septem 

argento partim, partiin caelaverat auro, 

'adspice’ ait, 'Perseu, nostrae primordia gentis: 190 

magna feres tacitas solacia mortis ad umbras, 
a tanto cecidisse viro’; pars ultima vocis 
in medio suppressa sono est, adapertaque velle 
ora loqui credas, nec sunt ea pervia verbis. 

Increpat hos 'vitio’ que 'animi, non viribus’ inquit 195 


173 dissiliit l 174 uolentes ( corr m fi 2 ) 31 fi, ualentes i r (ual sub 
ras dignoscitur) n 175 in(h)ertia A t», inermia (1 tia sscr e 2 ) e g Hs vulgo olini, 
inania g 176 cillemnide h || arpe O h l, asp e (corr m 2) fi 177 uirtutem 
numero g || succedere g 178 per(seus i r m 2) h || sicogitis (corr) fi || ipse 
cCantdbr 179 conuertite 31 180 Quisquis amicus l 181 alium om fi [| 

oracula (cf XV145) scripsi ex fi AT, (mi i r)racula 31, miracula F $ 2 g* g o> 
vulgo 182 Thescelus 31 F g A vulgo, Thes(a ex ce i r wJ?)lus N, Thesalus g, 
The(l ex s m J)eus l, Thesselus h R, Tes(salus i r) e, Thessalus g V, 6 Qtrralds 
Plan || letale vel ferale $ || paraba/t (n eras) 31 183 signum lie^it (corr) — 

gestum (corr) F 184 hunc (corr) 31 || Ampyx g Plan m vulgo, ampix 31 
h g, apix p, amphyx e, amphix F N l g || plenissi(ma add m 2) l 185 lincide 
F 186 deriguit (cf II348) Riese, diriguit A co || ci(tra i r) e || est om g, dei Hs 
187 septemp/lice (o eras) 31 188 Et mentitus p || clyppeo 31 190 Accipe 

g , A(s inseruit m 2)pice F, suspice Hs || perseus g 191 s(o ex a m 2)latia 
F 192 tu tanto vel te tanto Hs 193 adopertaque F 194 sunt om F 
195 animi / non an. /non/ (non i r) F || non (i cur sscr m 2) e, non om 

1 r‘ 2 

(i l add m 2) h || an. tum uiribus l, an. cu(r ex m per ras) uir. A, an. cum 
(non i mg m 2) uir. 31, an. cur uiribus g, an. non crinibus cBonon Hs vulgo olim 





176 


Perseus. Atlas. Andromeda. 


‘Gorgoneis torpetis 5 Eryx: ‘incurrite mecum 
et prosternite humi iuvenem magica arma moventem!’ 
incursurus erat: tenuit vestigia tellus, 
inmotusque silex armataque mansit imago. 

Hi tamen ex merito poenas subiere, sed unus 
miles erat Persei, pro quo dum pugnat, Aconteus 
Gorgone conspecta saxo concrevit oborto, 
quem ratus Astyages etiamnum vivere, longo 
ense ferit: sonuit tinnitibus ensis acutis, 
dum stupet Astyages, naturam traxit eandem, 
marmoreoque manet vultus mirantis in ore. 

Nomina longa mora est media de plebe virorum 
dicere: bis centum restabant corpora pugnae, 

Gorgone bis centum riguerunt corpora visa. 

Paenitet iniusti tunc denique Phinea belli, 
sed quid agat? simulacra videt diversa figuris 
agnoscitque suos et nomine quemque vocatum 
poscit opem credensque parum sibi proxima tangit 
corpora: marmor erant; avertitur atque ita supplex 
confessasque manus obliquaque braccbia tendens, 
‘vincis’ ait, ‘Perseu! remove tua monstra tuaeque 
saxificos vultus, quaecumque ea, tolle Medusae, 
tolle, precor! non nos odium regnique cupido 
conpulit ad bellum: pro coniuge movimus arma, 
causa fuit meritis melior tua, tempore nostra. 


200 


205 


210 


215 


220 


196 concurrite s 199 silex /3 h n $ Hs vulgo, silet (c/ VII187) O F s 

gl e h 3 a> 200 Hii l || p(o)enam N g 201 acte’us F, aconthes vel acha- 
tes g 202 aborto l g g 203 astiages O, astrages h || etiamnum £ 
M h g R, et(c)iam nunc F l g VA, etiam tum e g g || etiam nunc uiuere 
longo i r n 204 feri(t i r m 2) N || acutus g 205 astige(s ex a) M 
207 uiiror i r m 2)um e 210 Pcenitet O F g || nunc den. g, tum den. e g 
211 sed q (= qui) ^ 212 uoca (uit i r m 2) N, uocando vel uocato g, uo- 

catos Hs vulgo olim 213 sq ope(m i r m 2) N || sibi corpora t. proxima e 

214 (ma r i r m P)mor erat ( corr m 2) N || erat Bersmannus || auertitur ex corr 

( partim a m 2) aduertitur g 215 Conuersasque ( corr n) N g, Confes¬ 
sasque (uel Conuersasque sscr ) s || obliqua (que add m) br. £ M || obliqua 

et g , oblitaque vel abductaque alia g 216 perseu/ (s eras ) M || fera 

1 ea‘“ 

monstra g Hs vulgo olim 217 quaecumque est g , qu. e e, quaeque 
est ea s 218 regniue g Hs 220 melior meritis e g |j nostro (corr 
m 2) p M 





Ov. Metam. Lib. V, v. 196 —241. 

non cessisse piget, nihil, o fortissime, praeter 
hanc animam concede mihi: tua cetera sunto!’ 

Talia dicenti neque eum, quem voce rogabat, 
respicere audenti 'quod’ ait, 'timidissime Phineu, 
et possum tribuisse et magnum est munus inerti, 

(pone metum!) tribuam: nullo violabere ferro, 
quin etiam mansura dabo monimenta per aevum, 
inque domo soceri semper spectabere nostri, 
ut mea se sponsi soletur imagine coniunx.’ 

Dixit et in partem Phorcynida transtulit illam, 
ad quam se trepido Phineus obverterat ore. 
tum quoque conanti sua vertere lumina cervix 
deriguit saxoque oculorum induruit umor, 
sed tamen os timidum vultusque in marmore supplex 
submissaeque manus faciesque obnoxia mansit. 

Yictor Abantiades patrios cum coniuge muros 
intrat et inmeriti vindex ultorque parentis 
adgreditur Proetum; nam fratre per arma fugato 
Acrisioneas Proetus possederat arces, 
sed nec ope armorum nec, quam male ceperat, arce 
torva colubriferi superavit lumina monstri. 

221 Nec cessisse g, Nunc coepisse cMoreti || cessisset M |i nil o e l g 
222 concede precor cMedic R 223 neque enim cSenat, nec ad hunc Hs 
224 Aspicere F || qu(i ex o m 2) d M || a(it i r m 2) N || quod ais g, quod 

1 fidissime 2 

uis g II q(uod ais timid i r)issime e || ‘timidissime’, Perseus Bothe 225 est 
om h cDresd || magnum munus inerti es Hs vulgo olim || et magnum est 
munus, inerti . . tribuam distinx ed Vincent 226 uiola(b i r m 2)e re N, 
uiolabore ( corr ) M 227 Quin et mans. h || monumenta g vulgo olim || 
mon. dabo mans. citat ad Hor c s 26 Bentley 228 Inque domum s 229 lae¬ 
tetur g 230 phorcy(i)nida h l, phorchinida e, ph(f)orcinida i r F 2 m, (for- 

phorcinida 2 ,, 

cini i r m 2)da N, cepheida p, phomicida sustulit g 231 trepido II M, te¬ 
pido// fi || conuerterat e p g 232 Tunc g 14 || conanti/ (s eras H || 

t floctoro^ 

uertere M, flectere e g vulgo olim 233 Deriguit O F R, Diriguit £ g* g 
VA vulgo 235 summisse(e M) que O h || obn(o i r m 2)x ia M. 236 ab 

portus 

anciades F || lines (utrumque prob Burm) cLeidens 237 immeritae g Hs 
vulgo olim 238 Proetum g Plan VA, pretum g , protheum A, proteum R fl 
ar(u i r m 2, m sscr m 3)sl F 239 Proetus g VA, xai ydo ovros Plan , pre- 
thus g, om voc h, proteus R, protheus A 240 amorum (corr m 2) h || coe¬ 
perat M, sumpserat s || qua/(m eras) m. c. ar(te i r) e 241 colubriferi/ 
(s eras) M , colobriferi (corr m 2) N, culubriferi (corr m 2) F 

1 9 

Ovid Metam. 14 


177 


225 


230 


235 


240 







178 


Perseus. Atlas. Andromeda. Hippocrene. Pierides. 


Te tamen, o parvae rector, Polydecta, Seriphi, 
nec iuvenis virtus per tot spectata labores 
nec mala mollierant, sed inexorabile durus 
exerces odium, nec iniqua finis in ira est; 
detrectas etiam laudem fictamque Medusae 
arguis esse necem, 'dabimus tibi pignora veri, 
parcite luminibus!' Perseus ait oraque regis 


Hippo¬ 

crene. 

Pierides. 




ore Medusaeo silicem sine sanguine fecit. ^ ^ 

Hactenus aurigenae comitem Tritonia fratri 
se dedit; inde cava circumdata nube c Seriphon 
deserit, a dextra Cythno Gyaroque relictis, 
quaque super pontum via visa brevissima, Thebas 
virgineumque Helicona petit, quo monte potita 
constitit et doctas sic est adfata sorores: 

‘fama novi fontis nostras pervenit ad aures, 
dura Medusaei quem praepetis ungula rupit, 
is mihi causa viae: volui mirabile factum 
cernere; vidi ipsum materno sanguine nasci.’ 

Excipit Uranie: 'quaecumque est causa videndi 
has tibi, diva, domos, animo gratissima nostro es. 
vera tamen fama est: est Pegasus huius origo 
fontis’, et ad latices deduxit Pallada sacros, 
quae mirata diu factas pedis ictibus undas, 
silvarum lucos circumspicit antiquarum 


245 


250 


255 


260 


265 


242 Polydecta q Hs vulgo , Polydecte o>, polidecte p N m g, Ilolvbev- 
xes Plan || polidcte ser(i ex e)phi M, polidetes eriphi F 244 mala UU moli, 
(mella vel molla eras) M 245 nec enim tibi finis N 246 Detractes N, 

Detractas h l s q [| laudes F e l s q vulgo olim || medus(e i r m 2) N 
247 pignera fi M R 248 regi(s add m 2) l 251 (s i r m i?)eriphon 
M 252 a(t eras) O, at p e eRhenov || ciro cDresd ][ Cythno Gyaroque 
cCaelestinoruyn Plan A vulgo, cy(i)pro gy(i)aroque A RV, Siphno Gyaroque 

1 potita 2 

Const Fanensis 254 petito M 255 effata (corr) F 257 ung. fecit q 
258 (H partivi eras) is M, His p, Hic mihi h uiae est q, est add s l h- || 

1 monstrum 2 

factum e, mir. monstrum q Hs vulgo olim 260 uranie i r n || quaecum- 
que ea ( coli 217) Hs 261 an. grat. nostro es (coli Aen XII 142) Hs, animo est 

grat. nostro q, a. gr. nostro est (def p 24 Gnesotti) N F h l g q R, animo 
gratissima nostro £ |j nostro (est om) M e |; an. gr. nostro: Vera tamen sq inde 
distinguunt YA 262 fama (est i r m 2) F fl est Pegasus N et e coni Bothe, 
et peg. h. origo est M s g, et peg. h. origo p F q* m Hs vulgo 263 de¬ 
ducit q IIs vulgo olim 264 factas pede praepetis unus Heinsianus 







Ov. Metam. Lib. V, v. 242—2S5. 


179 


antraque et innumeris distinctas floribus herbas 
felicesque vocat pariter studioque locoque 
Mnemonidas; quam sic adfata est una sororum: 

‘0, nisi te virtus opera ad maiora tulisset, 
in partem ventura chori Tritonia nostri, 270 

vera refers meritoque probas artesque locumque, 
et gratam sortem, tutae modo simus, habemus, 
sed (vetitum est adeo sceleri nihil) omnia terrent 
virgineas mentes dirusque ante ora Pyreneus 

vertitur, et nondum tota me mente recepi. 275 

Daulida Threicio Phoceaque milite rura 

ceperat ille ferox iniustaque regna tenebat; 

templa petebamus Parnasia: vidit euntes 

nostraque fallaci veneratus numina vultu 

„Mnemonides“ (cognorat enim), „consistite“ dixit, 280 

„nec dubitate, precor, tecto grave sidus et imbrem“ 

(imber erat) „vitare meo: subiere minores 
saepe casas superi.“ dictis et tempore motae 
adnuimusque viro primasque intravimus aedes. 

desierant imbres, victoque aquilonibus austro 285 


266 et orn l |l distrinctas F 267 studiique locique fort recte ( cf Hor 
sat I 9, 11) F li e g VA vulgo olim 268 Mnemonidas fi et e coni Hs, 

ni 

M/e/onidas £ 2 , /emonidas (M eras ) 31, Meonidas N g VA, Memnonidas m g, 
Memnonid(e ex a m 2) F, Menonidas h, Mennonidas l s R, Me/onydas (m eras, 
o et ipsum i r) e, MaioriSae Plan || resecuta est Botlie 269 uocasset g 

1 artes 2 

271 arcemque e, artemque g p g John 272 tu/te fi 31 274 durusque 

g g || o(ra i r m 2) e || pir(e virgula dei, o sscr)neus 31, (pyro i r m 2)neus N, 

V 

IIvQofvsve Plan, pironeus g g, pyrineus fi e, pirinens F, pirineus l, pyrfe ex 
corr)neus h ij invitatae a pironeo ( sic O) L 275 me tota e l g vulgo 
olim 276 Daulia Fli l g o> vulgo olim, Aulida g || foceaque limite (t ex n N) 
O f$, 1 milite sscr m n 277 ille s l li V 279 ueneraty/ ('i e us a m 2) M [| 

u 2 

nomina M, nomina (v sscr e) e l || nomina uultu/ fi, nomina cultu ( corr F) F 
g Hs vulgo olim 280 Mnemonides 31, M e/onides ex Mnemonides fi, Meoni- 
des H g g VA Mcuor/des Plan, Memnonides F g R, Menonidcs li, Mennoni- 
des l s, Me/onydes e || cognouit l g . agnorat ed Vincent a 1555, cogno(rat 

enim i r m 2) F || consist(ite i r m 2) F, subsistite vel considite coni (cf Mscr 

d 

Diez BSant 148 c ) Hs 281 Ne dub. VA, dubitalt ex r m 3)e l || gr. si/us (t eras ) 
M, gr. frigus g 283 superi et dictis et F l 284 intrabimus (corr m 2) N 
285 D esi/erant 31 


12 * 











180 


Hippocrene. Pierides. 






290 


295 


300 


305 


286 fuscare purgato (corr m 2) p, Pulsa rep. mg ecl Bas || repercusso g p g 
287 clausit s || Pyreneus g VA, pir(e ex corr , o videtur fuisse) neus h, pyroneus 
O p g Plan, pironeus g g, pyrineus F e, pirineus l 290 Quaque iter est g || 
et erit mihi g || vobis via et est mihi vel via erit mihi vel patet et mihi Rs [| 

1 eodem 2 

eadem e, eodem g g 291 iac(it i r m 2) F || e summo (fort recte, cf IX 
389) F g* g || summo culmine terris l, summi c. tecti cThuan Bothe 292 discus- 

8 CU 2 

sisque N F fi - m e l g, discussique p, discusique 31, dissisque h 295 salu¬ 
tatum {corr m 2) 31, saluta(ndum i r) P 296 querit lingue < e || loquentis 

hominem 

{corr m) p 31 297 son(ent i r m 2) h || ioueque putat iouo F, dv&oconove — 

r ove lalovvras Plan, hominumque — loquentum Hs 298 erant g Hs |j ge¬ 
mentes Hs 300 Miranti/ (s eras) 31 1| dee deum (corr) n. et ist(e ex i m 2) F 

turbas* 

301 Hau(s ex x m 2)erunt N || uolucrem g Hs vulgo olim || certamine poenam fi, 
cert. pcen(a ex a per ras) 31, turbam ex corr (uirbam fuit) sscr m, turbam {ex corr) 
h || cert prolem Ph Anz VIII 493 GNick |j volucrum poenam {cf 668 II 564) 
verum videtur, ut sit ‘turbam eorum, qui pro poena in aves mutati sunt ’ 302 Pi¬ 

re 2 

eros N g Plan vulgo, Pyeros e, Py(i)erus F l g RV, Pyreus 31, Pyreus Pi- 
reus h || in armis (corr m 1, aruis item a m 1 i mg) 31, in agris ccSenat et Goth 
303 Poenis l, Peonys e || euippe g Plan, enippe p O h R enyppe e, anippe 
FI g VA 304 sic Merkel, nouies nouies X X ai vulgo, nouies semel (nouies 

nouies 2 

sscr m 3) p, nouies ////// 31 || paritura i r c 2 


fusca repurgato fugiebant nubila caelo. 

impetus ire fuit; claudit sua tecta Pyreneus 

vimque parat, quam nos sumptis effugimus alis. 

ipse secuturo similis stetit arduus arce 

„qua“ que „via est vobis, erit et mihi ; ‘ dixit „eadem” 

seque iacit vecors e summae culmine turris 

et cadit in vultus discussisque ossibus oris 

tundit humum moriens scelerato sanguine tinctam.' 

Musa loquebatur: pennae sonuere per auras, 
voxque salutantum ramis veniebat ab altis, 
suspicit et linguae quaerit tam certa loquentes 
unde sonent hominemque putat Iove nata locutum: 
ales erat! numeroque novem sua fata querentes 
institerant ramis imitantes omnia picae, 
miranti sic orsa deae dea: 'nuper et istae 
auxerunt volucrum victae certamine turbam. 

Pieros has genuit Pellaeis dives in arvis, 

Paeonis Euippe mater fuit, illa potentem 
Lucinam noviens, noviens paritura, vocavit, 
intumuit numero stolidarum turba sororum 




Ov. Metam. Lib. V, v. 2S6—827. 


181 


perque tot Haemonias et per tot Achaidas urbes 
huc venit et tali committit proelia voce: 

..desinite indoctum vana dulcedine vulgus 
fallere: nobiscum, siqua est fiducia vobis, 
Thespiades, certate, deae! nec voce nec arte 
vincemur, totidemque sumus: vel cedite victae 
fonte Medusaeo et Hyantea Aganippe, 
vel nos Emathiis ad Paeonas usque nivosos 
cedemus campis! dirimant certamina nymphae!" 
turpe quidem contendere erat, sed cedere visum 
turpius; electae iurant per flumina nymphae 
factaque de vivo pressere sedilia saxo, 
tum sine sorte prior quae se certare professa est, 
bella canit superum falsoque in honore Gigantas 
ponit et extenuat magnorum facta deorum; 
emissumque ima de sede Typhoea terrae 
caelitibus fecisse metum cunctosque dedisse 
terga fugae, donec fessos Aegyptia tellus 
ceperit et septem discretus in ostia Nilus, 
huc quoque terrigenam venisse Typhoea narrat 
et se mentitis superos celasse figuris; 

.,duxque gregis“ dixit „fit Iuppiter; unde recurvis 


310 


315 


320 


325 


i O 

1 e~ 

306 hemonic et per tot achaid(a ex o m 2 )s JF|| hemonias e || achaidos p, 
2 

achaidos M e 307 committunt g Hs vulgo olim 309 uobis i r e 2 J| fid. 
uocis Burm vulgo olim 310 Aonides g 311 uel cedite uictae i t 
312 et thiantea l, et hiantea i r e 2 313 emathios (corr) F || paeonas N g 

Plan , pe(onas i r m 2) e, p(o)enas M fi F l, penos h || niuosas l, niuos(a ex 
o m 2 )s @ 314 Cedemus F h l s t» Bach , Cedamus (1 de sscr e~) fi 

O e g Hs || siluis (t campis sscr e 2 ) e p m 315 uisum est g s g 

316 per numina cThuan et unus Heinsianus, flumina (uel numina sscr) cSprotii 

317 (Facta i r m 2) que AT, Sauctaque F.\ Sanctaque ccMedic et Gronovii, structa- 

que Hs || ui(n ex u)o £ || cubilia s g 318 Tunc M F h l g vulgo olim || 

forte (corr) M || sine sorte i r n || 1 Tunc certare prior // (q = quae eras) 

e 2 

forte professa est paene evauida i mg m 319 gigantas fi N, gigantas M, 
gigantes F g* g g m 320 tollit et in Bibi Diez 1075 Hs || extenuit (corr) h , 
attenuat cBersmanni 321 tiphea (corr m 2) l item 325 348 , thiphoea^ Z 
322 uictosque cBas 323 Terra (corr) M || egipcia l 324 Ceperat A h , 
Ceper(i ex a)t F || et septi (corr m 2) l || dissertus s, discerptus vel cliuisus g, 
distentus cJMoreti , dissaeptus (c/ I 69) Hs 325 Hic uicisse g i| uidisse l |j 
thiphoea F 327 inde l || recoruis (corr) M 













182 


Hippocrene. Pierides. Ceres et Proserpina. 


Ceres 
et Pro¬ 
serpina. 


nunc quoque formatus Libys est cum cornibus Ammon; 

Delius in corvo est; proles Semeleia capro, 

fele soror Phoebi, nivea Saturnia vacca, 330 

pisce Venus latuit, Cyllenius ibidis alis.“ 
hactenus ad citharam vocalia moverat ora: 
poscimur Aonides, — sed forsitan otia non sint, 
nec nostris praebere vacet tibi cantibus aures.’ 
ne dubita, vestrumque mihi refer ordine carmen!’ 335 

Pallas ait nemorisque levi consedit in umbra, 
musa refert: dedimus summam certaminis uni; 
surgit et inmissos hedera conlecta capillos 
Calliope querulas praetemptat pollice chordas 

atque haec percussis subiungit carmina nervis: 340 

„Prima Ceres unco glaebam dimovit aratro, 
prima dedit fruges alimentaque mitia terris, 
prima dedit leges; Cereris sumus omnia munus; 
illa canenda mihi est: utinam modo dicere possim 
carmine digna dea! certe dea carmine digna est. 345 

341sg Isidorus Orig XVII 3,1 : Prima Ceres coepit uti frugibus in Graecia et 
habere segetes translatis aliunde seminibus. Huius meminit Ovidius dicens: Prima 
Ceres unco glebam dimovit [demovit ccGuelph 1 et 2, sed dimouit cTolet ] — 
mi tia terris’. 


328 Nunc i r n || forma(tus i r m 2) AT, ueuoocpwoai i e formatus es Plan j) 
in cornibus $ || hammon e g VA 329 coruo est recepi (cf Hermes XXXIX 34) 
ex J\ P g* (/ g t c(o ex e m 2) ruo est 31, ceruo est fi B, tauro est p || est ovi 
g VA vulgo 329 semelia 5 O 330 Pelle {corr, e prius inseruit in) O, Phele e, 

b b 

tv cogxadi Plan 331 isidis ft, /i/idis (i i i r m 2) AT, ybidis ire || ibis in alis jF, 
332 Actenus (h i vig add 31) 31 l 333 sint $ 31 F 3 g, sunt F cett o, Gierig 

331 Neo 31 1| uacet F l g uac(a ex e m 2) t 31, uac(et i r m 2) AT, uaccat h, 
uacat e <j g at Gierig J| aurem cLangermanni Hs vulgo olivi 335 uestrnm(que 
sscr) michi e jj Nec dubita—ordine cantum h || ordine bellum <j ccMedic et 
_ l inmensos 2 

Urbin, rdv t )fiirepov d/cvva Plan 338 inrniie i r vi 2)sos F, inmissos e, 

inmensos <j g, immistos g || 'fort inpexos hedera' {cf Bibi Diez 1075) Hs 
34:1 Alma ceres cGronovii || curuo (uel unco sscr) s || terram vel glebas g | ( uuco 
dim. glebam l 342 ovi A" h, add i l N i mg h' 1 || raittia (corr m 2) F 
342/43 om 31, i vig additi (fort a tn 1) postquam evanuerunt redintegrati a vi 3 m 

343 sumu st {i e sumus deletum, st = sunt a m 3insertum) £}, sumus {cfX 32 ex 
P11,771V1, 36) ccBerneggeri et Par JMscr Diez Sant 148 e Hs, sunt// (t ipsum quo¬ 
que i r m 2)3, sunt cett g Plan o> vulgo 344 possim 5 O cBersmanni B Ehwald, 
possem I m g* g vulgo 345 Carmine recepi ex t 3, Carmin(a ir, e fuit ) 31, Carmina 
cett u> vulgo || Carmina digna deae g Hs mdgo olim fi certa 31 fi certe est d. c. digna e g 









Ov. Metam. Lib. V, v. 328—367. 

Vasta giganteis ingesta est insula membris 
Trinacris et magnis subiectum molibus urget 
aetherias ausum sperare Typhoea sedes, 
nititur ille quidem pugnatque resurgere saepe, 
dextra sed Ausonio manus est subiecta Peloro, 
laeva, Pachyne, tibi, Lilybaeo crura premuntur, 
degravat Aetna caput, sub qua resupinus harenas 
eiactat flammamque ferox vomit ore Typhoeus, 
saepe remoliri luctatur pondera terrae 
oppidaque et magnos devolvere corpore montes, 
inde tremit tellus, et rex pavet ipse silentum, 
ne pateat latoque solum retegatur hiatu 
inmissusque dies trepidantes terreat umbras. 

Hanc metuens cladem tenebrosa sede tyrannus 
exierat curruque atrorum vectus equorum 
ambibat Siculae cautus fundamina terrae, 
postquam exploratum satis est loca nulla labare, 
depositoque metu, videt hunc Erycina vagantem 
monte suo residens natumque amplexa volucrem 
„arma manusque meae, mea, nate, potentia “, dixit, 
„illa, quibus superas omnes, cape tela, Cupido, 
inque dei pectus celeres molire sagittas, 


183 


350 


355 


360 


365 


346 Va(sta i r m 2) l || coniecta l, iniecta N e g q John, ineecta F, in- 
uecta cBas et Medie 347 Trinacis ( corr ) ifef, Trinacri(a ex s m 2) I, Ty(i)naciis 
(r sscr e 2 ) e l || mo/libus N 348 Sydereas e , Sidereas q Bothe , Ae¬ 
theri/as (c eras) p || spectare vel superare q, spirare Hs || thipheea (item 

1 pugnat 2 

353) F 349 temptatque e, tentatque q || resurge h 350 Dextra sub l q || 
subi(ec i r m 2)tat F || Sed manus aus. dextra est cVratisl 351 pachine h , 
pachime 1 1| (lili i r m 2) beo AT, lilibeo M l, lylybeo JP|| c(ru i r)ra M, crura i mg 

m || tenentur q 352 (pn i r m <?)na F } etkna h l $ || sub /qua (a eras ) p M, 

• ^ 

sub q 17 F, sub quo q 353 Eiactat E/iactat (e eras) M , Eiectat cett vulgo , 
emetat Hs || ferox 0 O q R Korn , fero (cf ad III 213) F s* * g q vulgo « 
ty(i)pheus e l 354 remo/liri N, remolliri fi 31 F l || luctatur se ponder(a 
ex e m 2) F || pondere (< corr )n n) fi O 355 desoluere F,\ diuoluere q, 
euoluere q Hs vulgo olim 356 premit /?, (t i rex corr)remit Af, fremit cAmbr || 
pauet s l l 2 357 pareat M || lateque g 358 trepidantis R 360 eueetus q 
363 depositoque metu £ O F l p q Korn, depositique metus 7)i n h q vulgo , 

1 sitoque meta 2 . .. . ■ 

Deposuitque metus e, Deposuitque metum </, Depositusque metus q || uidit 
hunc £ M || hericina M 367 sa(git i r m 2) tas F 




184 


Ceres et Proserpina. 


cui triplicis cessit fortuna novissima regni, 
tu superos ipsumque Iovem, tu numina ponti 

victa domas ipsumque, regit qui numina ponti. - 370 

Tartara quid cessant? cur non matrisque tuumque 

imperium profers? agitur pars tertia mundi. 

et tamen in caelo, quae iam patientia nostra est, 

spernimur, ac mecum vires minuuntur Amoris. 

Pallada nonne vides iaculatricemque Dianam 375 

abscessisse mihi? Cereris quoque filia virgo, 

si patiemur, erit; nam spes adfectat easdem. 

at tu pro socio, siqua est ea gratia, regno 

iunge deam patruo ! tt dixit Venus, ille pharetram 

solvit et arbitrio matris de mille sagittis 3S0 

unam seposuit, sed qua nec acutior ulla 

nec minus incerta est nec quae magis audiat arcum, 


374 spernimur — Amorisj citat [ac metu] Vine Bellov Spec Histor VI 116. 


368 nouissima mundi e p s g, regni f. n. cessit cBersmanni 369 su¬ 
peras R 370sg Cuncta domas g || regit qui numina ponti ‘ excerpta Calan- 
drae et ex suis Naugerius’ Hs vulgo || ipsumque regit qui numina (lumina 
alii ) terrae (r alterum i r e 2 ) F g* g g co , Uicta domas (ipsumque regit—quid 
om) cessas cur non matrisque tuumque Imperium profers || Uicta domas (ipsum¬ 
que regit qui numina terre t i r m 2) Imperium profers M, versum 371 in M 
omissum add i mg bis m 2 {paene evanidum ) et m 3 m || Uicta domas (ipsum¬ 
que regit qui n. terre Tartara quid cessant i l fort a m 1) cur non matris¬ 
que tuum que Imperium profers N || ipsumque regit—cessant om ergo O 

n 

372 agitur l 373 en tamen Bothe || Et tamen in caelo quae iam g Burm, 
item e coni Bentley vulgo || Et t. in c. quoque iam pat. A VA, Et t. in c. 
quo iam pat. nostra est? ex c Vatie et duobus Heinsianis signo interrog posito 
Jahn f Et t. in c. quoque parua potentia nostra est unus Ciofani ccBriantii 
et Sulm, Et tantum in c. quoque iam pat. R, Et t. in c. quoque iam patientia 

patientia- 

nostra Spernitur excerpta Calandrae || potentia {cf II520) M || et {vel sed) tamen 
in caelo quoque tanta potentia nostro Spernitur inde Hs 374 et mecum 
27 g || me(c i r m 2)ura M || minuantur [corr m 2) N, tenuantur s g Hs vulgo 
olim 375 Palla(da add m 2) 376 absces scisse £ || regia uirgo cSprotii 
377 patiamur g Hs vulgo olim || e(asd i r m 2)e m e 378 Ac tu Ben, a tu 
Jahn I) est ea gr. A m Merkel , est tibi gr. (t. gr. i r N) N g g Jahn, est 
mea gr g Hs vulgo olim, est mihi gr. g, est ea gloria c Vratisl 379 pheratram 
{corr) M 380 aruitrio (corr m 3) fi 382 sic N F h g g at Hs || que nec 

audiat 3 

1 quam 3 d 2 e 2 s 2 

magis audiat arcum l nec qua magis e auolat arcu (I, auolat arcu M au¬ 
diat arcus g Merkel vulgo 







Ov. Metam. Lib. V, v. 36S—398. 


185 




oppositoque genu curvavit flexile cornum 
inque cor hamata percussit harundine Ditem. 

Haud procul Hennaeis lacus est a moenibus altae, 
nomine Pergus, aquae: non illo plura Caystros 
carmina cygnorum labentibus edit in undis, 
silva coronat aquas cingens latus omne suisque 
frondibus ut velo Phoebeos submovet ictus, 
frigora dant rami, tyrios humus umida flores: 
perpetuum ver est. quo dum Proserpina luco 
ludit et aut violas aut candida lilia carpit, 
dum que puellari studio calath osque sinum que 
inplet et aequales certat superare legendo, 
paene simul visa est dilectaque raptaque Diti: 
usque adeo est properatus amor, dea territa maesto 
et matrem et comites, sed matrem saepius, ore 
clamat, et ut summa vestem laniarat ab ora, 


383 flexile cornum] citat Priscianus VI 20, cf ad II S74. 


383 flectile l || cornum Priscianus John , cornu {supra u ras) $ M, 
cornu cett co 384 inde cor—Ditis Burm || amata (h add l~) F l, (ham i ? m 2) ata 
h || ditis cGronov 385 sq Aut ( corr ) £ || hennaeis —altae 0 M g Hs vulgo, 

hennaeis — altus F g, et(h)neis (th alio atram h )— altus g g f o, henn. altis 
p, ethneis — ab (a alii) montibus altus N $ 386 sic g Hs vulgo || peicus 

aquae £ M, circa Percum lacum L || pcrgusa {i r e 2 ) non illo (add h 2 ) F g* 
p g Plan m || pergusa. non illo plura caister I h l (i r n) co, purgussa. non i. p. 
caister g || non i. p. caistros i r m || cayst(ros i r m 2) e || f nomine percus aque 
cingen latus omne suisque *}* signum add m 3 . ab eadem verba quae sunt 
cingen — suisque erasa et i mg addita sunt haec : Js omine pergusaq illo non 
plura cahist’ 387/388 om M, i mg (m 3) m 387 cygnorum N e, 
cignorum cett || pauentibus (corr m 3) {$, (labe i r m 2)ntibus N, ludentibus 
g, plaudentibus cThuan || edit recepi ex $ N l g g, wSds xvxvcov Flan > 

(aud i r m 2) it F, audit h m (i r e 2 ) g co vulgo || apparet {cf NJhbb 1893, 
624) scribam eius exemplaris, ex quo fi O fluxerunt, ab aquae (386) ad aquas 
(388) aberrantem verba non illo — aquas omisisse ; quod vitium postea aliunde 
correctum est 389 ammouet JS~ || ictus recepi post Heinsium {cf ad Hor 
c II15, 9 Bentley et quae dixi NJhbb 1891, 650) ex N ccMed et Pal, ignes, n 
cett vulgo 390/587 non exstant in fi 390 tyrios O F cMedic Hs, uarios 
m n p g* g co John || humida (1 arida sscr m 2) e, uvida Hs 391 uer 

est i mg add h 392 lilia candida l 393 sinusque g, rovs xdlnovs Plan 

0st 

394 superare puellas p g 396 adeo properatus amor F || est om g, 
dei Jalm || adeo properatur am. g cSprotii Hs || dea i r e- 398 et om h j| 
summo— ab ore s g, it &y.qov — rga/rflov Plan || laniauit l s, laniabat cSprotii g 








186 


Ceres et Proserpina. 


conlecti flores tunicis cecidere remissis; 

tantaque simplicitas puerilibus adfuit annis: 400 

haec quoque virgineum movit iactura dolorem. 

raptor agit currus et nomine quemque vocando 

exhortatur equos, quorum per colla iubasque 

excutit obscura tinctas ferrugine habenas 

perque lacus altos et olentia sulphure fertur 405 

stagna Palicorum rupta ferventia terra 
et qua Bacchiadae, bimari gens orta Corintho, 
inter inaequales posuerunt moenia portus. 

Est medium Cyanes et Pisaeae Arethusae, 
quod coit angustis inclusum cornibus aequor: 410 

hic fuit, a cuius stagnum quoque nomine dictum est, 
inter Sicelidas Cyane celeberrima nymphas, 
gurgite quae medio summa tenus exstitit alvo 
agnovitque deam „nec longius ibitis!“ inquit, 

„non potes invitae Cereris gener esse: roganda, 415 

non rapienda fuit! quodsi conponere magnis 


400 Priscianus VI 41: ‘puer pueri’, cuius femininum 'puera' dicebant auti- 
quissimi ... Ovidius etiam hoc approbat, qui in V metamorphoseon de puella 
Proserpina narrans dicit: 'Tantaque simplicitas [semplicitas G ] puerilibus 
adfuit annis’. 

405 Diomedes Ars Gr I (Keil I 319): oleo unguentum ... Ovidius autem 
vitiose hac re oleo l Pe rque lacus [locus M f locos A] sacros et olentia sulphure 
[sulpore M] fertur Stagna Palicorum [pelicorum M\) 


4:01 400 ( litteris b a appositis) h 402 quemque uocatos {cf 212) g Hs 

2 

vulgo olim, uocatum g 403 Exortatus M l 404 obscuras tinctas M, obscu¬ 
ras tincta h, obscura/ tincta(s add m 2) e || fcrugine l, rubigine (uel ferrugine sscr s 
cSprotii , rubigine p s g 405 lacus sacros Diomedes || sulphure e l g to Diome¬ 
des, sulphura (a i r m) M F cDresd, sulphur(e ex a h, i r n) N h 406 palis- 
corurn h cSprotii R , palichorum l, palicorum i r e 2 , tcov UavlUcuv Plan 

o 3 in 2 

407 Et q _F|| Et qua bachiade i r e 2 408 Inter i r n || Inter equales F 
400 Et medium g } it medium Hs || canes (corr m 2) h || pisce (pisceae inde corr, 

c 

cum gl a pisa i 2 ) l 410 co/it (g eras) M, (o i r m 2) it h 411 IIec(scd e 

ex corr h) fuit h g R , Hic fluit g cSprotii || fuit i r n || acu/ius (1 eras) M II 

a om F l || st. qu. (nomine om) dictum (est add m 2) l est om ( add n) N 
cDresd || modo nomine Hs [ 412 sici(y)lidas (i alterum i r n) N g* g, 

^txtltxais Plan || cianes l 413 qui ( corr m 2) l || extulit g 414 Ag- 

nouittque i r m 2) l, Cognouitque cSprotii ! deum g Hs vulgo olim 415 Nec 
potes e g || inui/te (c eras) M 






Ov. Metam. Lib. V, v. 399—442. 


187 


parva mihi fas est, et me dilexit Anapis: 
exorata tamen, nec, ut haec, exterrita nupsi.“ 
dixit et in partes diversas bracchia tendens 

obstitit, haud ultra tenuit Saturnius iram, 420 

terrihilisque hortatus equos in gurgitis ima 

contortum valido sceptrum regale lacerto 

condidit; icta viam tellus in Tartara fecit 

et pronos currus medio cratere recepit. 

At Cyane raptamque deam contemptaque fontis 425 

iura sui maerens inconsolabile vulnus 
mente gerit tacita lacrimisque absumitur omnis, 
et quarum fuerat magnum modo numen, in illas 
extenuatur aquas: molliri membra videres, 

ossa pati flexus, ungues posuisse rigorem; 430 

primaque de tota tenuissima quaeque liquescunt, 

caerulei crines digitique et crura pedesque; 

nam brevis in gelidas membris exilibus undas 

transitus est; post haec umeri tergusque latusque 

pectoraque in tenues abeunt evanida rivos; 435 

denique pro vivo vitiatas sanguine venas 

lympha subit, restatque nihil, quod prendere posses. 

Interea pavidae nequiquam filia matri 
omnibus est terris, omni quaesita profundo. 

illam non udis veniens Aurora capillis 440 

cessantem vidit, non Hesperus; illa duabus 
flammiferas pinus manibus succendit ab Aetna 

418 417 ( corr m 2 ) e 417 anapys AT, anaphis F h l s g, Uvanrjs Plan 
418 Exor/ata (t eras) M, Exorata ire || non hec ut territa g 421 Terri- 
bilisque M R, Terribilesque cett vulgo || que om F || hortatus F h g vulgo, 
hortatur O e l g s 424 medio (cri i r inseruit m 2, sed i ex a) crate rec. 31, 
medio caractere cepit ( corr m 2) AT 426 Sacra (1 lura sscr m 2) e || ineon- 
s(a ex o i r m 2)nabile 31 427 (ad ex corr m 2)sumitur h 430 fl(u ex corr)x us 
AT, fluxus h g R 433/522 exstant in y 2 433 in liquidas y 2 cPal 
434 postec g i| tergumque y 2 AT e g g o> || post haec tergumque humerique latus¬ 
que cRhenov R Hs 435 pectora que intenues habeunt 31 || evan, limphas 
cGoth 436 i mg e 437 (L i r m lympha AT || quod deprendere l, quod 

s 

prehendere h || posses y 2 l g g R Ehwald , posse/ AT, poss(is i r m 2, es eras) 
31, possis F h e g vulgo , possit (uel possis sscr) cSprotii 438 nequicquam l 
440 non nitidis e g, non rutilis e- s g Hs vulgo olim, non nudis R 442 1 lam- 
mifera ex uno suorum Hs vulgo olim, Elam(m)igeras l g [| succedit abena (coi i 
m 2) h || ab ethna O l g, ad aetnam c31edic. 









188 


Ceres et Proserpina. 


perque pruinosas tulit inrequieta tenebras, 
rursus ubi alma dies hebetarat sidera, natam 

solis ab occasu solis quaerebat ad ortus. 445 

Fessa labore sitim conceperat, oraque nulli 
conluerant fontes, cum tectam stramine vidit 
forte casam parvasque fores pulsavit, at inde 
prodit anus divamque videt lymphamque roganti 
dulce dedit, tosta quod texerat ante polenta. 450 

dum bibit illa datum, duri puer oris et audax 
constitit ante deam risitque avidamque vocavit; 
offensa est neque adhuc epota parte loquentem 
cum liquido mixta perfudit diva polenta. 

conbibit os maculas, et, quae modo bracchia gessit, 455 

crura gerit; cauda est mutatis addita membris; 
inque brevem formam, ne sit vis magna loquendi, 
contrahitur, parvaque minor mensura lacerta est. 


445 Florus Lugdunensis (*{* 860) c. II Duemmler II 516: * l Solis ad occasum 
dulcis sonat ymnus ab ortu’. 


443 inrequieta 31 444 Rursus ut g Hs vulgo olivi || orta dies hebeta- 

ad 2 uel abortu 2 

uit y 2 445 ab occasu—ad ortus y 2 F e g VA MerJcel, ab occasu—ad ortus 
31, ab occasu — ad ortum l, ad occasus—ad ortus H p g R, ad occasum — ad 
ortus Ji, ad occasum — ab ortu g cSprotii Hs vulgo olivi, ad occasus — ab ortu 
g John, dnd Svopcov rjUov gi%gis draroXcov Flan 446 Lesa lab R |j con¬ 
ceperat scripsi cum O F h l*g, collegerat (ex VI 341) g (i r e-) R Hs vulgo 
447 Coluerant ( corr ) 31 , 1 lauerant sscr m, Colluerant (1 Attigerant sscr in 2) 
e, Polluerant g, Contigerant vel Mollierant g, proluerant ( coli Persius prol 1) 
Hs || (t ex c vi .2)um F || contectam e g, et tectam y 2 448 parusque ( corr 
exit" 

m 3) h 449 Prodit M 450 tosta quod texerat a. p. 31 Merkel, texerat—polen¬ 
tam Ren, t(e ex o m J?)sta quod coxerat ante polenta N, tosta quod (te i r m 2, 

_2 

virgulam dei eadem)xe rat ante polenta F, tosta quod coxerat a. polenta m g t» 
et e coni Adv. X 8 Barth Hs vulgo olivi, cocta quod coxerat a. p. I, testa quod 

1 tosta 2 t quod 2 1 texerat 2 1 ta 2 

coxerat ante polentam (m expunxit y 2 ) y 2 h, testa quam coxerat ante polentam 
e, t. q. tinxerat (t coxerat sscr) a. p. (j, testa quod coxerat a. polenta g VA , S ng6- 
ofrm ir dorgdxo) oiv aXgiroiS ixpr t oaoa el/e Plan 451 (T ex D)um h j diri y 2 

o 2 

e g || or(i’ i r) 31 455 Co/m bibit (o a m 2, u eras) 31, Cumbibit e || qua 

modo g cSprotii vulgo olivi 456 est conuersis add. h 457 loquendi 
recepi (cf 451 sq) ex O F g g Plan, nocendi g* rn n F 3 g o> vulgo 458 Con- 
traitur 31 








Ov. Metam. Lib. V, v. 443—47T. 

mirantem flentemque et tangere monstra parantem 
fugit anum latebramque petit, aptum que pudori 
nomen habet variis stellatus corpora guttis. 

Quas dea per terras et quas erraverit undas, 
dicere longa mora est: quaerenti defuit orbis; 
Sicaniam repetit, dumque omnia lustrat eundo, 
venit et ad Cyanen, ea ni mutata fuisset, 
omnia narrasset: sed et os et lingua volenti 
dicere non aderant, nec, qua loqueretur, habebat, 
signa tamen manifesta dedit notamque parenti 
illo forte loco delapsam in gurgite sacro 
Persephones zonam summis ostendit in undis, 
quam simul agnovit, tamquam tunc denique raptam 
scisset, inornatos laniavit diva capillos 
et repetita suis percussit pectora palmis, 
nescit adhuc, ubi sit; terras tamen increpat omnes 
ingratasque vocat nec frugum munere dignas, 
Trinacriam ante alias, in qua vestigia damni 
repperit. ergo illic saeva vertentia glaebas 


460 sq Isidorus Orig XII 4,38 : Stellio de colore inditum nomen habet. Est 

enim tergore pictus lucentibus guttis in modum stellarum. De quo Ovidius: aptum 

colori Nomen habet, variis stellatus corpore guttis’ || Auson Mos 88: 

Purpureisque salar stellatus tergora guttis || Conr de Mure ed Bas p 85: 

‘Fugit anum—aptumque colori — corpora gratis [sic]’. 

_ 

I 

459 pau entem y 2 e l <j u g o> 460 anum i r m |) latebram que 31 g o> 
Hs vulgo , latebrasque y 2 N F h l g, latebramque (uel latebrasque sscr) s || 
petiit latebras e |i pudori 31 MerJceP, (coi i r m 2) ori 31, colori cett Isidorus 
co vulgo, def p 174 HarUnan 461 uariis i l F \\ st(e ex corr)llatus 31, stil¬ 
latus y 2 et e eoni ad Lucr p 33 Lachm || corpore 317i Isidorus 462 enaue- 
rat F h || errauit in undas e 463 Longa referre mora est ccSenat et Voss 
deffuit h 464 Sicaniam petiit 31 465 ciamen ( corr ) 31, chianem y 2 , ciane 

1 ea 2 __ 

h |] et ni N, quae ni g 467 qua recepi ( cf 668 II 169) ex 31 I y 2 e 

g g co, qu(o i r m 2) 31 qu(o ex corr) h, qu(a ex e m 2) l , quo g Hs vulgo [| 

habeba/t (n eras) 31 468 n/tamque 31 || (pa i r)renti N 469 Illo forte 

die cBerol ex Langenn, illic forte loci Hs || dilapsam e g g \| delapsam gurg. 
h g Hs vulgo olim 470 Persyphones e 471 tum den. g vulgo olim, nunc 
dcn. cThuan, modo den. cALedic 473 om (i mg m 2) l 4*4 Nec scit g 
Hs vulgo olim || omnis RV 475 ne l || duingnas y 2 476 Trinacri/am 
31 || ante omnes cSprotii ^| uestigia nate p 477 seuas l |j uertantia y 2 . 
versantia inde (Pr Cobl 1821, 26) Klein 


189 

460 

465 

470 

475 








190 


Ceres et Proserpina. 


fregit aratra manu parilique irata colonos 
ruricolasque boves leto dedit arvaque iussit 

fallere depositum vitiataque semina fecit. 4 §o 

fertilitas terrae latum vulgata per orbem 
falsa iacet: primis segetes moriuntur in herbis, 
et modo sol nimius, nimius modo corripit imber 
sideraque ventique nocent, avidaeque volucres 

semina iacta legunt; lolium tribulique fatigant 4S5 

triticeas messes et inexpugnabile gramen. 

Tum caput Eleis Alpheias extulit undis 
rorantesque comas a fronte removit ad aures 
* atque ait: „o toto quaesitae virginis orbe 

et frugum genetrix, inmensos siste labores, 490 

neve tibi fidae violenta irascere terrae! 
terra nihil meruit patuitque invita rapinae, 
nec sum pro patria supplex, huc hospita veni: 

Pisa mihi patria est et ab Elide ducimus ortus, 

Sicaniam peregrina colo, sed gratior omni 495 

haec mihi terra solo est, hos nunc Arethusa penates, 
hanc habeo sedem: quam tu, mitissima, serva! 

478 Vertit aratra y 2 || parilique aetate colonis (cf VIII 631 X 115) 31, 
pari(terque irata i r m 2) N || pariterque g, a ai ia ros Plan || irata i r JF 2 || 
Colonum y 2 479 Ruriculasque bo(ues i r m 2) N 480 legit (corr m 2) 

ledit 2 

3/, fecit e, laedit clhnan 481 late cBersmanni || totum vulgata g 482 Falsa 

i sparsa / / / / / 

31 e g 3Ierkel, Sparsa y 2 AT l e' * 1 p g a >, Falsa </, Sparsa (Falsa eras videtur ) 
F, (Spars e corr m 2 )sl h, cassa Hs, spreta Obss II 8 Schott, lassa (coli ex 
P I 4, 14) Back, fessa ap Sedlviayer Ov carm sel 1883 KSchenld || pulsa fugit 
Riese || in aruis y 2 483/VI 45 exstant in v 483 Sol nocuit nimius modo F 
cSenat || Et m. sol nimium nocuit modo (corripit ex corruit) l 484 sic F 
g VA Hs vulgo , Sydera q(ue i r m 2) 31, Sidera (quis i r m 2) N, Sy(i)dera 
cui v e l g R, Sid. quis e 2 <j g , Sv(deraque i r m 2) h, Sideraque et g , Side¬ 
raque et (uel Sidera quis sscr ) cSprotii , Sidera nunc y 2 g Vivianus || uoluc(res 

i r) AT 485 trobalique (corr) M 486 Tricietis v, Tritices (corr m 2) h 

uel Cum 

et exorabile y 2 C um 3i e l g Burm , Tunc cSprotii , Tunc y. 2 || 

(a i r m 2)lpheias 31 F, alphe(ias i r m 2).N, alpheis (corr h 3 ) h l 488 Ro- 
rantique — ad oras expuncta omnia v || ad add h- 489 ait in toto F l 
cBersmanni || quaesitae uirginis i r X 490 (fru i r m 2)gum F || in- 
iustos g 491 uiolent(a J r) 31 492 pat. iniusta y 2 494 Pysa 

F, Nysa (1 Py sscr m 2) e [j et om l || duximus g || ortum g Hs vulgo 
olim 496 sola (corr m 2) v 497 Has h.l sedes quos F || habito 
eStrozzanus 









Ov. Metam. Lib. V, v. 478—520. 191 

mota loco cur sim tantique per aequoris undas 
advehar Ortygiam, veniet narratibus hora 

tempestiva meis, cum tu curaque levata 500 

et vultus melioris eris, mihi pervia tellus 

praebet iter, subterque imas ablata cavernas 

hic caput attollo desuetaque sidera cerno. 

ergo dum Stygio sub terris gurgite labor, 

visa tua est oculis illic Proserpina nostris: 505 

illa quidem tristis neque adhuc interrita vultu, 
sed regina tamen, sed opaci maxima mundi, 
sed tamen inferni pollens matrona tyranni!“ 

Mater ad auditas stupuit ceu saxea voces 
attonitaeque diu similis fuit, utque dolore 510 

pulsa gravi gravis est amentia, curribus auras 
exit in aetherias, ibi toto nubila vultu 
ante Iovem passis stetit invidiosa capillis 
„pro“ que „meo veni supplex tibi, Iuppiter u inquit, 

„sanguine proque tuo. si nulla est gratia matris, 515 

nata patrem moveat, neu sit tibi cura, precamur, 

vilior illius, quod nostro est edita partu. 

en quaesita diu tandem mihi nata reperta est, 

si reperire vocas amittere certius, aut si 

scire, ubi sit, reperire vocas, quod rapta, feremus, 520 

nel loco 

498 lo(co i r m 2) N, solo cSprotii || cu(r sim i r m 2) e || s(u ex i m 2) m 
F || sim uitantique v || tantique ex antiq/ M 499 Aduebar g A vulgo, 
Adueor v N h, Aduehor cett RV || narra/tibus (n eras) M 500 Tem- 
pest/iua 31 || tu i l P || curisque g vulgo olim, curasque cBerol et Bas 
501 uultu ( corr m 2) 31 502 imas om (i l m 2) 31 || allata (corr JSf F) 

JSf F e h, sublata g 503 extollo ccRhen et Vratisl || dissuetaque y 2 
504 terris sub gurgite F, sub terras (cf I 189) g Plan 505 illic oculis y 2 
506 nec adhuc g Hs vulgo olim || uultu/ (s eras videtur ) 31 507 maxima 

regni ccSprotii et Leid 508 tyrann(i ex us per ras) 31 509 ut audita—uoce 

(fort recte, ut sit exclamantis) 31 1| ut auditas v, ut audiuit (1 auditas sscr m 2) 
37 |i seu saucia y 2 511 auras (cf XIV 848 et ad IV 700) A o> vulgo olim , oras 
ad Lucr p 167 Lachm vulgo 512 Scandit g || ethereas e l ccDresd et Senat || 
moto squalida uultu Hs 513 passis O g R vulgo, sparsis y 2 F g* g 

514 supplex ueni g || uenio (cf XIII 589 ) F g g || supplex uenio Hs vulgo 
olim 515 nulle (e = est) gratia v 516 parem (corr m 2) h || ne sit y 2 l 
517 quod N que n 518 Est quaes.—rep. est y 2 519/20 re/perire—re/pe- 
rire (p bis eras) 31 || versum 519 spurium censet Riese || reperta est —: scire, 
ubi sit, rep. uocas ? coni Riese || turpus (uel certius sscr) aut si v || amittere, 
certius (vel verius e coni) aut si distinx Hs 




192 


Ceres et Proserpina. 


dummodo reddat eam! neque enim praedone marito 
filia digna tua est, si iam mea filia non est.“ 
Iuppiter excepit: „commune est pignus onusque 
nata mihi tecum; sed si modo nomina rebus 
addere vera placet, non hoc iniuria factum, 
verum amor est; neque erit nobis gener ille pudori, 
tu modo, diva, velis, ut desint cetera, quantum est 
esse Iovis fratrem! quid, quod non cetera desunt 
nec cedit nisi sorte mihi? sed tanta cupido 
si tibi discidii est, repetet Proserpina caelum, 
lege tamen certa, si nullos contigit illic 
ore cibos; nam sic Parcarum foedere cautum est. u 

Dixerat, at Cereri certum est educere natam, 
non ita fata sinunt, quoniam ieiunia virgo 
solverat et, cultis dum simplex errat in hortis,' 
puniceum curva decerpserat arbore pomum 
sumptaque pallenti septem de cortice grana 
presserat ore suo, solusque ex omnibus illud 
Ascalaphus vidit, quem quondam dicitur Orphne, 
inter Avernales haud ignotissima nymphas, 
ex Acheronte suo silvis peperisse sub atris; 
vidit et indicio reditum crudelis ademit. 


525 


530 


585 


540 


540 ClaudianRapt Prosili 172: Oceani priscas in ter notissima nymphas. 


521 reddatur cBerol Bothe 522 digna i l P || sed iam e || non est] 
digna est {prob p 115 Hartmari) cMedic et i r 7i Hs vulgo olivi 523 honosque 
(1 onusque i mg m 2) M 524 si om v || n(o a m 2 i r et ipsum eras vel evani- 
dww)mina M 525 uera licet cSprotii || factum est N 526 verum honor ap 
Fabrum {II 71) Schepperus || neque enim nobis g. i. pudori est N || neque hic 
nobis R 527 desin(t adcl m n) O 528 nec cetera q Hs 529 cedet 
F l || nisi forte {corr v 2 ) F v 530 disidii l || repetit ( corr m 2) F\ 
repetat cPar 8000 Hs vulgo olim 532 federa tantum // ( corr m 2) v || uisum 
est q, cretum est cLangervianni || est om q, dei Bothe 533 om {i mg 
m 2) e || at ceteri {corr m 2) certum (est sscr ) v || deducere g q 534 fata 
ferunt cBerol Bothe fi quo ieiunia {corr in 2) F 535 Solu. irriguis q || et, 
riguis Hs || hostis {corr m 2) v 536 Pueniceum (u prius e corr m 2) M, 
pceniceum Burm || discerpserat cSprotii 537 gluptaque callenti Merkel 2 

539 Viderat ascalaphus {sed cf 542) q Burm vulgo olim || orphne q Plan o> 
vulgo, or(phene i r m 3) [sed ospes in arg] AI, ophne ex ophe {corr v) v g, 
ortnhe (orpnhes in argum) AT, orphe F h {i mg ?n) l, horne e, orne cSprotii 

540 haud i r n, haut F' 541 siluis p. sub atris O F v q Merkel, silvis — 
antris l , fuluis — undis h q cSprotii, fumis — undis q, furuis — antris e q V Re¬ 
gius vulgo olim , fuluis—antris R , stygiis— antris ccAbbatis et Vatie 













Ov. Metam. Lib. V, v. 521—55S. 


193 


ingemuit regina Erebi testemque profanam 
fecit avem sparsumque caput Phlegethontide lympha 
in rostrum et plumas et grandia lumina vertit, 
ille sibi ablatus fulvis amicitur in alis 
inque caput crescit longosque reflectitur ungues 
vixque movet natas per inertia bracchia pennas 
foedaque fit volucris, venturi nuntia luctus, 
ignavus bubo, dirum mortalibus omen. 

Hic tamen indicio poenam linguaque videri 
conmeruisse potest: vobis, Acheloides, unde 
pluma pedesque avium, cum virginis ora geratis? 
an quia, cum legeret vernos Proserpina flores, 
in comitum numero, doctae Sirenes, eratis? 
quam postquam toto frustra quaesistis in orbe, 
protinus, ut vestram sentirent aequora curam, 
posse super fluctus alarum insistere remis. 


549 sq PHscianus V 2: dubia autem sunt genera, quae nulla ratione cogente 
auctoritas veterum diverso genere protulit, ut hic finis et haec finis . . . similiter 
grus’, ‘bubo’, jpos£ c bubo’ i mg codicis H a m 2 scripta sunt haec: Ouidius, fedaque 
fit —mort. omen || Servius in Aen IV462 : sane ‘sola ’ contra genus posuit. Lucanus 
‘et laetae iurantur aves bubone sinistro , item Ovidius Infandus [sic libri omnes] 
bubo’. || Isidor Orig XII 7,39: Bubo . . in sepulcris diu noctemque versatur, et 
semper commoratur in cavernis, de qua Ovidius:‘Foedaque fit mort. omen j| 
Foedaque fit vol. durum [sic] m. omen citat Speculum hist VI 116 Vincent 

Bellovacensis. 


543 regina/ herebi (t ex p i r m 2)estemque M, amica erebi (regina i mg 
m 2) 1 1| prof(ph)anum F g g || pestemque profanam (uel testemque profanam 
sscr) v 544 flegeontide F, f(ph)legetontide h g || nympha (. corr) M 
545 lumina mittit ( corr m 2) v 546 Ipse sibi g || furuis g || fuluis am. in 


hoperitur ab 2 . . 

alis F g* g p g VA, f. amicitur alis M, amicitur ab alis e‘ 2 g R vulgo , fuluis 

t amicitur in 2 . 

qui nascitur alis AT, ylavxds dprciayexai nxeovyas Plcin || Ille subit habitus fuluis 

am. et alis v || rauis amicitur ab alis Hs 547 Iamque cap. cGronov || unguis R 

548 inhercia l 549 uent. conscia vel praescia g 550 Infandus bubo Ser¬ 


vius |j durum Vine Bellov 551 Sic tamen g || lingua/que JH, linguaque 
(linguaque fuit) F, linguamque R || mereri r 552 (Comerui i r m 2) sse F, 
Comeruisse h, Promeruisse (uel Commeruisse sscr) cSprotii 554 flores — 
uernos h g 555 mixte(ae) sy(i)renes F e l g s g vulgo olivn || immixtae co¬ 

mitum numero Sirenes eratis Hs || erratis (corr) H 556 frustra toto g 
557 non minus ut vestram Hs 558 insistere pennis O g R, alarum(quo dei 
in 2) ins. remis v || existere g 
Ovid Metam. 







194 


Ceres et Proserpina. Arethusa. 


Arethusa. 


optastis facilesque deos habuistis et artus 

vidistis vestros subitis flavescere pennis. 560 

ne tamen ille canor mulcendas natus ad aures 
tantaque dos oris linguae deperderet usum, 
virginei vultus et vox humana remansit. 

At medius fratrisque sui maestaeque sororis 
Iuppiter ex aequo volventem dividit annum: 565 

nunc dea, regnorum numen commune duorum, 
cum matre est totidem, totidem cum coniuge menses, 
vertitur extemplo facies et mentis et oris; 
nam modo quae poterat Diti quoque maesta videri, 
laeta deae frons est, ut sol, qui tectus aquosis 570 

nubibus ante fuit, victis e nubibus exit. 

Exigit alma Ceres, nata secura recepta, 
quae tibi causa fugae, cur sis, Arethusa, sacer fons, 
conticuere undae; quarum dea sustulit alto 

fonte caput viridesque manu siccata capillos 575 

fluminis Elei veteres narravit amores. 

„Pars ego nympharum, quae sunt in Achaide“ dixit, 

„una fui, nec me studiosius altera saltus 

564 sq Lact Plac Comrn in Stat Theb VIII 63: ita Ouidius: * l At (Ad MPa) 
medius fr. s. m. sororis [sorori MP\ — regnorum numen [nomen MP] 
commune — cum coniuge menses [ v 567 mutilatus et corruptus in libris]'. 

659 Optatis (corr m 2) — deo v 560 nigrescere plumis cBerol || su¬ 
bita— penna in Mscr Diez 1075 Hs 561 Nec tamen (corr v 2 ) v F || calor 
( corr m 2) v, c(an i r m 2) or F 562 ne perderet ( corr l 2 ) l g, disper¬ 
deret g 564 su(i i r m 2)/ N || mediusque sororis h 566/567 post 
57 1 transp Pr Meiss 18% JGilbert 566 Nunc est regnorum N , dea 

T U 2 

regnorum est cVratisl\\ dea (regnorum add vi2) nomen c. deorum v || d/orurn 

i t 

(e eras) 31, d(uo i r)rum l 568 extemplo 31, extimplo l g, exemplo (uel 
ex illo sscr ) v 569 Iam modo in Mscr Diez 1075 Hs || pot. di(ci i r m 2) 
A r , pot. dici e cGoth et Senat, poteras ( corr m 2) diti v || dicique et maesta 
uideri S, xai Soxelv xai Xiyea&ai oxv&pajTirj dvrauerr] Plan 570 Ut qui sol 
fort recte F || tectus et quo sis v 571 nigris e ccAmbr et Leid, uictis 
modo g || ex nubibus e g, ubi nub. I g g R Hs vulgo olim, cum nub. cAmbr et 
e coni Hartman 572 reperta g || natae s. repertae JacGronovius 573 causa 
uiae ( cf II 33 her 14, 103) g cSprotii Hs vulgo olim || arethus(a i r m 2) 

1 alphei 2 

F 574 d"1a p add m 2) l 575 udosque cSenat Plan 576 eley N, 
elei e l g Plan m, (alph i r m 2)e i F, alphei 31 h g 577 achia ( primum in 
achiade, deinde in achaide corr) v, achiade ( corr 31) 31 h, achide ( corr n) N l, 
ach(a i r m 2) de B, achaeide g 578 qua nec st.§ 








Ov. Metam. Lib. V, v. 559—600. 


196 




legit nec posuit studiosius altera casses. 

sed quamvis formae numquam mihi fama petita est, 580 

quamvis fortis eram, formosae nomen habebam, 

nec mea me facies nimium laudata iuvabat, 

quaque aliae gaudere solent, ego rustica dote 

corporis erubui crimenque placere putavi. 

lassa revertebar (memini) Stymphalide silva: 585 

aestus erat magnumque labor geminaverat aestum. 

invenio sine vertice aquas, sine murmure euntes, 

perspicuas ad humum, per quas numerabilis alte 

calculus omnis erat, quas tu vix ire putares. 

cana salicta dabant nutritaque populus unda 590 

sponte sua natas ripis declivibus umbras. 

accessi primumque pedis vestigia tinxi, 

poplite deinde tenus neque eo contenta recingor 

molliaque inpono salici velamina curvae 

nudaque mergor aquis; quas dum ferioque trahoque 595 

mille modis labens excussaque bracchia iacto, 
nescio quod medio sensi sub gurgite murmur 
territaque insisto propiori margine fontis. 

„quo properas, Arethusa ?“ suis Alpheus ab undis, 

„quo properas ?“ iterum rauco mihi dixerat ore. 600 


679 i mg n 680 quanquam g || forma numquam v 581 sic sine 

i formosae 2 

ras M || Queuis ( corr m 2) v || famosae e 585 symphalide M j| stvmph. lympha 

p g, st. ripa s 586 magnusque N g, magnusque (uel magnumque sscr ) 

cSprotii 587 uertice (origine sscr ) v, uortice cSprotii g Hs vulgo olim || sine 

munere (corr) F || (eu i r m J?intes N 588 sq versus inde ad finem libri 

exstant in $ 588 Perspicuas usque ad humum v, Perspicuas ad imum p g 

***** 

R, perspicuas imo inde Hs vulgo olim || numerabili i i r m J?)s N 589 erat 
omnis ( corr m 2 ) v || ui(x i r m 2) F 591 nata /ripis (e eras ) fi || natas/ (s i r 

s 2 

m 2) M, nat(a i r m 2) s N, nata/ JP, latas s , gratas unus Heinsianus et 
cOxon || liuis g || decliuibus umbras i r n || umfbras i r m 2) e || fronde sua 
gratas Pr Kaisersl 1881 Hellmuth 592 om ( i mg m 2) N • 593 Poblite 

F || nec eo g 597 quid p R, quid ex corr (quod fuit) m || sensimedio g 

598 propiori ( cf VIII443) recepi ex JF ccRhenov et Par, propioris propiori/ 
(s eras ) N, propiori in e cSenat, propriori in p, propioris M h l g o> vulgo [1 
fontis (n ex r M) recepi (cf III 162) ex A <», ripae (cf I 729) l e 2 g vulgo 

V 

599 om (i mg m 2) h || artchvsa l || alpheos F, alpheus cett vulgo || alpheus 
in u. s g 600 properasque e || mihi rauco cGoth || dixerat ore (uel murmure 
dixit sscr) s 




13* 








196 


Arethusa. 


sicut eram fugio sine vestibus (altera vestes 
ripa meas habuit): tanto magis instat et ardet, 
et quia nuda fui, sum visa paratior illi. 

Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat, 

ut fugere accipitrem penna trepidante columbae, 605 

ut solet accipiter trepidas urgere columbas, 
usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque 
Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elim 
currere sustinui, nec me velocior ille. 

sed tolerare diu cursus ego viribus inpar 610 

non poteram, longi patiens erat ille laboris. 

per tamen et campos, per opertos arbore montes, 

saxa quoque et rupes et, qua via nulla, cucurri. 

sol erat a tergo: vidi praecedere longam 

ante pedes umbram, nisi si timor ille videbat; 615 

sed certe sonitusque pedum terrebat et ingens. 

crinalis vittas adflabat anhelitus oris. 

fessa labore fugae „fer opem, deprendimur“ inquam, 

„armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti 

ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra!“ 620 

mota dea est spissisque ferens e nubibus unam 


603 peraptior cStrozzanus 606 605 g 605 om ( inseruit m 2) v 
606 trepido surgere ( corr m 3) p, molles urgere h || agitare coi. g Hs vulgo 
olim 607 U(s i r ex t m 2)que O, Utque p || psophidaque O p Plan vulgo, 
sophidaque g R, sophida/ (que eras ) F || orcomenon sophidaquo cileneque h, 

orchomenen sophadaque cill. 1 1| sophydaque cyllinque e || cyl(l)enen(que om) p 31 

2 *2 

on t 

608 erimantha 31, erimantha p, erimanton F, elymanon e || (et i r, nec fort 
eras) elim 31, et elym e, et helim g, et elim N g R vulgo y meelin p, et erin 
F l, et herin h 609 uelocior ibat cSulm Bothe 611 paties (corr m 3) P \\ 
fuit ille g 612 campos et opertos s g John, apertos jF|| montis R 613 saxaque 
per rupes et g, saxaque per rupesque et Hs, saxa per et rupes (cf Verg georg 
III 276) cBarber Bentley || et qua est uia cVratisl 615 ni (sisi i r) e || si 
add h 3 || sit timor g R || ille scripsi (ille timor sc, quem poeta inde a v 605 
descripsit) cum p l cGoth R, ill(a i r, e fuit) 31, illa cett vulgo || // timor 
illa uideba(t i r m 2) F 616 sonituque — terreba(r i r m 2) F, sonituque — 
terrebar g Hs vulgo olim, sonituque—terrebat g, sonitusque — tegebat (terrebar 
sscr) v || et urgens Hs 617 crinalis v, crinales u * 2 cett vulgo || afflauit e 
ccBersmanni et Senat 618 deprehndimur e, deprehendimur h cSenat 
619 Armigene p || dictynna tuae g Hs dea casta tuae cPal 621 Mo- 

J. nubem 

taque l || sp(ar i r m 2)sisque P, sparsisque l g, spisisque h || undam v 











Ov. Metam. Lib. V, v. 601—644. 


197 


me super iniecit. lustrat caligine tectam 

Amnis et ignarus circum cava nubila quaerit 

bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit 

et bis „io Arethusa, io Arethusa ! u vocavit. 

quid mihi tunc animi miserae fuit? anne quod agnae est, 

siqua lupos audit circum stabula alta frementes, 

aut lepori, qui vepre latens hostilia cernit 

ora canum nullosque audet dare corpore motus? 

non tamen abscedit; neque enim vestigia cernit 

longius ulla pedum: servat nubemque locumque. 

occupat obsessos sudor mihi frigidus artus 

caeruleaeque cadunt toto de corpore guttae, 

quaque pedem movi, manat locus, eque capillis 

ros cadit, et citius, quam nunc tibi facta renarro, 

in latices mutor, sed enim cognoscit amatas 

amnis aquas positoque viri, quod sumpserat, ore 

vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas. 

Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis 
advehor Ortygiam, quae me cognomine divae 
grata meae superas eduxit prima sub auras. “ 

Hac Arethusa tenus, geminos dea fertilis anguis 
curribus admovit frenisque coercuit ora 
et medium caeli terraeque per aera vecta est 


625 


630 


635 


640 


623 dei Merkel' 2 || circaua ( corr m 2) F 625 io arethusa uocauit io 
arethusa l Haupt 626 misere/ M, miserere £ || agn(a)e est £ M l n R Hs, 
agnae (est om) v N Fh e q VA John 627 lupus u || adit ( corr m 2) N, 

1 uepres li 

xiidit cBersmanni 628 uep (= uepre) i r m , uepre i mg M || hostia M 
629/30 i mg F 2 || corpore m ( cetera decisa) F 2 || nollosque l || aude/t (a eras) 

M || corpore saltus s q 631 Longius ire q Hs vulgo olim 632 ob- 

uel niueo 

sessas ( corr m 2) F 633 que om F || toto cSprotii 
et Medie || pede fir m 2) I || locus (cf Sen Here 

XXII 63) A o> Plan, loco {corr) P, lacus e q Hs vulgo 

aeque M || capillo g 635 fata (1 fac sscr e 2 ) e q Hs .. 

636 laticem g q Hs vulgo olim || laticem uertor s || amatque cBerol 639 lum- 
pit q Hs vulgo olim || caecisque immersa s q || mersa ire 641 Grata meae 

i Grata 

q R Hs vulgo , Ortamiae(e) £ M, Grtannae inde £ 2 , Orta mihi v, Grata mee 


634 moueo ccJun 
fur 391 Plin NH 
|| eque s l add h, 
|| renarno (corr) F 


a 2 i 2 


(m i mg fort a m 1) m, Grta m/ N, (Grata i r m 2) mee F, Grata mihi s q * 
q VA || educit coni Hs || sub undas cSprotii 642 anguis N, angues n 

d aethera 

cett vulgo 643 ammouit M. 644 aera v 







198 


Arethusa. 


atque levem currum Tritonida misit in urbem 645 

Triptolemo partimque rudi data semina iussit 

spargere humo, partim post tempora longa recultae. 

iam super Europen sublimis et Asida terram 

vectus erat iuvenis: Scythicas advertitur oras. 

rex ibi Lyncus erat; regis subit ille penates. 650 

qua veniat, causamque viae nomenque rogatus 

et patriam, „patria est clarae mihi“ dixit ,,Athenae, 

Triptolemus nomen, veni nec puppe per undas, 

nec pede per terras: patuit mihi pervius aether. 

dona fero Cereris, latos quae sparsa per agros 655 

frugiferas messes alimentaque mitia reddant.“ 

barbarus invidit tantique ut muneris auctor 

ipse sit, hospitio recipit somnoque gravatum 

adgreditur ferro; conantem figere pectus 


649$2 Conr de Murep 197: ‘Scythicis adv. oris —ille penates’. 

6505g Lact Plac Comm in Stat Theb IV 658: Triptolemus beneficio Cereris 
cum fruges per omnes spargeret gentes, ad Lycum, Scythiae regem, uenit ibique 
paene deceptus ( i e interfectus; cf Lofstedt Spdtl St, Upsala 1908, 72sq) est, sed cf 
Servitis ad Aen I 323. 


uel inde 

W-5 Atque A a>, Atque v, Inde cSenat || cursum ( corr) p || Tritonia g || 
in arcem q Hs vulgo olim 046 Tr(i ex e m 2)ptolemo N, Triptolom(o ir m 2) F, 
Triptolomo l || partira(que om) N l || sua semina g 647 hunc (corr) partim 
p. tempore 1. reculta v || tempora s l add h 3 648 euro peti p euro^peti p 3 , 

europii (a ex e m 2) F, e^ropa (a ex corr m 2) h, europem e, europam q R || 
apida Z |j terras cThuan Hs vulgo olim 649 scilyjthicasque l q, sithicas p h, 
Scythiasque ™ || auertitur (corr n) v N h || sc. aduertit in horas 8, Scythicis a. 
oris Conr de Mure , Scythias ad. oras Mitscherlich 650 Kex ubi ccDresd et 
Senat R || regi’/ (’ a m 2, i vel t eras) M, regit ( corr m 2) p 651 Q(uid 
i r m 2, t qua i mg fort m 1) M || Quid ueniat v g R 652 est dare michi 
(corr m 2) v, ,,clare“ mihi M, mihi clarae q 653 Treptolemus N, Triptolo- 

lims F h, Trytholemus e |j pupe (corr m 2) .N 654 perhuius M || peru. aer p 
65» Cer(er i r) is latosque sp. ( corr m 2) M || latos(que i r m 2) N, latosque l, la- 
tosq; h 656 //messes N, messas ( corr m 2) h || queom F\\ mitia porto cSprotii 

657 tanti qui mun. p, tantiq(ue i r 2) ut muneris M, tanti quo(d eras, q et & 
conpendiorum similitudo fefellit scribam) muneris N, tantique (ut add m 2) mu¬ 
neris h || tanti qui fuit igitur in p O, quod haud scio an Ov scripserit || actor 

(corr m 2) v 659 65S l 658 recepit v 1 1| sumnoque e 659 Agg(reditur 
i r m 2) F 











Ov. Metam. Lib. V, v. 645—674. 


199 


lynca Ceres fecit rursusque per aera iussit 660 

Mopsopium iuvenem sacros agitare iugales.“ 

Finierat doctos e nobis maxima cantus; 
at nymphae vicisse deas Helicona colentes 
concordi dixere sono, convicia victae 

cum iacerent, „quoniam“ dixi „certamine vobis 665 

supplicium meruisse parum est maledictaque culpae 
additis et non est patientia libera nobis, 
ibimus in poenas et, qua vocat ira, sequemur. “ 

Rident Emathides spernuntque minantia verba, 
conantesque loqui et magno clamore protervas 670 

intentare manus, pennas exire per ungues 
adspexere suos, operiri bracchia plumis, 
alteraque alterius rigido concrescere rostro 
ora videt volucresque novas accedere silvis. 


660 aera misit g Hs vulgo olim 661 Mosopi(y)um F e l g cSenat , Me- 
sopium cSprotii 662 inierat (deest initialis) F || doctos — cantus F h l q V A, 
doct(o i r) s — cantu(s i r m2, m fuit) M, d(o i r m 2jct(o i r m 2) s N, dictis — 
cantus e, dictis (uel doctos sscr) — cantus s, dictos — cantus (cf IV 95 ep Sapph 
125) l g q Hs vulgo, doct(u nigriore atram) — cantum fi, doctum de — cantum 


inde praef p XI Korn 663 nimplm ire 664 conco(r i r)di— conuitia 31 
665 Dum v e || iacerent (cf NJhbb 1894, 651) fi v N q Hs vulgo , (fa i r m 2)cerent 
31 , facerent F h l v 2 e 2 q o> Korn || dixi fi N v h q Bothe , dixi(t dei) e, dixit 
31 F l n fi 3 q vulgo || certamina (corr fi 3 m) fi 31 1| uobis (corr) F 666 cul¬ 
pam (corr m 3) fi, culp(se ex a m 2) 31 667 uobis s 668 in/poenas (im fuit) 

31 || quo uocat Hs vulgo olim || sequ(i ex a)mur v, sequamur cGoth 669 ri¬ 
dent Emathides Hs vulgo || Ridentemque athides (em virgula dei 31) fi 31, 
enipedes . i. filie enipe i mg m 3 m, Rident enipides (filie enippes sscr v) v 
g q, Rident (empe i r m 2 )des N, Ridentque enipides s, Rident athides F q, 

i acchiades 2 


Rident (enipedes i r m 2) h, Rident athipedes l, Rident enypedes e, Rid. Enipedes 
RV, Rident antipedes (uel athides uel pierides sscr) cSprotii , Rid. pierides q, 
Haiovides Plan, thespiades vel achiades vel agnipedes vel anguipedes q || mi¬ 
nantia (cf Pr S G 1887, llsq) F h e g g <*>, minancia l, minacia 0 O cBernegg 
vulgo 670 sic, ut videtur , fi O item R || Conantesque loqui // magno clam. N, 

Conante/que ///// (oculi eras, loqui sscr m 3) magno clamore fi, Conataeque 

l 


oculis (loqui sscr) magno cl. v , Cona/teq’(n eras , q’ i r ex corr) oqui/ (per ras 
ex oculis) magno cl. 31, Conataeque loqui et magno 1 q Hs vulgo, Conatae¬ 
que loqui magno et l g q, Conataeque loqui magno (et om) h e cSprotii 
672 operiri (et s l add m 1) l, operiri et q || brachia pennis e g 673 con¬ 
crescere (uel indurescere uel occallescere sscr) s 674 uident ccLrfurt et 

Goth Hs 





200 


Arethusa. Pallas et Arachne. 


dumque volunt plangi, per bracchia mota levatae 675 

aere pendebant, nemorum convicia, picae. 

Nunc quoque in alitibus facundia prisca remansit 
raucaque garrulitas studiumque inmane loquendi.' 


675 Plangere (Plaudere cSuhri) dumque uolunt l g cSulin g || nota v 
F e, l mota sscr v 1 e 2 676 nemor(n i r m 2) F, nemoris l || conuitia M 

o 2 

677 Nunc qu/que (e eras ) M, Tunc quoque ep erit ad Har p 137 Mark- 
land , Sic quoque ad Anth Lat I 68 Burm || fac. prima g 678 studium est 
e || inane g || w 677/78 non musae, sed poetae dat John || Semper et hu¬ 
manas imitantur in omnia uoces post 678 add Ciofani cVatic, dei xai rds av- 
■d'QO)7ielovS iv naoi (proras /uijuovvrai Plan PERSONAE LIBER V 

EXPLICAT Incipit VI v, EXPLIC INCIPIT L1B SEXTVS {rubro, sic fere) 
M , EXPLIC. V. INCIP VI N, EXPLICIT LIBER QVINTVS . INCIPIT 
SEXTVS l , LIBER SEXTVS e, nec subscriptio nec titulus in cett. 








Ov. Metam. Lib. V, v. 675—678. Lib. VI, v. 1—16. 


201 


LIBER SEXTUS. 


Praebuerat dictis Tritonia talibus aures 
carminaque Aonidum iustamque probaverat iram; 
tum secum Taudare parum est; laudemur et ipsae 
numina nec sperni sine poena nostra sinamus f 
Maeoniaeque animum fatis intendit Arachnes, 5 

quam sibi lanificae non cedere laudibus artis 
audierat, non illa loco neque origine gentis 
clara, sed arte fuit: pater huic Colophonius Idmon 
Phocaico bibulas tingebat murice lanas; 

occiderat mater, sed et haec de plebe suoque 10 

aequa viro fuerat. Lydas tamen illa per urbes 

quaesierat studio nomen memorabile, quamvis 

orta domo parva parvis habitabat Hypaepis. 

huius ut adspicerent opus admirabile, saepe 

deseruere sui nymphae vineta Timoli, 15 

deseruere suas nymphae Pactolides uncias. 

3 laudare parum est, laudemur et ipsi citat Tine Bellov Spec hist 
VI 116 (IV 216 ed a 1624). 


1/412 exstant in p, 1/45 exstant in v 1 tritiona v || aurem cBerneg- 
geri Hs vulgo olim 2 iustam(que om) l 3 Tunc g, Cum cJunianus (j 
laudaremur et ipsa v 4 nec specni p 5 factis e || aracnes JV£ h , aragnes 

araches 

F e gV, sic semper e, arano v 6 lanibus ( corr m 2) artis v 7 nec e, neque 
g R 8 huic om (i l m 2) M || colophinius l || edmon v, ismon cSprotii, 
ethmon vel ithmon vel imon g 9 phocacio (corr m 2) N 10 et add h 2 

11 sic p v h g vulgo , lidas M, lydias N F e *», lidias l g g 12 merobile 
(corr m 3) p 13 sic g A vulgo , hipepis cVratisl V, hipelis p M, iphelis 

b 2 1 ypepis 2 

cBersmanni , hypaedis v, hype(phis i r m 2) N, hypeis F, hipeis l, ypheis e, 
ipeplis h, Hypeplis B, lv kixqoZs rois vnal&oois Blan 14 ammirabile AT, 
amirabile h 16 15 cSprotii 15sg Deseruere sui n. pactolides undas M , 
uineta timoli Deseruere suas nimphe i l m, nollaxis ai IlaxrajUSts rvpcpai rd 
iavrcov x aTsll/unavov QtT&oa xai al TumXiSsS vvuepat T& £v Tip Tutolcp y.axVL lu- 
narov almds Blan || uineta (* dumeta sscr m 2) F, dumeta (corr p 3 ) p g, spi¬ 
neta vel pineta g || tymoli (cf Buresch, Klaros, Leipzig 1889 p 12sq) N 


Pallas et 
Arachne. 





202 


Pallas et Arachne. 


nec factas solum vestes, spectare iuvabat 

tum quoque, cum fierent (tantus decor adfuit arti), 

sive rudem primos lanam glomerabat in orbes, 

seu digitis subigebat opus repetitaque longo 20 

vellera mollibat nebulas aequantia tractu, 

sive levi teretem versabat pollice fusum, 

seu pingebat acu; scires a Pallade doctam. 

quod tamen ipsa negat tantaque offensa magistra 

'certet' ait mecum: nihil est, quod victa recusem!’ 25 

Pallas anum simulat falsosque in tempora canos 
addit et infirmos baculo quoque sustinet artus, 
tum sic orsa loqui: c non omnia grandior aetas, 
quae fugiamus, habet: seris venit usus ab annis, 
consilium ne sperne meum! tibi fama petatur 30 

inter mortales faciendae maxima lanae: 
cede deae veniamque tuis,.temeraria, dictis 
supplice voce roga! veniam dabit illa roganti.’ 

Adspicit hanc torvis inceptaque fila relinquit, 
vixque manum retinens confessaque vultibus iram 35 

talibus obscuram resecuta est Pallada dictis: 


17 sq distinx JEhwald, f. solum vestes spectare vulgo , f. solum, v. sp. Vollmer 1| 
Non factas (quod rec&pit versu 17 post 18 posito Hs ) g cSprotii || facta(s add m 2) v, 
18 Tum fi M F h l, Tunc N e g || tantum ( corr ) £ || affuit N 18/23 distinxi 
cum Capoferreo] post arti (v 18) punctum, post acu {v 23) virgulam ponunt vulgo |J 
iuvabat. tunc quoque, cum f., tantus d. a. arti: sive — acu; scires sq {i e tantus 
d. a. arti, ut scires) John 19 gloraerauit F l cSenat, glomerarat e 20 su- 

a 3 

biebat h 21 moliebat ( corr m 2) v || eqntia F, equancia l 22 sq excidisse 
post 22 versum, quo texendi mentio fieret, statuit Haupt || ducebat pollice s 
pollice (uel pectine sscr) cSprotii 26 Pallas aitnum v || intimpora O, in tempore 

o o_ oo 

(corr m 2) l, ad tempora cSprotii g 27 baculo quoque (q h, qq F, q. e, qq. e~) 
A f» || baculo quos sustinet Biese, baculum quod sust. Merkel 2 , baculo quod s. 
Progr Kaisersl 1880 Hellmuth, adicit, infirmos baculo quoque s. ZOG XXXII 
Bappold || quoque sine dubio verum, infirmos (baculo quoque sustinet) artus 
olim distinguendum putabam . sed haec videtur dixisse poeta: addit canos et 
addit non solum infirmos artus, sed etiam sustinet baculo\ cf IX 442 XIV 715 
28 27 (corr m 2) v || Tunc e l g, Cum g || loqui est s 30 nec sperne e [• 

1 ti 2 

tibi om v || potatur fi 31 In mortales (corr n) v N || faciendae M lane 
(I tele sscr) (j max. telae(0) li e g Jahn 32 que om F 33 dabit illa 
roganti i r n, d. ipsa rog. e 34/36 om N, i mg n 34 incepta(que add m 2) v, 
inceptaque (uel infectaque sscr ) cSprotii reliquit F e l p g, reliquit (uel re¬ 
misit sscr) s 35 manu £ v, manus F v' 2 g 36 resecuta /// /// est v 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 17—57. 


203 


‘mentis inops longaque venis confecta senecta, 

et nimium vixisse diu nocet, audiat istas, 

siqua tibi nurus est, siqua est tibi filia, voces: 

consilii satis est in me mihi; neve monendo 40 

profecisse putes, eadem est sententia nobis. 

cur non ipsa venit? cur haec certamina vitat?’ 

tum dea ‘venit!’ ait formamque removit anilem 

Palladaque exhibuit, venerantur numina nymphae 

Mygdonidesque nurus; sola est non territa virgo. 45 

sed tamen erubuit: subitusque invita notavit 

ora rubor rursusque evanuit, ut solet aer 

purpureus fieri, cum primum aurora movetur, 

et breve post tempus candescere solis ab ortu. 

perstat in incepto stolidaeque cupidine palmae 50 

in sua fata ruit; neque enim Iove nata recusat 

nec monet ulterius nec iam certamina differt. 

Haud mora, constituunt diversis partibus ambae 
et gracili geminas intendunt stamine telas: 

tela iugo vincta est, stamen secernit harundo; 55 

inseritur medium radiis subtemen acutis, 

quod digiti expediunt, atque inter stamina ductum 


55 sq Seneca Epist mor XIV 90 20 Hense : textrini quoque artem a sapientibus 
dixit inventam, oblitus postea repertum hoc subtilius genus, in quo'tela iugo 
vincta [iuncta BA] est — acutis, Quod lato paviunt [stc Gruter, pariunt BA] 
insecti pectine dentes’. 


37 tardaque uenis N || defessa ccBerol et Moreti, defecta Hs 38 ‘iis 
(= ut ?) plaptpdv Plan 39 si qua tibi fiiia e 40 Consiliu ( corr m 2) 
uoces (satis est sscr) v 41 est om g, dei Hs vulgo olim 42 cert. differt 
(cf 52) cBersmanni 43 Tunc F h l g VA 44 Pallada se l 45 Migdo- 
nesque nu(r ex corr, c fort fuit) us M || est interrita g VA 46/170 multa evanida 
et redintegrata in l 46 exsiluit Merkel 2 47 ora pudor post Heinsium 

{Transact Oxf Ph S 1883) Eliis || subitusque evanuit Capoferreus 49 can- 

1 ictu 2 

descit g || ortu e, ictu g Hs vulgo olim 50 et incepto /3 M, in inceptum g || 

ruit2 

solidaeque cCantabr, stolidaque Postgate 51 fa/ta p || redit F, redit g | 
enim i l h [| nec iam g 52 (u i rjlterius M [| nec tunc @ M 53 Hau(t i r 
m 2) F || constituunt ( cf quae dixi NJhbb 1887, 137 sq) O F e l g Plan 
B Merkel 11 , consistunt h F * 1 e 1 g VA vulgo olim 55 uincta (cf 1122) N e g 
Hs vulgo , iuncta an uincta incertum (hoc tamen veri similius) fi ME, iuncta F 
h l g g ( Senecae cdd) a>, nQooeSe&rj Plan || secreuit g 56 "medium "radiis 
h g VA, radiis medium g 57 om Seneca 





204 


Pallas et Arachne. 


percusso paviunt insecti pectine dentes, 
utraque festinant cinctaeque ad pectora vestes 

bracchia docta movent studio fallente laborem. 60 

illic et Tyrium quae purpura sensit aenum 

texitur et tenues parvi discriminis umbrae, 

qualis ab imbre solet percussis solibus arcus 

inficere ingenti longum curvamine caelum; 

in quo diversi niteant cum mille colores, 65 

transitus ipse tamen spectantia lumina fallit: 

usque adeo quod tangit idem est; tamen ultima distant. 

illic et lentum filis inmittitur aurum 

et vetus in tela deducitur argumentum. 

Cecropia Pallas scopulum Mavortis in arce 70 

pingit et antiquam de terrae nomine litem, 
bis sex caelestes medio Iove sedibus altis 
augusta gravitate sedent, sua quemque deorum 
inscribit facies: Iovis est regalis imago, 
stare deum pelagi longoque ferire tridente 
aspera saxa facit, medioque e vulnere saxi 
exsiluisse fretum, quo pignore vindicet urbem; 

65s<2 Seneca NQ I 3, 4 Gercke : sed nunc (, ut ait poeta,) 'diversi niteant 
— tamen ultima distant. 

77 (Lactantii) Argum VI fab I : itaque telae suae intexuit contentionem Athe¬ 
narum inter se Neptunumque habitamj qui lacu salso in arce edito suam pos¬ 
sessionem vindicabat, cf Appendicem. 

58 percusso] quod lato Seneca, percussum (corr m 2 ) N || paviunt scripsi 
post Kornium ex Gruteri coni ad l l Senecae , ubi pariunt est in codd Bamb 
et Argent || pauent (paene eras, feriunt sscr m 3) ft, (feriu i r m 2)nt 31, feriunt 
N g* g m vulgo, quatiunt e 2 g, fcruet ir (feriunt fort fuit) F * 1 || putabam ali¬ 
quando paverant [?] vel paviunt, nunc nil muto’ Hs || inserti g Bliimner 
59 festinant fi N ft g R vulgo, festina/t (n eras) 31, festinat cett m || cinct(e ex i)que 
31, cunctaeque (corr) N || a pectore g || cinctaque ad p. veste post Burm Bentley 

00 Brachia iacta cSprotii || mouet 31 || st. minuente l cBerol 01 sentit e l g 
02 Texetur (corr) et tenuis (corr) paru(i i r) 31 03 percussus g Burm vulgo 

olim, percusso Postgate || percussis nubibus g || qualis sole solet percussis im¬ 
bribus Housman 04 longo (corr) cDresd || curuamine caelum i r 7i~ 00 ipse 

e 

tamen i r n, ille tamen e g 07 idest 31 || est om (add ti) fi N ccBersm 

i ca 2 

et Senat 08 innectitur (j g, intexitur g 70 Cycropia p. scopulum e ii arci (corr 

1: Au 

m 2) 31 i! tov \4gecov intimaro Tldyov Plan 71 nomene (corr) 31 73 Angusta 6 

75 tridenti Bothe 77 Exiliisse e <j ccPal et Senat || fretum L g R Nau- 







Ov. Metam. Lib. VI, v. 58—98. 205 

at sibi dat clipeum, dat acutae cuspidis hastam, 
dat galeam capiti, defenditur aegide pectus, 

percussamque sua simulat de cuspide terram 80 

edere cum bacis fetum canentis olivae 

mirarique deos: operis Victoria finis. 

ut tamen exemplis intellegat aemula laudis, 

quod pretium speret pro tam furialibus ausis, 

quattuor in partes certamina quattuor addit, 85 

clara colore suo, brevibus distincta sigillis. 

Threiciam Rodopen habet angulus unus et Haemum 
(nunc gelidi montes, mortalia corpora quondam!), 
nomina summorum sibi qui tribuere deorum. 

altera Pygmaeae fatum miserabile matris 90 

pars habet: hanc luno victam certamine iussit 

esse gruem populisque suis indicere bella. 

pinxit et Antigonen ausam contendere quondam 

cum magni consorte Iovis, quam regia luno 

in volucrem vertit; nec profuit Ilion illi 95 

Laomedonve pater, sumptis quin candida pennis 

ipsa sibi plaudat crepitante ciconia rostro. 

qui superest solus, Cinyran habet angulus orbum; 


98 Conr de Murep 122 ( edBas ): Qui solus superest — ang. orbem [sic]’. 


gerius vulgo, equum i r p * 2 , f/erum (r eras, eru i r, ut videtur) M .1. monstrum 

sscr m, ferum i r n, f(er i r m 2) um F, ferum cett « || pignere 0, pingnore M, 

2 2 

o e 

pignere F || u(e ex ijndicet M , u(i ex e m 2)ndicet F, umdicet e, uendicet h g g 
dat 2 

78 sibi cly/peum dat /a c ute t M 80 sua/ (m eras) N 81 Prodere l g 
Hs vulgo olivi || candentis s 82 Miraque (« eorr m 2) F || operi g Hs 
vulgo olim || Victoria (maiuscula litt ) Leipz Stud I 384 Lange , uictorii l 
83 intell(i i r m Pjgat N 85 addit om ( i mg m 2) F 86 sua de bre¬ 
vibus l 87 Traiciam 1 1| rodopen M F hl g, rodope g, rhodopen cett «> vulgo || 
haernon g Hs vulgo olim 88 gelidi recepi ex fi N h, gelidos M F e l g m 
vulgo 89 Numina s. g VA, Omnia s. s 90 pigmeae M || mirabile cRhen 
factum l g 91 iussit cert. uictam VA || certam, dixit e 92 Esse grauem <j [| 
bella N, bellum cett a> vulgo 93 Pingit g Hs vulgo olim || antigone l, anti- 
gonem g 91 magna g cSprotii || iuno ire 96 Laodomedonue M, 
Laumedonue l g, Laodonue ( corr m 3) || laom. suus cGronov || subitis quin 

cSprotii 98 'soliis vel solio . solio orbatum et eiectum in Mscr Diez 1069 
Hs || cinyran h g R Hs vulgo, cyniran(i i r e) N F e, cynira cyniram M, 
cirinan l , Riva^av Plan , cinaran \g g cSprotii , cynaran g RA , Cynaram V 








206 


Pallas et Arachne. 


isque gradus templi, natarum membra suarum, 
amplectens saxoque iacens lacrimare videtur. 

Circuit extremas oleis pacalibus oras 
(is modus est) operisque sua facit arbore finem. 

Maeonis elusam designat imagine tauri 
Europam: verum taurum, freta vera putares, 
ipsa videbatur terras spectare relictas 
et comites clamare suas tactumque vereri 
adsilientis aquae timidasque reducere plantas, 
fecit et Asterien aquila luctante teneri, 
fecit olorinis Ledam recubare sub alis; 
addidit, ut satyri celatus imagine pulchram 
Iuppiter inplerit gemino Nycteida fetu, 

Amphitryon fuerit, cum te, Tirynthia, cepit, 
aureus ut Danaen, Asopida luserit ignis, 

Mnemosynen pastor, varius Deoida serpens, 
te quoque mutatum torvo, Neptune, iuvenco 
virgine in Aeolia posuit; tu visus Enipeus 
gignis Aloidas, aries Bisaltida fallis; 

99 gradu p 100 saxoque grauis s 101 Circuit p, Circu/it M || 
extr(e i r ) mas N || bacalibus horas i re 2 102 parenth statuit Ehwald || 

operique g Hs vulgo olim || sui ( corr n) N ccBersmanni et Dresd 104 Europa 

assilientis 2 

F, Europen g || "uera "freta h 107 At salientis N, Insilientis h || que om 

h 1 1| madidasque s (| reducere $ a> Hs vulgo, recondere e s, retundere mg Gryph , 

ri 

rtq rovntoo> StSovai Plan, recludere A || palmas g 108 hasterien M || tenere F 
109 holorinis M || leda F , ledan cCantabr Hs, Leden Bothe 110 pulchra(m a 
m 3) F, pulchra N g c» 111 inplerit N g A vulgo, impleuit V, impleret 

d 2 c 2 

cett R || nicteida N, nicteia F, necteida M, nyteida e 112 Amphitrion 

(u add m 2) M , Anphitrion h || fuerat (eorr F 2 n) F N || Amphitruo ut fuerit 
Bothe || tirrinthia F, tirrincia l, tyrintia M 113 danaen ^ M g , danen A" R || 
dan(en as f r m 2)opida N || 1. igneus N g Hs vulgo olim 114 sie g Flan vulgo || 

V > V 

Aunesine ( item in L) [f M, AnWmosynen ( a m 2) N, memnosinen F R , 

Memnosynem e, Memnosynen A, Mennosinen h /I, Memnonidem g, Meno- 
sidem 8, Menosinen cSprotii || uarius s l {m 3) n , variusque VA || cleoida l, 
deolia V, deolida A, Deionida Camerarius 115 Neptune R 110 eolida F Q 
enipeus g A, 'Ennnrie Plan, enipheus A RV 117 Gignis aloidas g vulgo, 
r<ivi 'AlcuaSas yewat Plan, Gignis et al. g 1^4, Gignis aolidas (a prius ex corr, 

d ex o M) p M R, Amnis in aolidan N, Gignis ocliadas F, Gignis (aolidas 

1 Gignis 2 

ex corr m 2) h, Gignis eolidas l, Cignus et aloydas e || bisaltida g Plan, bis 


100 


105 


110 


115 



Ov. Metam. Lib. VI, v. 99—135 207 

et te flava comas frugum mitissima mater 

sensit equum, sensit volucrem crinita colubris 

mater equi volucris, sensit delphina Melantho: 120 

omnibus his faciemque suam faciemque locorum 

reddidit, est illic agrestis imagine Phoebus, 

utque modo accipitris pennas, modo terga leonis 

gesserit, ut pastor Macareida luserit Issen, 

Liber ut Erigonen falsa deceperit uva, 125 

ut Saturnus equo geminum Chirona crearit. 
ultima pars telae, tenui circumdata limbo, 
nexilibus flores hederis habet intertextos. 

Non illud Pallas, non illud carpere Livor 
possit opus: doluit successu flava virago 130 

et rupit pictas, caelestia crimina, vestes, 
utque Cytoriaco radium de monte tenebat, 
ter quater Idmoniae frontem percussit Arachnes. 

Non tulit infelix laqueoque animosa ligavit 
guttura: pendentem Pallas miserata levavit 135 


11952 ( Laciant) argum met VIfab I : Eundem in equum [mutatum esse sc], ut 
Cererem [stupraret sc]; in volucrem, ut Gorgonam Medusam [medusae cf 

Appendicem. 


alpida fi O F, bisalpida h e q VA, bisalipida l, Bisalphida R || fallas ( corr) 
M, (f ir m 2)alli/s AT 118 At te e § || fulua cSprotii 119 sic {$ M 
ccGoth et Hamb L Merlcel || uolucrem (in loco vacuo sine ras) F 2 1| equum te sensit 
auem N q Hs vulgo olim, equum te sensit equum e l q o>, equum (te om) sensit 
(equm i r m 2, oluere eras videtur) h || mutata (uel crinata sscr) s 120 me- 
lantho(s add m 2) N, melanto h, melante s, melanthon cBersmanni 121 lo¬ 
corum om (ad m 2) F 122 Addidit est ccJunian et Medie, Reddit et est g 
cDresd |j agresti(s add m 2) // N 124 marcareida (i i r e) F q* q, rnacha- 
reida (uel Prochareida sscr) s 125 eri(y)gonem N e cDresd 126 Aut 

i 

sat. g II gemin(u ex 0 m 2) N || chyrona M || creauit l g , crearat e 127 libo 

1 ter 2 

fi M, libo m fi 2 128 inter textos h , intratextos e, intermixtos F l g cPar 

i su 2 

129 libor (corr m 3) 130 Posset h g cSenat || successus e || rava virago 

1 rum he 2 

Bentley 131 rupit —telas (uestes adser m 2) e 132 sic q A vulgo, cytoriaco 
M, cy(i)thariaco N l (ex corr h 2 ) V, c(h)ytheriaco F e q R 133 ismoniae 
cSprotii, e c monye (h 1 hydmonie ( sscr m 2) e , hemoniae q || aragnes (n i r 
F' 2 ) F h e q 134 licauit (corr m 2) l, ligatur Hs 136 135 ( signo 11 "corr 

p) p O 135 guttu(ra i r m 2) pendent(i i r) N jj pendentem et h 














Niobe. 


208 Pallas et Arachne. Niobe. 

atque ita 4 vive quidem, pende tamen, inproba’ dixit: 

'lexque eadem poenae, ne sis secura futuri, 

dicta tuo generi serisque nepotibus esto!’ 

post ea discedens sucis Hecateidos herbae 

sparsit; et extemplo tristi medicamine tactae 

defluxere comae, cum quis et naris et aures, 

fitque caput minimum; toto quoque corpore parva est; 

in latere exiles digiti pro cruribus haerent, 

cetera venter habet, de quo tamen illa remittit 

stamen et antiquas exercet aranea telas. 

Lydia tota fremit, Phrygiaeque per oppida facti 
rumor it et magnum sermonibus occupat orbem, 
ante suos Niobe thalamos cognoverat illam, 
tum cum Maeoniam virgo Sipylumque colebat; 
nec tamen admonita est poena popularis Arachnes 
cedere caelitibus verbisque minoribus uti. 
multa dabant animos; sed enim nec coniugis artes 
nec genus amborum magnique potentia regni 
sic placuere illi, quamvis ea cuncta placerent, 
ut sua progenies; et felicissima matrum 
dicta foret Niobe, si non sibi visa fuisset, 
nam sata Tiresia, venturi praescia Manto, 


140 


145 


150 


155 


141 Defluxere comae — aures) citat haec Priscianus 


VI 31. cf ad III 674. 


136 ume precor cSprotii || pende(s add m 2) F, pendens s g 137 pone 
tcorr m 2) M || future 0 ccBas et Medie || eadem ne sis poenae s. futurae 
Hs 139 dei Merkel 2 || Postea O l g VA || Oraque disc. Schepperus, 
ipsam disc. Bach || sucos (corr m 2) hecat(e i r m 2)idos N 140 Spai- 

git g Hs vulgo olim || extemplo M , extimplo F l |) tincte p || sparsit et e. 
tr. medicamine . tactae distinx Merkel 2 141 cumque his g Hs vulgo olim || 

1 ros^ 

nares ( corr M) 0 M, auris e, auris N g 142 totoque in g Burm vulgo 
olim || totoque est c. parua cGotli VA || est om I g* g || minimum toto quoquo 

o 3 

c. parvae Hs 145 antiqs _F|| arachnea l 145 382/414 146-§g N 146 phri- 
geque F 147 Rumoris magn. R || it (ex iit, ut videtur) i r M || Rumor 
iit magnum N || rumoribus g || occupat i mg h- 149 Tunc g * g John H 
meneiam g || sipilumque M l , sypulumque N, syphilumque F, siphylumque 
g , siphilumque g R, siphulumque h, syphylumque e || colebat (1 tenebat sscr 
vi 2) e, tenebat p ccBersmanni et Rhenov 150 aragnes F h g \ 152 ar¬ 

ces e g 154 quamuis hec e g || placebant g Burm 157 tyresia O, 
thy(resia i r m 2) e || manbo (corr) N 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 136—131. 


209 


per medias fuerat, divino concita motu, 
vaticinata vias: c Ismenides, ite frequentes 

et date Latonae Latonigenisque duobus 160 

cum prece tura pia lauroque innectite crinem! 

ore meo Latona iubet.’ Paretur, et omnes 

Thebaides iussis sua tempora frondibus ornant 

turaque dant sanctis et verba precantia flammis. 

Ecce venit comitum Niobe creberrima turba, 165 

vestibus intexto Phrygiis spectabilis auro, 
et, quantum ira sinit, formosa movensque decoro 
cum capite inmissos umerum per utrumque capillos 
constitit; utque oculos circumtulit alta superbos, 

'quis furor, auditos’ inquit 'praeponere visis 170 

caelestes? aut cur colitur Latona per aras, 
numen adhuc sine ture meum est? mihi Tantalus auctor, 
cui licuit soli superorum tangere mensas, 

Pleiadum soror est genetrix mea, maximus Atlas 

est avus, aetherium qui fert cervicibus axem; 175 

Iuppiter alter avus: socero quoque glorior illo. 

me gentes metuunt Phrygiae, me regia Cadmi 

sub domina est, fidibusque mei commissa mariti 

moenia cum populis a meque viroque reguntur. 

in quamcumque domus adverti lumina partem, 180 

inmensae spectantur opes; accedit eodem 


165s</ Lact Plac Comm in Stat Theb III191: ut Ouidius ait, Niobe Latonaui 
coli uetab»t in se cupieDs transferre honorem numinis, quod illam in utroque sexu 
liberorum se iactabat fetibus anteire. 

168 concit(a ex o ir) M, conci(ta ex to m 3, docta sscr eadem) p 159 his- 
medes ( corr) N 161 cum prece uota p. q [1 crines N 163 ti(y)mpora O i 

164 scis (= sanctis) et M, sacris et s 165 creberrima (celeberrima corr F) 
recepi ex fi O I e q, celeberrima h l e * i m q vulgo, sed cf II 218 XI 190 
am III 5, 3 167 m(oue i r m 2)nsque F 168 sq immer(r i r)sos N || 

capillos, constitit distinx Miischerlich |j atque oculos ccPal et Bersmanni 

i 2 . „ . 

170 auditis (corr) F || u(isis i r) e 171 Caelestes N 172 sine honore cBas [| 

est om h 173 soli/ N 174 Pliadum l , Poliadum g || Pleiadumque soror 
g. cSprotii |! genetrix (michi i r m 2) m. N, genitrix mihi m. q Burm 

o 

0 “ 

vulgo olivi 175 ethen/um N, ethereum e l q 176 ipso s 178 que om 
180 qua cumque ji j| auerti N e, adverto q R Hs vulgo olivi, advertor coni 
idem, advertis Vollmer 181 accedit etopem (corr) M, eodem i mg m 
Ovid Metam. ^ 




210 


Niobe. 


digna dea facies; huc natas adice septem 

et totidem iuvenes et mox generosque nurusque! 

quaerite nunc, habeat quam nostra superbia laudem, 

nescio quoque audete satam Titanida Coeo 185 

Latonam praeferre mihi, cui maxima quondam 

exiguam sedem pariturae terra negavit. 

nec caelo nec humo nec aquis dea vestra recepta est, 

exsul erat mundi, donec miserata vagantem 

„hospita tu terris erras, ego“ dixit „in undis“ 190 

instabilemque locum Delos dedit, illa duorum 

facta parens: uteri pars haec est septima nostri. 

sum felix (quis enim neget hoc?) felixque manebo 

(hoc quoque quis dubitet?;: tutam me copia fecit. 

maior sum, quam cui possit Fortuna nocere, 195 

multaque ut eripiat, multo mihi plura relinquet. 

excessere metum mea iam bona, fingite demi 

huic aliquid populo natorum posse meorum: 

non tamen ad numerum redigar spoliata duorum, 199 

Latonae turbae: quae quantum distat ab orba? 203 

182 deo l g, deae g R Hs vulgo olim 184 laudem ( i e quam laudem 

habeat sive contineat , cur laudetur ; cf 170sq) recepi ex fi M R } causam cctt vulgo 

o l 

18os(/ nescio —Titanida] sic l Hs vulgo || Nescio quoq/ audete satam tytanida 
o mo 

ceo (quoq audetis inde m 2) F, Nescio quoque auditi/ (audetis inde m 2) 
s. tytania coeo M, Nescio quoque audite (audetis inde m 2) s. t. c. /3, Nescio 

o tis2 

quo(mo i r m 2) aude/// s. titanid(e i r m 2) ceo N, Quoque modo (aude i r)tis 
genitam tytanida c. e, Quoque modo audetis gen. (satam R) titanida c. g co 
Jahn , Nescio quo audetis gen. tit. c. ccGoth et Bersmanni Bach || iytb <T 
ayvoui riva rqdnov eis roaovxov rfxsre rbXprjs (Sare rrjv rd) Koiat yeyevi]uevr]v 
Tiravida Arjrcb iuov ngdo&ev dyeiv Plan || praef. mihi ? distinxerunt VA |j 
et nunc nescio quo genitam Tit. Coeo Latonam praeferte mihi ep II 69 Faber | 
ceo l g, caeo g RV Hs vulgo olim 187 ter(ra i r m 2) e || negavit? dis¬ 
tinxerunt A Jahn 188 est om F 189 mundo g 190 terris om ( add i l 

3 2 

ego ego 

m 2) F || erras edixit erras /dixit M, erras e(g ex r)o dixit N 191 duo- 

> 1 septima 2 

bus cGronov Hs vulgo olim 192 haec est i l i 2 , est haec g Hs || ultima e 
193 negat e 194 Dubitat l g V 195 cui/ M || posset (t sit sscr e 2 ) F 
N g* g 190 multo/ m. p. relinquit (corr m 2) N 197 Excussere ccMed 
et Leid || stringite (corr m 2) M 203 huc transpos Obss IV 15 Gronovius 
Hs vulgo, dei Jahn ; librorum ordine servato numen Latonae; quantum turba, 
quae distat ab orba, Indignata dea est coni Ciofanus || Lat. turbae: quae 
(Latona sc) quantum d. ab orba/9 sic scripsi cum optimis libris, Latonae esse da¬ 
tivum (ut sit sensus ‘duo, quae Latonae turba est ') recte monet Vollmer || turbam, 






Ov. Metam. Lib. VI, v. 162—208. 211 

ite satis propere sacris laurumque capillis 200 

ponite 1 , deponunt et sacra infecta relinquunt, 201 

quodque licet, tacito venerantur murmure numen. 202 

Indignata dea est summoque in vertice Cynthi 204 

talibus est dictis gemina cum prole locuta: 205 

'en ego vestra parens, vobis animosa creatis 
et nisi Iunoni nulli cessura dearum, 
an dea sim dubitor perque omnia saecula cultis 


qua quantum d. ab o. Bentley vulgo || turbae £ g, turba/ (a pali atfam M, turbam n) 

a 

O, turb(e ex sl m 2) F ., turb(e i r m 2) l, turba g R, turbam g || turbe quan(tum 

1 turbam 2 1 que qaantum distat 2 

distat i r m 2) h, turba (quantum distabat i r) e, turba quae quam distabat V, 
turba quantum distabat A Regius || Latonae: turba qua qu. d. ab orba Gronov, 
Latonae . turba quo (numero sc) quantum d. ab o. Hs et Burm , duorum, 
Latoae turbae, quo (numero sc) qu. distat a. o. vel Latonae, turbae quo (ut per 
despectum dictum sit 'hoc turbae 5 ) qu. d. ab orba Bothe , Latonae turba, quae qu. 
d. ab orba (i e 1 non tamen , spoliata hac mea turba, redigar ad numerum duorum 
Latonae, quae ’ )Baumg-Crusius 200 sic scripsi (cf I 196 trist I 3, 7, sacris 

Ite satis 3 J|i 

== a sacris) cum A R |j Ites aiAes (sic m 1 , sed aiA a m 2 redintegratum , Ites 
et es a m 2 virgula dei) propere sacris (1 a m 2)aurumque Ites^,ati/s (s prius et 
virgea m 2) propere sacris aurumque JM, It(e s i r m 2)acris propere/ sacris 
laurumque N, lt(e ex a m 2) satis propere sacris 1. F , Ite sacris propere sacris 
1 . g VA, ite br) Tuyos 8aov, xai rrjv Sacpvyv rfje xdfirjs oitzo&eo&e Plan , Ite sacris 
procul a sacris mg ed Gryph j| ite sacris, properate sacris vel ite procul (vel sacris), 
procul ite sacris vel ite, satis procul ite sacris Hs, Ite, sat est operae, sacris vel 
ite satis pro re (item Polle) sacri vel ite satis properae sacris Gronov, ite, manus 
prohibete (vel cohibete) sacris Burm , ite aris propere ab sacris JacGronov , ite 
aris orbae sacris (coli 274) Capo ferreus, ite, sitis (sino!) propere sacris Fuss, ite 
sacris, propere ite sacris post (cf Mscr Diez 1075) Heinsium Jahn, ite sacris, pro¬ 
perae ite sacris coli VII647 Pr Blankenb 1847 HMilller, ite (sat est) propere (a 
add Madvig) sacris Ehwald, ite, satis, properate sacris p 31 Gnesotti et Bull des 
Hurnan frang 1894 No 1 Tournier . infectis properate sacris post Withofium Birt, 
infectis procul ite sacris (item Rev d Ph 1894 Lafaye) vel linquite iam properata 
sacris vir doctus ap Bachium , infectis propere ite sacris Korn, ite, sat est, pro¬ 
pere ite, sacri Bothe, ite, satis, propere ite, sacri est Haupt , ite, sat est, pro¬ 
perate (vel pro parte), sacri ZOG XXXII 414 Rappold, ite, satisque superque 
sacri Merkel 1 , item fere (sacrist) journ of ph 1883 XII73 Eliis, ite, satis pro prole 
sacrist Merkel 2 201 infectaque sacra rei. s Hs vulgo olim 202 quo/que 

(d eras) fi || hunc versum in libris (vide supra ad 203) sequitur versus 203 || in 
quibusdam g et edd vett sic constitutus est locus: venerantur murmure numen La¬ 
tonae . turba quantum distabat ab orba, Tantum animosa sui furiis agitata do- 

creatrix 2 t tis 2 

loris (cf 595) Indignata dea est sq 206 creatis 0, creatrix M 207 nulli/ N, 

i tor 2 

208 dubito e || cunctis ccBersmanni et Pal 


14* 




212 


Niobe. 


arceor, o nati, nisi vos succurritis, aris. 

nec dolor hic solus: diro convicia facto 210 

Tantalis adiecit vosque est postponere natis 

ausa suis et me, quod in ipsam reccidat, orbam, 

dixit et exhibuit linguam scelerata paternam,’ 

adiectura preces erat his Latona relatis: 

desine!’ Phoebus ait: 'poenae mora longa querella est/ 215 

dixit idem Phoebe; celerique per aera lapsu 
contigerant tecti Cadmeida nubibus arcem. 

Planus erat lateque patens prope moenia campus, 
adsiduis pulsatus equis, ubi turba rotarum 

duraque mollierat subiectas ungula glaebas. 220 

pars ibi de septem genitis Amphione fortes 

conscendunt in equos Tjrioque rubentia suco 

terga premunt, auro gravidis moderantur habenis. 

e quibus Ismenus, qui matri sarcina quondam 

prima suae fuerat, dum certum flectit in orbem 225 

quadripedis cursus spumantiaque ora coercet, 

ei mihif conclamat medioque in pectore fixa 

210 conuitia M 211 uo(s i r m 2)que 1 V 212 reccidat cVratisl 

i rec 2 

Merkel recidat g vulgo olim , decidat decidat e, decidat M h l g B, 
(deci i r m 2) dat N, (d ex r m 2)ecidat F, reincidat Glareanus 214 Ad¬ 
iectura (admixtura sscr ) s, admotura Hs 215 lingua ( corr ) quaere/lae st JBL || 
est om ( add n) N g || desine, Phoebus ait, (poenae mora longa) querelas ( coli 
ars■ II 725) Hs vulgo olim, poenae m. 1. querelae (cf Bothe Vind p 171) JHVoss 
210 lapsu/ M, laps(v i r, i fuisse videtur) F 217 Constiterant tecti cadmeide 

(j2 

nub. arce cMenardi || uecti cadm. cBas || cadmeia F 219 Assidu(i i r m 2) s 

I 1 turbo Mnemos III80 Cornelissen 220 duraque/—ungula/ glebas (g alte- 
rum ex c i r) M || mollierant e g Hs 221 /ibi (i per ras ex u) N || ge- 
niti(s add m 3) h 222 tirio rubencia l || fuco g Hs vulgo olivi 223 sic 
(equos sc, cfVIII 795) A o, Vollmer , auroque graves mod. habenas g Hs vulgo, 

j j2 2 

auroque graues mod. habenis g, auro grauidas mod. habenas e, auro grauidas 
m. habenas g, gravidasquo auro m. habenas coni Hs 224 (i ex e m J)zmenus 0, 
izmenus M., ezamen(o ex u m 2)8 N, hismenus F, hismen(o ex u)s h, hismenos 
g, y smenos e, Ismenos o>, Ismenon s || qui quondam sarcina matri s 225 rectum 

( 1 lattsl 220 Quadripedis ^ N, Quadripedis At, Quadrupedis (i ex e F' * 1 e 1 ) 

1 sas- 

cvtt vulgo || currus e || Quadrupedi currus cVratisl V, Quadrupedis cursum A, 
Quadrupedes cursus (currus alii) g Hs vulgo olim || retorquet (uel cohercet 
sscr s) s cArgent 227 impectore (fix(us i r, a eras) M in corpore (t pec¬ 
tore sscr m 2) fixa (l sus sscr m 2) e || fixus g, fix(a i r m 2) F 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 209—249. 


213 


tela gerit frenisque manu moriente remissis 
in latus a dextro paulatim defluit armo, 
proximus audito sonitu per inane pharetrae 
frena dabat Sipylus, veluti cum praescius imbris 
nube fugit visa pendentiaque undique rector 
carbasa deducit, ne qua levis effluat aura; 
frena tamen dantem non evitabile telum 
consequitur, summaque tremens cervice sagitta 
haesit, et exstabat nudum de gutture ferrum, 
ille, ut erat pronus, per crura admissa iubasque 
volvitur et calido tellurem sanguine foedat. 

Phaedimus infelix et aviti nominis heres 
Tantalus, ut solito finem inposuere labori, 
transierant ad opus nitidae iuvenale palaestrae; 
et iam contulerant arto luctantia nexu 
pectora pectoribus: contento concita nervo, 
sicut erant iuncti, traiecit utrumque sagitta, 
ingemuere simul, simul incurvata dolore 
membra solo posuere, simul suprema iacentes 
lumina versarunt, animam simul exhalarunt, 
adspicit Alphenor laniataque pectora plangens 
evolat, ut gelidos conplexibus adlevet artus, 

228 moderante (uel moriente sscr) cSprotii 223 decidit g 230 sonit a 
F Ii sagittae $ 231 Terga dabat h g || sipilus M /, sypilus N, sy(i)philus 

(cf NJhbb XXV 168 FBoll) Fh g (| imbris § Hs vulgo, imbres A {i r n) <o 
232 que prius om h 233 diducit p g Ben et e coni ( Adv cr II 83) Mad- 
vig || effluit (corr h ) M h, affluat 8 || ne quid levis e. aurae Hs 234 sic p' 2 
e p 8 RV John || tamen / tandem — telum M, tamen tandem (dantem sscr m 2, 
tandem virgula dei m 3)— telum Frena (dabat tamen hunc non e. telum i r 
m 2) N, Frena dabat tamen hunc—telum F h l g g, Frena tamen dantem 

a 

hunc—telum g R, frena dabat: dantem—telum Hs vulgo olim 235 summo¬ 
que h 236 nudo ( corr m 2) N || gurgite (corr m 2) l , gutture (1 pectore 
sscr m 2) e g, pectore p g || nudo de g. ferro Hs, crudum de g. ferrum Polle 
237 Ille om (i mg add) M || ammissa £ M, amissa h || colla admissa g Hs vulgo 
olim, crura adnisa Merkel 2 239 (P ex M i r m 2)hedimus N 240 finem 
posuere g Bothe 241 iuuenale (i sscr M) M F, iuuenile (i ex a £ 2 ) cett vulgo 
olim 242 lucrantia £ 243 contento {cf 286) P M Fh e g V Ehwald, con¬ 

torto (or i r n ) N e 2 g., cum torto g, cum tento l F 2 g mlgo , cum lento ed Bas || 
concita cornu $ Burm 244 transiecit F h 245 inclinata cMenardi 
246 pusuere l || gementes ccPal et Moreti 247 uersarunt (uel clauserunt 
sscr) 8 || ani(mam i r m 2) N || exhalarunt e g vulgo, exalarunt fi O I h l 
248 alphehor l 249 Euolat recepi {cfI776) ex A io, Aduolat e g vulgo , prouolat Hs 


280 


285 


240 


245 















214 


Niobe. 


inque pio cadit officio; nam Delius illi 250 

intima fatifero rupit praecordia ferro. 

quod simul eductum est, pars et pulmonis in hamis 

eruta cumque anima eruor est effusus in auras. 

at non intonsum simplex Damasicthona vulnus 

adficit: ictus erat, qua crus esse incipit et qua 255 

mollia nervosus facit internodia poples. 

dumque manu temptat trahere exitiabile telum, 

altera per iugulum pennis tenus acta sagitta est. 

expulit hanc sanguis seque eiaculatus in altum 

emicat et longe terebrata prosilit aura. 260 

ultimus Ilioneus non profectura precando 

bracchia sustulerat c df que o communiter omnes’, 

dixerat ignarus non omnes esse rogandos 

'parcite!’ motus erat, cum iam revocabile telum 

non fuit, arquitenens. minimo tamen occidit ille 265 

vulnere non alte percusso corde sagitta. 

Fama mali populique dolor lacrimaeque suorum 
tam subitae matrem certam fecere ruinae, 
mirantem potuisse irascentemque, quod ausi 

hoc essent superi, quod tantum iuris haberent. 270 

nam pater Amphion ferro per pectus adacto 


271^2 Conr de Mure p 64 edBas: 'Hic eciam Amphion ferro — luce 
dolorem’. 


251 letifero g || rumpit (sed cf XIII 476) g Hs vulgo olim 252/253 dei 
Hermes XXIV 468 Nauck 252 eductum (est om) g Hs || Quo simul educto 
in Mscr Diez 1075 Rs || euulsum g || pars et Pr Meiss 1887, 26 JGilbert, 
pars est (* r e) A to 254 infossum p, intonsum (t et n alterum i r) M |j dama¬ 
sicthona g, damasictona h, damasicthona p, damasi/thona (c eras ) M, ama- 
sitona F, damasitona g VA, damasy(i)thona e l, damasiehthona N g Plan vulgo 
255 crus/ ( sed s add m 2) M 256 neruosus (nordosus inde m 3) p, nodosus g 
P g VA John || pobles F, poplex e g 257 Dumque manus g [| exciciabile h 
259 sic ( sed q' i r m) M e s g w Hs, seque iaculatus p l, se qui iac. N 
F g, seq; (sed-, add m 2, i e seque ex sequi m 2) iaculatus h 260 tene- 
brata p 261 glioneus N, ilineus l, iliones h || inprofectura N 265 ar¬ 
quitenens] sic fere p O, arqui(c ex t)enens p, ar(c/i/ per ros ex qui)tenens M, 
ci 2 

arquitenens X, architenens e , arcitenens cett oj vulgo 266 non alta cOxon Hs 
267 mali/ (malum fuit) p M (| populi(que i r m 2) F [] sororum cMoreti 
269 270 dei Hermes XXIV 469 Nauck 269 indignantemque g 271 an- 
phion h ferro percussus adacto g 








Ov. Metam. Lib. VI, v. 250—288. 

finierat moriens pariter cum luce dolorem, 
heu quantum haec Niobe Niobe distabat ab illa, 
quae modo Latois populum submoverat aris 
et mediam tulerat gressus resupina per urbem 
invidiosa suis, at nunc miseranda vel hosti! 
corporibus gelidis incumbit et ordine nullo 
oscula dispensat natos suprema per omnes, 
a quibus ad caelum liventia bracchia tollens 
‘pascere, crudelis, nostro, Latona, dolore, 
pascere ait ‘satiaque meo tua pectora luctu: 
[corque ferum satia dixit,} ‘per funera septem 
efferor, exsulta victrixque inimica triumpha! 
cur autem victrix? miserae mihi plura supersunt, 
quam tibi felici: post tot quoque funera vinco!' 

Dixerat, et sonuit contento nervus ab arcu, 
qui praeter Nioben unam conterruit omnes: 
illa malo est audax, stabant cum vestibus atris 


2805-^ Apul met IX 38 Helvi : sanguine . . insatiabilem tuam crudeli¬ 
tatem pasoe et . . gloriose triumpha. 

272 patrium cum Burm || cum uoce N q ‘273 haec om l q 274 la- 

tonis —an/ 2V 276 sq suis! at nunc—incumbit distinx John || incubuit (corr 
m2) l 279 tendens $ Hs vulgo olim 281 280 {litteris tamen b a additis 
transponi iubentur) h 280/283 sic fere (latona cruore ccLeid et Med) A a> |J 
corque ferum satia dixit {282) i r n, Corque ferum satura dixit per funera septem 
Dum pars nostra ( vel una) iacet et dum per funera (uulnera p) septem (versu 
280 omisso) post 281 e g p q R\\ dell versum 281 post Bentleium John Merkel 
et (Pr Cottbus 1849, 10) Braune, versum 282 dei ( l nisi mavis praecedentem 
tolli’) Hs, item {Emend XI 207) Schrader Haupt Riese et {De locis quib p IX) 
Pascal || utrumque versum def (Vind Ov p 51) Bothe , cum scribit . . pascere! 
ait. — satiaque meo tua pignora {sic e coni) luctu Corque f. s. dixit i e et dixit 
(post intervallum ): ‘satia tua pignora’, item Capoferreus cum scribit pascere, ait, 
satiaque meo tua lumina {sic e coni) luctu, Corque f. satia, vixi {e coni), pei f. 
septem Efferor sq || duplicem recensionem ab ipso poeta profectam utroque versu 
servato statuit (festschrift f Vahlen p 341 sq) Helm . ego verba , quae sunt corque 
ferum satia ( 282) huc invasisse ex IX 178 et Ovidiana quaedam loco movisse, 
cetera genuina esse exposui Hermes XXXX 212sq. assentitur, ita tamen ut 
omnia Ovidiana esse putet (Nikander und Ov 174) Vollgraff. eadem et praeterea 
versum Dum pars nostra - septem defNJhbb 1895, 834 Bannier 281 (Pascere 
ait i rm 3) saciaque h 282 i l p 283 Exferor {corr) P || uictrix(que eras 
N, om l) N l 284 om {i mg m 2) N 285 vulnera vinco Bothe 286 Dixerat 
insonuit g Hs vulgo olim 287 Qui/ (e eras, i a m 3) P ‘288 Illa malis 
audax cJunianus et Excerpta Hercul, Audax illa malo est q 


215 


275 


280 


285 




216 


Niobe. AgTestes Lycii. 


ante toros fratrum demisso crine sorores. 

e quibus una trahens haerentia viscere tela 290 

inposito fratri moribunda relanguit ore; 
altera solari miseram conata parentem 
conticuit subito duplicataque vulnere tota est. 

[oraque compressit, nisi postquam spiritus Hat] 

haec frustra fugiens collabitur, illa sorori 295 

inmoritur, latet haec, illam trepidare videres. 

sexque datis leto diversaque vulnera passis 

ultima restabat, quam toto corpore mater, 

tota veste tegens f unam minimamque relinque! 

de multis minimam posco 5 clamavit ‘et unam 5 . 300 

dumque rogat, pro qua rogat, occidit, orba resedit 

exanimes inter natos natasque virumque 

deriguitque malis: nullos movet aura capillos, 

in vultu color est sine sanguine, lumina maestis 

stant inmota genis, nihil est in imagine vivum. 305 

ipsa quoque interius cum duro lingua palato 

290 Priscianus VI 90: 'viscus visceris viscero’, ex quo compositum‘eviscero*. 
Ovidius iu VI metamorphoseon: 'E quibus una trahens haerentia viscere 
[uiscera RGLK ] tela || Num huc pertineant ea quae exstant in Excerptis e Charisii 
At te Gratnm apud Henricum Eeil I 5o0, parum liquet: Ovidius singulariter 
‘viscere diviso’, cf Beda de Orthogr Keil VII 294: vepres et verbera et viscera 
non habent singularem declinationem nisi tantum verbere et viscere . . et Ovi¬ 
dius ‘ viscere diviso’, cf quae dixit ad hist c Ov symb I 2 (Pr Goth 1889) Ehwald. 

291 Inposito f. m. relanguit ore] citat Priscianus IX 41, cf ad IV 252. 

289 Ante rogos e l g Plan , choros F || dimisso l (j g, demesso Hcirtung 

i tq ! * 1 * * * V 

290 uiscere e || telum g [ || uiscera telo (ferro alii) cSprotii g 291 mo- 
ri(b ex p)unda XI 293 tota est (cf V 461 alia) N g, evanida haec (tota est add 
m 2) F, toto est fi M, caeco est {sed cfNJ hbb 1893, 625sq) n l g o> Hs vulgo , ceco 
est i r h J , caeco (est om) e 294 sic A at || Oraque non pressit nisi post¬ 
quam sp. ib. I g g Hs, Oraque compressit postquam sibi sp. erat F, Oraque non 
pressit sibi postquam sp. exit § John, Oraque non pressit sua, p. sp. exit Bothe j 

l hic versus est adulterinus' Hs- deff p 85 Gnesotti, Bh Mus LVI 354sq Helrn, 
qui versum excidisse putat, et Pascal-, sed cf App ed exegp 353 Ehwald . versum 

e glossa orationis solutae confictum esse docet ipsa lectio codicis F 295 sororis fi 
297 diusaque F 298 toto pectore g |j mater corpore toto F 299 sq relin¬ 

que exi) M || relinque de multis: minimam posco distinguunt VA || clamauerat 

unam e ccSenat et Bersmanni 302 Exanim(i ex corr m 2) s h natosque (corr 
m 2) y, natas, natosque l y 303 Deriguitque fi O, Diriguitque F g* g BV 

V 

vulgo olim H mouit (corr fi) fi l 304 uulto Jt 305 uiui g Hs vulgo olim 






Ov. Metam. Lib. VI, v. 2S9—326. 217 

congelat, et Tenae desistunt posse moveri; 

nec flecti cervix nec bracchia reddere motus 

nec pes ire potest; intra quoque viscera saxum est. 

flet tamen et validi circumdata turbine venti 3io 

in patriam rapta est: ibi fixa cacumine montis 

liquitur, et lacrimas etiam nunc marmora manant. 

Tunc vero cuncti manifestam numinis iram 
femina virque timent cultuque inpensius omnes 
magna gemelliparae venerantur numina divae, 315 

utque fit, a facto propiore priora renarrant. 

E quibus unus ait: ‘Lyciae quoque fertilis agris 
non inpune deam veteres sprevere coloni, 
res obscura quidem est ignobilitate virorum, 

mira tamen: vidi praesens stagnumque locumque 320 

prodigio notum, nam me iam grandior aevo 

inpatiensque viae genitor deducere lectos 

iusserat inde boves gentisque illius eunti 

ipse ducem dederat, cum quo dum pascua lustro, 

ecce lacu medio sacrorum nigra favilla 325 

ara vetus stabat tremulis circumdata cannis. 


307 congelat—moveri] citat {propter congelat) Ovidii nomine addito Mico in 
opere prosodiaco 101 (cf ad 137). 

307 desinunt (corr m 2) l, dediscunt Excerpta Langermanni 308 ceruix 
flecti h j| motis (corr) M || reddere gestus g 309 Necspes /5 310 ualido 

cBersmanni jj circundata w 311 ubi y l g g 312 Li/quitur (n eras) 
F e, linquitur Helbnuth || lacrimas g Hs vulgo, lacrim(i ex a)s fi M, lacrimis 
N F e h (j p g w || in i mg add (voluitne scriba in lacrimas ?) M || etiam 

1 ra'“ i nat * 1 2 

i r n || marmore manat N 313 Tum e g Es vulgo olim j| uero tanti cLeid 

n 

JBurm vulgo olim || manifesti R 314 timet ^ || uirque pauent cLangermanni || 
cultu/que (m eras) fi M || cultu propensius E cMed, multoque inpensius Hart- 

man 315 gemelli^pare (i ex a m 2) F 316 propriora priore prop/iorae 

2 

(r eras) prior(a i r) M , propriore pr. 1 1| renarrent M, retractant ccBarberin et Gro- 

o 

novii Burm 317 ly(bi i r m 2)e e |j queq : M 318 Haud imp. ccBcrol et 

ig 3 

Rhenov Hs vulgo olim ! speuere £ 319 est //nobilitate (ig i r)nobilitate 

g 2 1 igno 2 

M, est etinobilitate F || Res equidem obscura est et nobilitate e 320 la¬ 
cumque F g Hs 321 gradior (corr) £ || grand. aevi Hs 322 ded. fessos 
N cMed, ded. lentos unus Heinsii 323 gen/tisque M 324 quo cum h U 
lustr(o ex a m 2) F 325 lacus medio cBarberin Hs mlgo olim 326 uentus f$ 


Agrestes 

Lycii. 


\ 

'j 

5 


| 

I 


I 










218 


Agrestes Lycii. 


restitit et pavido „faveas mihi! “ murmure dixit 
dux meus, et simili „faveas! u ego murmure dixi, 
naiadum Faunine foret tamen ara rogabam 

indigenaene dei, cum talia rettulit hospes: 330 

„Non hac, o iuvenis, montanum numen in ara est: 
illa suam vocat hanc, cui quondam regia coniunx 
orbem interdixit, quam vix erratica Delos 
orantem accepit, tum cum levis insula nabat. 

illic incumbens cum Palladis arbore palmae 335 

edidit invita geminos Latona noverca. 

hinc quoque Iunonem fugisse puerpera fertur 

inque suo portasse sinu, duo numina, natos. 

iamque Chimaeriferae, cum sol gravis ureret arva, 

finibus in Lyciae longo dea fessa labore 340 

sidereo siccata sitim conlegit ab aestu, 

uberaque ebiberant avidi lactantia nati. 


340^2 Servius in georg I 378 : fabula duplex est: nam ut Ovidius dicit, 
Ceres cum Proserpinam quaereret, ad relevandam sitim accessit ad quendam fontem 
sq idem in georg III 431: et 'loquacibus’ ideo quia ex hominibus factae sunt, 
ut dicit Ovidius, cf Hagen Schol Bernensia in Yerg Buc atque Georg .Thbb fcl Ph 
Suppi IV 948. 

Anongmi brevis expositio in Georg 1378 (Hagen Appendix Serviana p 260 sq, 
cf Hagen Schol Bern ad Verg Buc atque Georg Thbb f cl Ph Suppi IV 874): Ovidius 

dicit: Ceres cum Proserpinam quaesisset, ad bibendum accessit ad quendam fontem sq. 

342 Piiscianus X14 : alia vero o in i mutant in praeterito, ut 'bibo bibi’ . . 
Ovidius in VI metamorphoseon: ' Vberaque ebiberant avidi lactantia 
[luctantia (?] nati’. 


327 et pauido F h l q R, et paulo fi O e q, et paruo {cf IV 83 fast V 
458) q VA Riese || ‘faveamus Ms et sic mox Scaliger’ p 311 Mscr Diez BSant 
148 e Hs 328 om <j j| i/t (ut fuit) simili M, e/t {sic ex ut m 2) J\ r , i {expunxit 
m 2) et simili fi faueas mihi e p q 330 Indigenaene (cf Mnemos 1890, 
194 Hartman) p q Ehwald, Indigeneque e, Indigene(ae)ue A w vulgo |[ dei/ 

o 

r 

c. t. retulit M || tum F l ccGoth , cui q reddidit 8 cSprotii q Hs vulgo olim 
332 regia iuno (I coniunx sscr g) g q Hs vulgo olim, cf Aen X 62 333 Orbe 

q Burm || quamuis err. p q 334 Errantem (1 Oran sscr e 2 ) e q w [| tunc cum 
h q VA, te (ex tc = tunc ortum) cum R 337 fugisse per auia fertur cLeid 
338 suo/ p. sinu/ M, suos p. sinus (sinu n) fi N q cSprotii , sinu p. suos p Hs 
330 chymeriferc F, puaigofdvov Plan 340 lybie e q 341 sic fi O q oj, 
concepit (1 collegit sscr e 2 ) ex V 446 F q* g q »442 Ubera combiberant 
cSprotii audi (corr m 2) M fi, auidi/ X D lact(a i r m 2)ntia X 






Ov. Metam. Lib. VI, v. 327—366. 


219 


forte lacum mediocris aquae prospexit in imis 
vallibus; agrestes illic fruticosa legebant 
vimina cum iuncis gratamque paludibus ulvam, 
accessit positoque genu Titania terram 
pressit, ut hauriret gelidos potura liquores, 
rustica turba vetat; dea sic adfata vetantis: 

„,quid prohibetis aquis? usus communis aquarum est. 
nec solem proprium natura nec aera fecit 
nec tenues undas: ad publica munera veni; 
quae tamen ut detis, supplex peto, non ego nostros 
abluere hic artus lassataque membra parabam, 
sed relevare sitim, caret os umore loquentis 
et fauces arent, vixque est via vocis in illis, 
haustus aquae mihi nectar erit, vitamque fatebor 
accepisse simul: vitam dederitis in unda! 
hi quoque vos moveant, qui nostro bracchia tendunt 
parva sinu c “, et casu tendebant bracchia nati, 
quem non blanda deae potuissent verba movere? 
hi tamen orantem perstant prohibere minasque, 
ni procul abscedat, conviciaque insuper addunt, 
nec satis est, ipsos etiam pedibusque manuque 
turbavere lacus imoque e gurgite mollem 
huc illuc limum saltu movere maligno, 
distulit ira sitim; neque enim iam filia Coei 


345 


350 


355 


360 


365 


1 la • 

343 locum e, locum ccRhen et Vratisl |j melioris aquae g Hs vulgo olirn , 
Melitensis aquae (cf Antonin Lib p 289 Koch) Verheykius, |j conspexit g g 

V 

344 Ballibus — fru/ticosa X 347 auriret M h 1 l| p(o ex u)tara ili" 348 ue- 

e i” 

tant Hs vulgo olim || uetantis X, uetantes cett vulgo 349 aquas e, aquas F l 
g p g || est om X g, dei Hs 350 necare (corr m 3) {$, nec area (corr m 2) M 
351 i mg m 352 poto (corr) M 354 sq caret—in illis ut parenthesinpoetae 
dat Vollmer || reuelare X, relebare n !| /os (h eras) u. loquent(i ex e m 2) s 
31 || sitim (arescunt ora i r m 3) loquentis h [| humore loquenti/s fi || in ilia g 
356 modo nectar h 357 unda $ 31 g Hs vulgo , undis (is ex a n F-) H 
F e 2> g John 358 Hi (i add m 2) N, Hii h l || moueant g 359 et 
gemini cDresd f) casu ////// (et casu fuit repetitum) 31 || nati t. b. casu g 
360 Quae ( virgula a m 2, ut videtur) non 31 |j Quos non H cMedic || mo(uere 
i r) 31 362 absceda(t i r m 2) N || conuitiaque 31 F 363 Nec satis hoc 

g Hs vulgo olim || (eti i r m 2)am X (1 manu(s postea insertum) que 31 365 saltu 

limum l g 366 Distulit (uel Sustulit sscr) cSprotii , Sustulit g || cei X l, 
cehi h 












220 


Agrestes Lycii. Marsyas. Pelops. Progne et Philomela. 


Marsyas. 

Pelops 


supplicat indignis nec dicere sustinet ultra 
verba minora dea tollensque ad sidera palmas 
,„aetemum stagno‘“ dixit ,„vivatis in isto‘“. 

eveniunt optata deae: iuvat esse sub undis 370 

et modo tota cava submergere membra palude, 

nunc proferre caput, summo modo gurgite nare, 

saepe super ripam stagni consistere, saepe 

in gelidos resilire lacus, sed nunc quoque turpes 

litibus exercent linguas pulsoque pudore,- 375 

quamvis sint sub aqua, sub aqua maledicere temptant. 

vox quoque iam rauca est, inflataque colla tumescunt, 

ipsaque dilatant patulos convicia rictus. 

terga caput tangunt, colla intercepta videntur, 

spina viret, venter, pars maxima corporis, albet, 380 

limosoque novae saliunt in gurgite ranae. “ 

Sic ubi nescio quis Lycia de gente virorum 
rettulit exitium, satyri reminiscitur alter, 
quem Tritoniaca Latous harundine victum 

adfecit poena, ‘quid me mibi detrahis? 5 inquit: 385 

‘a! piget, a! non est 5 clamabat ‘tibia tanti'. 

clamanti cutis est summos direpta per artus, 

nec quicquam nisi vulnus erat; eruor undique manat, 

detectique patent nervi, trepidaeque sine ulla 


367 indignis (uel indigenis sscr) s 369 aeternum M || uiuatis dixit y 
370 E tueniunt M, Et ueniunt l Plan || esse sub undas ccBas et Dresd , ire 
sub undas cMedic , isse sub undas Hs mdgo olim 371 submergine (corr) F |) * 

cauae — paludi cDresd 372 summoque in gurg. s 373 considere g Hs vulgo 

1 et 

olim 374 sed tunc quoque X, sed tunc qu. cHamb, et nunc quoque inde fort 
recte Hs vulgo olim 375 positoque ccLeid et Dresd 376 // Quamu(is add 
m 2) e lj sint sub aqua linguis maled. FI y Plan, s. s. aquis sub aquis m. g cSprotii 
377 rauc(a e i r) M |) rauce {m 2) inflataque (est om) 378 conuitia ( corr m) 
M h 379 sic fi 3f X i» vulgo | tangit g || turpe caput tendunt {cf 372, i tangunt 
sscr m 2) X || interrupta cMedic 380 riget cVratisl, albet i r h z 382/414 post 
145 N, cf ad 145 382 ubi i l F 383 Rectulit exitum {corr) satyri/ M H Re¬ 

tulit h Rettulit. exitium satyri distinx Plan cSenat 384 tritonia calatous 
(a post lae £ 2 , idem i r M) p M (| latoius y 385 adficit ut poena, quid Hs 
386 Ah piget ah (h bis add m) JH l, Ha p. ha (h bis add n) X h g || clamab(at 
i r m 2) F || non es Hs || tibi(a add m 2) M || a non est, non est mihi tibia tanti 

{cf Msir Diez BSant 148 c 1) Burm 387 summis {corr) M | est om l || de* 

c 

repta Hs 388 Neo M || uultus {corr) h 389 tepidaeque {corr m 3) h J 
patent humeri y 




Ov. Metam. Lib. VI, v. 367—413. 


221 


pelle micant venae; salientia viscera posses 
et perlucentes numerare in pectore fibras, 
illum ruricolae, silvarum numina, fauni 
et satyri fratres et tunc quoque carus Olympus 
et nymphae flerunt, et quisquis montibus illis 
lanigerosque greges armentaque bucera pavit, 
fertilis inmaduit madefactaque terra caducas 
concepit lacrimas ac venis perbibit imis; 
quas ubi fecit aquam, vacuas emisit in auras, 
inde petens rapidum ripis declivibus aequor 
Marsya nomen habet, Phrygiae liquidissimus amnis’. 

Talibus extemplo redit ad praesentia dictis 
vulgus et exstinctum cum stirpe Amphiona luget, 
mater in invidia est: hanc tunc quoque dicitur unus 
flesse Pelops umeroque, suas a pectore postquam 
deduxit vestis, ebur ostendisse sinistro, 
concolor hic umerus nascendi tempore dextro 
corporeusque fuit; manibus mox caesa paternis 
membra ferunt iunxisse deos, aliisque repertis, 
qui locus est iuguli medius summique lacerti, 
defuit: inpositum est non conparentis in usum 
partis ebur, factoque Pelops fuit integer illo. 

Finitimi proceres coeunt, urbesque propinquae 
oravere suos ire ad solacia reges. 


3% 


305 


400 


405 


410 


Progne et 
Philomela. 


1 ~ 

390 posses N l g, posses e, poscis p, possis cett R 391 pellucentes A [] 
tore 3 

inpec/// p 393 carus (i cla sscr m 2) p M Merkel, c(larus i r m 2) N, celsus 
(i clarus sscr e-) e g, clarus cett a> vulgo olivi || olimpus O li l 395 Lani- 
geros(que add m 2) l, que alterum om F 397 conbibit imis g 398 aquam 
(s sscr m 2) —emsit M || aquas h g 399 potens (corr) M || ri//pis e || rabi¬ 
dum Bersmannus, di'vs rrjv d-dlaooav irjrwv Plan, rapidus Helhnuth 400 Mar- 
sia O F h l RV phrigyae M, frigie l 401 extemplo M Hs vulgo, ix rov 
vecl) Plan, exemplis cett (o 402 lugent g, uno/.oyvgdvsroi Plan 403 tamen 
hanc quoque g Hs vulgo olim 404 ad pectora cMenagianus et frg Moreti Hs 
vulgo olivi 405 diduxit Const Fanensi || uestis N, uestes n cett vulgo 400 hic 
(1 huic sscr m 2) M, hi(c i r m 2) N, huic h l g || nascentis F ccBerol et Vratisl 
407 caesa parentis l g 408 uixisse {corr m 3 ) h , iuncxisse l || receptis 

e 

cLeid 410 coparantis p } coparaentis M, non (con add m <2)parantis h 
412 hic desinit p propinq(uae add m 3) M 413 sol(atia i r pali 
atram) M 





222 


Progne et Philomela. 


Argosque et Sparte Pelopeiadesque Mycenae 
et nondum torvae Calydon invisa Dianae 
Orchomenosque ferax et nobilis aere Corinthus 
Messeneque ferox Patraeque humilesque Cleonae 
et Nelea Pylos neque adhuc Pittheia Troezen, 
quaeque urbes aliae bimari clauduntur ab Isthmo 
exteriusque sitae bimari spectantur ab Isthmo, 
credere quis posset? solae cessastis Athenae, 
obstitit officio bellum, subvectaque ponto 
barbara Mopsopios terrebant agmina muros. 

Threicius Tereus haec auxiliaribus armis 
fuderat et clarum vincendo nomen habebat; 
quem sibi Pandion opibusque virisque potentem 
et genus a magno ducentem forte Gradivo 
conubio Prognes iunxit. non pronuba luno, 
non Hymenaeus, adest non illi Gratia lecto; 
Eumenides tenuere faces de funere raptas, 


415 


420 


425 


430 


414 Argos et h, Argusque et M, Ar(g ex corr m 2)osque et X || pelopeides- 

A o 

que F s, pelopheyadesque e micene Jtf 416$^ Orchomenusque DA, Ar- 
chomenesque F, Archoraenosque h l g || corinthos F X, corintos h || Orcho- 
menosque Pheraeque et Hs |j et nobilis a. corinthus et paterequo humilesque 
cliones mutata in s 417 Messeneque g A vulgo, Mso^vg re dstvrj Plan, 
Missenaque M F h l g, Miss(e i r m 2)neque AT, Misseneque e V, Misenaque 
R |j ferax e g R, fer(a ex o)x F, fer(a ex o m 2)x h || patraeque s Plan A. 
item ( 1493) Regius, Pataraequc varia lect ap Regium, patereque O g*, patere- 
que F, Pathereque R || clae(e)ones M F h l g R, Cleone V 418 Et nelea 
pylos X Plan A vulgo, Et n(i ex e i r)leapilus M, Et nileia pilos F h l g, 
Et melea (1 nilea sscr) pyros e || nec adhuc g || Pittheia Ciofanus, p(ytheia i r) M, 

o 

(phy i r m 2)tesi e, py(i)theia F l, phiteia h || trezen Jtf, tezen h, troheen l ]| piteia 
trezen i r n 419 (h a m 2)i/tmo (s eras) M, ismo h g, istmo l 420 i l e~ {j 
exteriusve Bothe || que acld fi- || hismo X, (h a m 2)i/t/mo M, ismo h g 
421 possit g Hs vulgo olim || cessistis F, cessatis g Hs 422 ostitio F' |j 

subuectaquo 

subuectaque g e 2 Hs vulgo, subiectaque s cSprotii, {xpop/uovocu Plan, subiecta- 

b rr 

que A (o 423 mosopios h , mesopios s, cecropios F l g g Plan 424 Tra- 
hicius M, Treicius h, Traeicius l || thereus F ccSenat et Vratisl 425 Vice¬ 
rat p 428 prognes (cf ad 468) A «>, procnes X g (Plan semper) Mariangel 

g 2 

Accursitis Hs vulgo olim, prone(s i r m 2) F, progne in L X |j iuncxit h l 
429 hymineus F || non illis gratia lecti X, illi non gr. lecto F h g Gierig || 
adest illi, non Gratia, lecto inde Bothe 430 i mg h 2 (| E. strauere thorum 
(de funere raptas i r m 2) e || tetulere faces Crepund III 12 Gebhardus 



Ov. Metam. Lib. VI, v. 414—451. 223 

Eumenides stravere torum, tectoque profanus 
incubuit bubo thalamique in culmine sedit, 
hac ave coniuncti Progne Tereusque, parentes 
hac ave sunt facti, gratata est scilicet illis 

Thracia, disque ipsis grates egere diemque, 455 

quaque data est claro Pandione nata tyranno, 

quaque erat ortus Itys, festum iussere vocari: 

usque adeo latet utilitas! iam tempora Titan 

quinque per autumnos repetiti duxerat anni, 

cum blandita viro Progne c si gratia' dixit 440 

c ulla mea est, vel me visendam mitte sorori, 

vel soror huc veniat! redituram tempore parvo 

promittes socero; magni mihi muneris instar 

germanam vidisse dabis', iubet ille carinas 

in freta deduci veloque et remige portus 445 

Cecropios intrat Piraeaque litora tangit. 

Ut primum soceri data copia, dextera dextrae 
iungitur, et fausto committitur omine sermo, 
coeperat adventus causam, mandata referre 

coniugis et celeres missae spondere recursus: 450 

ecce venit magno dives Philomela paratu, 


431 om ( i nig e- et a m 3 m) 31 e || E. tenuere faces tectoque profa¬ 
nus e 2 j| tectisque cMedic 432 insonuit Burm 433/434 progne — facti 
om ( i l m 2) N 433 sunt iuncti g || prognes g, Procne Hs vulgo olim 
434 gratataque g j est i l 31, om h 435 Tracia d(i i r)sque 31 || Thrace ad 
Lucr p 278 Lachm || dis(que om, add h 3 ) F h l || ipsis A. fo, r ols &eois avrols 
Plan, ipsi s ccGronov et Leid Regius vulgo, sed cf428sq 437 ytis F l jj fessum 
(corr) F, festam g Hs vulgo olim 438 usque — utilitas inparenth pos Bothe || 
Utque ( corr m 2) F 439 repetitis d. annis e ( corr e 2 ) l g g 440 Procne Hs vulgo 
olim 441 ulla mei esf g || uisendam m. sorori A m Jahn , uisendam (uel uisuram 
sscr, cf 476) m. s. s, rrjv adehtprjv imoxerpouEvgv Plan, uisenda m. sorore cBerol, 
uisendae m. sorori Hs vulgo || sed hoc dicit poeta: aut me mitte, ut illa me visat , 
aut illa veniat, ut eam visam 442 re/dituram (d eras ) 31 443 Promitte 31 R, 

a 3 

Promittes h, Promittit ( corr m 2) e j numinis g cSprotii Hs vulgo olim || no¬ 
minis instar Boissonade 446 Cycropios e || Intrat cecropios h || intrant — tan¬ 
gunt g stolaoi — aTZTovTcu Plan || piraeaque e g RV, pireaquae F h, Py- 
reaeaquc A, pirriaque l, phyreaque O 447 dextraque dextrae h g 448 et 
fausto F h g R vulgo, (in i r m 2)fausto 37, infausto 31 e l g p g VA || or- 

6 

dine g R |j sermo F 449 causas/ (s alterum i r) 31, causas e s g 450 ce¬ 
leris (uel celeres sscr) s |j recurrus F 451 diues magno g || phi(y)lomena 
(en i r n) N h e g g RV 











224 


Progne et Philomela. 


divitior forma, quales audire solemus 
naidas et dryadas mediis incedere silvis, 
si modo des illis cultus similisque paratus. 

non secus exarsit conspecta virgine Tereus, 455 

quam siquis canis ignem supponat aristis, 

aut frondem positasque cremet faenilibus herbas. 

digna quidem facies, sed et hunc innata libido 

exstimulat, pronumque genus regionibus illis 

in venerem est: flagrat vitio gentisque suoque. 460 

impetus est illi comitum corrumpere curam 

nutricisque fidem nec non ingentibus ipsam 

sollicitare datis totumque inpendere regnum, 

aut rapere et saevo raptam defendere bello; 

et nihil est quod non effreno captus amore 465 

ausit, nec capiunt inclusas pectora flammas, 
iamque moras male fert cupidoque revertitur ore 
ad mandata Prognes et agit sua vota sub illa, 
facundum faciebat amor, quotiensque rogabat 

ulterius iusto, Prognen ita velle ferebat. 470 

465 sq Prisciayius 1X47: "au 9 im ausis ausit’ pro subiuuctivo audeam audeas 
audeat’ invenimus ... Ovidius in YI metamorphoseon: Et nihil est quod 
non inopino captus a. Ausit — flammas’ j| verba quae sunt Et nihil — Ausit 
sic ut apud Priscianum (inopino) citantur in scholiis ined Bibi Bodl Oxon ad Iuv III 
118 et ad Persii prologum (r Heinsium ad nostrum locum), item (inopino) in Scriptoris 
incerti Gloss Verg ex Barthii Advers XXXVII 5 apud HHagen App Serv p 529. 

452 Ditior at cSprotii et Excerpta Langermanni 453 Nai(y)adas F e g o? ;j 
Naides et driades h, Naiades et drvades s j| triadas F 454 desil(li ex ia vel u)s 
31, de(t ei i r m 2) s i e detur eis N, des illi g Burvi |J cultus illis g || similisque O, 
fcimilesque n cett O) vulgo || si modo des cultus similes similesquo paratus Hs, 

1 i- 

des similis c. sim. p. malim 456 supponat e 457 froude(s ex m m 3) h, 

o 

e“ 

frondes 8 || cremat F || phoenilibus 31 458 facies om ( add m 2) F || sed 

adhuc s, sed et illum g, sed ad hoc (i e praeterea) Burm 460 uenere l || est 
om h g || In uenerem: et flagrat YA ‘ 461 turbam (curam sscr F) F g 

464 raptam seuo l || def. Marte cMoreti, def. ferro g 465 non inopino Pris- 
cianus 466 Ausit ex corr (Ac sic fort fuit ) 31, ausit sscr nn | pect. curas 
cSprotii 467 Iam(que i r m 2) moras ( s l m 2) malefert N 468 A(d i r) 
M , Ad mandata Prognes (de positione gn cf Comm Cat p 193sq Fried- 
rich) A R Jahn, Ad m. Procnes Mariangelus Accursius Hs vulgo olim, Ad 
prognes mandata g, Mandata ad prognes e g VA ait ( corr 31 F 2 ) 31 F |j 
(s a m 3, u i r ab eadem) b illa 31, sub illis g Hs vulgo olim 470 prognem 
31, Procnen Mariang Acc Hs vulgo olim 








Ov. Metam. Lib. VI, y. 452—493. 


225 


addidit et lacrimas, tamquam mandasset et illas. 

pro superi, quantum mortalia pectora caecae 

noctis habent! ipso sceleris molimine Tereus 

creditur esse pius laudemque a crimine sumit. 

quid, quod idem Philomela cupit patriosque lacertis 475 

blanda tenens umeros, ut eat visura sororem. 

perque suam contraque suam petit ipsa salutem. 

spectat eam Tereus praecontrectatque videndo 

osculaque et collo circumdata bracchia cernens 

omnia pro stimulis facibusque ciboque furoris 480 

accipit, et quotiens amplectitur illa parentem, 

esse parens vellet; neque enim minus inpius esset. 

vincitur ambarum genitor prece: gaudet agitque 

illa patri grates et successisse duabus 

id putat infelix, quod erit lugubre duabus. 485 

Iam labor exiguus Phoebo restabat, equique 
pulsabant pedibus spatium declivis Olympi: 
regales epulae mensis et Bacchus in auro 
ponitur; hinc placido dantur sua corpora somno, 
at rex Odrysius, quamvis secessit, in illa 490 

aestuat et repetens faciem motusque manusque, 
qualia vult fingit quae nondum vidit, et ignes 
ipse suos nutrit cura removente soporem. 

471 tanquam M || mandauit (ucl mandasset sscr) s, mandarit Us 472 Pro/ 
(h i mg) M || Pro(h add m 2) N, Proh e g || corpora N 475 om (add i mg 
m 2) e || Q(d i r m 2) quod N || phi(y)lomena (n i r n) N h g e' 1 476 e/at 2V, 

(e i r m 2)at F j| laborem ( corr , sororem i mg m 1) M 477 Proque sua— 
salute(m i r m 2) N || i(pa i r m 2) h, ista e, illa l g g || petit usque m e 2 g 
478 thereus F || praecontractatque JV F 479 brachi(a cern i r m J?)ens N U 

1 cernens 2 

(cerne i r m P)ns F , tendens M 482 neque sic vel neque tunc Riese 
483 amborum (sed cf 497) h l 484 et i r m 485 Et (corr m 2) putat 

V 

M |j erit M cHamb Hs , erat cett o) John [| ligubre h 486 phoeb(o i r) U 

I uis 2 

487 declyuis M, declinis e 489 tradunt sua g || pectora g || dant turgida 
corp. Adv cr II83 Madvig, dant uvida c. Vollmer, dantur pia c. Hellmuth || sua 
tempora Housman 490/493 dei Merkel- 490 odri(st ex si m 2)us jF, 

i serat illa 2 

odrisis l, otrisius g, Othrvsius R, Adrysius Raph Regius || secessit in illa e, 
secesserit illa R, secessit ab illa p g A 491 motumque cMedic, motus faciem¬ 
que g , faciem oultusque Rs || uultusque manusque g 492 n(on i r)dum e 
493 rem orante g 

Ovid Metam. 


15 











226 


Progne et Philomela. 


lux erat, et generi dextram conplexus euntis 

Pandion comitem lacrimis commendat obortis: 495 

'Hanc ego, care gener, quoniam pia causa coegit, 
ut voluere ambae (voluisti tu quoque, Tereu), 
do tibi perque fidem cognataque pectora supplex 
per superos oro, patrio ut tuearis amore 

et mihi sollicito lenimen dulce senectae 500 

quam primum (omnis erit nobis mora longa) remittas; 
tu quoque quam primum (satis est procul esse sororem) 
si pietas ulla est, ad me, Philomela, redito!’ 

Mandabat pariterque suae dabat oscula natae, 
et lacrimae mites inter mandata cadebant; 505 

utque fide pignus dextras utriusque poposcit 
inter seque datas iunxit natamque nepotemque 
absentes pro se memori rogat ore salutent 
supremumque vale pleno singultibus ore 

vix dixit timuitque suae praesagia mentis. 510 

Ut semel inposita est pictae Philomela carinae, 
admotum que fretum remis tellusque repulsa est, 

506 utque — poposcit] sic citat Priscianus VII 93, cf ad III 341. 

508 Priscianus VII 63: memor c a memore' vel 'memori . . Ovidius in VI 
metamorphoseon: Absentes pro se memori rogat ore salutent. 

. o 2 

494 Luxerat (gl dies) l 495 committit vel commisit g || abortis AT, abor¬ 
tis n g VA 495 496 497 (sed litteris b a w 496 497 transponi iubentur F) 
F g, 495 497 496 l VA, 497 498 496 499 ( litteris b c a d appositis h) O h e p R, 
495 498 496 497 499 g 496 genc(r i r m 2) e 497 dell Hs et Capo- 
ferreus || Vt uoluere A w John , Et uoluere g Hs vulgo olim || thereu jP 
498 perq/e //fidem (fidem i mg iterat m 2) AI || que prius om F || cognataque 
foedera ap Fabrum ep II 71 Schepperus 499 per superosque g, Perque deos 
cMcnardi || ut om g || patrio intuearis F 500 sollicito A r» Ehwald, sollicitae 
g Hs vulgo 501 "nobis longa "mora h 502 est uidisse ccPatav et Stroz- 
zanus 503 ad i r m || phi(y)lomena (sed n i r n) N e g 504 dedit g Gierig 
505 lacrimae dites MerlceV 1 506 utque fidei sic Priscianus cSenat A vulgo j| 
Vt/ (que eras ) fide (i postea add ) N, Utque fidei g Ben } (V i r m 2) t fidei h, 
Et fidei cRhenov, Ut fidei AI cett R V (j utriusque Prisciani codd, item ccDresd 
et Goth Plan vulgo, utrasque A <» 507 nepotemque] que i r ex corr M, 

que eras JV, que om h l g g 508 Absent(es i r m 2) H || memori pro se 

en- 

iubet g Hs || rogit (corr m 3) h || salutet (fort recte ) M A , salutat F 
509 ual(e i r m 2)! AI 511 Vt semel O g Hs vulgo , Vt simul F e g i», At 

a 2 

simul h l g g |j phi(y)lomena e g 512 I mmotumque AI, Amotumque e 
cLeid , Admouitque g , Admotumque (uel percussumque sscr) s, Emotumque 
Burm || est om g 






Ov. Metam. Lib. VI, v. 494—533. 


227 


f vicimus' exclamat, f mecum mea vota feruntur' 
exsultatque et vix animo sua gaudia differt 

barbarus et nusquam lumen detorquet ab illa, 515 

non aliter, quam cum pedibus praedator obuncis 

deposuit nido leporem Iovis ales ab alto: 

nulla fuga est capto, spectat sua praemia raptor. 

iamque iter effectum, iamque in sua litora fessis 

puppibus exierant, cum rex Pandione natam 520 

in stabula alta trahit, silvis obscura vetustis, 

atque ibi pallentem trepidamque et cuncta timentem 

et iam cum lacrimis, ubi sit germana, rogantem 

includit; fassusque nefas et virginem et unam 

vi superat, frustra clamato saepe parente, 525 

saepe sorore sua, magnis super omnia divis. 

illa tremit velut agna pavens, quae saucia cani 

ore excussa lupi nondum sibi tuta videtur, 

utque columba suo madefactis sanguine plumis 

horret adhuc avidosque timet, quibus haeserat, ungues. sso 

mox ubi mens rediit, passos laniata capillos, 

lugenti similis caesis plangore lacertis 

intendens palmas c o diris barbare factis, 

514 513 ( corr ) h 514 Exultatque (animo et i r m 2) uix h, E. animo 

uix et cBas Burm vulgo olim , exultansque a. uix iam s. g. coni Burm || dei 

versum ut e IV 350 et II863 confictum Hs 515 nunquam $ || distorquet vel 
deflectit vel declinat vel sua lumina flectit g 516 obuncis (praedator aduncis 
i mg 31) O ccMed, abuncis g, aduncis F g* g a> 517 nido add h 3 1| ales ab (1 in 
sscr 31) alto ( veniens sc , cf IX 136 ad VIII 410 Ekwald et Archiv f Lex 
III (1886) 250) recepi ex 31 h l <j p g, ales //// (in alto et ipsum i r m 2) 

e, ales, ab alto Nulla distinx Gruter , ales in alto cett vulgo , a. abactum 

Vollmer 518 est rapto g || pr. uictor ccBas et Goth 519 affectum 

erat 2 

(est add m 2) JX, effectum F, effectum est l cDresd, est factum vel expletum g j| 
fessi g 522 Atque ita (fort recte ) ccCantabr JDresd Sprotii g || trementem g 
524 Inclusit ( corr n) JX g || fas(s i r m j?)susque nefas est F || nefas // uir- 

ginern et una l || u. (et i r) unam N || una 2 M, un(a i r m 2) h 525 Vi 
stuprat cGronov 527 fremit l g j| pa(uens i r m 2) h , pauet s 528 Dente 
s 2 

exc. g || excusa 31, expulsa g 529 Utue cMed Bothe || madefac(tis i r m 2) 
h, madefactas (corr) l || sanguine pennis FI g 531 sparsos e l g, sparsos 
ex corr (passos fuit) h 2 || capillis (corr) JX 532 Fer sus adulterinus ’ Hs, 
scissis plangore coni idem || versum post 526 transp Bothe 533 sq Inten- 
densque manus ( cf VIII107) cBerol, palmasque intendens Bothe || proh g R |j 
pro diri barbare facti, pro crudelis Iis 


15* 














228 


Progne et Philomela. 


o crudelis' ait, nec te mandata parentis 

cum lacrimis movere piis nec cura sororis 535 

nec mea virginitas nec coniugialia iura! 

omnia turbasti: paelex ego facta sororis, 

tu geminus coniunx (hostis mihi debita poena!). 

quin animam hanc, ne quod facinus tibi, perfide, restet, 

eripis? atque utinam fecisses ante nefandos 540 

concubitus: vacuas habuissem criminis umbras! 

si tamen haec superi cernunt, si numina divum 

sunt aliquid, si non perierunt omnia mecum, 

quandocumque mihi poenas dabis! ipsa pudore 

proiecto tua facta loquar: si copia detur, 545 

in populos veniam; si silvis clausa tenebor, 

inplebo silvas et conscia saxa movebo: 

audiet haec aether et si deus ullus in illo est!' 

Talibus ira feri postquam commota tyranni 
nec minor hac metus est, causa stimulatus utraque 550 

quo fuit accinctus, vagina liberat ensem 
arreptamque coma flexis post terga lacertis 
vincla pati cogit, iugulum Philomela parabat 

534 parentis i r N 535 Nec lacrimae mouere piae cDresd J| uel cura 
cBersm || causa sor. cJunianus 536/537 i mg N l - 536 Nec te mea uir- 

1 uinda 2 

ginitas 1 [| coniugialia e- l 2 g vulgo, coniugalia O F h e g a> [| iura e, 
uincla ccRlien et Vratisl 537 sorori ( corr n) N et e coni ( cf Mscr Diez 1075) 
Hs 537 sq versum 538 obelo notat Merlcel * 1 || geminis cGronov j| paelex — 
poena dei Merlcel ' 1 || hostis mi(c)hi debita poefejna (i e qualis poena in hostem 
statuenda est , ut hostis sit genetivus) recepi ex A o>, non h(a)ec mihi debita 
poena l g g Hs vulgo olim , hostis mihi debita Progne (Procne Edivards) Withof 
vulgo , g. c. hostis mihi: debita poma distinx Regius , non haec mihi credita 
poena Burm , tu geminis coniux, hostis mihi, debita poena post (cf Mscr Diez 
1075) Hein»ium Bach, poscit sibi debita Progne Riese, hostis mihi dedita Procne 

Halieut p 31 Birt, hostis m. reddita Progne Hellmuth || poena est g 539 hanc 

i“ 

om g [} nequid F, ne quod e 540 Eripias utinam p I ‘ forte rapuisses vel 
eripuisses 1 Mscr Diez 1075 Hs 541 habuissem uacuas (b a sscr m 2) F j] cri- 
minib, (v sscr , sed eras) M 542 hoc superi g 545 Proiecto tua partim 

u 2 

erasa F 546 siluis si l g (J clusa l, clasa B 547 concaua g J saxa 
querelis Excerpta Langermanni Hs vulgo olim 548 Audiet M h l n g R 
Ehtcald , Audiat N F e g vulgo || haec aether i r h ' 1 hoc g 549 tyranni est 
ed Vincent 550 huic ( corr m 2) N 551 liberat O g Hs vulgo , deripit (liberat 
sscr g -) FI g g, diripit g, traxerat h 552 Arreptaque g 553 Uinc(l i r m 2) a 
M philome(n i r m 2;a X, phylomena e g 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 534—575. 

spemque suae mortis viso conceperat ense: 
ille indignantem et nomen patris usque vocantem 
luctantemque loqui conprensam forcipe linguam 
abstulit ense fero, radix micat ultima linguae, 
ipsa iacet terraeque tremens inmurmurat atrae; 
utque salire solet mutilatae cauda colubrae, 
palpitat et moriens dominae vestigia quaerit, 
hoc quoque post facinus (vix ausim credere) fertur 
saepe sua lacerum repetisse libidine corpus. 

Sustinet ad Prognen post talia facta reverti, 
coniuge quae viso germanam quaerit; at ille 
dat gemitus fictos commentaque funera narrat, 
et lacrimae fecere fidem, velamina Progne 
deripit ex umeris auro fulgentia lato 
induiturque atras vestes et inane sepulcrum 
constituit falsisque piacula manibus infert 
et luget non sic lugendae fata sororis. 

Signa deus bis sex acto lustraverat anno, 
quid faciat Philomela? fugam custodia claudit, 
structa rigent solido stabulorum moenia saxo, 
os mutum facti caret indice, grande doloris 
ingenium est, miserisque venit sollertia rebus. 


556 cf Angilbertus, Karolus Magnus et Leo papa 510 (PL aevi Carol ed 
Duemmler p 379) : Truncatamque loqui miratur forcipe linguam. 

562 lacerum] cf Priscinanus Partit. XII versuum Aen principalium IIII 91 
(Keil III 479): a lassatus lassus et a laceratus lacerus vel lacer: sic enim Ovidius 
in sexto metamorphoseon. 


565 indignanti — uocanti Luctantique ccArondel et Rhen Hs vulgo olim 

556 copressam F h, compressam e g g, coprehensam l || forcipe N F g An - 

1 ense 

gilbertus w, forfice M , forpice h l g g, fo(rpi i r)ce e 1 cipe sser e 2 557 ensi 
e j| ense ferox g 558 Ip(sa i r m 2) F || iacens cSenat, fremens Hs || udae (uel 
atrae sscr) s 560 dominae moriens l g j| mouens h 561 cre(d ex b m 2)e re M 
563 prognem M, procnen H Hs vulgo olim 564/570 i mg H 565 dat 

casus * 1 nes 1 

fictos, comentaque (1 gemitus i mg m 2) M 566 procne N Hs, progne l g 
ut lacrimae Hs 567 Diripit g V, Eripit g Dirimit h || ex(hu i r, m ex corr)e ris 
M 568 uest/es F || mane (corr) M 569 Instituit g || offert s cRhenov g 
570 luge(t m 2) M || facta (?) N 572 faceret h || phi(y)lomena {sed nirn) 
N e g 574 573 N 573 om (i mg m 2) F 574/700 insunt (multa tamen 
legi non possunt ) in r 574 caret indice facti h || dolori g Hs vulgo olim , 
dolentis ceGoth et Oxon [| os mutum est: facti caret indice Riese 2 


229 

555 

560 

565 

570 

575 








230 


Progne et Philomela. 


stamina barbarica suspendit callida tela 
purpureasque notas filis intexuit albis, 
indicium sceleris, perfectaque tradidit uni, 
utque ferat dominae gestu rogat; illa rogata 

pertulit ad Prognen (nescit, quid tradat in illis!). 580 

evolvit vestes saevi matrona tyranni 
fortunaeque suae carmen miserabile legit 
et (mirum potuisse) silet, dolor ora repressit, 
verbaque quaerenti satis indignantia linguae 

defuerunt; nec flere vacat, sed fasque nefasque 585 

confusura ruit poenaeque in imagine tota est. 

Tempus erat, quo sacra solent trieterica Bacchi 
Sithoniae celebrare nurus: nox conscia sacris, 
nocte sonat Rodope tinnitibus aeris acuti, 

nocte sua est egressa domo regina deique 590 

ritibus instruitur furialiaque accipit arma, 
vite caput tegitur, lateri cervina sinistro 
vellera dependent, umero levis incubat hasta. 

585 sq Joann Saresb Policrat VIII22 (IIp 397): f as nefasque confundunt. 

576 callida cCantabr g Hs vulgo , pallia x, pallida O F h g, candida e l 
p m n g VA, pendula unus Heinsianus , pallada cDresd jj Pallade telae MerkeP 
577 que om l 578 post hunc versum excidisse putat versum Korn 578 sq tra¬ 
ditur g [| tradidit, uni —dominae distinx Bentley || dominae famulam rog. 
cDresd || gestu add n, nutu s || illa O e li* s g VA, ille F h x l g n g vulgo 
olim |J rogat illa, rogata distinxerunt alii . sed cf quae dixi NJhbb 1894, 202 
580 Protulit x l || prognem e, Procnen Mariang Accurs Hs vulgo olim || nescit 
interpunctione mutata recepi ex A oj, dyvocSv Plan, nec scit g VA vulgo || quid 

l in illis 2 

(vel quod) tradat nescia (vel nescit) in illis g || tradat, at illa e, in istis h || quid 
tradat nescius illi Hs 581 (U i r)t uoluit M 582 Fortunae(e)que A u>, 
Germanaeque (item fort L, cf append) g Hs vulgo, sed cf quae dixi Hermes 
XXXIX 42sq || Fort, (sue s l m 2) carmen l, Germ. s. crimen vel fatum (sic Hous- 
man) vel casum g, rgr ixtirgs xv^gv, iXeeirdv Itcos Aviyvw (i e fortunam—legit) 
Plan || legit mis. carmen g 583 mirum est VA || ore recrescit r, orsa repressit 

Merkel- 584 lingne P' 585 Defuerant g A Hs vulgo, Defuerant A RV, 

Defuerant(ur dei) — uocat ( corr m 2) x || fas(que om) h 586 in om M 

587 s(i i r m 2)lent F || triaterica h l g s, tryatherica e 588 sq sacri h g || 

mox couscia sacris nocte s. Rhod. Burm 589 rodope O F h x, rhodope 
cett vulgo || tinnibus (corr m 2) F || aer(i ex e)s M || aeris actus cSprotii || 
\ ti bachi 

acutis g 590 regena (corr m 2) P\ regina ///// (deique i mg m 2) x 591 fu- 

riataque corripit arma Hs 592 Vitte /i, Vitta g R 593 dependunt e | 

tergora dependent Bentley 










Ov. Metam. Lib. VI, v. 576—615. 


231 


concita per silvas turba comitante suarum 

terribilis Progne furiisque agitata doloris, 595 

Bacche, tuas simulat, venit ad stabula avia tandem 
exululatque euhoeque sonat portasque refringit 
germanamque rapit raptaeque insignia Bacchi 
induit et vultus hederarum frondibus abdit 
attonitamque trahens intra sua moenia ducit, 
ut sensit tetigisse domum Philomela nefandam, 
horruit infelix totoque expalluit ore; 
nacta locum Progne sacrorum pignora demit 
oraque develat miserae pudibunda sororis 
amplexumque petit, sed non attollere contra 
sustinet haec oculos paelex sibi visa sororis 
deiectoque in humum vultu iurare volenti 
testarique deos, per vim sibi dedecus illud 
illatum, pro voce manus fuit, ardet et iram 
non capit ipsa suam Progne fletumque sororis 
corripiens 'non est lacrimis hoc’ inquit 'agendum, 
sed ferro, sed si quid habes, quod vincere ferrum 
possit, in omne nefas ego me, germana, paravi; 
aut ego, cum facibus regalia tecta cremabo, 
artificem mediis inmittam Terea flammis, 


595 procne H Hs vulgo olim , agita ( corr m 2) 2? || sororis (uel doloris 
sscr) s, sororis cGronov 596 tua(s add F-) assimulat r F |[ auia i r F 1 h 2 || 

h 2 v- 

stabularia tandem q, ueniens ad stabula tandem g 597 e(o ex u m 2)hseque M, 

qO 

heu heque H, ehoheque—refregit e, heu . hoeque h , euoheque l, eoeque s, 

i rom 2 

heuobeque R, ehoeque V, euoeque A 598 bacchae cMedic 599 hedera cum 

n‘- 

e i| obdit q 600 moenia (uel limina sscr ) s, limina q R 601 philomela AT, 
phy(i)lomena e g 602 Corruit M cOxon, Orruit h 603 N(acta i r m 2) F || 
Procne Mariang Acc Hs || pignera JM F l 604 denudat s || sorori q Hs 

1 xum 2 

vulgo olim 605 Amplexamque e. Auxiliumque cSprotii, Amplexuque q Hs 
vulgo olim , Amplexusque q Plan Riese 606 pelex (quia a m 2 insertum) 
uisa F i) sorori cLeid q 607 humo cMedic || deiectaeque in humo vul¬ 
tum iurare volenti Hs || iura//re e, narrare q Bothe 610 procne AT Hs || 

fletusque e q 611 hic inquit q Hs vulgo olim 612 seu si quid ed 

l iuuabo 2 

Vincent 1555 H fero M 613 Posset l g || paraui e 614 tecta s l h U 
cremando cMedic 7 cremaro Hs 615 Artificem et s q ii mediisque q 
te/rea (r eras ) M. 


600 


605 


610 


615 









232 


Progne et Philomela. 


aut linguam aut oculos et quae tibi membra pudorem 

abstulerunt, ferro rapiam aut per vulnera mille 

sontem animam expellam, magnum quodcumque paravi: 

quid sit, adhuc dubito', peragit dum talia Progne, 

ad matrem veniebat Itys. quid possit, ab illo 620 

admonita est oculisque tuens inmitibus c a! quam 

es similis patri!' dixit nec plura locuta 

triste parat facinus tacitaque exaestuat ira. 

ut tamen accessit natus matrique salutem 

attulit et parvis adduxit colla lacertis 625 

mixtaque blanditiis puerilibus oscula iunxit, 

mota quidem est genetrix infractaque constitit ira 

invitique oculi lacrimis maduere coactis; 

sed simul ex nimia mortem pietate labare 

sensit, ab hoc iterum est ad vultus versa sororis 630 

inque vicem spectans ambos C cur admovet 5 inquit 

'alter blanditias, rapta silet altera lingua? 

quam vocat hic matrem, cur non vocat illa sororem? 

cui sis nupta, vide, Pandione nata, marito! 

degeneras! scelus est pietas in coniuge Tereo'. 635 


616 aut oculos A. o> vulgo, atque oculos mg ed Bersm et e coni Rappold\ 
sed diversum hoc genus poenae a praecedenti, quo par pari se relaturam, {cf 556sq) 


1 caput et que membra 2 

minata erat, de oculis sontibus cf 455, 478sq || aut quae tibi g, et que tibi menbra e 

a 2 

617 Abstulerunt N g A Hs vulgo, Abstulerunt M, Abstulerant F h l g c RV. 

1 ca 2 

Abstulerint e s || rapiam ferro l <j , ferro rapiam e |i ferro rap. et jR iese 618 mag¬ 
num est e g, magnum (est sscr m 2) qu. I 619 Procne Mar Acc Hs vulgo 
olim 620 itis M h, ytis H F, hytis g |j posset l, prosit ( corr m 2) N 

621 que om h || a(h i r m 2) M, ha i r n, ah e g 622 Est sim. patri 
cSenat , Quam similis patri es ccRas et Medie 625 et matris g, et varis 
Hs || adiunxit F 627 est om F h || concidit ira Hs 629 Et (1 Sed 
sscr m 2) simul e || ex nimia N r h g tu, eximia M F e l g g, sed simulae 
nimia ad Lucan II 244 Bentley || mortem (quam decreverat sc) recepi ex O F e 
l g g R, mentem F 3 s g VA vulgo, m(en i r m 2) tem h , matrem g Hs vulgo 


i uulnus 2 

olim || la(b ex u)are M 630 uultum N, uulnus uultus e 631 /ui- 
cem (m eras videtur) M || (a i r m 2jmouet F, ammouet (corr m) M h , curat 
mouet t, admonete 632 Altera bland.>apta e , tacita sil. e 2 g, muta sil. s, 
mutila sil. Hs 633 Cur uocat ccAbbat et Sulmon 635 sic N h g Hs vulgo, 


s.esi h 

De(gener i r ex corr m 2, neger fort fuit) ascelus (i degeneras i mg) M, De- 

i ra * 1 Degener es 

genera . scelus est pietas/ F, Degeneras e, Degener ha l g, Degeneras g, De- 








Ov. Metain. Lib. VI, v. 616—656. 


233 


Nec mora, traxit Ityn, veluti Gangetica cervae 
lactentem fetum per silvas tigris opacas, 
utque domus altae partem tenuere remotam, 
tendentemque manus et iam sua fata videntem 
et 'mater! mater!' clamantem et colla petentem 640 

ense ferit Progne, lateri qua pectus adhaeret, 
nec vultum vertit, satis illi ad fata vel unum 
vulnus erat: iugulum ferro Philomela resolvit, 
vivaque adhuc animaeque aliquid retinentia membra 
dilaniant, pars inde cavis exsultat aenis, 645 

pars veribus stridunt; manant penetralia tabo. 

His adhibet coniunx ignarum Terea mensis 
et patrii moris sacrum mentita, quod uni 
fas sit adire viro, comites famulosque removit, 
ipse sedens solio Tereus sublimis avito 650 

vescitur inque suam sua viscera congerit alvum, 
tantaque nox animi est, c Ityn huc accersite!’ dixit 
dissimulare nequit crudelia gaudia Progne, 
iamque suae cupiens exsistere nuntia cladis 

'intus habes, quem poscis' ait. circumspicit ille 655 

atque, ubi sit, quaerit; quaerenti iterumque vocanti, 


generas (uel degener es uel degener est sscr ) s, Degener es g || degener ad scelus 
est pietas Gruter, degenera: scelus est Bothe 636 itin O F, itim h, ithim s U 
gangetia F, gangietica r, gangetida s g 637 Lactantem (e sscr e 2 ) F e l, 
Luctantem cMedic 639 timentem (uel uidentem) cSprotii 640 Et (cla vir¬ 
gula dei, mater sscr m 2) mater clamantem N, eia, et iam mater clam. Hs, et 
‘mea’ ter, ‘mater’ clamantem (coli her 8, 91) Praemon p 181 Withof |j (co i r m 2)1 la 

i nus 2 

jp 1| tenentem g 641 Procne Mariang Accurs Hs 642 uultum X [| auertit 
cVoss Hs vulgo olim || Nec uulnus repetit ccGotln et Strozzan [j illi s l h 2 [) 

n 2 

a(d i r) M 643 philomela N, pby(i)lomena e g , filomela h 644 (uiu)aque 
N 645 Dilaniat g 646 i nig h 2 [| uerubus h 2 g Hs vulgo olim || stri- 

r meditatas 

dunt M, strident N, stridet X Hs vulgo olim 648 sacum e || mentita t 

i 2 i in alto 2 

649 Fallit adire — famulasque g 650 Inde sedens Burm || auto M, auito e 
651 condidit (uel congerit sscr) cSprotii , condidit g || suam condit sua uisc. 
uentrem g 652 uox (corr) M, (n i r m 2 )ox F || est et ytin huc l fl ytin N F , 
itin M, iti i r h 3 , hyti g || accersite (rs ex n) M, arcessite N l 653 Disi- 
mulare l || Procne Mariang Accurs Hs 654 dei Merkel 655 quod (i quem 
sscr e 2 ) e g VA || possis /i, poscis (uel quaeris sscr ) 8 656 itymque uocanti g , 

Itylumque voc. Hs, Itynque voc. Opp I 96 Haupt 





Boreas. 
Zetes et 
Calais. 


234 Progne et Philomela. Boreas. Zetes et Calais. 

sicut erat sparsis furiali caede capillis, 
prosiluit Ityosque caput Philomela cruentum 
misit in ora patris nec tempore maluit ullo 

posse loqui et meritis testari gaudia dictis. 660 

Thracius ingenti mensas clamore repellit 

vipereasque ciet Stygia de valle sorores 

et modo, si posset, reserato pectore diras 

egerere inde dapes inmersaque viscera gestit, 

flet modo seque vocat bustum miserabile nati, 665 

nunc sequitur nudo genitas Pandione ferro. 

corpora Cecropidum pennis pendere putares: 

pendebant pennis, quarum petit altera silvas, 

altera tecta subit, neque adhuc de pectore caedis 

excessere notae, signataque sanguine pluma est. 670 

ille dolore suo poenaeque cupidine velox 

vertitur in volucrem, cui stant in vertice cristae; 

prominet inmodicum pro longa cuspide rostrum: 

nomen epops volucri, facies armata videtur. 

Hic dolor ante diem longaeque extrema senectae 675 

tempora Tartareas Pandiona misit ad umbras, 
sceptra loci rerumque capit moderamen Erectheus, 
iustitia dubium validisne potentior armis. 

657 furiali c sede Gruterus || papillis {coli 669) RhMus XX 260 LMiiller 

658 Prosiliit (1 u sscr e ~) e l g ITs || Ityosque g Plan A vulgo, itisque 31 h , 

S “ 

ityq; i r N, yt(h)isque F 1 e, itysque g RV, Itylique ( coli Cat 65, 14) post 
Mariangelum Accursium Iis, ityisque Riese || philomela N, phy(i)lomena e g 

659 ora uiri s || patri cFrancof Burm 660 mentis s g cGoth mg edd Gryph et 
Bersm Zingerle, mentis (uel meritis sscr) cSprotii 661 repleuit g 662 uocat g 

i ra 

663 possit g Hs vulgo olivi || resecato e || corpore s 664 Euomere ccBersm 
et Goth 1) immersaque (cf fast IV 200 ) N g, emersaque 31 F g* a> vulgo , 
semesaque g g Hs, demersaque g Regius vulgo olivi, emensaquc (a mandendi 
vocabulo i e aufgegessen) Jahn 665 It ( corr m 2) modo N, mirabile {corr m 2) l 
666 Tunc R || genit(a a m 2) s 31 |j natas 8 667 c(y ex e in J?)cropidum e 

669 nec adhuc e l g 670 Excussere F,' Effluxere (uel Excessere sscr) s Burm 
671 dolore furens poeu. Hs 673 praelonga post Hs Merkel- 674 dei 
. * . s 2 

Riese || epoos F, epos g* g uolucn N, uolucris (uel uolucri sscr j?) g g, 
uol. est R 675 dolor et luctus long. e g l g 676 pandion(a i r pali atram) 
/misit 31 || pandiana l 677 Septra l || regnique g || moderamina g || 
er(e ex i)ctheus 3T, eritheus JV, ericteus F h l x eryctheus e, erichtheus g 
RV, Erechtheus Plan A vulgo 678 Iusticia/ (que eras) M | dubium est s 
ccBersm et Vratisl 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 657 —701. 235 

quattuor ille quidem iuvenes totidemque crearat 

femineae sortis, sed erat par forma duarum. 680 

e quibus Aeolides Cephalus te coniuge felix, 

Procri, fuit; Boreae Tereus Thracesque nocebant, 

dilectaque diu caruit deus Orithyia, 

dum rogat et precibus mavult quam viribus uti; 

ast ubi blanditiis agitur nihil, horridus ira, 685 

quae solita est illi nimiumque domestica vento, 

c et merito!’ dixit; 'quid enim mea tela reliqui, 

saevitiam et vires iramque animosque minaces, 

admovique preces, quarum me dedecet usus? 

apta mihi vis est: vi tristia nubila pello, 690 

vi freta concutio nodosaque robora verto 

induroque nives et terras grandine pulso. 

idem ego cum fratres caelo sum nactus aperto 

(nam mihi campus is est), tanto molimine luctor, 

ut medius nostris concursibus insonet aether 695 

exsiliantque cavis elisi nubibus ignes; 

idem ego, cum subii convexa foramina terrae 

supposuique ferox imis mea terga cavernis, 

sollicito manes totumque tremoribus orbem. 

hac ope debueram thalamos petiisse, socerque 700 

non orandus erat mihi sed faciendus Erectheus’. 

679 tot(i ex o)denque 31 || creauit h 680 Fem(i ex e)neae 31 || duabus 
cVoss 681 aolides 31 682 Procri h g F 2 q vulgo, IIqoxois Plan, 

Pro(cre i r m 2) 31, Procre AT F l, Pro(cre i r m 2) e 683 Diletaque 

(corr m 2) 31, Dilecteque (corr) F , Dilecta(que s l) h || orithyia e q Plan A 
i 

vulgo, orithia F, Orithya V, orithia cett 685 agitur nil h q 686 socia est g || 
illa (corr) 31 || uento i r F 2 687 reli/quit (u eras) AT 689 Ammo/ui- 

que (n eras ) O 690 vi tristia cGraevianus TIs vulgo, ut (I hac sscr rri) 
tristia 31 F q* , et tristia AT, hac tristia q a> j| pellam (corr F' s e 2 ) F x 
q* q g 691 Vi freta q Hs vulgo, Ut freta 31 F g* g, Et freta AT, Hac 
fr. q r», concuciam ( abscisum in r) F l g q || uertam (corr jF 3 ) x F h l g, 
uello q Bothe 692 Induroque abscisum, x, Induremque (corr F 3 ) F l g q, In¬ 
dute i r, non o eras , " alio atram add)que h || (ni ex m m 2)ues 31 || pulsem 
(corr F 3 ) F h l g, pulsa x || 693 I(dem i r m 2) e 694 I/am (Nam fuit) — 
mi ut 2 

moline 31 695 Et medius A r || cum cursibus l, concussibus p [j intonet q 

tonet 2 f ii 2 

Hs vulgo olim , insonet 1 1| resonet conc. aether cSulm 697 subeo A” 698 sup- 

ponoque AT 701 erat sed ui ccLangerm et Tidsdenian Hs, erat vi sed j? 60 
Bothe || ericteus N h , ericthens 31 F l, eryctheus e, Erichtheus o>, erechtheus 
q Plan vulgo 










236 


Boreas. Zetes et Calais. Iason et Medea. 


Haec Boreas aut his non inferiora locutus 
excussit pennas, quarum iactatibus omnis 
adflata est tellus latumque perhorruit aequor; 

pulvereamque trahens per summa cacumina pallam 705 

verrit humum pavidamque metu caligine tectus 

Orithyian amans fulvis amplectitur alis. 

dum volat, arserunt agitati fortius ignes, 

nec prius aerii cursus suppressit habenas, 

quam Ciconum tenuit populos et moenia raptor. 710 

illic et gelidi coniunx Actaea tyranni 

et genetrix facta est, partus enixa gemellos, 

cetera qui matris, pennas genitoris haberent 

non tamen has una memorant cum corpore natas, 

barbaque dum rutilis aberat subnixa capillis, 715 

inplumes Calaisque puer Zetesque fuerunt. 

mox pariter pennae ritu coepere volucrum 

cingere utramque latus, pariter flavescere malae. 

ergo ubi concessit tempus puerile iuventae, 

vellera cum Minyis nitido radiantia villo 720 

per mare non notum prima petiere carina. 

707 Orithyian g Plan vulgo, Orithian l, Orithyiam am. g R, Orithiam a. 
O g || Orithiamque am. fuluisque F, Orithia (ut i r m 2) am. h, Orythyan 

i ad 2 

amans e, Orythyan adamans V, Orithiam clamans g, Orithyiam adamans A, 
Orithviamque adamans vel Orithyiamque rapit luluisque alia g || am(a i r m 2)ns 
JV, cl i adamans (m 2 et 3) sscr n, Oritiam rapuit (uel amans sscr ) fuluisque 
cSprotii g || furuis Broukh || complectitur g p g VA Regius || ampl. ulnis 
Sprengel 709 aerei 31 || cursu(s add m 2) l, currus unus Heinsii 710 ruiv 
Si&ova>v Plan, cyconum i r F, "populos "tenuit l || populos, sua moenia cBas 
Hs vulgo olim 711 Illic egelidi cMariangeli Accursii et e coni (cf Mscr Diez 
1069) Hs || actliea l 712 ge//nitrix 31 || partuque ex corr p, partuque 

ba- 

enixa A 713 habent h, habebant VA, Zo%°r Plan 714 mem. una g lemma 
ed Burm, pariter mem. g || has plumas mem. ccBersm 715 rutulis g sub¬ 
es 

missa g Burm vulgo olim, subpexa Hs * 716 Inplumis H, In plumis cGoth ; 
Implumes (uel Inpubes sscr) s || Calais pueri g || zethesque H g Hs, zetusque 
(tu i r h' 2 ) F h g g, zethusque l g R, zet(os i r m 2)que e, Zrjm Plan 
717 ritu pennae cRhenov Hs vulgo olim, pennas s 719 successit cThuan |j 

i miniis 

iuuenile p 720 min(ii i r m 2 )s 31, sociis g, myniis l, miniis A r g j 
fluauentia cAlenardi 721 non tutufn F l g , non motum g Hs vulgo olim , 
non tactum vel non totum g 





Ov. Metam. Lib. VI, v. 702—721. VII, v. 1—14. 237 


LIBER SEPTIMUS. 


Iamque fretum Minyae Pagasaea puppe secabant, 
perpetuaque trahens inopem sub nocte senectam 
Phineus visus erat, iuvenesque Aquilone creati 
virgineas volucres miseri senis ore fugarant, 

multaque perpessi claro sub Iasone tandem 5 

contigerant rapidas limosi Phasidos undas. 

dumque adeunt regem Phrixeaque vellera poscunt 

-j- uisque datur numeris magnorum horrenda laborum. 

concipit interea validos Aeetias ignes 

et luctata diu, postquam ratione furorem io 

vincere non poterat, 'frustra Medea, repugnas: 

nescio quis deus obstat' ait; 'mirumque, nisi hoc est, 

aut aliquid certe simile huic, quod amare vocatur. 

nam cur iussa patris nimium mihi dura videntur? 

Incipit lib VII 31 , Incip. VII lib. N, OVIDII NASONIS LIBER META¬ 
MORPHOSEON SEXTVS EPLICIT INCIPIT SEPTIMVS EIVSDE l , LIBER 
SEPTIMVS e , nullus titulus , rubra init F h 

1 minyae q Plan o>, minio h, myniae(e) A || pagasaea n Plan VA, 

puppe * 1 2 * 4 

pagasca 31 q, pegas(a)ea JV F g q* q E, pegasia s || rate F 3 Phineus 

tunc uisus erat F l || //// uisus N || Visus erat Phineus A, ultus erat ccMeclic E 
u- a 2 

4 figurant M 6 limosae 31 1| ph(f)asidos N F q* q VA vulgo, phasidis 31 cSenat 

E Korn 7 phrixea(que om) F, frixeaque l q, phryxeaque q Hs vulg o olim 

8 Uisque (Uis eras AT, 1 uoxque sscr 31) datur numeris O F l, Uoxque ( cf Val 

Flacc I 209) datur numeris (minyis VA) n e g q «>, Uoxque datur (miniis ex corr ? 

numeris fort fuit) h, xai dno(paaeo>s ueyaloiv d&lmv roZS Mirvaie So&elorjs 

(i e voxque—Minyis) Plan || Lexque d. ccBerol et Gronov VAHs vulgo || m(y)ny(i)is 

q VA vulgo || lexque d. miseris HAKoch, usque d. numeris (versu tamen in susp 

vocato) Mcrkel-, visque d. munus Ph Anz VIII 493 Nick 9 aeetias q A Eegius 

e 

vulgo, r) ainas Plan , cetias (sed ce i r n F' 2 ) O F V, etetias l, othias h athias 

b 

h 2 , hethetyas e, cethias q E, oechias q 10 (ratio i r)ne F 12 (ost i r m 2) at 

i obstat 

F, optat l j| mirorque q || mirumque nisi hoc est Hs vulgo, mirum qd (= quod) hoc 
est F, mirumque quid hoc est (mirorque quid hoc sit sscr s ) ex A «> Jahn,post est 
signum interr pos idem || eandem lect ita def, ut sit mirum quid idem quod ‘ miri 
aliquidVollmer 13 Aut aliquid A E Hs vulgo, An aliquid*U4, Anne aliquid 

t uidetur 2 

edd Micylli et Bersmanni Jahn 14 tibi ccLangerm et Senat || dura uocare l 


Iason et 
Medea. 






238 


Iason et Medea. 


sunt quoque dura nimis! cur, quem modo denique vidi, 15 

ne pereat, timeo? quae tanti causa timoris? 

excute virgineo conceptas pectore flammas, 

si potes, infelix! — si possem, sanior essem; 

sed trahit invitam nova vis, aliud que cupido, 

mens aliud suadet, video meliora proboque, 20 

deteriora sequor, quid in hospite, regia virgo, 

ureris et thalamos alieni concipis orbis? 

haec quoque terra potest, quod ames, dare, vivat an ille 

occidat, in dis est. vivat tamen! idque precari 

vel sine amore licet; quid enim commisit Iason? 25 

quem, nisi crudelem, non tangat Iasonis aetas 

et genus et virtus? quem non, ut cetera desint, 

ore movere potest? certe mea pectora movit. 

at nisi opem tulero, taurorum adflabitur ore 

concurretque suae segetis tellure creatis 30 

hostibus aut avido dabitur fera praeda draconi. 

hoc ego si patiar, tum me de tigride natam, 

tum ferrum et scopulos gestare in corde fatebor. 

cur non et specto pereuntem oculosque videndo 

conscelero? cur non tauros exhortor in illum 35 

terrigenasque feros insopitumque draconem? 

27. 44 Maximianus I 17 (Baehrens PLM V 317): gratia formae (quae, vel 
si desint cetera, muta placet). 


16 doloris g, furoris cSulm R ( i mg th), rrje ayo>rtae atria Plan IS pos¬ 
ses s. esses duo ccMedicei 19 trahit (cf am III10 28 et Hermes XXXIX 43) 
recepi ex X X a>, ilxei Plan, grauat JM g vulgo post Merkelium || uisa 
liu(d ex t)que M. || Cupido ( maiuscula littera) Hs vulgo olim 22 thalamos 
(uel taedas sscr) s |j concupis cSprotii g , dvanepnd^tis Plan 23 am(e ex corr) s 
dare (uiuat an ille om, add m 2) N || amas e 24 precari i r N 25 yason 
(sic saepe) F h 26/28 dei Merkel 2 26 Quam non g Hs vulgo olim, 

Quam msi g || nisi i r N |j tangit (1 gat sscr m 2) e || iosonis (corr) M 
28 Forma mouere (cf 29 44) g Hs vulgo olim, Forma (sed F m ex corr , hora 
fort fuit) h 29 Et nisi cDresd Plan R |[ taurorum i r h || afflabitur igne s g 
30 Occurretque g, Occumbetque Pr Hildbh 1846, 21 Henneberger || segetis (i e 
hostibus suae segetis, cf X 537) recepi ex A u>, segeti/ (s eras) N, segeti g Burm 

V 

vulgo || r ois tov tdiov i.r]iox> iy^goii Plan |j tellere e || creati(s i r m 2) X 
33 Tunc cBersm VA )| ferro (corr) h || et om N || (fate i r)bor l 34 non 
et specto l g vulgo , no(n et s f r m 2)pecto e, Cur et non specto F, Cur non 
expecto O h g R, c. n. conspecto g, c. n. aspecto cBarberin 35 non i r e 
36 Terrigenosque (corr) X 





Ov. Metam. Lib. VII. v. 15—61. 


239 


di meliora velint! quamquam non ista precanda, 
sed facienda mihi. — prodamne ego regna parentis, 
atque ope nescio quis servabitur advena nostra, 
ut per me sospes sine me det lintea ventis 
virque sit alterius, poenae Medea relinquar? 
si facere hoc aliamve potest praeponere nobis, 
occidat ingratus! sed non is vultus in illo, 
non ea nobilitas animo est, ea gratia formae, 
ut timeam fraudem meritique oblivia nostri, 
et dabit ante fidem, cogamque in foedera testes 
esse deos, quid tuta times? accingere et omnem 
pelle moram: tibi se semper debebit Iason, 
te face sollemni iunget sibi, perque Pelasgas 
servatrix urbes matrum celebrabere turba. — 
ergo ego germanam fratremque patremque deosque 
et natale solum, ventis ablata, relinquam? 
nempe pater saevus, nempe est mea barbara tellus, 
frater adhuc infans: stant mecum vota sororis, 
maximus intra me deus est. non magna relinquam, 
magna sequar: titulum servatae pubis Achivae 
notitiamque loci melioris et oppida, quorum 
hic quoque fama viget, cultusque artesque locorum, 
quemque ego cum rebus, quas totus possidet orbis, 
Aesoniden mutasse velim; quo coniuge felix 
et dis cara ferar et vertice sidera tangam. 


40 r 

' 

45 


50 


55 


60 


37 di meliora, velim Hs 38 predam (prodam sscr m 1, tradam m 2) 
ego l, prodam nego ( corr m 2) N, perdamne ego g || regna paterna cMedic R 
40 sosp/es (o eras) 31 42 S(i i r m 2) N |j hoc inseruit h- || 'aliamque Plan 

Riese 43 Oicc i r)idat—in illo (est add m 2) 37 || illo est e p s 44 mo¬ 
bilitas g || non gratia g || forme. est e cGoth || gratia morum Hs 46 fide(m 
i r m 2) coegamque N 47 quin (corr m) 31 l )| stuita cBas 48 semper 
se F l 49 iungit F || pelasgos (o ex a m 2, a sscr m 3) 31 50 cele- 

bra(b ex u m 2)ere 31, celebrare (corr m 2) F || turma F l g, tibia (ut vide¬ 
tur) inde F 53 est om g , est mihi g 54 sorofris i r m 2) N 55 Maxi¬ 
mus // intra med(s/e i r m 2) 31, Maximus est intra me deus (corr m 2) H 
p J . 

56 pu(p i r m J?)is 31, pupis {corr) F, puppis li e g 57 soli melioris Hs 
58 locorum (cf IV 766) O h F 2 e 2 g Jahn, uirorum nego» Hs vulgo olim, 
colonum F l g 59 Non ego pro rebus cBas, Quemque ego pro rebus (vel 
non rebus) g 60 sic N g Plan A vulgo, Ae(E)sonidem 31 l R, Esonide 1 

i 3 

h g, Esonydem e jj mutare e g 61 diis h R, dis 31 || ferar (hinc i r) 
uertice 37 










240 


Iason et Medea. 


quid, quod nescio qui mediis incurrere in nndis 

dicuntur montes ratibusque inimica Charybdis 

nunc sorbere fretum, nunc reddere, cinctaque saevis 

Scylla rapax canibus Siculo latrare profundo! 65 

nempe tenens, quod amo, grenroque in Iasonis haerens 

per freta longa ferar: nihil illum amplexa timebo, 

aut, siquid metuam, metuam de coniuge solo. — 

coniugiumne vocas speciosaque nomina culpae 

inponis, Medea, tuae? quin adspice, quantum 70 

adgrediare nefas, et, dum licet, effuge crimen !* 

Dixit, et ante oculos rectum pietasque pudorque 
constiterant, et victa dabat iam terga Cupido. 

Ibat ad antiquas Hecates Perseidos aras, 
quas nemus umbrosum secretaque silva tegebat. 75 

et iam fortis erat pulsusque resederat ardor, 
cum videt Aesoniden exstinctaque flamma reluxit: 
erubuere genae, totoque recanduit ore, 
utque solet ventis alimenta adsumere quaeque 

parva sub inducta latuit scintilla favilla 80 

crescere et in veteres agitata resurgere vires, 
sic iam lenis amor, iam quem languere putares, 

73 Trudent Psychomach 436: dat tergum fugitivus Amor. 

62 nccio qui/ (d eras) O || qui in undis ( corr) h || incurrere O F l g q 
VA Merkel, concurrere q Plan Hs vulgo, occu(rrcre i r m 2) e , occurrere s R 
63 mont(es i r m 2) N || ratibus(que om ) l || carip(d ex t m 2)is V 64 fret- 
rum l || cunctaque senis R 65 capax l 67 trahar (cf VIII 142) q Hs 

o 2 

vulgo olivi || nil h || nihil hunc q || timebo JV F' q * q, uerebar M , uerebor q 
R vulgo, tenebo V 60 Coniugium(ne i r m 2) M || uocas (cf Aen IV 172 
et quae dixi NJhbb 1894, 646) N q , putas MI e n q m vulgo , putas i r F 3 h- U 
sp(ec i rjiosaque M, uitiosaque cLangerwanni 70 praeponis (uel prae¬ 
tendis sscr ) cFrancof 73 terra (corr) F 74 haec/ates M || (pe i r m 2)rseidos 
N, perseidos i r F-, perseias ir h 3 , enecias i, oetheias cGoth 75 sacrataque 
Burvi || tegebant q Hs vulgo olim, tenebat (uel tegebat sscr s) s q 76 fractus 
erat j) s q o> , fractus i r (t fortis sscr m 3) n, f(ractus i r m 2) e || re(s ex ejederat 
M, residerat q Hs \ fortis erat fractusque r. Hs, positusque resed. vel ( sic 
postea Merkel, sed cf VI 627) pulsusque recesserat Bach 77 Esomde F l, 
Esonidem R || reuixit ^ q Hs vulgo olim 78/83 dei Merkel 78 Et rubuere 
X e l q It excanduit p q, expalluit q 70 Ut solet a q VA Hs vulgo olim |] 

1' latuit 2 

resumere q 80 i mg l 2 J| patuit M, pat/mur/ X || sintilla h l - 82/83 clel 
Em c XI208 Schrader || lenis (cfII8U) O FI q VA, le(n i r) is e, leuis R , 
nqavv&flq Plan, lentus h q Hs vulgo || quem iam <j cSenat 









Ov. Metam. Lib. VII, v. 62—107. 


241 


ut vidit iuvenem, specie praesentis inarsit, 
et casu solito formosior Aesone natus 

illa luce fuit; posses ignoscere amanti. 85 

spectat et in vultu veluti tum denique viso 
lumina fixa tenet nec se mortalia demens 
ora videre putat nec se declinat ab illo. 

Ut vero coepitque loqui dextramque prehendit 
hospes et auxilium submissa voce rogavit 90 

promisitque torum, lacrimis ait illa profusis: 

‘quid faciam, video: non ignorantia veri 
decipiet, sed amor, servabere munere nostro, 
servatus promissa dato!’ per sacra triformis 

ille deae lucoque foret quod numen in illo, 95 

perque patrem soceri cernentem cuncta futuri 

eventusque suos et tanta pericula iurat. 

creditus accepit cantatas protinus herbas 

edidicitque usum laetusque in tecta recessit. 

Postera depulerat stellas aurora micantes: loo 

conveniunt populi sacrum Mavortis in arvum 
consistuntque iugis; medio rex ipse resedit 
agmine purpureus sceptroque insignis eburno, 
ecce adamanteis Vulcanum naribus efflant 

aeri pedes tauri, tactae que vaporibus herbae 105 

ardent, utque solent pleni resonare camini, 
aut ubi terrena silices fornace soluti 

107 Priscianus V36: ‘haec ilex, silex’—auctores tamen et'hic silex’ inveniun¬ 
tur proferentes ...Ovidius in VII metamorphoseon: c Aut ubi terrena silices 
fornace soluti’. 

83 dell Hs et Burm versum genuinum intercidisse rati 84 casu subito 
€ l g || fomorsior F 85 possis g || ignosci possit e 2 (i mg m 3 m) g || ut am. 
ign. posses unus Heinsii 86 uultu tanquam tum p s g || tunc den. d. g, nunc 
den. cBarberin Hs 88 detorquet g 89 Ut/ (que eras) N || Ut uidit coepit¬ 
que g || uero i r F' 1 || coepit(que add m 3) 31 || Vtque uiro — dextramque 
deprehendit l 91 Deprom/sitque (i eras) 31 92 faceam F || en uideo 

g cMedic || non ignorantia recepi ex N, nec me ign. ueri (omnia i r F) cett co 
vulgo 95 locuque (corr m 2) 31 96 seruantem ccBas et Pal || futura N 

97 per tanta g Hs 98 Creditus (1 tur sscr rn e' 2 ) 31 e, Creditur l g || 

(can i r m 2)tatas F 99 Edidicit(que om) 31 || in castra s Hs vulgo 
olim, in tesca Merlcel 2 || recedit g 101 antrum {idem sscr e' 2 ) vel aurum 

vel agrum g 102 iugo (corr) H || ipse sedebat F l <j g 103 purpureo(s add 
m 2) 31 1| innixus eb. (cf 1178) g 104 adamantinis s cSprotii 105 Eripides l 
106 arent Hs || (u ex a m 2jtque N 107 Tyrrhena Hs || soluti/ (s eras) N 
Ovid, Mktam. 16 







242 


Iason et Medea. 


concipiunt ignem liquidarum adspergine aquarum, 
pectora sic intus clausas volventia flammas 

gutturaque usta sonant; tamen illis Aesone natus lio 

obvius it. vertere truces venientis ad ora 

terribiles vultus praefixaque cornua ferro, 

pulvereumque solum pede pulsavere bisulco 

fumificisque locum mugitibus inpleverunt. 

deriguere metu Minyae; subit ille (nec ignes 115 

sensit anhelatos: tantum medicamina possunt), 

pendulaque audaci mulcet palearia dextra 

suppositosque iugo pondus grave cogit aratri 

ducere et insuetum ferro proscindere campum. 

Mirantur Colchi, Minyae clamoribus augent 120 

adiciuntque animos, galea tum sumit aena 
vipereos dentes et aratos spargit in agros, 
semina mollit humus valido praetincta veneno, 
et crescunt fiuntque sati nova corpora dentes, 
utque hominis speciem materna sumit in alvo 125 

perque suos intus numeros conponitur infans 
nec nisi maturus communes exit in auras, 
sic ubi visceribus gravidae telluris imago 
effecta est hominis, feto consurgit in arvo, 

quodque magis mirum est. simul edita concutit arma. 130 

110 illi sesone ( corr m 2) AT 111 (0 postea insertum) B/uius ]\1 
114 Horriferisque cSprotii || impleuere g Hs vulgo olim 115 sq Deriguere O R 
Merkel, Diriguere cett vulgo olim || metu minyae subit ille nec ignes g Naugerius 
vulgo, metu subito (subito om F\ add s l m 3) miniae (minye t AT, mynie F e l g, 
minii g) ille nec illos (ex ullos AT, ullos g VA) A, ol Sk Mirvat rw il-anivaly 
(poftu/' 6 S ovrs rov roiv TavQfov Aa&uaros jjo&sro Plan || Sentit g 
Hs vulgo || anhelatos (u sscr M n) O F l g, an(helitus i r m 3) h, anhe¬ 
lantes (1 latus sscr e 2 ) e g R, anhelatus g VA || prosunt g || nec ignes — 
possunt in parenthpos Ehwald, subit ille, nec ignes sentit a. (tantum m. possunt) 

distinguunt vulgo 118 Suppositosque e h F * m g vulgo, Suppositoque 

(supra o ras) X, sup(b)positoque M F l cSenat 110 ferr(o ex um) F || 

prosc(i ex e)ndero M, praescindere s g 120 cholchi X l, choici e || colchi et 

miniae M 1 1| mynie X || clam, implent g Hs vulgo olim, cl. urgent Pr Meiss 1896 

c 

JGrilbert, cl. adsunt Vollmer 121 tum X, tum i l add l - |) su(m i r)it M, 
sumpsit F 122 sparsit F 123 calido vel gelido vel madido g || precincta 

in2 

l g 125 humanam ut sp. in Mscr Diez 1075 Hs || sumit a(lbo i r m 2) X 

127 aures F 129 Perfecta est g || a(r*x l)uo M 130 est om F' cRhenov 

edita3 

dei Hs || simul i l add F 3 || simul concutit arma h 








Ov. Metam. Lib. VII, v. 10S—151. 

quos ubi viderunt praeacutae cuspidis hastas 
in caput Haemonii iuvenis torquere parantis, 
demisere metu vultumque animumque Pelasgi, 
ipsa quoque extimuit, quae tutum fecerat illum; 
utque peti vidit iuvenem tot ab hostibus unum, 
palluit et subito sine sanguine frigida sedit; 
neve parum valeant a se data gramina, carmen 
auxiliare canit secretasque advocat artes, 
ille gravem medios silicem iaculatus in hostes 
a se depulsum Martem convertit in ipsos: 
terrigenae pereunt per mutua vulnera fratres 
civili que cadunt acie, gratantur Achivi 
victoremque tenent avidisque amplexibus haerent, 
tu quoque victorem conplecti, barbara, velles: 
obstitit incepto pudor, at conplexa fuisses, 
sed te, ne faceres, tenuit reverentia famae, 
quod licet, adfectu tacito laetaris agisque 
carminibus grates et dis auctoribus horum. 

Pervigilem superest herbis sopire draconem, 
qui crista linguisque tribus praesignis et uncis 
dentibus horrendus custos erat arboris aureae. 

131 praecautae ( corr m 2) JM, peracutae (1 pre sscr e 2 ) e q 132 pa- 

e “ 

rantis A, parentes e, paratos q Hs vulgo olim , parantes cett vulgo 133 Di¬ 
misere e q, Submisere cAmbr || uultum(que s l add m 2) M || uultus ani¬ 
mumque AT, uultusque animosque q 135 peti iuuenem tot uidit ccBerol 
et Rhen Hs vulgo olim 13S adjicit vel admovet q 130 iactatus ( corr 

m 2) F 140 depuls(um i r m 2) M, depulsos 11 || depuls(um ex os i r m 2) 
. __ i 

tm^ m 2)artem N || in illos cSprotii 142 Ciuileque e || acie/ (s eras videtur ) M 

144^ sic F l q VA vulgo 144 146 145 (litteris b a appositis h) O e li g s q R 

144sg tenent; avidisque ampl. haeret. Te quoque victorem complecti, barbara, 
vellet (obstitit i. pudor); aut c. fuisses, Sed te sq p 63 Bothe 145 dei Hs || 
ince(p i r m 2, r eras videtur) to pudor (en i r m 2) complexa AT || ince(pto i r 
m 2) F,\ incerto ( corr m 2) l || et complexa l q Jahn, quo servato et verbis 
complexa — tenuit deletis ex 145146 hunc versum obstitit incepto pudor et reve¬ 
rentia famae post Lenzium ( cf eius AnmerJcg 1792 p 19) effecerunt Riese et 
Hartman 145/146 in suspicionem vocaverunt Haupt et MerJcel, librorum O 
e h g s q ordine ( 146 145) servato duplicem recensionem ab ipso poeta pro¬ 
fectam statuit (App ed exeg p 355) Ehwald 147 affectu toto s, aspectu tacito 
MerJcel 2 148 actoribus AT, ccBersm Dresd Pal 150/51 dei MerJcel 2 

150 linguis(que i r m 2) 27 || presinguis JM 151 arieti auri cHamb, arietis 
aurei inde Hs vulgo olim, uelleris aurei cNoricus, arboris auri (i e auri quod 
arbore est ) Bothe 

16 * 


243 


135 


140 


145 


150 




* 















244 


Iason et Medea. Aeson. 


Aeson. 


hunc postquam sparsit Lethaei gramine suci 
verbaque ter dixit placidos facientia somnos, 
quae mare turbatum, quae concita flumina sistunt, 
somnus in ignotos oculos sibi venit, et auro 
heros Aesonius potitur spolioque superbus 
muneris auctorem secum, spolia altera, portans 
victor Iolciacos tetigit cum coniuge portus. 

Haemoniae matres pro gnatis dona receptis 
grandaevique ferunt patres congestaque flamma 
tura liquefaciunt, inductaque cornibus aurum 
victima vota facit, sed abest gratantibus Aeson, 
iam propior leto fessusque senilibus annis, 
cum sic Aesonides: c o cui debere salutem 
confiteor, coniunx, quamquam mihi cuncta dedisti 
excessitque fidem meritorum summa tuorum, 
si tamen hoc possunt (quid enim non carmina possunt?), 
deme meis annis et demptos adde parenti!’ 


152 gramine e h- g- cGoth q ( i mg m) to vulgo , grmine F, carmine 
O l li g q Plan 152 154 153 ( litteris b a appositis h) M h R 154 fla- 

0 . * 

mina cSprotii |j sistant q Hs vulgo olim 155 /ignotus 31 |j ingnotos e, in 
immotos 8 || oc. sibi venit coni ( nam de cod Vossiano erravisse Heinsium testatur 
de Vries) Merkel , oc. ubi ucnit (id quod verum esse censet, ut et.. spolioque inter 
se respondeant, Eliwald) A o?, oc. aduenit ed Gryph et mg ed Bersm Hs 
vulgo olim, oc.deuenit cFrancof, oc. subrepit Hs, oc. subvenit Jahn || in immo¬ 
tos o. peruenit Capoferreus || adv., at auro in Mscr Diez 1075 Hs 157 actorem 
1 alta 2 

secum spolia arte rep(o i r m 2)rtans 37 158 Iolciacos vetustum exemplar 

Raph Regii A vulgo, c(h)olchiacos O h q R, cecropios F l g q V, rovs Kbxqo- 

1 cholcoicos 2 

Titove nijpyove Plan, cecropius e || Victor ad Haemonios intrat cSulm , Victor 
ademonios uenit cLeid Voss 51, Victor thessalicos q, Haemonios uictor tet. 
cVatie || tenuit q || coniuge muros g || Attigit Haemonios victor cum coniuge 
portus Ciofanus 159 pro/natis (g eras) 31, natis h l q Jahn 160 con- 
iestaque h 161 i mg e || liquifatiunt e, liquefiunt q Hs vulgo olim || in- 

c 2 

ductaque (c eras 31) O q, indutaque e, indutaque F h l q t» || corni(bus 
i r m 2) aur(um ex i m 2) 37 162 facit A m, ras ev%as nlrjooz bene Plan, 

cadit q Hs vulgo olim, litat Merkel 2 | aurum (est) victima . vota facit, sed 

letantibus 

Vollmer || gratantibus l 164 Tum sic F q Jahn || o (cui i r m 2) N 
165 mihi quamquam h 167 tamen hec 37 q || hoc possis q || quid non 
tua c. p. R || carm. possint q vulgo olim, carm. possis q, carmine possis inde 
Baumg-Crusius 168 meos annos ( corr n) N q || meis annos —paternis Hs 









Ov. Metam. Lib. VII, v. 152—185. 245 

nec tenuit lacrimas: mota est pietate rogantis, 

dissimilemque animum subiit Aeeta relictus. no 

nec tamen adfectus talis confessa 'quod’ inquit 

‘excidit ore tuo, coniunx, scelus? ergo ego cui quam 

posse tuae videor spatium transcribere vitae? 

nec sinat hoc Hecate, nec tu petis aequa, sed isto, 

quod petis, experiar maius dare munus, Iason. 175 

arte mea soceri longum temptabimus aevum, 

non annis renovare tuis, modo diva triformis 

adiuvet et praesens ingentibus adnuat ausis/ 

Tres aberant noctes, ut cornua tota coirent 
efficerentque orbem; postquam plenissima fulsit ISO 

et solida terras spectavit imagine luna, 
egreditur tectis vestes induta recinctas, 
nuda pedem, nudos umeris infusa capillos, 
fertque vagos mediae per muta silentia noctis 

incomitata gradus: homines volucresque ferasque 1S5 


160 sq est s l /i 3 || motum p. rogantis dissimilemque in Mscr Diez 1075 Hs 
170 om (i mg h 2 e 2 ) F ( sed cf ad 172) h e Plan, dell post Heinsium Bentley 
ct (cf Opp V 610 Ritsclil) Gruppe || Dissimilem (que om) h 2 , difficilemque Burm D 
subiit Aeeta relictus] sic ( idem fort fuit in 31) Pierius ad Aen X 67 Hs 
vulgo, subiit /// eta (sub ras a dignoscitur, pater i r scr et i mg repetivit m 2) 

oethe 

relictus 31, subiit oeta rei. I g, subiit eitate rei. e 2 , subit pater oeta rei. h 2 , 
subiit pater oeta r. i r n, subiit pater aeta rei. g, s. pater oet(h)a rei. cLcid 
Voss 51 RV, s. pater Aeeta r. A Regius || cf ad 293 171 Non tamen $ 

Hs vulgo olim || talis H, tales n ceit vulgo || (affectus s l m 2) tales 
contf ex c m 2)e ssa F || quid 31 h ccBersm et Dresd 172 post hunc 

versum i mg inferiore dissimilemque an. s. pater oeta rei. (signo °° addito cui 
respondere videtur idem signum versui 148 appositum) _F 3 [| ore pio g Hs 

vulgo || anne ego in Mscr Diez 1075 Hs 173 uidear g Hs vulgo olim 

ec 2 

174 Nec sinit N h g g } Non sinat g Gierig || hoc s l add li 3, || hoc ate 31, 

0 " 

echate (semper) e 175 munus// F 177 reuocare e g 178 Adiuuat 31, 

e~ et" 

annuat F, a(n i r)nuat e 170 Tns F 181 In solida 31, Ac solita p H 
Ac solida terras spectauit (1 aspexit sscr e' 2 ) e Hs vulgo olim || lun(a ex e m 2) P 
182 induta O e 2 g VA vulgo, exuta F g* g, inducta g ’ || recinctas (1 recentes 

a 3 

adser e 2 ) e' 2 g Plan VA vulgo, relictis i r n, relictas e (i r F 2 ) A R, reductas g || 

adducta recinctas vel incincta reductas Hs 183 pedes g ' nud(o ex i)s J 1 ’ [| 

1 • 2 
I IS 

himeris (m in macula scr) 31, humeros N || nudis humeris h g H incompta 
capillos (cf IV 261) cMenardi || nudis umeros infusa capillis Merlcel 2 














246 


Aeson. 


1S6 

lS6 a 


190 


195 


1<M5 alta om (i i m 2) 31 || serpit 31 g B, stertunt X, serpens (serpit 
ssci' h 3 ) F h l g YA, item (Aclv cr II 83) Aladvig, serpunt e g |j c. murmure 
fertur Mscr Dicz BSant 12, c. murm. se(ac)pes g Hs vulgo olim, c. murm. saltus 
[coli Eur Bacli 1084) Polle || nullo stat (vel stant) m. saepes (v 186 a deleto) syrnb 
ph Bonn p 340 HAKocli, nullo stant m. silvae (v 186 a deleto) praef ed' 2 Biese 
lSG a sic fere A. o?, om g, dell Es et Capoferreus vulgo (cf p 8 Braune) || la¬ 
cunam unius versus statuerunt versu 186 a servato Helm (Bh Mus LVI544) et 
(app ed exeg p 356) Ehivald . scribae quidam aberrantes a serpit (186) ad serpens 
(18G a ) versum vel potius duos videntur omisisse . quod si ita est, illud nullo cum 
murmure aut priore aut posteriore loco verum esse non potest . serpit autem in v 186 
poetam scripsisse et ad quies rettulisse ex Aen II 268 colligi posse puto 

. o 

1S~ 

Sopite simil(i ex e)s 31, Sopit(is ex e) similis X, Sopite similis g B , Sopit(e ex 
i m 2) similis F, Sopitis similis l s g V, Sopitis similes (1 sopiti scytale sscr e' 2 ) 
e h, Sopito similis cSprotii A || nullo cum murmure serpens (s. sonat sscr e 2 , 
31 F e g B, nullo c. murm. serpit g cSprotii V, nullo c. m. (sepes i r m 2) 
1 serpunt sscr m 3) X, n. cum m. sepes h l g, sed sepes i r h 2 || Sopiti sci- 
talae n. c. m. serpunt cVratisl || alta quies n. cum m. sepes Immotaeque (cf 
fast II 501) g Hs vulgo, a. quies nullo c. m. serpens Sopito similis nullo c. m. 
serpit Immotaeque g YA, nullo it cum m. serpens, Sopitae similis; nullo c. m. 
sepes, Immotaeque Bothe, nullo c. m. serpens Sopiti similis (per gramina labitur 
amnis) Opp ph 1 655 Berglc, serpit sopitae similis (iam proxima fluminis unda) 
coli Stat silv V 4, 3sq et (de genere corruptelae ) Culex 27 Yollmer 187 Im- 

a ae' 

motae(que m2) N, Inmixteque 1 1| ether (j 1SS sole micant a(d ex t m 2)q/sua 
31 || atque l et iam sua N 190 ternisque ululatibus g Merkel vulgo , ternis 
ul. g cSprotii Hs. ternis(quo et i r m 2) latibus H, ternisque /iacibus (minacibus 
videtur fuisse, hiatibus inde m 2, s. uerbis sscr eadem ) 31, ternis et hiatibus 
F g* g VA, ternisque et hiat, g, ternisque hiatibus B 191 summ(i ex o)sso 
31, sumisso l || et immunda cGronov 193 succediltis i r m 2, mus fort fuit) 
X, succenditis F 194 Tuque triplex cGoth 195^7 artisque post (Adv cr 
II84) Madvigium Merkel-, artesque A o || cantus artesque cDresd || artisque 
magistra Polle || magarum —magas g Hs vulgo olim || Accipis acceptisque po¬ 
tentia iura rependis post 195 cGoth 


solverat alta quies: nullo cum murmure serpit . . . 
sopitae similis f nullo cum murmure serpens, 
inmotaeque silent frondes, silet umidus aer; 
sidera sola micant, ad quae sua bracchia tendens 
ter se convertit, ter sumptis flumine crinem 
inroravit aquis ternisque ululatibus ora 
solvit et in dura submisso poplite terra 
c Nox' ait 'arcanis fidissima quaeque diurnis 
aurea cum luna succeditis ignibus astra 
tuque triceps Hecate, quae coeptis conscia nostris 

adiutrixque venis cantusque artisque magorum, 

— 

^ - ___ _ _ 


f 







Ov. Metam. Lib. VII, v. 1S6—213. 

quaeque magos, Tellus, pollentibus instruis herbis, 
auraeque et venti montesque amnesque lacusque 
dique omnes nemorum, dique omnes noctis adeste! 
quorum ope, cum volui, ripis mirantibus amnes 
in fontes rediere suos, concussaque sisto, 
stantia concutio cantu freta, nubila pello 
nubilaque induco, ventos abigoque vocoque, 
vipereas rumpo verbis et carmine fauces 
vivaque saxa sua convulsaque robora terra 
et silvas moveo iubeoque tremescere montis 
et mugire solum manesque exire sepulcris, 
te quoque, Luna, traho, quamvis Temesaea labores 
aera tuos minuant; currus quoque carmine nostro 
pallet avi, pallet nostris Aurora venenis, 
vos mihi taurorum flammas hebetastis et unco 
inpatiens oneris collum pressistis aratro, 
vos serpentigenis in se fera bella dedistis 
custodemque rudem somno sopistis et aurum 


1% pallentibus R 197 Aurae(que om, et i r add m 2) 31, Auraeque 
uentique cSprotii, Aurae cum uentis cGotli 198 Dique omnesque ne¬ 
morum l || dique (omnes i r m 2) noctis A T 199 cum valui Haupt || 
mi(r i r m 2)antibus e 201 nutu freta cFoss 202 uentosque s § || 
a(big minus certum i r m J?)oque 31, abigo i mg m 203 rumpoque herbis 
cBonon i! vipereasque herbis et rumpo carmine fauces J Es 204 saxa traho conu. 
cLeid |i rubora l 205 s(i ex o m 2)luas 31 || trem(i ex e m 2) scere 31, tre- 

e“ 

mescere N l JP 2 e 2 R Merlcel, tremiscere F e h VA vulgo olim [j montis N, 
montes cett vulgo 207 Temesaea Hn bonis codicibus ’ sc invenisse testatur 

sea 2 

Const Fanensis, item cPar 8002 a m 2 , mg ed Vine a. 1555 Hs vulgo ; temerata 

tremesea 1 

cFrbin 341, temesea i mg cGotli , temerata F, teme(r ex s i r)/a (ta i r sscr m 2, 
temesea fuit) 31, temerata (1 percussa sscr m 2) i r n , temerata q* q m, concussa 
q, xoorovuera Plan || colores s 208 minu(a ex u m 2) nt F, minuunt q || cur¬ 
rusque a carm. Bothe 209 pallet avi, pallet Hs vulgo , Pallent at pallet 31, 
Pallent aut p. 3 e 2 q V, Pallent et p. F q* <j q R, Pallent ac p. q A Regius, 
pallet expallet in suo cod esse dicit ad Stat Tlieb IV 505 Barth || nostri 

(s add m 2) l 211 Hau(d ex t m a 2) pat, F, Ilaut p. e ccDresd et Senat, 

s 2 i. fera 2 

Haud pat. I q Hs vulgo olim || presistis 31 212 se noua b. q, noua e 

rr rr 

213 rudem i r F~, rudem (rubrum i mg a m 2, ut videtur) 31, rubrum l (i mg 
e 2 ) <j ccBersm Sprot et Par || somno recepi ( cf trist 11 424 ex P III3, 38) ex 

A to, somni q Regius vulgo || graui sompno cDrcsd || sopitis V 


247 


200 


205 


210 













248 


Aeson. 


vindice decepto Graias misistis in urbes: 

nunc opus est sucis, per quos renovata senectus 215 

in florem redeat primosque reconligat annos: 

et dabitis! neque enim micuerunt sidera frustra, 

nec frustra volucrum tractus cervice draconum 

currus adest': aderat demissus ab aethere currus. 

Quo simul adscendit frenataque colla draconum 220 

permulsit manibusque levis agitavit habenas, 
sublimis rapitur subiectaque Thessala Tempe 
despicit et f Cretes regionibus applicat angues; 
et quasque Ossa tulit quasque altus Pelion herbas 
Othrysque Pindusque et Pindo maior Olympus 225 

perspicit et placitas partim radice revellit, 
partim succidit curvamine falcis aenae, 
multa quoque Eridani placuerunt gramina ripis, 


214 graiam— urbem cRlienov 
(m fuit) fl. M || pronosque g 


o 


11 “ 

215 $<2 Nuc 31 || reuoeata cSprotii || In/ 
218/219 i mg F 220 Quem simul g 


221 leuis 37, leuas F, leues n cett vulgo 
I Des 2 


222 sublataque cGronovii Burm 


223 Aspicit e , dispicit ad Lucr p 236 Lachm || et cret(i ex e ni 2) s 31, et 
certis g Mscr Diez BSant 12 item e coni post (cf App ed Burm) Capoferreum 
Aladvig, et circes cArgentinus, et graecis c31edic, et creteis (i e cretosis) ex c Vatie 
Hs, et cretis (i e discretis) cett r» John, et visis (sscr m 3 m) mg edd Grypli 
et Bersm , et Threces coni Hs, Oetaeis Burm , et iunctos Bentley, et Crethei 
Lenz, et Cretheis (coli trist I 10, 9) Bach, aeriis Riese 2 , atque Oetes Jhb f 
cl Alt I 147 idem, exsertis (i e altis ) Suchier, et Tricces (coli Strab 437 64T) 
Merkel 2 , electis Korn, et fetis Zingerle, aetheriis Stange 224 Et om (add s l 
n, i mg ante initialem m) O F 1 1| quasque ossa recepi, ut servarem polysyndeton 
vere Ovidianum, ex N F, Quasque ut ossa l, quas ossa n cett vulgo || tulit 
quasque altus recepi post Jahnium (cf NJhbb 1894, 776) ex e g h g 3Iscr Diez 
BSant 11 12 a>, tulit quas altus N cBerol Hs vulgo olim, tulit et quas al- 
tu(s i r, altu fort fuit ) 31, tulit et quas altum F l, tulit quasque altum cDresd, 

o 

8 “ 

tulit quas altum 31erJcel || pelion F 225 Othrysque pindusque et g post 
Heinsium suasit (Halieut p 193) Birt || Ot(h)ri(y)sque et pindus(que om) et 
N Fl e g o) Ehicald, Otrix et pindusque et cLeid Fbss 51, Otris quas 
pindus (et om) 31, Quasque otrix pindusque et cDresd, Othus pindusque 
et h, quas Othrys Pindusque et Riese 2 || et pindus et pindo F h l g VA, 
et pindus (et a m 2) pindo N, quas pindus quas pindo 31 R Ehicald || et 

1 pindo maior olimpus 2 

pyndus maiorque ambobus Olympus (cf II225) e 220 plac(ita i r m 2) s M || 
plantas i r p 2 || tellure (1 radice sscr e 2 ) e g 228 s l e 2 || Eridani (re¬ 

conditam doctrinam latere puto, cf ad I 580) A RV, epidani cBas, Apidani 
Plan .4 vulgo || (ri i r m 1) pis 31 




Ov. Metam. Lib. VII, v. 214—244. 


249 


multa quoque Amphrysi, neque eras inmunis, Enipeu; 

nec non Peneos nec non Spercheides undae 230 

contribuere aliquid iuncosaque litora Boebes. 

carpsit et Euboica vivax Anthedone gramen, 

nondum mutato vulgatum corpore Glauci. 

et iam nona dies curru pennisque draconum 

nonaque nox omnes lustrantem viderat agros, 235 

cum rediit; neque erant tacti nisi odore dracones, 
et tamen annosae pellem posuere senectae. 

Constitit adveniens citra limenque foresque 
et tantum caelo tegitur refugitque viriles 

contactus statuitque aras e caespite binas, 240 

dexteriore Hecates, ast laeva parte Iuventae. 

has ubi verbenis silvaque incinxit agresti, 

haud procul egesta scrobibus tellure duabus 

sacra facit cultrosque in guttura velleris atri 

231 Adnot super Lucanum VII 176 Endt : Boebeis palus iu Thessalia iuxta 
montem Ossam, ut ait Ovidius in Metamorphoseon septimo iuncosaque 
litora Boebes’ [sic ccWallersteinensis et Voss, phebes cBruxell, phebes cPragens]. 

243 Priscianus V 41: alia vero, si sint monosyllaba, feminina sunt . . . 'sors , 
‘scrobs’—Ovidius in VII metamorphoseon:'Haud procul egesta scrobibus 
tellure duabus’ || idem versus citatur in exemplis diversorum auctorum ab 
Henrico Keil e cod Vat 215 (saec IX) in Ind Schol aest Hal 1872 editis (cf ad IV 
120) sic: 'Hau procul egestis scrobibus tellure duabus’. 


229 amphisi/ (s eras) M, 'Ayqioov Plan || nec eras q || Enipeu Plan VA vulgo, 

e 3 

eni(y)pheu A R 230 peneos AT, penius (iu i r) M, penelius l n , peneus e g 
RV, peneidos (sed omnia alio atram super litt evanidas redintegrata l ) P h , I c- 
neae (sed cf II250) Hs || spercheidos AT, sperchiades h VA 231 Boebes] sic Adn 
super Lucanum Plan A vulgo , ph(o)ebes A RV 2o2 ( arpit 1 l g Iis vulgo 

um 

olim || andone h 233 uulgatum mutato e || uulgato F || clauci 27 l 234 Et 

iam nona dies n g Hs vulgo , Nona d. illam p g VA, Nona dies etiam A R 

i2 era 2 

236/237 dei Bentley 236 Cum rediit i r n || redit /neque /nt M H nec erant 

1 nisi 2 

e g Grierig || pasti (cf Juv V 150) g Hs || sine odore e 238 citra (extia 

i citra 2 

1 insta sscr m 3) l, circa e 210 Contantns F || tecespite M, e c(a)espite 
e l RV, ex cespite F, de cesp. N h g s A 241 Dexteriorem ee(h)ates e p 
cSprotii s, haec_ate(s add m 2) M || at leua F e VA Burm » iuuiente * r 
m 2) h 242 Quas ubi Hs vulgo olim || intexit g 243 eiecta h s ||^ Hau 
procul egestis citatur in cVatic 215 ii scropibus i 244 u(elieris i r) X 












250 


Aeson. 


conicit et patulas perfundit sanguine fossas. 

tum super invergens liquidi carchesia vini 

alteraque invergens tepidi carchesia lactis 

verba simul fudit terrenaque numina civit 

umbrarumque rogat rapta cum coniuge regem, 

ne properent artus anima fraudare senili. 

quos ubi placavit precibusque et murmure longo, 

Aesonis effetum proferri corpus ad auras 

iussit et in plenos resolutum carmine somnos 

exanimi similem stratis porrexit in herbis. 

hinc procul Aesoniden, procul hinc iubet ire ministros 

et monet arcanis oculos removere profanos. 

diffugiunt iussi; passis Medea capillis 

bacchantum ritu flagrantis circuit aras 

multifidasque faces in fossa sanguinis atra 

tingit et infectas geminis accendit in aris 

terque senem flamma, ter aqua, ter sulphure lustrat. 

interea validum posito medicamen aeno 


245 


250 


255 


260 


245 Coicit O || perfudit F h l 246 tum —vini] sic (cf NJhbb 1894, 
/63) M h R infundens (uel inuergens sscr) s || liqui(di i r m 2) carthesia 
A || uini i r fi 1 || c. mellis X l g Plan f| qua lectione servata versum 
excidisse quo vinum fusum esse commemoraretur coni Riese || tepidi careh. 
lactis s g VA, tepedi c. lactis i r e 2 || carch. Bacchi (ex Aen V 77) i l 
cHamb Hs vulgo 247 i mg e 2 || Alteraque F l g Plan , A(lte- 

i Altera 

1<a i r m % q ue Altera(que add m 3) h , Hereaque—carthesia X, Ereaque 
e - c Vratisl John, Aencaque g Hs vulgo || lactis virg dei F, mellis adscr F ’ 3 |j 

liquidi c. mellis e* s g 248 fudit M Merkel, fondit e, fundit cett a> vulgo 
olim |j sim. terr. fundit h || civit Hs vulgo , I(i per ras ex e vel o m 2) uit M, 
poscit sscr m adscr F 2 , lenit i mg (m 3) m, lenit X F /j l 2 g R , leuit l j 
lumina (corr m 3) lenit h, numina poscit e g VA, num. pascit coni ( coli trist 
IV 4, 64) Hs 249 uocat cGoth || cum rapta F || -cum coniuge -rapta h 
2,>0 senili (uel seniles sscr) s, seniles g Plan Hs, senilis malim 251 pla¬ 
cuit (coii) J[ h carmine g 252 effe/tum 31 || proferri X, produci e g || 
ad aras eg VA Hs vulgo olim , ad a/ras X, in auras l 253 implenos M 
255 sic X g Plan vulgo , aesonidem M e, esouide FhlR 256 mo(net i r 
m 3) M , iubet ccMedic et Gronov 257 passis O g R, sparsis F g* n 
vulgo olim 258 flagrantis X, flagrantes n cett vulgo 259 atri g 260 Tin- 
guit et intinctas (fort recte) h g Hs vulgo olim || accedit (corr) M 261 sul- 

pure Merkel * 262 ualidam (i calido i mg m 2) posito“>r, (cexum 2)alido 

positum X, cal(ido nigriore atram super evanida quaedam redintegratum) posi¬ 
tum F ; ualidum positum l g, calido positum h e g, ualido positum g 












Ov. Metam. Lib. VII, v. 245—2S2. 


251 


fervet et exsultat spumisque tumentibus albet 
illic Haemonia radices valle resectas 

seminaque floresque et sucos incoquit atros. 265 

adicit extremo lapides oriente petitos 

et quas Oceani refluum mare lavit harenas; 

addit et exceptas luua pernocte pruinas 

et strigis infamis ipsis cum carnibus alas 

inque virum soliti vultus mutare ferinos 270 

ambigui prosecta lupi; nec defuit illis 

squamea Cinyphii tenuis membrana chelydri 

vivacisque iecur cervi; quibus insuper addit 

ora caputque novem cornicis saecula passae. 

his et mille aliis postquam sine nomine rebus 275 

propositum instruxit mortali barbara maius, 

arenti ramo iampridem mitis olivae 

omnia confudit summisque inmiscuit ima, 

ecce vetus calido versatus stipes aeno 

fit viridis primo nec longo tempore frondes 2S0 

induit et subito gravidis oneratur olivis ; 
at quacumque cavis spumas eiecit aenis 


263 fervit Bothe 264 Aemonia (semper) o> || receptas (corr m 2) X 
265 Seminaque et flores et X e g || su(co i r )s 31 || inquoquit l || atros 
O e h F 2 g VA Ehwald , acres F l g R vulgo 266 Addidit g cSprotii , 
Addit et g 267 Et quos o. reflui maris unda relauit X 268 Addit 
et X e g Plan, Addidit exc. 31 F h g R , Adidit exc. I || luna pernocte 
(quod postea in Hugenii Zulichemii cod, pernox pernoctis gl addita, se invenisse 

do noce^ 

testatur) coni Iis vulgo, lunae pnota (i e pernota) 31, luna sub nocte vel luna 
de n. vel lunares nocte g, lune de nocte cett o) 269 infam(e ex i m 2)s A, 
infamis cGoth, infames cett <» vulgo , Informes Leidensis eleganter . et est im¬ 
plumes’ [coli Stat VII226} in Mscr Diez B 1481 Burm 270 u(i i r m 2) rum X 
271 ambiguum cLeid Bothe || illis A, illi(s add F 3 ) F h e g , illic g Hs vulgo 
olivi 272 ciniph(e ex i m 2) i 31, cyniphii N l, ciniphei h <j RV, cinyphei 
g V, scyniphei e , Kivvvcpiov Plan || chedri (corr m 2) h 274 ova Iis 
276 mortalis $ || mortal(i add m 2 , 1 lis sscr eadem) ba(r a m 2)bara l || maius A 

Ricse, m//us (ai eras videtur) 31, munus cett m vulgo olivi || mortari barbara 
munus Adv XXXI3 Barth, mortari marmore (i e in mortario marmoreo) Dau- 
mius, remorari Tartara munus (sed cf Adv ci' I 79 Madvig) Merkel 27 < putris 
olivae Gierig 27S confundit § Es 279 sti/pes X 280 frondem $ Hs 
vulgo olivi 281 grauid/is (h eras-)oneratur 31 1| one(ra i r m 2) tur e 282 Et 
quacumque X || subiecit g || cauis —aenis recepi (coli VI 645 rem 707 ) ex 
X, eaui—aeni 31, cauo — aeno n X o vulgo 














252 


Aeson. Pelias. 


ignis et in terram guttae cecidere calentes, 
vernat humus, floresque et mollia pabula surgunt. 

Quae simul ac vidit, stricto Medea recludit 2S5 

ense senis iugulum veteremque exire cruorem 
passa replet sucis; quos postquam conbibit Aeson 
aut ore acceptos aut vulnere, barba comaeque 
canitie posita nigrum rapuere colorem, 

pulsa fugit macies, abeunt pallorque situsque, 290 

adiectoque cavae supplentur corpore rugae, 
membraque luxuriant: Aeson miratur et olim 
ante quater denos hunc se reminiscitur annos. 

Viderat ex alto tanti miracula monstri 
Liber et admonitus iuvenes nutricibus annos 295 

posse suis reddi capit hoc a Colchide munus. 

^eve doli cessent, odium cum coniuge falsum 
Phasias adsimulat Peliaeque ad limina supplex 
confugit, atque illam, quoniam gravis ipse senecta est, 
excipiunt natae; quas tempore callida parvo 300 

Colchis amicitiae mendacis imagine cepit, 
dumque refert inter meritorum maxima demptos 
Aesonis esse situs atque hac in parte moratur, 


283 spumae cec. cLeid || calent(cs i r m 2) N 281 flores et N cBers- 
manni || crescunt g 28?> Quod simul g Hs ;| simulae temptat h || stricto- 
que Jt |J rec(i i r m 2)dit N clu sscr (m 3 ) n j| reclusit vel resoluit vel re¬ 
cidit g 287 P(a i r)ssa j}[ 288 exceptos g 289 sumpsere colorem s || 

c(ol i i m w)orem O 291 Aduectoque cGronov , Adductoque g || sanguine 
uenae g Jis vulgo olim , corpore rugae (uel sanguine uenae sscr ) cSprotii 
—9o hunc se g 3augerius vulgo, tooovtov avaiUfivrjoxsTcu iavxdv Blan , nunc 
ise om ) rem. 31, nunc se r. cett u> |[ Dissimilemque animum subiit etate re¬ 
lictus (subit etata h , aetate relicta s g) post 293 i mg m n, in textu F l h s 
g o >, c f 170 295 attonitus ccCantabr et Goth || iuuen(e ex i m 2)s N 

-96 reddi/(t eras) 31 a add n || a colchide O h g, ab colchide i r F-, 
abetheido l, (a colchi i r m 2 )de e, hoc oetheide ij |j cap. hoc ab aetide cap. 
hoc ab aeetide m. cMenardi Gronovius, cap. ex Aeetide m. Bothe, petit hoc 
Aeetida ra. (idem suasit ad Lucan I 554 Bentley) lis , capit hos (coli II 694) 

a C. munus in Mscr Diez 1075 idem 298 Phasidas a. peli(o i rjque ad 

v 

li/mina l || assimilat N e |j a limine (corr m 2) M 299 Effugit s j| ips(e 

_ 1 fallacls 2 

corr ) * r m ^Ps (e i r m 2) N |j est om F l g, dei Hs 301 mendacis 
de* 

e, fallacis g || coepit 31 303 e(ss ir m2)e 31 fl hac i l F 2 


% 




Ov. Metam. Lib. VII, v. 283—321. 

spes est virginibus Pelia subiecta creatis 
arte suum parili revirescere posse parentem, 
idque petunt pretiumque iubent sine fine pacisci, 
illa brevi spatio silet et dubitare videtur 
suspenditque animos ficta gravitate rogantes, 
mox ubi pollicita est, c quo sit fiducia maior 
muneris huius ait, 'qui vestri maximus aevo est 
dux gregis inter oves, agnus medicamine fiet.’ 

Protinus innumeris effetus laniger annis 
attrahitur flexo circum cava tempora cornu; 
cuius ut Haemonio marcentia guttuia cultro 
fodit et exiguo maculavit sanguine ferrum, 
membra simul pecudis validosque venefica sucos 
mergit in aere cavo: minuunt ea corporis artus 
cornuaque exurunt nec non cum cornibus annos, 
et tener auditur medio balatus aeno, 
nec mora, balatum mirantibus exsilit agnus 
lascivitque fuga lactantiaque ubera quaerit. 


253 


805 


310 


315 


320 


305 Priscianus IV 25: a pare etiam derivativum . . 'parilis*. Ovidius in 
VII metamorphoseon: Arte suum parili revirescere [reuiuiscere R] posse 
parentem’ || item citatur versus in cVatic bibliothecae reginae Chnstmae 215 {cf 
ad I 210 ) sic: ‘Arte suum par. reuiuiscere p. parentem . 


304 pelia(e i r m 3) sub tecta (corr m 2) 31, pelie sub tecta 1 1| pclha * r 
m 2 c foii fuit) JW || subnata Es 305 reuirescere (uel iuuenescere sscr s) N 
Ffi s c plerique ccPrisciani m, reuirescere (r medium per ras, reuiuesccre fuit) 
M reuiuiscere l g cRPrisciani cVatic 215, reuiuels i r) cere e i res sscr e-, 
iuuenescere e 306 dei Es || Ildque i r m 2) F, Atque petunt l g g, Iamque 
pet. unus Ecinsii Burm » pretiumque iubent N Is g R, pret. iu(b c*u)ent 
uenis sscr m, pret. (iuuenis i r m 2) F, precium muem g pr. muems elg u - 
nes vel iuuenem S II petunt iuuenes precium s. f. pacisci VA 308 (f )ic . .1 

rogantes (cf Tac ann 115) g Es vulgo, rogant(uni i r m 2) M rogantes N rogam 
tum F «* c m John 310 uestri scripsi cum O e g, uestras J h ln f 
vulao ■' 3U regis (cmr m 2\ M 312 effe/tus (c eras) M, effectus g |[ lanier i? 

313 sua temp g || timpora O F l 314 Cuius (uel Huius sscr) s. Huius 
cSpZii || guttura ferro p 315 maculauit (uel rubefecit sscr) cSprotn | 
‘:Z [JJcGoth 317 sq minuunt ea (medicamina glossam sscr m 3 m) A o, 

r. “ir...... u* h, —■» 5*“ 

se Burm , minuunt iam vel hi Riese, medicamina Korn 317,0-0 mn 
balatum dei Merkel 318 exuitur s Es vulgo olivi, exuerunt S . 3 Hs 

tener N 320 balatus (corr) N 321 fugam 31, fuga, , 
lact(a ex e m 2)ntiaque 3T, lactentiaque 1 3 



















254 


325 


330 


335 


Pelias. Medeae fuga. 

Obstipuere satae Pelia; promissaque postquam 
exhibuere fidem, tum vero inpensius instant, 
ter iuga Phoebus equis in Hibero flumine mersis 
dempserat et quarta radiantia nocte micabant 
sidera, cum rapido fallax Aeetias igni 
inponit purum laticem et sine viribus herbas, 
iamque neci similis resoluto corpore regem 
et cum rege suo custodes somnus habebat, 
quem dederant cantus magicaeque potentia linguae: 
intrarant iussae cum Colchide limina natae 
ambierantque^ torum, quid nunc dubitatis inertes? 
stringite’ ait 'gladios veteremque haurite cruorem, 
ut repleam \acuas iuvenali sanguine venas! 
in manibus vestris vita est aetasque parentis: 
si pietas ulla est nec spes agitatis inanis, 
officium praestate patri telisque senectam 
exigite et saniem coniecto emittite ferro!’ 

His, ut quaeque pia est, hortatibus inpia prima est 
et, ne sit scelerata, facit scelus, haud tamen ictus 
ulla suos spectare potest oculosque reflectunt 
caecaque dant saevis aversae vulnera dextris. 

esse co 3 » r<W ^ * “*■ »* »*»«• P-tate impium 

a vers o^vu 1 tu^gla<Hum^demTrsit.* ^ ** F " ' 53 

322 Obstupuere F g* g „ || pelie, iri 324 ibero g || hvbemo' fl 
nqersis * r m 2) e, Ihb. gurgite mersis * Excerpta Calandrae mlgo olim 
325 I rosserat g 326 ualido (ef 9) Gebhardus || aeetias g Plan VA, octias 
(b sscr n, O. (oeci jv oecias < r etheidas Lhetias p cthe? 

medea sscr m 2) e, Actias ed Vincent 327 sii ex c m 2)no M 328' /neci 

U , Tedet; ", " * r" 0 ” * 329 »»«» </ 8 330 Quae dedemni 

'r.otli 331 Intrarunt cBersm || intrarunt-ambieruntque 

, , t Ai : 1“'° 1 m M M II quid io dubitatis Hs 333 quo om 

' r UeL ‘'* uforte c f mcm 38* uacuas repleam e ccGoth et Senat || iu- 

* 1 7 Merkel*, muenili t» cett vulgo 885 dei Hs 336 dei Merkel i| 

noc-agttatpsexam^ M, nec-agitati, g VA vulgo, ne-agitetis NF 

- S h 1 “““ N ' manes <*# ™ l 90 339 Hi(s /ut per ros, Hii sua videtur 

fuisse) quae q- p. est hortantibus M || primo est cBerol Bothe || imp. facta 

£ ‘‘ff 310,311 dei Merkel 340 nes/it (c craaf-aud't 

S V "Z j 11 at/ *T A ' Haut *• * 341 N» 11 » - Ulla N II que 

8 1 n 44 1 Laeuaque cDresd M 


340 








Ov. Metam. Lib. VII, v. 322 —362. 

ille cruore fluens cubito tamen adlevat artus 
semilacerque toro temptat consurgere et inter 
tot medius gladios pallentia bracchia tendens 
quid facitis, gnatae? quis vos in fata parentis 
armat?' ait. cecidere illis animique manusque ; 
plura locuturo cum verbis guttura Colchis 
abstulit et calidis laniatum mersit in undis. 

Quod nisi pennatis serpentibus isset in auras, 
non exempta foret poenae: fugit alta superque 
Pelion umbrosum, Philyreia tecta, superque 
Othryn et eventu veteris loca nota Cerambi, 
hic ope nympharum sublatus in aera pennis, 
cum gravis infuso tellus foret obruta ponto, 

Deucalioneas effugit inobrutus undas. 

Aeoliam Pitanen a laeva parte relinquit 
factaque de saxo longi simulacra draconis, 

Idaeumque nemus, quo nati furta, iuvencum. 
occuluit Liber falsi sub imagine cervi, 
quaque pater Corythi parva tumulatus harena est, 
et quos Maera novo latratu terruit agros, 

343 cubito g Ciofanus vulgo , subitos e g, subito A Plan r» || art(us a 
vi 2) N 344 consurgere tentat et g cRhenov Burm || et om h 345 gla- 
di(o ex u)s 31 || squalentia Vind p 196 Bothe 346 nate(ae) g* g || quis 

uos recepi ( cf Hermes XXXIX 44) post Jahnium ex A o>, quid uos g Iis 
vulgo H in funera patris ccGronov et Patav 347 Arma(t a m 2) illi(s 

i r m 2) X || excidere F || animeque l, animusque g 349 misit g 1) 

At 

mersit alienis (cf 317) g Hs vulgo olivi 350 Que(ae) nisi 1 g* p g Quae 

nisi $ 1| iuit g 351 ex/epta e, expecta (corr m 2) h, erepta g || pe/ne 

(n eras) F 352 i vig n [| philyreia g et e coni Const Fanensis, phylire^ia- 

e 2 

que (virgula a vi 2) 31, phi(y)l(y)reiaque F e l g, philena h, filireaque fi, 
philyreaque g, philireaque V, philyraeaque A || rr t v QiIvqsiov eortav Plan, 
353 Otriu 31 F, Othin h, Othrim g || ab eventu Pr Meiss 1896 JGilbert || che- 
rambi vel carambi alia g 354 penn(i ex a)s 31 355 Dum grauis e || ef¬ 
fuso ccDiesd et Junianus 356 Deucalyonias e || effu(g ex s)it 31 357 pi¬ 

tanen g Plan VA vulgo, phi(y)tanen 31 e, pithanen N, phitham F, phithanen 
l, phitanen g, phithalen h || relinquit h g R Hs vulgo, reli/quit 31, reliquit 
N F e l g 359 quo prati l g, quo raptum furta e g 360 0 (virgula dei) oc- 

chri 

culuit 31 361 om 31 |1 aque pater coridi parua tumulatus harena est paene 

evanida i vig m || qua quoque coridus parua l || corythi e g vulgo , cori(y)ti 
YA, coridi (item in L 31) N F h, r ov Koqv{} ciov Plan || tumulatur g Hs H 
est om F h g VA, dei Hs 362 Et qua 8 | maera N L Plan g VA vulgo , 


255 


345 


350 


355 


360 


Medeae 

fuga. 















256 


Medeae fuga. 


Eurypylique urbem, qua Coae cornua matres 
gesserunt tum, cum discederet Herculis agmen, 
Phoebeamque Rhodon et Ialysios Telchinas, 
quorum oculos ipso vitiantes omnia visu 
Iuppiter exosus fraternis subdidit undis. 

Transit et antiquae Cartheia moenia Ceae, 
qua pater Alcidamas placidam de corpore natae 
miraturus erat nasci potuisse columbam. 

Inde lacus Hyries videt et Cygneia tempe. 
quae subitus celebravit olor: nam Phylius illic 
imperio pueri volucrisque ferumque leonem 
tradiderat domitos; taurum quoque vincere iussus 
vicerat et stricto totiens iratus amore 
praemia poscenti taurum suprema negabat, 
ille indignatus ‘cupies dare dixit et alto 
desiluit saxo; cuncti cecidisse putabant: 
tactus olor niveis pendebat in aere pennis, 
at genetrix Hyrie, servatum nescia, flendo 
delicuit stagnumque suo de nomine fecit. 

351 citat Priscianus IX 41, cf ad IY 252. 


/ne era (m fuit) M 1 mera i mg m, macra F, mere R [) mera (sed m e corr h*) g* 
i Quosque megera nouo i mg e - 1 | Quosque chymera {cf IX 647) g 363 co(a)e L g 
A vulgo, coee(ae) M l V, cee F, ceo jV h, chee e, cee R 364 tunc heg Jahn il 
hercul(i ex e)s 31 365 phiton F l, phodon (corr) e || yasylios tel-chynas e 

’ ® <1U0S ()Cll * orum Rentley || uitiantes N g Naugerius vulgo, uitantes 31 F l 

*^c ta n teS . Ueq mutantis 5 367 exosiu ex o)s 31 || mersit in u. cDresd 

Cartheia post Regium A vulgo, caithaeia g , carcheia M g* g Plan, carchesia 


f s RV || car(cheia menia cee i r m 2) N || cheq Fe 369 placido"*, placidae * 
0,1 Innes JT F, Yo/as Plan, heryes N, &v^ n s Ant Lib c 12 || cycneia N g, 

cigne/ia Z, cyneia * || Hyries vidit {vel adiit), Cygneia in User Diez 1075 

, . ? 7L f (0 J * 1 r m 2)0 !\ F II pbyflus N et e coni Hs , phillius F h l o>, 

(cign virgula dei m 2, filii sscr eadem) us 31 , cign’// in L 31 , <P6lhos Plan , 

phyllyrus e || illi (est add m 2) N 373 uolucrisque JV, uolucresque cett vulgo |J 
leon(e ex u m 2)m F, draconem h g 375 stricto (,i e laeso, cf XI776 trist V 
0, 21) A », spreto § Aaugenus vulgo, tracto post {cf Mscr Diez 1075) Heinsium 
com mpraefed* Ruse || delusus ccAmbr et Med || et pacto toties delusus amore 
burm amori M 376 taurum (tantum • mg m2)M\\ negauit g, negarat cBas Hs 

° bm ir 37 4 ™P ,e / 8 (D ™ Pesiliit * 379 in aera g Hs vulgo olim 

350 Inna > 31 ine h || seruari 31 ccBernegg et Hamb, seruat(um ex i m 2) h, ser- 
uati cMed Hs vulgo olim, cf Arch f Lex XV {1908) 560sq Heraeus 381 De- 
lcmt (cf ad IV 2o5) A u>, Dilicuit Prisciani ce plerique Merkel 2 , Delituit e g 









Ov. Metam. Lib. VII, v. 363—400. 


adiacet his Pleuron, in qua trepidantibus alis 
Ophias effugit natorum vulnera Combe. 

Inde Calaureae Letoidos aaspicit arva 
in volucrem versi cum coniuge conscia regis, 
dextra Cyllene est, in qua cum matre Menephron 
concubiturus erat saevarum more ferarum. 
Cephison procul hinc deflentem fata nepotis 
respicit in tumidam phocen ab Apolline versi 
Eumelique domum lugentis in aere natum. 

Tandem vipereis Ephyren Pirenida pennis 
contigit: hic aevo veteres mortalia primo 
corpora vulgarunt pluvialibus edita fungis, 
sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis, 
flagrantemque domum regis mare vidit utrumque, 
sanguine natorum perfunditur inpius ensis, 
ultaque se male mater Iasonis effugit arma. 

Hinc Titaniacis ablata draconibus intrat 
Palladias arces, quae te, iustissima Phene, 
teque, senex Peripha, pariter videre volantes 


257 


3S5 


390 


395 


400 


390 (. Lactantii) Argum VII fab XIX: item domum Eumeli adisse, lugentis 
filiam in volucrem cessisse. 


382 Brauron Micyllus || strepitantibus in Mscr Diez 1075 Hs 383 Of- 
fias M, '0<f<pia$ Plan, Orphias N |j natarum Const Fanensis || 'I&ftpri Plan 

384 calaree e || latoidos g || aspicit i r m , astitit (corr n) N F, attigit g || astat 
in arua l 386 Dextra (cf III640) recepi ex O F e l R, Dextera h e 2 g VA 
vulgo || cyllenie est l, cyllena est g || est om g || Dextra Cylleneen cSenat R |( in 
quam (corr m 3) h || menephon F' l 388 cephyison l || fata sororum g 

1 ti 2 

389 Conspicit g‘ despicit Hs || tumidam e, timidam vel nitidam g || phoce X 
uer(s ex t m 2 )i M 390 inare l, in aera g Plan || natum NJhbb 1859, 573 
Snehier, nat(a ex corr, u videtur fuisse )m M l, natam A co L 391 ephiren/ 

e2 

(m fuit ) M, eph 3 T iren pyrenida l 392 ueteri (corr m 2) N, uetens e 394 Et 
postquam h 395 regis om l || mare vidit utrumque ad Sen Med 148 Gro- 
novius vulgo, male uidit utrumque M h l g g R, gl pro utrorumque sscr M) 
m, male u. utr(o ex um m 2)que F, male u. utroque N e g RV 3W dei 
PLs || mala mater Capoferreus || post 397 arma leviter incidit et apodosin a 
v 398 (Hinc sq ) orditur post Boissonadium John 398 Ac Titan. Bothe 
399 iustissima Phene vel Phini ad Anton Lib 6 Schrader || justissime A 
a> || phoene(u add m 2) M, phoeneu e, pheneu X, phy(i)neu 1 h l g Plan , 

phene L 

Ovid Metam. 


17 













258 


Medeae fuga. Theseus. 


innixamque novis neptem Polypemonis alis. 

excipit hanc Aegeus, facto damnandus in uno; 

nec satis hospitium est: thalami quoque foedere iungit. 

Theseus. Iamque aderat Theseus, proles ignara parenti, 
et virtute sua bimarem pacaverat Isthmon. 
huius in exitium miscet Medea, quod olim 
attulerat secum Scythicis aconiton ab oris, 
illud Echidneae memorant e dentibus ortum 
esse canis: specus est tenebroso caecus hiatu, 
est via declivis, per quam Tirynthius heros 
restantem contraque diem radiosque micantes 
obliquantem oculos nexis adamante catenis 
Cerberon attraxit; rabida qui concitus ira 
inplevit pariter ternis latratibus auras 
et sparsit virides spumis albentibus agros; 
has concresse putant nactasque alimenta feracis 
tecundique soli vires cepisse nocendi; 
quae quia nascuntur dura vivacia caute, 
agrestes aconita vocant, ea coniugis astu 


409 specus est tenebroso caecus hiatu] citat Priscianus VI 76 cf ad 
III 29. 


401 Annixamque (corr m 2) F, Innexamque q, Adnixaraque q, Annexam- 
que e <j s q cSprotii R || Polypemonis Plan Micyllus , poliphemonis O F l . 
polyphemonis e , polifemenis h 402 dampnatus p || damn. (in ex m m 2 )uno M 
403 hospic(t)io est l q, hospitii est q || thalamos (corr m 2) N || foeder(fe i r) 
M, foedera q R Jahn 405 Et uirtute (cf VIII 145sq) M h e q, Qui 
uirt. I JS l (j q m vulgo. Ut uirt. q || p(a i r)cauerat i/tmon (s eras) M. || is- 
1 huius 2 ^2 

mon h 406 Cuius e 407 sithicis li 408 echynee e, Echidnaeae VA |J 
Illud lethei (sic q) memorabant (e inseruit n) dentibus N || Echidnaei m. e 
faucibus ortum Bentley 409 specus i r n || ceco tenebrosus h q 410 Et 
via Bothe || In Maryandinis vel Perj^andinis, per quem Hs || tyrintius M, tiryn- 
thilus N, thirinthius olim y || heros i r F 2 412 Oblicantemque cDresd 

413 attraxit (ad has superas auras sc , cf XIII345) F h l q Merkel 2 , adtraxit 

d2 

A e g, atraxit M, iganjyayev Plan, abstraxit q Hs vulgo || rapida e 414 trinis 
Bothe 415 albentibus herbas ccDresd et Thuan Bothe 416 H(as i r m 2) 

nactasque2 

creuisse putant tellure alimenta fera(cis irm2) :V || concresse per ras ex con¬ 
crescere M || concrcs^se (i virgula a m 2) p. natasque l || al. furoris cPal 
417 Fecundique h e, Fecund(i ex a per ras , s eras, as fuit) que M, Fecun- 

d(i i r m 2)que sol(i i r m 2) X, Foc(e)eundasque F l 418 nascentur P 


















Ov. Metam. Lib. VII, v. 401—439. 

ipse parens Aegeus nato porrexit ut hosti, 
sumpserat ignara Theseus data pocula dextra, 
cum pater in capulo gladii cognovit eburno 
signa sui generis facinusque excussit ab ore: 
effugit illa necem nebulis per carmina motis. 

At genitor, quamquam laetatur sospite nato, 
attonitus tamen est ingens discrimine parvo 
committi potuisse nefas, fovet ignibus aras 
muneribusque deos inplet, feriuntque secures 
colla torosa boum vinctorum corpora vittis, 
nullus Erecthidis fertur celebratior illo 
inluxisse dies: agitant convivia patres 
et medium vulgus nec non et carmina vino 
ingenium faciente canunt: 'te, maxime Theseu, 
mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri, 
quodque suis securus arat Cromyona colonus, 435 

munus opusque tuum est; tellus Epidauria per te 
clavigeram vidit Vulcani occumbere prolem, 
vidit et inmitem Cephisias ora Procrusten, 

Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin. 

439stf Conr de Mure p 153: ‘Cercyonis letum — Occiditur Schinis — 
moenia limes 


259 

420 

425 

430 


ille 3 

420 Ipse e 421 ignarus N 422 eburni (corr m) O, eburneo cMedic 
423 facinus(que add e 2 ) F e || exclusit h 424 Affugit (corr) 31 || tenebris 
ccPal || motis (uel natis sscr) s 425 quaquam (corr) 2V|| l(ae ex a m 2)tatur M 

426 Attonitusque tamen geniti d. 1 1| est geniti d. (uel generi sscr s) e y s g || 
ingens i r F 3 || tamen //genti (ingeniti m 2) N || est leti g || attonitus tan¬ 
tum leti discr. ( coli Aen III685 ) Hs vulgo olim, att. tamen est tantum d. John 

427 Admitti cMoreti I! aram (corr m 2) h 429 toro(sa i r m 2) // 31 || uic- 

torum (corr h 3 ) h l || corpora (nua sscr m) 31 F h l, (ti i r m J?)mpora JV, 

timpora y, cornua e n g VA vulgo, tempora Housman || uictis (corr F 2 ) F l, 

r 2 . # . 

peplis cDresd 430 arecthidis 31, er(e ex i m 2)cthidis AT, erechidis F l, eri- 

ehidis h, erych} r dis e , erictidis y, ericteis s, Erichthidis V, erechtaeis g, erech- 

thidis g Plan A vulgo 431 celebrant cMedic 432 m/diu (medius et modicus 

inde m 2 et 3) uulgus — carmin(a ex e m 2) 31 || non haec carmina Bothe 

434 (c ex tlretei F 435 suis e et e coni ad Ibin 409 Dionysius Salvagnius 

Boessius vulgo, sua/ (sed a ex i m 2) F, sua V, suam cett RA || cremyona cBersm A 

436 epidaria 31, epidaurea § 437 occubere JST 438 cephisias g Plan VA , 

cephasias y, cepheias g, cephesias ( fort recte, cf ad III19) A R Hs || ore 31 e, 
hora l, or(a ex e m 2) F || procrustem e 439 Gerionis (uel cerdonis sscr) s, 
cercionis g || eleusin F l g, eleusvm e, eleusis {sed cf fast IV 507) O h g a> 

17 * 










260 


Theseus. Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. 


Aeacus. 

Pesti¬ 

lentia. 

Myr¬ 

midones. 


occidit ille Sinis, magnis male viribus usus, 440 

qui poterat curvare trabes et agebat ab alto 

ad terram late sparsuras corpora pinus. 

tutus ad Alcathoen, Lelegeia moenia, limes 

conposito Scirone patet, sparsisque latronis 

terra negat sedem, sedem negat ossibus unda; 445 

quae iactata diu fertur durasse vetustas 
in scopulos: scopulis nomen Scironis inhaeret, 
si titulos annosque tuos numerare velimus, 
facta premant annos, pro te, fortissime, vota 
publica suscipimus, Bacchi tibi sumimus haustus.’ 450 

Consonat adsensu populi precibusque faventum 
regia, nec tota tristis locus ullus in urbe est. 

Nec tamen (usque adeo nulla est sincera voluptas, 
sollicitumque aliquid laetis intervenit) Aegeus 

gaudia percepit nato secura recepto: 455 

bella parat Minos; qui quamquam milite, quamquam 

classe valet, patria tamen est firmissimus ira 

Androgeique necem iustis ulciscitur armis. 

ante tamen bello vires adquirit amicas, 

quaque potens habitus, volucri freta classe pererrat. 460 

440 Sinis e codd, ut videtur , post Regium et Micyllum Hs vulgo , scinis 
g A, senis 31 s g V, suis (s alterum i r h -) F h l g, senex X e m g, ferox R 

u- 

442 sparsuras F, sparsurus g g 443 ad alcathoen g A Regius vulgo, an' 'Alxa- 
Odrje Plan , ad alcithoen (sed 1 i r n) O, ad alcitoen F, ab alcitoen l, ab alchitoe g , 
et alcithoen h, ad alchytoen e , ad Alcathoi Obss II 8 Schott |j lelegia (e sscr 31) 
31 s g, leleia F l cSprotii 444 Composit(o ex us) schyrone p(a ex corr) tet 
31 || (s add n e‘-)ehi(y)rone X e || sparsi/que (s eras ) AT, sparsis/que (is ex u 
vi 2) l, sparsique g Hs vulgo olim 446 Et iactata cBersm 447 In copu- 

°3 

los h, In scopulis 31 || (s add n e 2 )chi(v)ronis O e, sironis g 448 ani¬ 
mosque Xh g || suos l 449 premant N e l g Hs vulgo, premfo ex a m 2)nt 
F, prement 31 h g tu , premunt g g 450 bach/i (bachu vel bachii fuit) 31 |J 

/• u3 

summus h 451 a(s ex d m 2)sensu N,' assensus g, affectu l g || fauentem 31 
452 tri(stis i r vi 2) locu(s i r m 2) X 453 Nec tamen M ego, vulgo , Et 
tamen N g, (Se i r m 2 )t tamen h } Sed t. F l, at t. g || Sed non usque ad. g |) 
ad. nulli (vel nulli est g) sincera (secura sscr cSprotii) g cSprotii Hs vulgo olim , 
adeo sine, est nulla cBernegg 454 Sollicitique cMedic R Hs 456 B//ella 
(B i r m 2) F || qui(ea: que, ut videtur) i r m || qui (i r vi 2) quaquam h 
457 ualet et h B fortissimus g 459 bellum g Hs 460 potens habitus N 
Hs, potens /abitus (h eras) 31, paten(t ex s m 2) aditus F, patens aditus h l 
tu g, patent aditus nego, Jahn || classe pererrat i r n 









Ov. Metam. Lib. VII, v. 440—465. 


261 


hinc Anaphen sibi iungit et Astypaleia regna 

(promissis Anaphen, regna Astypaleia bello), 

hinc humilem Myconum cretosaque rura Cimoli 

florentemque thymo Cythnum planamque Seriphon 

marmoreamque Paron, quaque inpia prodidit Arnen 465 


465s# ( Lact ) Argum VII fab XXV: Arne cum insulam Sithon a [Sithon O), 
in qua genita esset, hosti Athenas oppugnanti, capta pulchritudine auri vendidisset 
[prouendidisset patriam O], ne pro meritis supplicia penderet, in volucrem mone¬ 
dulam est transfigurata, cf Append 'I Conr de Mure ed Bas p 267 : 'quamque 
impia pr. Arnem Sitonis — nigra pedis — monedula pennis’. 


461/462 hic om, 461 post 463 add I 461 Anaphen Plan A vulgo, anapen O 

F h l g, hanapen e, anapem g || iunxit g || iungit et Astypaleia r. Raph Regius A 

& (; m 21) 

vulgo, y.ai rrjv 'AoTvnalalav noXiucg owanrei Plan, iungit seu (seu virgula dei, 
hinc i mg m 2) stimphalia r. M, iungit hinc stiphaleia r. N, iungit (seu i r m 2) 
stimphaleia (regna i r m 2) F, i. et stimphaleia bello l, iungit (et hinc i r m 2) 
stimphalia regna h, i. et hinc styphalegia bella e, i. et hinc stipheleia bello s g, 
i. et hinc Stymphaleia R, i. et hinc Stimphalea V 462 om F e l s g Plan j| 
Anaphen RA vulgo, anapen O h g V || regna Astypaleia RaphRegius A, regna 
ac stiphalia M, regna acstiphaleia N, regna stinphalia h, regna at Stymphalia R , 
regna ac Stymphalea V 463 Hinc humilem myconum cretos aquae rurati moli 
iUT 1 miconon s, myconon g Plan Hs vulgo olim, My(i)conen a? j| cretosa(que 
om) h || cimoli cRhenov Regius A j vulgo , timoli M F h l g V, tymoli N e, 
TgcbXov Plan, tbimoli g R 464 sic (thymo Cythnon vel Syron iam Hs 
coniecerat, hoc recepit Bothe) scripsi {cf ad V 252) post Riesium 2 || floren- 
temque tyron (tyro g) cy(i)prum (cypron h g, s ante c eras A T ) planamque seriphon 
(eriphon fuit in M, s add m, zeriphon JX F g *) A || FI. tyrum cyprum s , FI. 
cython vel ciron (tilon cDresd ) g, florentemque Thyren Cyprum R, *F1. Tyron: 
Cyprum V || Tvqov y.ai Kvngov Plan ]| fl. Gyron, Siphnon parvamque {cf V 242, 
parvamque etiam lib II ep 69 Faber) Seriphon Const Fanensis, fl. Cythnon, 
Scyron (Syron g Bach) RaphRegius A Burm vulgo olim, fl. viro {Achille sc) 
Scyron vel fl. auro {vel viris) Siphnon Micyllus || fl. . . Cythnon plan. Ser. {de voce 
tyron emendanda desperans ) Naugerius, fl. Syron, Cythnon (Cythnum ed 2 ) plan. 
Ser. Merkel, fl. tyro Cythnon plantaque Ser. Halieutp 46 Birt, fl. thymo Syron 
plan. Ser. Ehwald 465sg marmoream(que om) M || pharon F h l || quaque 
recepi {cf 361 et quae dixi NJhbb 1894 , 776) ex g cBersmanni, ///quamque (qua 
eras videtur, que a m 2) N, quamque cett o> vulgo [| arnen N h g V, arne M 
F l L g RA Hs vulgo, arenen e, arcuem g, arce cBersmanni j| Sithonis ac¬ 
cepto N g Burm, Scythonis acc. e g || rjv 7} 8 e ivi) FiDovis TtQov8u>y.tv v Aqviv 
P lan || Sithon acc. {item, ut videtur, L) AI F h l g, Sithon et acc. ccBersm 
et Sulm, Scythonis acc. R V || quam quae imp. pr. Arne Sithonis acc. post 
Capoferreum Eliis, quamquam i. p. Arne Cythnon et Micyllus, quamque impia 
pr. Arne Siphnon et acc. Hs vulgo, qua quae imp. p. arcem Sithonis Francius, 
quaque i. p. arcem Sithonis Burm 















262 


Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. 


Sithonis (accepto, quod avara poposcerat, auro 

mutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum, 

nigra pedes, nigris velata monedula pennis). 

at non Oliaros Didymeque et Tenos et Andros 

et Gyaros nitidaeque ferax Peparethos olivae 470 

Gnosiacas iuvere rates; latere inde sinistro 

Oenopiam Minos petit, Aeacideia regna: 

Oenopiam veteres appellavere, sed ipse 
Aeacus Aeginam genetricis nomine dixit. 

Turba ruit tantaeque virum cognoscere famae 475 

expetit; occurrunt illi Telamonque minorque 
quam Telamon Peleus et proles tertia Phocus; 
ipse quoque egreditur tardus gravitate senili 
Aeacus et, quae sit veniendi causa, requirit. 

admonitus patrii luctus suspirat et illi 4S0 

dicta refert rector populorum talia centum: 
arma iuves oro pro gnato sumpta piaeque 
pars sis militiae; tumulo solacia posco.’ 
huic Asopiades c petis imita’ dixit 4 et urbi 

non facienda meae; neque enim coniunctior ulla 485 

Cecropidis est hac tellus: ea foedera nobis’. 


i U O 

467 nunc queque 31 468 rubra pedes Regius || pedes 31, pedem 

Hs vulgo olim || m(o ex um m 2)nedula F 469 U(t non i r m 2) N, 
Nec non (fort recte) cDresd || At nono lyar(o ex u m 2 )s M || olearos $ Plan 
RV || didymeque g Plan A Ehivald, didime(e)que A, Didvmaeque Micyllus 
vulgo || tenos g Plan A vulgo, senos(o ex u m) A F, Xenos R || an- 
dr(o ex u m 2)s 31 470 giar(o ex u m 2 )s 31 || peparethos li n g Plan «> 
vulgo, peparet(o ex u)s 31, peparethon N, paparethos F e s, peparechos l, 
Prepesinthos (coli Strabo X 485) praef ed- Riese || oliuae i r n 472 om R 
iT2sq Cenopiam (bis) F l, Enopiam (bis) N, Oenonen Exc Calandrae , Oenonem 

i que 0 

RaphRegius || peti/t 31 f| eacidaia F, eachydeia e 473 Oonopiam 31 il ipse 
ndd n 475 ruunt cSixianus || agnoscere (corr m 2) 31 || tantaque — fama A |i 
famae t r n 476 Expetit F l g, Excipit// (ur eras ) 31, Excipit (uel Expetit 
sscr s) N e s g, Et cupit 7/, Exigit vel plebs cupit Hs || occurrit cSprot 
477 telamo(n m 2) N 47S ingreditur cLangermanni 480 patri(o ex i m 2) 
luctu/ (s eras) 31 482 iuues i r n || nato h l g 484 (e ex a m Aso¬ 

piades A 485 Haud fac. ccDerol et Rhenov Hs || coniuncior h, coniunc- 
cior 7 486 Cecr. est hac tellus g Ehivald, Cecr. (est hoc i r m 2, hac videtur 

fuisse) tellus N, Cecr. quam est haec tellus (fort recte) 31, Cecr. hac est t. 

h e g o, vulgo , Cecr. quam haec est t. praef ed Riese || Cecr. hac tellus sunt 
ea FI 











Ov. Metam. Lib. VII, v. 466—505. 


263 


tristis abit 'stabunt' que 'tibi tua foedera magno * 1 
dixit et utilius bellum putat esse minari 
quam gerere atque suas ibi praeconsumere vires. 

Classis ab Oenopiis etiamnum Lyctia muris 490 

spectari poterat, cum pleno concita velo 
Attica puppis adest in portusque intrat amicos, 
quae Cephalum patriaeque simul mandata ferebat. 

Aeacidae longo iuvenes post tempore visum 

agnovere tamen Cephalum dextrasque dedere 195 

inque patris duxere domum: spectabilis heros 
et veteris retinens etiamnum pignora formae 
ingreditur ramumque tenens popularis olivae 
a dextra laevaque duos aetate minores 

maior habet, Clyton et Buten, Pallante creatos. 500 

Postquam congressus primi sua verba tulerunt, 

Cecropidae Cephalus peragit mandata rogatque 
auxilium foedusque refert et iura parentum 
imperiumque peti totius Achaidos addit. 

sic ubi mandatam iuvit facundia causam, 505 

b 2 

487 habit 31 , abit F, abiit h || magno deleto damno adscr F 3 , damno g 
489 suas sibi e cVratisl 490 (c adcl m 2)e— nopiis l || etiamnum (nc ex m 
m) M g B, vulgo , etiam nunc (iam nunc inde n) N cett VA || lic(ia i r m 2) N, 
litia F h, lythia e, lictia l, Lycia B 491 uento g Burm 492 classis 
cSprot || in portusque g Hs vulgo , in portus (que eras ) H, in portus in¬ 
trat 31 g, in po/////////micos F, et portus intrat g* g g VA 493 Que 

Z6 phalum patri eque sim/////// ferebat F]\ cephal(on i r ) e 494 longo i r n || 
iuuenes //////// (omnia ad finem versus erasa ) F || iuuenes longo cVratisl VA 
495 zephalum F || dederunt e g 496 Imque 31, Iamque h || domum d. 
patris I 497 etiamnum (nc ex m m) 31 g co vulgo, etiamtum N, etiamnunc 
F h l g VA |j pignera F || et ueteris etiam retinens nunc federa e 1 pignora 

Q‘2 

i mg e' 1 498 ramum(que add m 2) t. p(o ex u m J?)pularis 31 || tenes F |1 

candentis cGronov, canentis ol. Hs 499 A dextra h F 3 g BA vulgo, Et 
dextra F cett V 500 Maior abest cliton et buten palla/ite (a alterum i r m 2, 
lan i mg eadem ) 31 1| habet i r F 3 1| bruten g, Bovygv Plan, Bryton De regno 

S*" 

Alt II6 Meursius 501 sic g Hs vulgo, congress(us i r m 2) N, congressu h, 
congressi/^us fuit) 31, congressi e g Plan VA || congressi primo (uel congressu 
primi sscr s ) s g, congressi primi g Plan, congressi primum F l g, congressu 
primo g congressu primo s. v. t. Cecropidae, Ceph. distinx Palm || tulere <j 

502 Cecropidum Hs vulgo olim || zephalus—rogat(que om) F || peregit J 

503 paren(tum i r m 2) JS r 504 pati l || tocius (c i r F 1 ) F h || Achaei- 
dos A 505 iuuit i r n 


x 









264 


Aeacus. Pestilentia. Mvrmidones. 


Aeacus, in capulo sceptri nitente sinistra, 
f ne petite auxilium, sed sumite', dixit 'Athenae! 
nec dubie vires, quas haec habet insula, vestras 
dicite et omnia quas (rerum status iste mearum) . .. 
robora non desunt, superat mihi miles et hostis; 510 

gratia dis, felix et inexcusabile tempus! ’ 
immo ita sit’, Cephalus, 'crescat tua civibus opto 
urbs!' ait, 'adveniens equidem modo gaudia cepi, 
cum tam pulchra mihi, tam par aetate iuventus 
obvia processit, multos tamen inde requiro, 515 

quos quondam vidi vestra prius urbe receptus.' 


i 2 


506 incapuo F cap. sceptri e- l - q Plan Hs vulgo, cap. regni(sed! i i r m) 
A, in sceptro regni s q || capulum regni esse sceptrum putat Vollmer || sinistr(a 
i r rti n , o fort fuit ) O 507 sed dixit sumite e 508 dubiae VA 50 Vsq Di¬ 
cite A RV Plan, Ducite e 2 q A Hs vulgo || et omnia quae (rerum status iste 
mearum) . . . librum 31 secutus scripsi . atque ut lacunam unius versus post 
Riesium et Eliwaldum indicavi, sic ipse parenth (cf 486 trist 19, 37 ex P110, 

ait 2 


17) posui || et omni(s m 2 ex a) quy rerum status iste mearum (supra mearum 
ras quinque fere litt ) M , et om(nis e i r m 2)at rerum status iste mearum N, et 
omnis ait(eat sscr F 2 ) rerum s. i. mearum F l q R, et omnis eat rerum s. i. m. 
h e g q VA 511 5.10 F q Plan 510 sq robora — hostis] sic fdem optimo¬ 
rum librorum secutus scripsi, hostis (i e numerum hostium ) esse accusativum 
apparet, de et praeter consuetudinem poetae posito cf VIII770 || superest s |J 

et hostis N e g q, et hostis/ (s. abe sscr m 2) M, et hosti F h l e 2 s a>, et hoc 
est Exc Calandrae || Ducite: communis rerum status iste mearum est—Robora 
non desunt: superat sat militis, hospes Hs, Ducite, et, ut rerum nunc est status 
i. mearum, Robora non desunt; superat mihi miles in hostem Burm, Ducite et 
(o maneat rerum status i. mearum!) Robora non desunt; superat mihi miles, et 
hoc est (Gratia dis!) felix et i. tempus (cf Adv cr II85 Madvig) Gronovius, Du¬ 
cite! ut omnis eat (rerum status i. mearum!), Robora non desunt, superat mihi 
miles, ut hosti [i e ut omnis — sc haec insula, h. e. omnes eius incolae — vobiscum 
eat: tamen — qui rerum mearum status est —robora mihi non desunt, ut cui 
milites eodem modo superent quo hosti, Minoi] Vind p 70 Bothe, Ducite: et 
omnia habet. rerum status iste mearum, Robora non desunt; superat mihi miles 
et hosti Merkel 2 , Ducite; et omnia quae-(= 31) rerum status iste mearum 
Robora non desunt: superat mihi miles et hostes Riese, versum excidisse huius 
fere argumenti suppeditat votis sint convenientia vestris censet idem, Ducito 
et omnia quae rerum subit esse mearum Stange, Ducite, non desunt (rerum status 
iste mearum) Robora. Minoi superat mihi miles et hosti Korn, Ducite et omina sint 

(rerum st. i. m., gr. dis; felix et i. t.!), robora—mihi miles’, et hospes ‘immo’ 

sit* 


sq Vollmer 511 gratia diis 1 1| felix sum et g 512 sq sit// (ut sscr m2) 31 B 
zephalus F\\ immo ita: sic, Cephalus, crescat —ait: ut veniens—cepi Hs U immo 
ita! sed Bothe 513 (Urbs ait ad i r m 2)veniens N || Res ait q Hs vulgo olim 










Ov. Metam. Lib. VII, v. 506-582. 


265 


Aeacus ingemuit tristique ita voce locutus: 

'flebile principium melior fortuna secuta est. 

hanc utinam possem vobis memorare sine illo! 

ordine nunc repetam; neu longa ambage morer vos: 520 

ossa cinisque iacent, memori quos mente requiris. 

et quota pars illi rerum periere mearum! 

Dira lues ira populis Iunonis iniquae 
incidit exosae dictas a paelice terras. 

dum visum mortale malum tantaeque latebat 525 

causa nocens cladis, pugnatum est arte medendi: 
exitium superabat opem, quae victa iacebat. 

Principio caelum spissa caligine terras 
pressit et ignavos inclusit nubibus aestus; 

dumque quater iunctis explevit cornibus orbem 530 

Luna, quater plenum tenuata retexuit orbem, 
letiferis calidi spirarunt aestibus austri. 

531 Priscianus X 48 : in c xo’ duo inveniuntur o in l ui’ convertentia in prae¬ 
terito; 'texo texui' . . Ovidius in VII metamorphoseon. Luna quater plenum 
tenuata retexuit orbem’. 


517 voce profatus cMoreti, v. profatur Bothe 51S meli(or i r m 2) f. 

g02 _ 

s(e i r m j?)cuta est N || //cuta (lo eras) est AI, sequetur g Hs 519 ut 
(utinam?) h j| uobis possem e g || sine illo c Par is 8001 E et ex Schepperi coni 
Gierig vulgo , sine/illo A T , sine (u ex i)llo h, sine ullo cett o> [| memorare! sine 
ullo Ordine distinxerunt VA Hs, memorare sine ullo Ordine, ne repetam neu coni 
idem, Omnia ne repetam neu Bentley 520 referam Schepperus || morer uos 
e g EV vulgo, morer te g, (m i r m 2 )orer (uos add m 2) N, morer /// (uos i r 
m 3) F, moreris /// (s dignoscitur) AI , moreris (fort recte, cf lier 13, 3) h l g E 
522 Heu (ex corr) quota h, Hei quota Bothe || illi c g VA vulgo, illic (c eras N) 
O F h l e- g E 523 populis ira g VA 524 Excidit g || terras a p. dictas 
h p s i pel(ic ex u)e AI !| dictas appaneide p 525/527 post 551 ita ut 

scriberet quae ut uicta iacebat, pervenit transp Bothe 525 Dum uisum (est s l 
m 2) A 7 , uisum est e ccDresd et Senat co, Dum malum est s 526 causa 
recens g, causa potens Bothe || pugna/tum H || medenti in Mscr Diez 1075 Hs 
527 opem (ras unius litterae supra m) quae uicta iacebat AI Hs vulgo, opem 
uicteque iacebant l, opes (s ex m F 2 «) uicteque iacebant N 1 h e g, opes 
uictaque iacebant E, opem, spes victa iacebat vel victa" arsque iacebant in 
Mscr Diez 1075 Hs, opes, artesque iacebant Bacli || exitium superabat, opes 
victaeque Jahn 528 spiss(a i r vi 2) e , spissa(s add m 2) F 529 noctibus 
MerkeP 530 D/u/q: (D ex C m 2) AI || quater iunctis (cf II344) g Hs 
vulgo, quater (pl i r m 2)e nis e, quater plenis A « !| quater plenum compleuit 
cSulmon | plenis impleuit g 1 orbem ir I- 532 Letiferi calidis cVratisl j 
spirabant g 1 flatibus g Hs vulgo olim 


* 


















266 Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. 

» 

constat et in fontis vitium venisse lacusque, 
miliaque incultos serpentum multa per agros 

errasse atque suis fluvios temerasse venenis. 535 

strage canum primo volucrumque oviumque boumque, 

inque feris subiti deprensa potentia morbi. 

concidere infelix validos miratur arator 

inter opus tauros medioque recumbere sulco; 

lanigeris gregibus balatus dantibus aegros 540 

sponte sua lanaeque cadunt et corpora tabent. 

acer equus quondam magnaeque in pulvere famae 

degenerat palmas veterumque oblitus honorum 

ad praesepe gemit leto moriturus inerti. 

non aper irasci meminit, non fidere cursu 545 

cerva nec armentis incurrere fortibus ursi. 

omnia languor habet: silvisque agrisque viisque 

corpora foeda iacent, vitiantur odoribus aurae. 

mira loquar: non illa canes avidaeque volucres, 

non cani tetigere lupi; dilapsa liquescunt 550 

adflatuque nocent et agunt contagia late. 

Pervenit ad miseros damno graviore colonos 
pestis et in magnae dominatur moenibus urbis. 


545 Seneca De ira I 3, o: non- est quod credas illi, qui dicit: ‘Non aper 
irasci — fortibus ursi’. 


e2 

533 fontis 3, fontes cett vulgo 534 Milliaque g VA, mille per e cSenat 
535 uitiasse cGronov, uiolasse (uel temerasse sscr s) s g 536 prima $ R 
Hs vulgo olim || ouiumque 3T g cSprotii R } auiumque M X VA 537 Inde 

I ti 2 

feris praef ed Riese || subito morbi est e || deprehensa h 538 Con¬ 
cidere i r m 2) N || ualidis (corr) h || corpor(a ex e) ta(bent * r m 2) F 
543 dei Merkel 2 || Degene(rat i r m S) F } Deg. palm(as i r m 2) h , Deg. 
palmae g R , Degener ad palmas ( * l ut sit palma pro studio ipso cf Catullus 
62, 11 in Mscr Diez 1069 Hs) g, degener et palmae Capoferreus |) oblitus 
a\orum laber 544 leto mor. (cf T III 518) g R vulgo , longo mor. O Jt 
h l e~ g, morbo mor. e g o» morbo perituras cSprotii , languore vel torpore 
obituras Hs, tabo perit. Rurm 54o nec fidere e g Hs vulgo olim 547 lan- 
goi AI jF, plangor 3 l |j siluis(que om) agrisque g , agrisque iugisque g 

54S corp. f/da * || ui/uantur (corr m 2) M || od. herbae g 549 loquar M , 
loquor s g Hs vulgo olim 550 Nec cani s 551 Afflatu(que add m 2) M 
553 in magnis ccMentwdi et T r oss || dominantur F 

























Ov. Metam. Lib. VII, v. 533—569. 


267 


viscera torrentur primo, flammaeque latentis 

indicium rubor est et ductus anhelitus; igni 555 

aspera lingua tumet, tepidisque arentia ventis 

ora patent, auraeque graves captantur hiatu. 

non stratum, non ulla pati velamina possunt, 

dura sed in terra ponunt praecordia, nec fit 

corpus humo gelidum, sed humus de corpore fervet. 560 

nec moderator adest, inque ipsos saeva medentes 

erumpit clades, obsuntque auctoribus artes; 

quo propior quisque est servitque fidelius aegro, 

in partem leti citius venit, utque salutis 

spes abiit finemque vident in funere morbi, 565 

indulgent animis et nulla, quid utile, cura est: 

utile enim nihil est. passim positoque pudore 

fontibus et fluviis puteisque capacibus haerent, 

nec sitis est exstincta piius quam vita bibendo. 

561 sq inque ipsos saeva — in crimine parvus] citat Vincent Bellovac 
Spec hist VI 117. 

554 torquentur h || flammaeque latentis 31 l R Iis vulgo, flammaque 
faceque 37, flamraisque fatiscunt F h e g m q VA John 555 i mg N || 

e 2 ab I igne 2 

I(n ex u)dicium N [| igni 31, igni l, igne h q, igni (uel oris uel ore sscr) s, 
oris vel ore q || et adustus anh. igni cDresd Lindemann || post anhelitus in¬ 
ciderunt Barth (<ad Stat Theb IY 756) et Ehwald || durus anhelitus Barth || 
ductus anh. aegre Hs vulgo olim, ductus a. ingens (coli V 616) Zingerle, 
ductus anh. igneus Loers, anhelitus aridus igni Housman 556 lingua manet 

uentis 

R S; trepidisque 37 h q || arentia flammis F, trep. ar. auris h, tep. ar. uems 

l g Jahn, trep. a. uenis (coli VI389) inde Hs 557 greues (corr) F, graui cBas 
559 dura sed in t. recepi ex A Plan r», nuda sed in t. post Schepperuni Bentley, 
dura sed terra post Ochsnerum (cf ed Bachii II p 540) Madvig, sed dura terra 
(sed cf IX 508 trist I 2, 109) Ehwald || dura est 'unempfindlicli ’; non curant 
aegri terrae duritiem aut frigus, cf Hermes XXXIX 44) || ponunt i mg l * 1 j| 
ponuntur corpora praef ed- Riese || nec sit Jf 561 Ne(c postea insertum ) 
moderat(o ex u m2 )r 31 || inqi// ipsos l 562 Prorumpit cGoth || absuntque 

pv° 2 

Vincent Bell || au/toribus F 563 Quo prior quisquam est N, quis(que om) l !! 
egro i r n 564 utque q Hs vulgo, inque (ut sscr m 2) 31, (at i r m Pjque F, 

1 atque 2 

atque N m h g e q m, hincque l, huicque cSenat R 566 et nulla i l F et 
nulla qu. u. c. est (I nulla quibus utile cura sscr m 2) e 568 Montibus (corr 
m 2) 31 1| fluuiis eras in F 569 dei Merkel 2 , post 571 transp p 76 Bothe || 
Nec sitis est extincta prius 37 q VA, Nec prius est extincta sitis $ Hs, Nec 
sitis extincta prius est cett R 

















268 


Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. 


inde graves multi nequeunt consurgere et ipsis 570 

inmoriuntur aquis: aliquis tamen haurit et illas. 

tantaque sunt miseris invisi taedia lecti: 

prosiliunt, aut, si prohibent consistere vires, 

corpora devolvunt in humum fugiuntque penates 

quisque suos, sua cuique domus funesta videtur, 575 

et quia causa latet, locus est in crimine parvus. 

semanimes errare viis, dum stare valebant, 

adspiceres, flentes alios terraque iacentis 

lassaque versantis supremo lumina motu; 

membraque pendentis tendunt ad sidera caeli, 5S0 

hic illic, ubi mors deprenderat, exhalantes, 
quid mihi tunc animi fuit? an quod debuit esse, 
ut vitam odissem et cuperem pars esse meorum? 


570/571 dei Hs || Iamque gr. multi cCantabr, gr. morbo (multi sscr e' * 1 ) e 
cSprot q VincBellov VA || alius tamen cJunian Burm , aliquis tunc Hs || hauriet 

1 lecti 2 

illas X |j ill(i ex a m 2) s 31 572 leti e, leti ccSenat et Vratisl Vine Bellov 

573 conf(ug i r)e re /i, consurgere g q 574 que om I 575 Quique X, 

quia 

Qui/(que ir) l 576 dell post Hs Merkel 2 et Polle || Et que JP 1 1] crim. paruus 
(s i r n) O l q, crimine ///// (ultimum vocab non exstat) 1] crimine prauo g q, 
cr. paruo q, cr. solus q Baeh, cr. notus h e m n q «> vulgo olim , cr. totus q 
Vine Bellov , cr. magno q, cr. morbi (uel mortis sscr s ) 8 q || crimine, votis Sem. 
orare piis Waddel || latet, 1. est in cr., morbi . Semianimes Baunig-Crusius l| in 
crimine . notis (vel totis) Hs || crimine, mortis praef ed 2 Biese, crimine . partiin 
C videtur latere voc, quod respondet voci alios’) Korn, crimine . multos Sedlmayer 
577 semianimes errare alios ed 1894 Lejag || stare nequibant 8 578 terraeque 
q Hs vulgo olim iacentis {cf 579) scripsi, i acentes A «> vulgo 579 uersantis 
X, uersantes n cett «> vulgo 580 dei (coli VI 246sq) Hs 580/581 dei 
(Emend p 219) Schrader || pendentis (t es sscr e 2 ) tendunt ad s. celi (1 leti 

1 celi i. aeris sscr e-) h e q VA vulgo j| pendentis tendentia sidere laeti M, 
ad 

p. tendentes sidera laeti inde m, pendentis (tendunt ad sidera caeli i r m 2 et 3) 
N, p. tend(unt i r m 3) ad (i r m 2) sydera (celi i r in 2) F, p. tendencia sidero 
leti l || perdentis Biese || lectio vulgata vix tolerabilis 581 “Illic “hic h || de¬ 
prehenderat //, dependerat l || exalantes F h l || Hic ubi mors animam d. ex¬ 
halantes coni ( dubius an versum deleret) Hs, Atque animam hic ubi in Mscr JDiez 
1075 idem 582/583 post 613 transp Lenz 582 an quod (cf V 626) ccBerol 
et Urbinas Hs vulgo , an (ut ssci * ni) quid O, aut quod h, aut quid F e l q o> 
583 Ut (i r F 2 h 2 ) uitam odissem (odisse B) F h e q cLeid Voss Hs o> vulgo, 

i od isse m 

Ut uitam obissem ( corr ) X, Uita ut mouissem 31, Ut Uitam ut mouissem inde 
m, Ni uitam od. I g q fl et om ( fort recte) cBersmanni par O, pars om 
(add m 3) h 











Ov. Metam. Lib. VII. v. 570—604. 


269 


quo se cumque acies oculorum flexerat, illic 
vulgus erat stratum, veluti cum putria motis 
poma cadunt ramis agitataque ilice glandes. 

Templa vicies contra gradibus sublimia longis: 
Iuppiter illa tenet, quis non altaribus illis 
inrita tura dedit? quotiens pro coniuge coniunx, 
pro gnato genitor, dum verba precantia dicit, 
non exoratis animam finivit in aris, 
in que manu turis pars inconsumpta reperta est! 
admoti quotiens templis, dum vota sacerdos 
concipit et fundit purum inter cornua vinum, 
baud exspectato ceciderunt vulnere tauri! 
ipse ego sacra- Iovi pro me patriaque tribusque 
cum facerem natis, mugitus victima diros 
edidit et subito conlapsa sine ictibus ullis 
exiguo tinxit subiectos sanguine cultros, 
exta quoque aegra notas veri monitusque deorum 
perdiderant: tristes penetrant ad viscera morbi, 
ante sacros vidi proiecta cadavera postes; 
ante ipsas, quo mors foret invidiosior, aras 
pars animam laqueo claudunt mortisque timorem 


5S5 


590 


595 


600 


604s# Scholia in Lucari II154 Us: 
uenientia f ata . 


Ouidius pars animas 1. claudunt 


584 //flexerat (re eras ) 31 || illi/c F 585 putrea (corr m n) O g, 
patria (corr m 2) l , putrida g g cSprotii, mitia Hs 586 agitataeque 
g YA 5S7 uidc(s i r m 2, nt eras) 31 || celsis cMoreti 589 dedit A o> 

i tulit* 

vulgo, dedit 31, tulit cGronovii Es vulgo olim 590 gnato M , nato g* g || 


xit 2 

dicit 31, dixit N l g 


fundit vel fudit g 


uitam 


595 
597 duros e 


591 exor/atis (t eras ) 31 

in erem ata 2 

fin. cBersm R || profudit in cRegius Bothe 592 Inqui// - inconcussa l, inton¬ 
sum i r m 2)pta F 593 Ammoniti 31, Admo//ti inde m , Admoti/ (s eras) N 
Hau(d ea: t m 2) F || inspectato N 596 Ipls ea: corr m 2)e M 

x exiguo 2 

599 tinguit F h l g, Tingit (Exiguo om) M || subiectos effuso 

1 exiguo tinxit 2 i ^ , 

s cultros 31 1! Latos ha(ud i r m 2) tangit subiecto(s add m 2) s. c. A 600 Exta 
quoque egra notas (cf quae dixi NJhbb 1894, 647) E, Quoque egri notas 31, 
Fibra quoque (a)egra notas m X a> vulgo 601 Perdiderant (n virgula dei 
m) O, Perdiderat F g* g, Prodiderat g Hs vulgo olim || (uisce i r m 2) ra N 
603/604 sic (cf IV 561) distinx post Regium Gierig , post aras incidunt vulgo 
604 animas Scholia in Lucan 












270 


Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. 


morte fugant ultroque vocant venientia fata. 60 ; 

corpora missa neci nullis de more feruntur 

funeribus (neque enim capiebant funera portae): 

aut inhumata premunt terras aut dantur in altos 

indotata rogos, et iam reverentia nulla est, 

deque rogis pugnant alienisque ignibus ardent. 6 l( 

qui lacriment, desunt; indefletaeque vagantur 
natorumque virumque animae iuvenumque senumque, 
nec locus in tumulos, nec sufficit arbor in ignes. 

Attonitus tanto miserarum turbine rerum 
„Iuppiter o!‘‘ dixi, „si te non falsa locuntur 615 

dicta sub amplexus Aeginae Asopidos isse, 
nec te, magne pater, nostri pudet esse parentem, 
aut mihi redde meos aut me quoque conde sepulcro ! u 
ille notam fulgore dedit tonitruque secundo. 

„accipio, sintque ista, precor, felicia mentis 620 

signa tuae!“ dixi: „quod das mihi, pigneror omen.“ 

607 nullae capiebant ccBerol et Medie 609 Inditata l , indistincta 
entley |; etiam i re- CIO pugna est Polle || alienis(quo om) g* 611 Quin 
lacrimet (corr m 2) h, lacrime(nt i r m 2) 1\ Quid lacrime <j || ua/gantur 
(n cras) 31, feruntur JV 6)2 Natorumque uirumque an. recepi ex A Plan U 
x atorum matrumque anime duo Heinsiani B, Natorumque utrumque cMedic (1 
Natorumque matrumque VA, Natarum matrumque Es vulgo olim, Natorumque 
patruraque ( cf Sen Oed 53sq) coni Es, Natorum Datrummie 71 .?0 T}nnr\nr\s\lsl 


in tumulo est A B V |] igni N, ignem e || cf Sen Oed 68 Eias Lat 47 
tur 31 1 h l, loquuntur cett vulgo 616 dicta sub ampl. aeg. 
Es vulgo, Isso sub amplexu/ sopidos (quondam i r m 2) p*nne 



615 locun- 



616 dicta sub ampl. aeg. as. isse 3L g 
(quondam i r m 2) pp-ine jv", Isse sub 


ccSprotii Berol Dresd 


1 l S II notam fulgurque dedit tonitmmmir» ao/*n n /i nm tr* 

mBnrntri Tit^rnl Droo,; 



620 que om h 
















Ov. Metam. Lib. VII, v. 605—639. 


271 


Forte fuit iuxta patulis rarissima ramis 
sacra Iovi quercus de semine Dodonaeo: 
hic nos frugilegas adspeximus agmine longo 

grande onus exiguo formicas ore gerentis 625 

rugosoque suum servantes cortice callem. 

dum numerum miror, ,,totidem, pater optime^ dixi, 

„tu mihi da cives et inania moenia supple!“ 
intremuit ramisque sonum sine flamine motis 

alta dedit quercus: pavido mihi membra timore 630 

horruerant, stabantque comae; tamen oscula terrae 
roboribusque dedi, nec me sperare fatebar; 
sperabam tamen atque animo mea vota fovebam. 

Nox subit, et curis exercita corpora somnus 
occupat: ante oculos eadem mihi quercus adesse 635 

et rami totidem, totidemque animalia ramis 
ferre suis visa est pariterque tremescere motu 
graniferumque agmen subiectis spargere in arvis; 
crescere f desubito maius maiusque videri 

1 quod 1 2 

des m. pignoris o l , quod das m. pign(oris omen i r m 2) h, que das m. 

t ris 2 omen 2 

pignora numen e, quae das mihi pignoris omen g VA, quae (quod alii) das m. 
pignora numen g, qui das milii p. certa cGoth 622 (i i r m 2)uxta F || latis¬ 
sima ramis Hs, clarissima vel altissima Burm, sparsissima ad Lticr II 319 
Wakefield , celeberrima Bothe , gratissima Misc cr VI 29 Klotz, sed cf XIV 337 
623 iouis p || tdadone eo N 624 (H ex S)ic nos M, huc nos Bothe || frugi¬ 
feras s g II ordine longo e g, agmine denso ecAmbr et Med 625 ge¬ 

rende ex i m 2)s N, gerentes cett vulgo 628 suplc h , reple g Hs, comple g 
630 pauore g, tremore g 632 sp(e ex a m J?)rarc M [| fateb(a ex o m 2)r F 
633 ferebam B cBersmanni 634 et (somnu i r)s exercita c. curis e || ex¬ 
territa cDresd 636 Et rami totidem e g co, xal roooide xlaSoi JPlan, Et 
totidem rami h g cBersmanni, Et ramos totidem g Hs vulgo , Et totidem 

rami 2 

ramos cDresd || Et totidem pro formicis animalia ramis l, Et promitt(ere i r 
m 2, promitti/ videtur fuisse ) idem totidemque a. r. M, Et (rami totidem ir m2, 

totidem rami 3 

pro sub ras dignosci potest) totidemque a. r. N || Et promittiidem totidemque i r 
F 2 , Et promittit idem cViviani || Et promittere idem ( £ significatu proprio, quo 
arbor ramos promittit apud Columellam, se promittit apud Plinium’) praef 
p XXIII Merkel 2 , Et ramis totidem cBerol R Ehwald, Et frondere itidem 
Polle 637 tremescere F g, trem(i ex e m n, i r n )scere O, tremiscere cett 
o vulgo |j parilique tremiscere Hs vulgo olim 638 granigerumque e || in 
agris s 639 sic 31 R || Cresc. desubito maius m. uidetur e, Cr. dehinc 
subito m. m. ui(detur ex corr, fort a m 2) h, Cr. dehinc (dein unus Ciofani) — 
uidetur g g, Crescere (quod i r m 2) subito maius m. uideri N, Crescere quod 















— 




272 Aeacus. Pestilentia. Myrmidones. Cephalus et Procris. 

ac se tollere humo rectoque adsistere trunco 640 

et maciem numerumque pedum nigrumque colorem 

ponere et humanam membris inducere formam. 

somnus abit, damno vigilans mea visa querorque 

in superis opis esse nihil, at in aedibus ingens 

murmur erat, vocesque hominum exaudire videbar 645 

iam mihi desuetas, dum suspicor has quoque somni 

esse, venit Telamon properus foribusque reclusis 

„speque fideque, pater“ dixit, ,,maiora videbis: 

egredere!“ egredior, qualisque in imagine somni 

visus eram vidisse viros, ex ordine talis 650 

adspicio noscoque. adeunt regemque salutant. 

vota Iovi solvo populisque recentibus urbem 

partior et vacuos priscis cultoribus agros 

Myrmidonasque voco nec origine nomina fraudo. 

corpora vidisti; mores quos ante gerebant, 655 

nunc quoque habent: parcum genus est patiensque laborum 

quaesitique tenax et quod quaesita reservet. 

hi te ad bella pares annis animisque sequentur, 


651 Dracont Romul VIII 379: regemque salutant. 

656 sq Vine Bellov Spec hist VI 117: 'Formicae paruum genus est 
patiensque laborum: Quesitique tenax’. 


subito maius m. uidetur (uideri alii) F l g, xAvt eC&ev i^aicpvtjs av^aveiv tovto 

Soxei xai uei^or iavrov yivcofrai Plan, Cr. duin subito cSprot, Cr. quod subito et 

g Hs vulgo || C. dehinc subito et maius m. videri coni Hs |) Crescere desubito 

in maius maiusque {cf IV 661) videres conieci ; certe vulgatam Crescere quod 

subito et maius maiusque videri librorum bonorum auctoritate carentem ferri 

non posse apparet propter illud visa est—videri <140 asistere h, insurgere 

cDresd 642 et om ( add m 2) 31 || ponere/ (i i r m 2) hum. N j in- 
c 2 

duere F 644 sed in e g || at moenibus g 645 uoces(que add m 2) N 
646 sq somni Ecce uenit g Hs, Esse uenit (Ecce meus sscr ) s, somnum Esse u. 
cAmbros || properans s cSprot g || reclausis X 649 qualisque F ,’ qualesque n 
cett vulgo || imagine noctis Burm 650 talis scripsi, tales A m vulgo 

651 Aspicio nos hpi)que adeunt F l g, Asp. nos (moxque i r m 2) adeunt h, 

r 2 

Asp. nos mox ad. A. agnoscoque . adeunt Hs 653 Patior M 654 Mir- 
midonesque lt || nom. fallo ccSprotii et Voss 655 uidistis p g || regebant 31, 
gerebant i vig m 656 paruum g. est Vine Bellov |j habent parcumque genus 
pat. g R Hs | laboris h 657 et qu(o ex corr m 1 )d 31 1 qui sscr m || re- 
serulie ex a m 2)nt 31, reseruat h et qui qu. reseruet cRhenov, et qui qu. re¬ 
servent inde Hs vulgo olim 65S Isti ad 31 h, 1 ( corr m 2) te ad l Hii 

u 2 

te—animis annisque X j| sequentur 31, secuntur F I, sequuntur e 













Ov. Metara. Lib. VII, v. 640—680. 


273 


cum primum qui te feliciter attulit, eurus’ 

(eurus enim attulerat) ‘fuerit mutatus in austros’. 

Talibus atque aliis longum sermonibus illi 
inplevere diem; lucis pars optima mensae 
est data, nox somnis, iubar aureus extulerat Sol 
(flabat adhuc eurus redituraque vela tenebat): 
ad Cephalum Pallante sati, cui grandior aetas, 
ad regem Cephalus simul et Pallante creati 
conveniunt; sed adhuc regem sopor altus habebat, 
excipit Aeacides illos in limine Phocus 
(nam Telamon fraterque viros ad bella legebant), 
Phocus in interius spatium pulchrosque recessus 
Cecropidas ducit, cum quis simul ipse resedit, 

Adspicit Aeoliden ignota ex arbore factum 
ferre manu iaculum, cuius fuit aurea cuspis, 
pauca prius mediis sermonibus ille locutus 
'sum nemorum studiosus’ ait ‘caedisque ferinae; 
qua tamen e silva teneas hastile recisum, 
iamdudum dubito: certe si fraxinus esset, 
fulva colore foret; si cornus, nodus inesset. 
unde sit, ignoro, sed non formosius isto 
viderunt oculi telum iaculabile nostri.’ 


660 


Cephalus 
et Procris. 


665 


670 


675 


6S0 


m 


52 


Alt- * 

660 e/m (u eras) attulerat f. mutatos 31 || austrum (t os sscr n) A g et 
e coni (sed cf VIII 3) Polle, austro ccCantabr et Voss 661 magnum g 
662 lucis pare optima recepi ex A o>, 1. pars ultima g cSprotii Hs vulgo ; sed rec¬ 
tissime vesper, cum sol iuga demit bobus fatigatis amicum tempus quietis agens 
mortalibus aegris, lucis pars optima dicitur || p. maxima g , rd tcIsZotov 
rijs rjpipas Plan, p. cetera ap Fabrum II ep 71 Schepperus, p. extima 


Suspic III c 4 Gruter || mensis cDresd 663 niueum iubar ext. g 

664 parenth posui || redituraque la // 31 || uela i r n 665 i mg N R 

cephalon g pallent(e ex i) 31 || grandio(r m 2) l 666 pallant(ae ex a m 2) 
3T, pali/ante (i ex y) l 668 focus 31 669 (1 i r m 2/egebant F, gerebant 

1 ne 2 


37, regebant l, monebant e, uocabant g, parabant cSprotii g 670 in i r e \ 
imerius 31 || purosque cBersm 671 s# Duxit VA || simul (? e simulatque) 
ipse resedit, Adspicit distinx (fort recte) post Hs Capoferreus 672 eolide 
F R, Eioniden A || ignara § 673 cui fuit li || aerea Burm 674 ille 

7 l m g cLeid Voss 51 VA, ante (fort recte, ut sint sermones medii idem 
atque leves, neglegentius colluti, cf ad VIII 621) O e g R, ipse h 676 a 
'silua cDresd VA || h(astile recisum i r m 2\ I 678 corn/us (e eras) h 

l iacta 2 


679 ignor(o c.r a) M 6S0 i mg F H iaculabile e, iactabile g 
Ovid Mf.tam. 











274 


Cephalus et Procris. 


excipit Actaeis e fratribus alter, et c usum 

maiorem specie mirabere’ dixit l in isto: 

consequitur, quodcumque petis, fortunaque missum 

non regit, et revolat nullo referente cruentum/ 

tum vero iuvenis Nereius omnia quaerit, 6 S 5 

cur sit et unde datum, quis tanti muneris auctor. 

quae petit, ille refert, sed enim narrare pudori, 

qua tulerit mercede: silet tactusque dolore 

coniugis amissae lacrimis ita fatur obortis: 

Hoc me, nate dea, (quis possit credere?) telum 690 

flere facit facietque diu, si vivere nobis 
fata diu dederint, hoc me cum coniuge cara 
perdidit: hoc utinam caruissem munere semper! 

Procris erat, (si forte magis pervenit ad aures 

Orithyia tuas) raptae soror Orithyiae, 695 

si faciem moresque velis conferre duarum, 

6S4 Lact Plac Comm in Stat Theb VI 916 (941 ): ut Ouidius de telo: ‘re- 
uolat nullo referente cruentum’. 

G81 Actaeis om li acteiis F G82 (m i r m Piirabcre M 684 (re a m ^fe¬ 
rente h 685 Tunc ccDresd et Goth || nereus ( corr m 2) M , nerius ( corr 
m 2) h 686 qui/ (s eras) tnu/ncris M 687 sq quae petit, ille refert, sed 
enim narrare pudori, qua t. mercede: silet tactusque] sic scripsi (nisi quod sed 
[set Housman] enim coni Merkel) proxime ad vestigia librorum M l |J Quae 
• . & 2 _ nota 2 

petit ille refert cseter(a ex u m 2) narrare (virgula dei m 2) pudor(i i r M, 
Quae petit ille r. et cetera pudore Ben, Quae petit ille r. & cetera nota (1 tecta 
i mg ei pudore (pudori l q) F q* q /», Que patitur pudor ille r. (s add n)et 
cetera narrat (differt alii) N e- q || pudori est post Heinsium Merkel vulgo || 
quae petit ille, refert, sed (nec Anim cr p 111 Waddel) t quae narrare pudori 
est, qua tulerit m., silet Hs vulgo olim , Quae petit ille refert et cetera nota: pu¬ 
dore, qua t. m., silet distinx Bersmannus , quae (qua Burm) patitur pudor, ille 
refert, et cetera narrans —silet post Burm Bothe , quod petit ille, refert* Ce¬ 
phalus; tactusque dolore (sed-silet dei) Bentley, quae petit ille refert; et cetera 
iuncta pudori, qua (coli fast VI 357) Barf i, quae petit ille refert, cedrum n. 
(coli 672) — silet Adv cr II 85 Madvig, nec enim n. pudori (qua t. m., silet), tactus¬ 
que Vollmer 688 tactusque pudore l 6S9 abortis M h l R 690 posset 

et2 

a q 691 I r N || (facit i r m 2) faci / que (sed ac solum am 7, ut videtur) 
diu// (uiue sub ras dignoscitur) si M || facietque 8 l n || diu facit facietque si /t 

j g2 

694 Prochis h, Prochris q |) (si i r m 2) for(te i r m 2) mag// M J ad s l e 2 

° 2 

695 Orithyia N q A, Erithia M, Orithia Fh l q , Orythia e || (rap i r m J?)tae F, * 

sparte(ae) l q , magne (1 parue sscr e 1 ) e q || Orithyiae q Blan RA , orythie e, 
orithie A 

i 


















Ov. Metam. Lib. VII, v. 681—715. 275 

dignior ipsa rapi, pater hanc mihi iunxit Erectheus, 
hanc mihi iunxit amor: felix dicebar eramque. 
non ita dis visum est, aut nunc quoque forsitan essem, 
alter agebatur post sacra iugalia mensis, 
cum me cornigeris tendentem retia cervis 
vertice de summo semper florentis Hymetti 
lutea mane videt pulsis Aurora tenebris 
invitumque rapit, liceat mihi vera referre 
pace deae: quod sit roseo spectabilis ore, 
quod teneat lucis, teneat confinia noctis, 
nectareis quod alatur aquis, ego Procrin amabam, 
pectore Procris erat, Procris mihi semper in ore. 
sacra tori coitusque novos thalamosque recentis 
primaque deserti referebam foedera lecti, 
mota dea est et „siste tuas, ingrate, querellas: 

Procrin habe!“ dixit, „quodsi mea provida mens est, 
non habuisse voles“ meque illi irata remisit. 

Dum redeo mecumque deae memorata retracto, 
esse metus coepit, ne iura iugalia coniunx 


607 ista g j| erectheus O, erictheus </ h m>, ericteus F l, eritheus g, eiyc- 
teus e, Erichtheus RV, erechtheus g Plan A vulgo 608 iunxit Hymen Hs 

is2 

609 dei Bentley j| Monita ( eorr) l || di I, diis M h l || aut 3/ Merkel, haut g 

cThuan, ac g Iis vulgo olivi, et g John, at cett a>, quin coni Hs || essem 
1 sacra' 2 

i r n 700 acta i r n, acta ccMed ei ZJrbin, pacta Hs 701 tend(ent i r 
m 2)em F 702 hymeti n Plan vulgo , hymete t N, hymeti e g VA, himeti 

ra 

(i ali ex corr M) M h l, hieti F 703 Aurea mane s || uidit ( corr m 3) 
h || pulsu/ (corr) J1 || tenebris a. fugatis (cf II144) cSprotii 704 uer/(a i r) 
M, verba R || proferre cMedic, profari inde ( cfMscr Diez 1075) Hs 705 roseo 
quod sit cBerol || auro cVoss Bothe 707 quid (corr m 2) a(l i r m 2)atur N || 

r3 am2 

equis g || alis (corr m 3) ego prochin h (| procrim ccDresd ei Goth || amabo M 

r 3 C 2 

708 prochis bis h 700 c(oi i r m 2)tusque H, (oi i r m ^)tusque M, cetusque 
cMedic R || recentis N, recentes n cett vulgo 710 sic h e g (i mg m) 

eb 2 

cLeid Foss 51, re/feram (f eras) quoque M, refer(ebam i rvi2, quoque virgula 
dei m 2) N , referam quoque (i referebam sscr F' 2 ) F g, refero quoque g, re¬ 
feram quo? Hs l| refero quom f. lecti, mota Volhner 711 Leta dea e j| est 

1 Mota 2 

nunc N || ignare ccBonon et Goth || quaere/las M, querelas F 712 Pro- 

c(h)rim g || quam, si mihi Hs 714 i mg N || Cum red. M, Ut red. g 

1 quod 2 

715 Ecce g || iura quod iug. /i, ne iura e, quod iura g 


700 


705 


710 


715 


18* 













276 


Cephalus et Procris. 


non bene servasset: facies aetasque iubebat 

credere adulterium, prohibebant credere mores. 

sed tamen afueram, sed et haec erat, unde redibam, 

criminis exemplum, sed cuncta timemus amantes. 

quaerere, quod doleam, statuo donisque pudicam 720 

sollicitare fidem, favet huic Aurora timori 

inmutatque meam (videor sensisse) figuram. 

Palladias ineo non cognoscendus Athenas 
ingrediorque domum, culpa domus ipsa carebat 
castaque signa dabat dominoque erat anxia rapto: 725 

vix aditus per mille dolos ad Erecthida factus, 
ut vidi, obstipui meditataque paene reliqui 
temptamenta fiie. male me, quin vera faterer, 
continui, male, quin, ut oportuit, oscula ferrem, 
tristis erat (sed nulla tamen formosior illa 730 

esse potest tristi) desiderioque dolebat 
coniugis abrepti: tu conlige, qualis in illa, 

Phoce, decor fuerit, quam sic dolor ipse decebat 

quid referam, quotiens temptamina nostra pudici 

reppulerint mores, quotiens „ego tt dixerit „uni 735 

servor; ubicumque est uni mea gaudia servo!“ 

71052 facies aetasque — credere mores] citat Vine Bellov Spec hist VI117. 

716 seruaret p || iubebat A Ii Gierig, iubebant g VA VincBellov Hs 
vulgo olim, iubebaut (uel mouebaut sscr ) 8 |j faciesque aetasque g Plan Iis 

ab 2 

71& afueram Merkel , fueram AI, (abf i r m 2)ueram AT, abfueram A" a> vulgo 
olim 720 quo doleam g Hs vulgo olim, quid dol. $ [| studeo e n g Ha 
vulgo olim 721 huc (i sscr) AI || (ti i r m 2)mori A r 722 Mutatam(quo add 

a‘2 

m 3) meam h 72»> Pallidias AI Ji Palladiasquo ineo g VA, Palladiasque intro 
cAmbr [| agnoscendus p cMedic 726 aditus — factus (cf NJhbb 1894, '777) 
X m X o, distinxJahn, aditu —facto AI ccBernegg Med et Far Hs vulgo i' 
ad om (add m h 3 ) AI h )| cr(i ex o m 2)cthida AI, erictida F h l s, erethida 
3' cryct(i a m 2) da e , erechthida g Plan A vulgo 727 Obstipui O, Obstupui 
X w vulgo olim |j uidi stupui cDrtsd , vidi, ut stupui Hs |j que add F z |j 
relinqui AI <28 sic A fidei c n cGoth 720 ut i r h* j| et oportuit 
A I <31/\UI 104 exstant in v 731 tristi h g to vulgo, tristi/ (s eras ) 
AI, tristis cett |j dolebat recepi ex AI g, //lebat l, calebat i r (d sub ras 
dignoscitur) n, calebat cett o, vulgo 732 arrepti A r e g, erepti g 735 Rep- 

pulerint AI e h Bach, Reppulerant &, Re(pp i r m 2)ulennt AT, Re(pulerint i r 
repulerint 2 

1)1 Retulerint l | Rettulerint — dixerim v 736 Seruoir sscr tu n) O |j 

cum 2 sit 2 

/// (sic eras) ubique AI || ubicumque l || est om (add n) v X I' l 










Ov. Metam. Lib. VII, v. 716—751. 


277 


eui non ista fide satis experientia sano 

magna foret? non sum contentus et in mea pugno 

vulnera, dum census dare me pro nocte loquendo 

muneraque augendo tandem dubitare coegi. 740 

exclamo: „male (fictor adest!), male fictus adulter 

verus eram coniunx! me, perfida, teste teneris!“ 

illa nihil; tacito tantummodo victa pudore 

insidiosa malo cum coniuge limina fugit 

offensaque mei genus omne perosa virorum 745 

montibus errabat, studiis operata Dianae. 

tum mihi deserto violentior ignis ad ossa 

pervenit: orabam veniam et peccasse fatebar 

et potuisse datis simili succumbere culpae 

me quoque muneribus, si munera tanta darentur. 750 

Hoc mihi confesso laesum prius ulta pudorem 

737 fide (cf 728et ad III341) h g m vulgo , fidei e , fides cett 738 contemptus M 

1 tnm 2 

739sg dum e || pro nocte loquendo e g l g vulgo , pro nocte loquen(do om) v || 
promitto i r F 2 n g promitto 1. M h »>, pro nocte paciscor g Hs vulgo olim, pro 
n. locando cMoreti, unde pr. n. locanda ( coli am 110, 30) coni Hs || vulnera! cum 
census — dubitare coegi, exclamo Ehwald 740 tandem om v 741 parenth 
posui, secutus ceterum dubitanter librorum fidem || Exclamo male (e ex corr JM ) 
fictor adest male fictus adulter M h , E. male (fictor adest i r m 2, p primo loco 
dignoscitur) ego (fictus i r m 2, s postremo loco fuit) adulter N, Exclamo. 
mal(e fictor adest male fictor adulter i r m 2) F,\ E. m. (fictor—adulter om) v, E. 
mala pectora detego tectus (pectus g) adulter g l m, E. male pacta ego sum male 
pactus a. cSprot || Exclamo, male (mala cDresd) pacta nego, male pactus adulter 
(= s) Exclamo, mala pectora, detego (mala det. pect. cDresd ) pectus adulter 
iterato versu e cDresd || E. male pacta nego, male pactus a. Ciofanus, E. male 
tectus: ego en, male pactus a. vel E. me fassus: ego en male pactus {vel tectus) a. 
Hs, E. male tectus ego, male fictus a. Burm, male fictus ego, male pactus a. JHYoss, 
E. male pacta, sat est! ego fictus a. Bothe, E. manifesta rea est, ego tectus Merkel \ 
E. male victor: Ah en ego Adv cr II86 Madvig, E. male victa rea est, ego tectus 
Merkel' * 1 , E. male fictus adest, male fictus Korn, E. mala pacta nego, ego fictus p 43 
Rappold, E. nunc ultor adest, male fictus Riese 2 , E. iamne ultor adest male fictus a. ? 
Zingerle , E. mala, fictor adest; ego fictus a. Verus eram journ of ph 1883 XII 75 
Eliis, Exclamo: male victor adest male fictus a. praef ed Trist p. LXXVI 
Owen, E. simulator adest: male f. a. Housman , E. male victor: adest, mala, 
fictus adulter fort recte Ehwald 743 Nil illa tacito t. victa pure v j| tanto 
(corr m 2) h 744 inuidiosa s || li/mina l 745 offensa/que (m eras)— per 

t us 2 

o/sa (s eras) N 747 deserto i r (p . . . quam videtur eras) n || uiolentior e 
748 Ter {corr m 2)uenit M || et me l 749 (potui i r m 2) sse h || succur¬ 
rere (corr m 2 > JX 751 Hoc (mihi —pudorem om) v || Hoc mihi JX F g Hs, 
Haec mihi cett Merkel || laes(um i r m 2) M, le/ (s i r m 2, u eras videtur )um N, 








278 


Cephalus ct Procris. 


redditur et dulcis concorditer exigit annos. 

dat mihi praeterea, tamquam se parva dedisset 

dona, canem munus, quem cum sua traderet illi 

Cynthia, „currendo superabit" dixerat „omnes“. 755 

dat simul et iaculum, manibus quod (cernis) habemus. 

muneris alterius quae sit fortuna, requiris? 

accipe mirandum: novitate movebere facti. 

Carmina Laiades non intellecta priorum 
solverat ingeniis, et praecipitata iacebat 760 

inmemor ambagum vates obscura suarum. 

[scilicet alma Themis nec talia linquit inulta.] 


lesum 1 r F || illa (corr m 2, ulta iteravit i mg m 3) 31 || dolorem 1\ 
(pud i r m 2)orem X || Hoc me confesso leto michi uicta pudore sscr e~ 

*52 Reddit(ur i r m 2) 31 || dulcis v, dulces cett vulgo || egimus annos s g 
cSprot 753 tamquam se FI g Hs vulgo, se om v, t. s(i per ras m 2, c videtur 
fuisse ) 31, t. si cett o || dedisse v 754 quod (virgula dei , quem sscr m 2) 


X, quam cDresd 755 superabat v, superauit 31 756 iaculum quod nos 

ut cernis habemus 31 R Naugerius , iaculum m. quod cernis ha(bemus deest) v, 
iaculum (manibus i r m 2) quod cernis habe(re i r m 2) X, quod cernis habere 
h t g VA, quod c. haberi Hs 758 mirand(um ex i m 2) e || Accipe: mirandi 
e coni Iis vulgo || morabore ( corr m 2) F, miraberc cDresd, moucbcre i r e- jj 
mou. monstri cArondel || fati v 759/762 Carmina —nec talia linquit inulta om l, 
i mg add l 3 759 Laiades Jac Taurellum coniecisse testatur Ciofanus, sic vulgo, 

naiades A <w, al NrjtSes Plan || Carmine naiades (sed es super litteris quibus¬ 
dam evanidis m 2) 31 |j naiades (m 3) i vig iti, nayad(es i r m 2, e ex i) X, 
naiadum Labdacides Transact Oxf.Ph S 188211883 p 29 Eliis || totum ver¬ 
sum (Carmina naiadum) i mg laevo iuxta 764 iterat m 760 Soluerat g Hs 

7 0 , • 11111 

vulgo, Solfuerat ingemis 1 r m 2) F, Soluitur ingei(iii i r) s 31, Soluitur ingen¬ 
tis v, Soluunt ingeniis (l gentes sscr e 2 ) g* * y g <0 || Soluunt ingenii et pr. iac. 

R, Solu(unt t r m 2) ingen(n i r m 2) is et pr. (iac i r m 2)ebat X || hic 
locus iam exeuntis antiquitatis temporibus graviter corruptus fuisse videtur (cf 
Hei vies 1 II190 Haupt) in hunc fere modum'. Carmine naiadum non intellecta 
priorum ingeniis (vates obscura sc). cetera ut merae interpolationes videntur, ita 
vulgatam lectionem carmina Laiades quandam similitudinem veri habere concedo 
761 ambagum — suarum desunt in v || ambag/um (t vel r eras) 31, amb(agum 
i r m 2) F || uates i r h 2 , uates (s. themis sscr m 2) 31 762 om O F l R . 

add 1 mg (m 3 1 m i l n l J | dell versum e glossa (cf ad 761) inepte con-fictum, 
ab omnibus bonis libris alienum, Merkel et (cf cius editionem exeg et Hermes 
VII190) Haupt , frustra (cf B Ph W 1904, 621) deff Helm (Rh Mus L VI, 34o) et 
m app ed exeg a 1903 Ehicald, atque hic ita, ut eum post 763 in parenth po- 

c (?) 

neret | the(mi ex corr, tu fort fuit) s ne/ talia (linquit vm) inulta m || nec talia 
g 1 n VA , n on tal. cSprot g Hs vulgo olim (j liquid g VA, eiaot Plan 

















Ov. Metam. Lib. VII, v. 752—776. 


279 


protinus Aoniis inmittitur altera Thebis 
pestis, et exitio multi pecorumque suoque 
rurigenae pavere feram, vicina iuventus 
venimus et latos indagine cinximus agros, 
illa levi velox superabat retia saltu 
summaque transibat positarum lina plagarum, 
copula detrahitur canibus; quos illa sequentis 
effugit et coetum non segnior alite ludit, 
poscor et ipse meum consensu Laelapa magno 
(muneris hoc nomen): iamdudum vincula pugnat 
exuere ipse sibi colloque morantia tendit, 
vix bene missus erat, nec iam poteramus, ubi esset, 
scire, pedum calidus vestigia pulvis habebat, 
ipse oculis ereptus erat: non ocior illo 


i 2 Illi III IU 

763 sic fere AI 1 cSpir A Es vulgo |j aonis immittitur altera thebis 
(i bestia 1 uates i mg m 2) AI, aou. inmittitur (i immissa est bestia ssci m 2) I, 
a. immittitur (altera thebis deest) v, a. immissa est ibexu m 3)elua thebis 
( omnia praeter imm i r a m 2) h, a. inmittitur bel(l)ua h g, a. inmissa est 
bestia e l g, a. inmissa est bel(l)ua g «y, a. immitis bestia cVrutisl Jahn , Jg- 
oiov iTienifccp&rj Plan 764 pestis et Gronovius et post Heinsium vulgo, 
Cessit (uenit sscr l 3 ) et A io (| C/essit et (themis sscr m 2) M, Uenit et 
ccPar Vrat Berol Zulichem Jahn || lectionem immitis belua (in libris haec 
non repen) Thebis Cessit (= ward zuteil, suchte heim) def NJhbb 18o9, 574 
Suchier || multi ccBerol et Zulichem Gronovius vulgo , multis A w || pecorum- 
que (que add F 2 ) v O F l g, pccorique (i rum sscr e~) e g , pecori/que h, pe¬ 
corisque g i suoque v N I e VA vulgo, suumque (porcorum sscr m) AI l, 
xai xoigcov Plan, sibique h n g, suorum cSprotii || pestis et exitium, vulpes, 
pecorumque virumque Bothe, immissa est bestia Thebis, esset ut exitio multis 
pecorumque suoque. Rurigenae sq coni Jahn 765 Rurigenae (1 cole t sscr e-) 
New vulgo, Ruri(genae—iuuentus desunt) v, Rurigenam AI l, Rurigeram 
(1 horriferam sscr m 2, Ruricolc i mg m 3) I, Ruricolae h g, Ruri(cole i ? m 2) 
N | p/auere (p et ipsum i r m 2, favere fuit) AI 769 quos A o>, quas 
(sed cf NJhbb 1893, 627) l cAmbr Es vulgo || sequent(e ex i m 2) s N, 
frequentes A, sequentes (om v) cett vulgo 770/773 i r n 770 effugit et 
coetum sic fere A VA et edd quae sunt ante Burmannianam || et cejtii 
i r m 2, post e vestigia litterae n apparent, centu fort fuit ) AI, et cetum (gl 
canum g) F e (j l g, et ceterum v, et cetum n h g, et petum R, et caetum 
V, et coetum A, xai rgv ixsivcov dyibyv Plan , et uolucri g, item (ad II809) Iis 
vulgo olim, et celeri post Rauptium Merkel, et cursu praef ed- Riese, et cen¬ 
tum ZOG 1881, 807 Rappold fj non sequius g, non secius inde Hs, non segnius 


$ Burm vulgo olim 771 lelepa e 772 nomen est h || 
eutere g |j ipsa sibi conlloque memorantia v 


773 Ex- 


pugnae v 














280 


Cephalus et Procris. 


hasta nec exutae contorto verbere glandes 
nec Gortyniaco calamus levis exit ab arcu, 
collis apex medii subiectis inminet arvis: 

tollor eo capioque novi spectacula cursus, tso 

quo modo deprendi, modo se subducere ab ipso 

vulnere visa fera est; nec limite callida recto 

in spatiumque fugit, sed decipit ora sequentis 

et redit in gyrum, ne sit suus impetus hosti. 

inminet hic sequiturque parem similisque tenenti TS 5 

non tenet et vanos exercet in aera motus. 

ad iaculi vertebar opem; quod dextera librat 

dum mea, dum digitos amentis addere tempto, 

lumina deflexi revocataque rursus eodem 

rettuleram: et medio (mirum) duo marmora campo 790 

adspicio; fugere hoc, illud captare putares, 
scilicet invictos ambo certamine cursus 
esse deus voluit, siquis deus adfuit illis/ 

Hactenus, et tacuit, ‘iaculo quod crimen in ipso est?’ 

Phocus ait; iaculi sic crimina reddidit ille: 795 

777 A(s ex p m 2 )ta 31 j| exutae (cf IV 591) v l, exut(e i r m n) O , 
exuta(e a m 2) e, exuu(te a m 2) h, ex(c ex corr m J?)u(sso ex corr m 2) F, 
excussae g Iis vulgo olim, expulsae vel exustae vel excitae vel haesurae g, ex¬ 
trusae Vollmer || (con i r m ^)torto e, contorcor v || gland(e ex i m 2 )s X, 

S'^ 

glandis 31 778 Gortyniaco g Plan A Regius vulgo, cortiniaco O g* g RV, 

cortiniaco o 

corniaco v, cortiniano F || exiit v 779 medius g, mediis cDresd Plan fi 
subii ex t)ectis 31, sub(t ex i m J?)ectis N, sublatis g || eminet Vollmer 
780 Tollor eo 31 e g Hs, T. in’ hunc X X ot Jahn || Tollor cum capioquo 
nouis v, T. ad hunc cupioque n. y 781 Quae modo vel Et modo g, quom 

VC2 

modo Hs || deprehendi h || subdere l 782 limino ( corr m 2) X || Uul- 
nera—calli derecto v 783 spatium(que add m 2) X, spatiumue cUrbinas Hs 
vulgo olim || sic dec. g 784 reddit v || sit i mg tl || s(it suus impetus 
hosti a m 2) l 786 et uacuos (1 uanos sscr e 2 )—aere e g || cohercet l } 
exer/et (c eras) v || motus (cf illud non tenet) O F v l e 2 8 g R, morsus h e 
n g VA vulgo 787 dextra librabat cGoth || uibrat s 788 amento/ (o ex i m 2, 
'1* corde sscr m 2) l j| (ad m 2) de(io m 2) e , indere g cod \pervetustus' 3Ia- 
riangeli Accursi i Hs vulgo olim , iv&tivat Plan 790 Kettuleram X e y g, 
R(e om, add m Attuleram 31, Retuleram F h l g vulgo olim || et medio v 
X F e y l g VA, et om 31 h g R dei Merkel , en medio Hs, in med. NJhbb 
1893, 628 conieci 791 captaro Polle, latrare^ u> vulgo Q latrare uideres y 
792 Silicet 1 1| ambo v O ccBernegg et Med A vulgo, ambos X RV 794 crimen 
in ipso estj desunt haec in v || in illo est F s g !J est om h cRhenov, dei Hs 
790 si crimina v |j rettulit ccSprotii et Bonon 



















Ov. Metam. Lib. VII, v. 777—815. 


281 


*Gaudia principium nostri sunt, Phoce, doloris: 
illa prius referam, iuvat o meminisse beati 
temporis, Aeacida, quo primos rite per annos 
coniuge eram felix, felix erat illa marito, 
mutua cura duos et amor socialis habebat, 
nec Iovis illa meo thalamos praeferret amori, 
nec, me quae caperet, non si Venus ipsa veniret, 
ulla erat: aequales urebant pectora flammae. 

Sole fere radiis feriente cacumina primis 
venatum in silvas iuvenaliter ire solebam, 
nec mecum famuli nec equi nec naribus acres 
ire canes nec lina sequi nodosa solebant: 
tutus eram iaculo; sed cum satiata ferinae 
dextera caedis erat, repetebam frigus et umbras 
et quae de gelidis exibat vallibus aura, 
aura petebatur medio mihi lenis in aestu, 
auram exspectabam, requies erat illa labori. 

.,aura“ (recordor enim) „venias“ cantare solebam, 
.,meque iuves intresque sinus, gratissima, nostros, 
ut que facis, relevare velis, quibus urimur, aestus!” 


800 


805 


810 


815 


7% sint g Hs || dolo(ris deest ) v 797 Illa quidem ref. g ;! reffera/ 
iuuat/ (o i r m 2) 31 || iuuat—beati desunt in v || referat iu. me^mmisse 
(virgula a m 2) l 798 Tempora v || aecidae v, Eacida 31 h g R, Eacide H 
F e l g VA \\ prim(o ex u m 2 )s 31 , primus R 799 felix fuit illa F l g g 
800 duos ire 2 801 meo/ (s eras videtur) O || thalamos pr. amori desunt 

in v meo thalamo pr. amorem cLeid 802 Nec quae me e ccGoth et Senat U 
qu( ei r m 2 a fort fuit) 31 1| ca(peret— uenirct desunt) v || nec si uenus g || quam- 
uis (uel si alius Heinsii) uenus cGronovii 803 aequales-flammae desunt in v 

804 ferae 31 1| Soleue (re — primis desunt) v 805 silua(s add m 2) 31 j| iuuenaliter 
31 iuuen(i i r m 2) liter JV, iuuen(i ex a m 2) liter l, iuueniliter e h g » vulgo ohm 
S00/807 metum v || famuli —equi - solebant recepi (cf NJhbb 1893, 612). ex O h 

03" 

{ e 1 « Plan, famulis—equis- solebant u, famulfos i r m 2)—e q —li/na s. 
nod. (sinebam i r m 2) i’, famulos— equos—sinebam e g R vulgo, iamulos- 


equos-iubebam praef ed* Riene || agres M || sequi/ M 808 sauciata w 

S09 renetbara N II umbram s 810 Equae ( cetera desunt) v || exibat ualli- 
bus aura recepi (cf Hermes XXXIX 44sq) ex O g R, exibat u. auram m n 


h c VA exalat u. aura 2 F, exih)alat u. auram eis vulgo, halabat u. auram Hs 
vulgo olim 813 811 812 h 811 lenis « 813 laboris vel laborum S 

813 nenias (sic) H 811 Neque ( corr m 2) 31 81» l.tque soles cVat 1 

reuelare v || (uri ex corr m 2)mur b 













282 


Cephalus et Procris. 


forsitan addiderim (sic me mea fata trahebant) 
blanditias plures et „tu mihi magna voluptas“, 
dicere sim solitus, „tu me reficisque fovesque, 
tu facis, ut silvas, ut amem loca sola; meoque 
spiritus iste tuus semper capiatur ab ore!“ 

Vocibus ambiguis deceptam praebuit aurem 
nescio quis nomenque aurae tam saepe vocatum 
esse putat nymphae, nympham mihi credit amari, 
criminis extemplo ficti temerarius index 
Procrin adit linguaque refert audita susurra, 
credula res amor est: subito conlapsa dolore, 
ut mihi narratur, cecidit longoque refecta 
tempore se miseram, se fati dixit iniqui 
deque fide questa est; et crimina concita vano 
quod nihil est, metuit, metuit sine corpore nomen 
et dolet infelix veluti de paelice vera, 
saepe tamen dubitat speransque miserrima falli 
indicioque fidem negat et, nisi viderit ipsa, 
damnatura sui non est delicta mariti. 


S1G addideram e q || addider(am mea a m 2) jF|| fa/ta (c eras) M 817 Plu¬ 
res blanditias l || blanda uoluptas M s cSprot q 818 sim N v q Hs vulgo , 
s^u cx i m 2) m F, sum cett a, 819 loca om v 820 capiatur scripsi ex 

A fo, captetur n q, captatur g Hs vulgo 822 nomen aure usepe uocatus 

(uocatum m 2) v || tum (1 tam sscr) sepe e || uacatum M 823 E(s ex n m 2;se 
M I; putat A o) John, putans v e 2 q Hs vulgo || mi(c)hi credit amari ( cf III 
345) eh<j qVAHs vulgo olim , m. cr. am(a ea: o)ri F, m. cr. am(a ea: o m 2) ri N, 
m. cr. amori v l, me cr. amare M q R Korn 821 exemplo (extimplo sscr e 2 1-) 

M 1 v l e 11, ex(ti i r)plo || ficti Fli q VA vulgo, facti (ficti sscr e-) v M 

rfti 

e I U, f(i ex aicti 2f 1 temerius M || tern. auctor (cf XI 666) cGronovii Burm 

1 ra- 

82o Prochin M, Prochrin h || susurro e || lcnique r. a. susurro Hs 827 ut 

i sibi 

tuibi narratur [cf quae dixi KJhbb 1893, 312) A RA, ut mihi narr. f, ut sibi 
narratur s g Hs vulgo, ut milii narrauit V, ut mibi uarratum Baumg-Crusiue 
Tempore // miseram i || se alterum om h S29 fido squesta v 
S30 m(e ex i Ws)tuit M 831 dei KJhbb 1885, 889 Polle 832 sperans¬ 
que X, sperasse v, metuitque (1 sperat sscr e 2 ) e q VA, creditque g, sperat- 
que cett vulgo; sed speransque verum est, siquidem indicioque-et damnatura 

non est aperte inter* se respondent 833 Iudicioquo {/ g w vulgo, Iuditioquc 

e, lndici(i i r m iVque M, Indictio ir m 2) que X, lndi(cii ex cti m 2)0ue l' 

ludictique l, Iudiciique (fort recte) v h q H 












Ov. Metam. Lib. VII, v. 816—S54. 


283 


Postera depulerant Aurorae lumina noctem; 
egredior silvam que peto victorque per herbas 
,.aura. veni“ dixi, ,,nostroque medere labori! 
et subito gemitus inter mea verba videbar 
nescio quos audisse: „veni“ tamen optima! 44 dicens 
fronde levem rursus strepitum faciente caduca 
sum ratus esse feram telumque volatile misi. 

Procris erat, medioque tenens in pectore vulnus 
,.ei mihi!“ conclamat, vox est ubi cognita fidae 
coniugis, ad vocem praeceps amensque cucurri: 
semanimem et sparsas foedantem sanguine vestes 
et sua (me miserum!) de vulnere dona trahentem 
invenio corpusque meo mihi carius ulnis 
mollibus attollo scissaque a pectore veste 
vulnera saeva ligo conorque inhibere cruorem 
neu me morte sua sceleratum deserat, oro. 
viribus illa carens et iam moribunda coegit 
haec se pauca loqui: „per nostri foedera lecti 
perque deos supplex oro superosque meosque, 
per siquid merui de te bene perque manentem 


835 


840 


845 


850 


835 Postquam depulerant cSenat || depulerant noctem j sic 6 h g Plan 
vulgo |1 detulerant v X F l , de(p ex t m Rulerant 31 || auroram 1. nocte 31 
F l, auroram 1. noctem v F l 836 siluasque v g* m g li V u(i ex e m Retor¬ 
que N || victorque pererrans Merkel 2 , v. revertens (cf V 585 ) Ph Anz VIII 
490 Nick, remeansque per herbas praefeci 1 Zingerle, victorque per auras Stange, 
lucosquc pererrans Rif,se~, sed cf ad 11 517 837 dixit v 858 ut subito 

vel {item cMedic) en subito Hs || uidetur v 839 ueni il F || dicens v O 
F e l g VA, dixi h n g R vulgo olim 840 sonitum cThuan || facientem v 
841 uolabile s 842 Prochis h || tuens cMedic R || impectore 31 1| in gutture 
ferrum cFoss, in pectore munus {cf 846) in Mscr Diez 1075 Hs 843 Hei mihi g 
pulgo olim , Heu mihi § || est (ubi s l m 2) congnita M, est mihi cogn. ccDresd 

ct Gotli II fide l 845 Semanimem g, Semianimam g, Semiammen {corr n) v 
semianimem cett || phoedantem 31 || spareas f. sang. uultus cLangerm, sparso 
f. s. vultus {cf Mscr Diez 148 c I) Burm 846 de pectore cSenat 847 mihi me 
carius g 848 Sontibus attollo cPal Hs vulgo olim 849 cogorque e 

a.~ oro 2 • . , 

850 Ilcu me {corr m) 31 F || deserit hostem 31 1| desinat $ Sol iam orw h 

t sic- 

852 Hacc si {corr m 2) p. loqui (per ex o m 2) nostri N || Haec se e 853 oro 
tuosque meosque p, oro uestrosque meosque cBerol Bothe 854 Per s(i ex e 

m 2) X Per!si(q ex c m 2 , quae fort quid corrigere volebat) l 
















284 


Cephalus et Procris. Nisus et Scylla. 


nunc quoque, cum pereo, causam mihi mortis, amorem, $55 

ne thalamis Auram patiare innubere nostris! “ 

Dixit, et errorem tum denique nominis esse 
et sensi et docui, sed quid docuisse iuvabat? 
labitur, et parvae fugiunt cum sanguine vires, 
dumque aliquid spectare potest, me spectat et in me $6/} 

infelicem animam nostroque exhalat in ore, 
sed vultu meliore mori secura videtur. 

Flentibus haec lacrimans heros memorabat, et ecce 
Aeacus ingreditur duplici cum prole novoque 

milite, quem Cephalus cum fortibus accipit armis. $65 


qua 

855 cum ccGronov et Leici || causa/ (m eras) M 856 Ni (corr m 2) 

in 2 

N |j p. enubere M, p. enubere F l g, p. (in i r m 2)nubere JV, patiare nubere h, 
patiaris nubere g, patiare incumbere g A 857 at errorem Es 858 qu(i ex o i r)d 
M II iubabat ( corr m 2) JV 859 et pariter cDresd || de corpore g 861 exalat 
F /f l g 861 gemina cum cVoss 865 zephalus I || consortibus Eous- 

man || excipit <j g || Incip exp lib VIII ( sic rubro) M , Explicit lib VII In¬ 
cipit \ III AT, EXPLICIT LIBER • VII • INCIPIT • N III • l f nullus titulus in 
F e h , Lib VIII i mg F- 













Ov. Metam. Lib. VII, v. 855—865. Lib. VIII, v. 1—15. 


285 




LIBER OCTAVUS. 


Iam nitidum retegente diem noctisque fugante 
tempora Lucifero cadit eurus, et umida surgunt 
Qubila: dant placidi cursum redeuntibus austri 
Aeacidis Cepbaloque, quibus feliciter acti 
ante exspectatum portus tenuere petitos. 

Interea Minos Lelegeia litora vastat 
praetemptatque sui vires Mavortis in urbe 
Alcathoe, quam Nisus habet, cui splendidus ostro 
inter honoratos medioque in vertice canos 
crinis inhaerebat, magni fiducia regni. 

Sexta resurgebant orientis cornua lunae, 
et pendebat adhuc belli fortuna, diuque 
inter utrumque volat dubiis Victoria pennis. 

Tegia turris erat vocalibus addita muris, 
in quibus auratam proles Letoia fertur 


s 


Conr de Mure ed Bas p 38: 


Alcathoi quam Nisus habet. 




Nisus et 
Scylla. 


m 

3 


10 


15 


1/101 exstant in v 1 revehente Misc cr VI 29 Klotz 4 actis 3£, 
acti/ (s eras) N, actis s cRhenov II, usi cSprotii q h sic e h q « vulgo, 

e" 

Ant(e ex i r m 2)pect(a ex u m 2)tum F, Ante spectatum l , Ante eenspet- 

1 tum 2 . r 

tatum 31, Ante spectatos N (> lelegia F q, leleia s* g || moenia g < pre- 

j pre 2 

tcreaque 31, prete(nt i r m 2)aque A T , Protentatque e ||^ urbem l q Bothe 

8 sic (alcatoe F, alcothoc l) scilpsi cum A Blan RA, aicithoc g V, aleatiloi 
(sed cf VII 443 XV 707) Conr de Mure , idem illud Hn vetusto codice ' inventum 
suasit ad aa II 421 Iis vulgo || arce alcathoe in 2 codd esse ibidem testatur idem 
Vsq medioque in uert. v 31 q RA Merkel , medio de uert. X V vulgo olim, 

medio sub u. N || medio de v. canos pendebat crinis p 125 Hartman 11 re- 

cornua u,J ^ at 

fulgebant cSprotii || tempora F |l phoebes ccAmbr et Med lo uagat 31, 

uagat (fori recte, cfinterprad Catullum 4,20) ccBonon et Med R, \aga est Hs 


1 noealibus- 


a * 2 * * * * * 8 * * * * * 14 


I UUCIU1UU9 I . 

14 regalibus N 15 sic cRhen a> vulgo || 6 rrjs Arjrovs nais Blan, pr. le/toia 
(loetoia fort fuit, laetoia inde m 2) 31, pr. latoia A e q, pr. latonia B h l 
i? q |j fertur latonia proles cSprotii 










286 


Nisus et Scylla. 


deposuisse lyram: saxo sonus eius inhaesit. 

saepe illuc solita est ascendere filia Nisi 

et petere exiguo resonantia saxa lapillo. 

tum cum pax esset; bello quoque saepe solebat 

spectare ex illa rigidi certamina Martis, 

iamque mora belli procerum quoque nomina norat 

armaque equosque habitusque Cydonaeasque pharetras. 

noverat ante alios faciem ducis Europaei, 

plus etiam, quam nosse sat est. hac iudice Minos, 

seu caput abdiderat cristata casside pennis, 

in galea formosus erat; seu sumpserat aere 

fulgentem clipeum, clipeum sumpsisse decebat. 

torserat adductis hastilia lenta lacertis: 

laudabat virgo iunctam cum viribus artem. 

inposito calamo patulos sinuaverat arcus: 

sic Phoebum sumptis iurabat stare sagittis. 

cum vero faciem dempto nudaverat aere 

purpureusque albi stratis insignia pictis 

terga premebat equi spumantiaque ora regebat, 

vix sua, vix sanae virgo Niseia compos 

mentis erat, felix iaculum, quod tangeret ille, 

quaeque manu premeret, felicia frena vocabat. 

impetus est illi, liceat modo, ferre per agmen 

virgineos hostile gradus, est impetus illi 

turribus e summis in Gnosia mittere corpus 

castra vel aeratas hosti recludere portas, 


X 1C 

16 adhaesit g || sonus haesit in illo g 17 illuc e, illic § || (s i r)o(l i r)ita M 
idsq Tunc h g || Cum pax tuta foret cLeid Bothe || bellum ( corr m 2) N \ quo¬ 
que turre s. X g Bothe || bellum quoque turre solebat spectare eque illa rigidi 

e. Martis Hs 21 mora/ M, morais a m 2) X, moras e |J nouit cSprot 
1 ydonaeasque post Berkelium i ad Steph s v Kvdonta) Ehivald, rds Kvdcovetac 
2 lan , cidonyasque e, cy(i)doneasque {sed que add n) cett m vulgo 28 Norat 

et ante cDresd 24 etiam om h 25 pinnis F l , pennis e 26 sump¬ 
serat auro g Hs vulgo olim, s. oro g 28 abductis g |J becertis M 29 uiri* 
bus hastam s 30 Impositus ealamius ex i> l , Impositis calamis e s g \ Im¬ 
posito patulos calamo cMedic Us 33 alti Burm 34 Ora premebat (regebat 
sscr) v 3» msegia 1 11 vixque suae m Bibi THez 1075 Hs .‘16 tenderet ille 
clhesd 40 (e ex corr m 2) summis ad gnosia N fl Cnosia g | n> 
Krcoooiav <jdlayya Plan 41 e/ratas (r videtur eras) X IJ hostique m 










! Ov. Metam. Lib. VIII, v. 16 — 60 . 

vel siquid Minos aliud velit; utque sedebat 
candida Dictaei spectans tentoria regis, 

‘laeter, ait 'doleamne geri lacrimabile bellum, 
in dubio est: doleo, quod Minos bostis amanti est; 
sed nisi bella forent, numquam mihi cognitus esset, 
me tamen accepta poterat deponere bellum 
obside, me comitem, me pacis pignus haberet, 
si quae te peperit, talis, pulcherrime regum, 
qualis es, ipsa fuit, merito deus arsit in illa, 
o ego ter felix, si pennis lapsa per auras 
i Gnosiaci possem castris insistere regis 

fassaque me flammasque meas, qua dote, rogarem, 
vellet emi, tantum patrias ne posceret arces! 
nam pereant potius sperata cubilia, quam sim 
proditione potens! — quamvis saepe utile vinci 
victoris placidi fecit clementia multis, 
iusta gerit certe pro nato bella perempto 
et causaque valet causamque tenentibus armis, 
et, puto, vincemur, quis enim manet exitus urbem: 


42 solebat (corr) g q 43 dictei/ (s eras) l 46 numquid mihi g Hs 
vulgo olivi 47 poterit dimittere (cf XIII 21 7) .9 g 48 comitem et pacis 
me' g q || habere cFrancof Hs 49 S(i q i r m 2) N || peperit// 31, genuit 
e s cSprot q Hs vulgo ante Kornium || pulcherrmie (mc) e || regum recepi 
ex A Plan a>, rerum (cf ars 1213) g q Hs vulgo 60 ipsa recepi (cf NJhbb 
1894, 200) ex A RV, ipso $ Plan A Hs vulgo || merito i r F 51 quam 
felix g 52 possim cRhvnov Hs || consistere l q 63 F(a i r m 2) ssa(que 
s l m 2) me/ 31 || que alterum add F 2 || me mentemque meam cSprot 
54 artes (uel‘ arces sscr) v 55 Ah (vel Ha) pereant g Gebliardus || scejerata l 
57 ratis (uel multis sscr) v || clementia victis praef ed 2 Riese 58 Iusta 
facit s Burrn | gerit (placidus virg dei m 2 , certe sscr eadem ) fort recte 31 || 
pernoto (corr m 2) v, prognato JF 59 i r a m 3 n || Et causaque (i 1 e i 
causasque sscr e 2 ) e q VA Merkel , E/ causa/q:(U i e et add m 2) / ualet 31, 
Et causasque v , (In ex corr, Et videtur fuisse) causaque /i, In causamque q, 
In causaque F l n q ConstFanensis vulgo olim || Et quia causvalct (sic) j>, 
Et sua c. ualet cSprot , Atque ualet causa q , aque valet causa Bach j te¬ 
nentibus 31 F q* q R Jahn , tuentibus m n e 2 g VA Hs vulgo olim 
00 *o Et puto NlqR Riese, E Vt (i e Vt ex Et m 2) puto 31, (V * r 
m 2)t puto .F, vel et puto uincemur q (verba textus evanuerunt) ssci v, ^et 
(ex corr ) puto’ h, Ut puto e q A vulgo olim, at puto Markland I urb(em 
ex i m 2) N j| quis enim manet (quo recepto distinxi) A R || quis e 0 ” 11 
m. e. urbem, Cum sq Korm, qui si manet exitus urbem, Cur sq q VA Ciofa- 

nus vulgo 

% 


287 


45 


50 


55 


60 








288 


Nisus et Scylla. 


cur suus haec illi reseret mea moenia Mavors 

et non noster amor? melius sine caede moraque 

inpensaque sui poterit superare cruoris. 

non metuam certe, ne quis tua pectora, Minos, 

vulneret inprudens. quis enim tam durus, ut in te 65 

dirigere inmitem non inscius audeat hastam? 

coepta placent, et stat sententia tradere mecum 

dotalem patriam finemque inponere bello. 

verum velle parum est! aditus custodia servat 

claustraque portarum genitor tenet: hunc ego solum 70 

infelix timeo, solus mea vota moratur. 

di facerent, sine patre forem! — sibi quisque profecto 

est deus; ignavis precibus Fortuna repugnat. 

altera iamdudum succensa cupidine tanto 

perdere gauderet, quodcumque obstaret amori. 75 

et cur ulla foret me fortior? ire per ignes 
et gladios ausim; nec in hoc tamen ignibus ullis 
aut gladiis opus est, opus est mihi crine paterno! 

seret" 

61 hic illi Ji || re//// 31, reser(a ex c m 2>t 37, reserat (uel reseret sscr ) v, 
a" 1 me nia 2 

rcsert h || referet mea uulnera e || Cur—reserabit moenia cGronovii lis mlqo olim || 

. 2 2 .2 
lnpensa sui cruoris 

reserarit. coni Hs 63 Incessaquc suum p. supeiraro i r) cruorem 31, Incessa - 
<jue su(i i r) —cruorem (uel cruoris sscr ) v Ii poterat cSprotii || supera^/re e, 
superasse g 64 sic 31 F l g a> vulgo || Non (nam m 2) metuo // JS, Nam 
{ex corr) metuam h, N(o i r) n (i Nam sscr m 2) metuo (1 am sscr m 2) e, Naui 
metuo </ g, lam metuo g, lia metuo cVatic, quam metuo Iis vulgo olim 
65 tam i r 31, tum l |j en. modo 37 || durus O F l h g A, dinis e n g R V 
Hs vulgo olim 66 n(on inscius audeat i r m 2) e |J nisi nescius g Hs vulgo 
olim, nisi inscius g 67 en stat Iis || perdere .<f || mecum A m vulgo olim, 
secum (mecum sscr m 2) 31 cYcitic 3lerkel i !! quocl qui probant, coepta pla¬ 
cent— parum est poetae interloquentis esse volunt, sed cf quae dixi NJhbb 

1894, 778 61) seruat (uel claudit sscr) s, claudit g 72 Dii 31 || si facerent 

1 bi 2 

( vota sc), sine patre f. Phil XXXIX 178 ICostlin |j si quisque e 73 Fit deus 
cGronov Hs vulgo olim || natura cVatic || ignavis—repugnat] cf Sopii frg 374 
Xauck 74 sq Cupidine {litt mai) Hs | tanto cum amori coniunx Plan |j tanta 

e 2 

f/ g 75 Pendere l, Prodero g || obstarit N || amanti H 76 cur illa 
(corr e) h e g 77 Per gladios g Hs vulgo olim || neque ex nec (in sscr ) v , 

neque g Hs vulgo olim || nec in hoc e g o* vulgo, nec ad hoc e- g cSprotii 
Plan , nec hoc (in sscr ui) 31 l, nec (h m Jbuc N, ad 1 o sscr n, nec (nunc i r 
m 2) 1\ nec (ad haec ex corr m 3) li 78 opus est alterum om 31, add rn H 
gladiis (opus est i r m 3) opus est F 










Ov. Metam. Lib. VIII, v. 61—93. 

ille mihi est auro pretiosior, illa beatam 
purpura me votique mei factura potentem/ 

Talia dicenti curarum maxima nutrix 
nox intervenit, tenebrisque audacia crevit, 
prima quies aderat, qua curis fessa diurnis 
pectora somnus habet: thalamos taciturna paternos 
intrat et (heu facinus!) fatali nata parentem 
crine suum spoliat praedaque potita nefanda 
fert secum spolium celeris progressaque porta 
per medios hostis (meriti fiducia tanta est!) 
pervenit ad regem; quem sic adfata paventem est: 

f Suasit amor facinus: proles ego regia Nisi 
Scylla tibi trado patriaeque meosque penates, 
praemia nulla peto nisi te: cape pignus amoris 
purpureum crinem nec me nunc tradere crinem, 

85 Hyginus fab 198 Schmidt : quem ut victorem faceret, patri dormienti fa¬ 
talem crinem praecidit |j ( Lactantii ) Argum VIII fab ll ut victorem hostem 
faceret gloriosiorem [gloriosum O], crinem purpureum patri dormienti abscidit [cr. 
p. abscidit genitori dorm. 0], quo fata patris continebantur. 

SO sq Priscianus V16: ut ‘celer masculinum t celeris > facit femininum, cuius 
neutrum in e invenitur. Ovidius metamorphoseon VIII: ‘praedaque potita 
nefanda 1 ert secum spolium celeris progressaque porta*. 

90 sq In Orthographia Bernensi II quam edidit HHagen in Anecdotis Helve¬ 
ticis (Gramm Latini Suppi ) p 297, 4 post inuenitur addita sunt haec in cod Bern 
A 92 sched 28'. Exemplum de suadeo. Ouidius metamorphoseos in libro VIII uo : 
‘Suasit amor facinus, proles ego regia Nisi Scilla’. 

92 Brambach inscr Rhen 2031 = Carm epigr 360 ( 2 ): cape pignus amoris. 


79 Ille mihi recepi ex X X, Ille (uel illa sscr) v , Illa mihi ME g Burm 

vulgo |! beata R 80 potentem est g g 81 furtorum maxima Hellmuth 

a 2 

82 que om g 83 q curis F 84 Corpora cGoth 85 sq fatali {item Hy¬ 
ginus et L) F n h l g g VA vulgo , uitali v O e g R Merkel || uitali crine pa¬ 
rentem Nata e g cSprotii 87 habent Priscianus X Plan VA, non habent 
(add i mg m, i l v 2 n) v O R, dei post Heinsium (cf praef ed- p XXV) Mer¬ 
kel |j sceleris ( sed cf VII 647) F h m n g Plan A Hs vulgo olim || pretium 
sceleris ( coli 105) Bentley, pignus sceleris Vollmer || pr. ponte rn 88 hostis 
X, hostes n cett vulgo || meritis g Hs vulgo olim 89 trementem (uel pauen- 
tem sscr ) est g , pauentum est R || est om ccGoth et Rhenov, dei Hs 90 Spa- 
sit v || gloria (uel regia sscr v) M v, regia m et i r n 91 Silia h || sic v 

F l g R Merkel , patriamque X g , h patri(a, e t corr m 2, e sscr m Jjque M, 

1 e 2 

patriosque e, patriosque g Hs vulgo olim || nagaSiSmui rrjv iveyxapertjv xal xdv 

r* 

iudi’ &d).auov Plan 92 nisi (te i r m 2) F 93 Purp. cmem M || nec i r N 

Ovid Mktam. 19 


289 

90 

85 

90 









290 


Nisus et Scylla. 


sed patrium tibi crede caput! 5 scelerataque dextra 

munera porrexit. Minos porrecta refugit 95 

turbatusque novi respondit imagine facti: 

‘di te summoveant, o nostri infamia saecli, 
orbe suo, tellusque tibi pontusque negetur! 
certe ego non patiar Iovis incunabula, Creten, 

qui meus est orbis, tantum contingere monstrum. 5 100 

Dixit, et ut leges captis iustissimus auctor 
hostibus inposuit, classis retinacula solvi 
iussit et aeratas inpelli remige puppes. 

Scylla freto postquam deductas nare carinas 
nec praestare ducem sceleris sibi praemia vidit, 105 

consumptis precibus violentam transit in iram, 
intendensque manus passis furibunda capillis 
‘quo fugis 5 exclamat, ‘meritorum auctore relicta, 
o patriae praelate meae, praelate parenti? 

quo fugis, inmitis, cuius victoria nostrum lio 

et scelus et meritum est? nec te data munera, nec te 

noster amor movit, nec quod spes omnis in unum 

te mea congesta est? nam quo deserta revertar? 

in patriam? superata iacet. sed finge manere: 

proditione mea clausa est mihi, patris ad ora? 115 

quem tibi donavi! cives odere merentem, 

94 que add h~ || dextra i r m 96 imagine monstri g 98 Orbe 

1 suo 2 1 suo 2 1 pontus 2 

tuo M, Orbe polus X, orbe pio Hs || tibi celumque e, tibi coeluraque g || ne¬ 
gentur cMedic Hs vulgo olim 100 Quae (uel Qui sscr s) s g Hs vulgo olim 
101 cap/tis (i eras) N JF 102 (re s l m ^tinacula h 103 impelli g ccSprotii 
et Dresd Hs vulgo olim, impleri (uel impelli sscr ) v, impleri (sed cf hcr 3, 153 
et NJhbb 1893, 629) cett o> vulgo || puppes i r F-, puppem h 104 Post¬ 
quam silla freto d. carinas nare h || Silia l || mare (uel nare sscr) v || desinit 

l tr#dit (trasit inde m 2) 

hic v 105 sceleri sua Hs 106 uiolen(t a m 2)iX || uadit F || ad iram 
cSprotii 107 passis F h l m, g o>, sparsis e h - g, (spar i r m ,2/sis H, fossis M, 
scissis clhuan || furiosa (uel furibunda sscr i cSprotii 108 auc(tri i r m 2) ce N 
110 nostrum (est add m 2) X 112 Noster mouit amor g Hs, N. amor tenuit 

g Botlie || in uno g 113 cogesta h , conie(s i r)ta e, coniecta p g 114 Im- 

i ab ore 2 

patriam 3/ 115sg (ob ex ad m 2, ad sscr m 3) ora N, ad ora (ab i mg 

m 3) e, ab ore g, ob ora g cSprot Hs || sunt qui signum interrog ponant aut 
semel post donavi (Korn) aut bis post ora et post donavi ( Mcrkel ) 116 Quem 

tibi M F h g R Biese, Que/ (m eras) tibi X l , Quae (i Quem sscr e 2 ) tibi e g 
VA vulgo olim || / odere Af fl merentem (1 manentem sscr m 2) e ciues o. 
merentem i r n 





Ov. Metam. Lib. VIII, v. 94—130. 


291 


finitimi exemplum metuunt: exponimur orbae, 

terrarum nobis ut Crete sola pateret 

hac quoque si prohibes et nos, ingrate, relinquis, 

non genetrix Europa tibi est, sed inhospita Syrtis, 120 

Armeniae tigres austroque agitata Charybdis. 

nec Iove tu natus, nec mater imagine tauri 

capta tua est (generis falsa est ea fabula!): verus 

et ferus et captus nullius amore iuvencae, 

qui te progenuit, taurus fuit! exige poenas, 125 

Nise pater! gaudete malis, modo prodita, nostris 

moenia! nam fateor, merui et sum digna perire. 

sed tamen ex illis aliquis, quos inpia laesi, 

me perimat! cur, qui vicisti crimine nostro, 

insequeris crimen? scelus hoc patriaeque patrique est, 130 


117 8 q exponimur orbae, terrarum — pateret] sic, ubi post Bentleium P de 
Winterfcld (cfJKb cl Alt 1901 II294 Ehwald) orbe idem quod orbae esse vidit, 
scripsi (cf Hermes XXXIX 58) cum 31 || exponimur orbe probante Hs 31 
cMedic R 1 obstruximus orbem sscr m, exponimur orbem cBas, exponimus 
orbem N, obstrinximus (1 expellimus 1 remouimus sscr m 2) orbem e, ob¬ 
struximus orbem tt s cett VA Burm vulgo j| versum obelo not 31eikel~ | ob¬ 
struximus o. t. nobis, ut in ed Bachii distinx Ochsner || expungimui orbae 

Bentley , expendimus orbem Adv cr II86 Madvig, exposcere, in orbe Korn, se¬ 
ponimur orbe Rev d Ph 1895, 140 Tournier || exponimur orbae, ut —patescat 
P de Winterfeld 118 Terr. Crete nobis ut ad Ter Maurum p 262 Santen || 
pateret i r F 2 , maneret fj l| et Cr. s. pateret? Ehicald, vel Cr. s. pateret 

Vollmer 119 Hac quoque N e l g R Hs vulgo olim , Hanc quoque (sed cf 

NJhbb 1894, 780) 31 F n h g VA vulgo || prohibes, si nos Burm 120 Nec 
genitrix li |j tua est p || est om e g dei Hs 121 Armeni(y)eque tigres N 
h g, Armenieue tigr. s g A Hs vulgo olim, Armeniae aut t. Hs, Armeniae tigres- 
que' Ehwald ‘ || Austrove Hs j| caribdis 31 h, caripdis l , caripus F, inde 

caripd l s 1 - 122 sq natus, falsa nec imagine tauri Lusa tua est genitrix (falsa 

est ea fabula), uerum g Ciofanus, natus, falsi nec imagine tauri Ducta tua est 
genitrix (falsa est ea fabula), verus p 127 Hartman 123sg Capta (cf 124) N, 
Ducta 31 Hs vulgo, Lusa X m oj H est om cSprotii |i generis N l e 2 (sscr 
m 3 m) h 3 , gen(itrix i r m 2) 31, genitrix F e h cSprot || falsa est et 
fabula e p g || nerus e 2 g R Jahn vulgo, uerfi (i e uerum, s post u eras , u 
corr F, “ add m n) A RV, dUd rw dm Plan U est add e || generis 

falsa est ea fabula vestri ‘ujius Heinsii' Capoferreus vulgo olim || ge- 

lier i 9 _vestri. Verus is et vel At ferus et JBaumg-Crustus 124 dei 31ei- 

kel 2 ] Sed ferus Burm, Et merus Lemaire || Et ferus et captus n. a. puellae 
Advers III c 21 Barth 128 Me tamen cGronov Hs vulgo olim 129 sq cur 
quo vicisti crimine nostrum Insequeris crimen ? — est, officium tibi fit Rev Phil 

i duro 2 • , - r 

1895, 141 Tournier || nostro e 130 patrique E h g RA vulgo, patnque 31, 

patrisque X F- e l g V || est addidi ex M R, om cett VA vulgo 











292 


Nisus et Scylla. Labyrinthus. Ariadnes corona. 


officium tibi sit! te vero coniuge digna est, 
quae torvum ligno decepit adultera taurum 
discordemque utero fetum tulit! ecquid ad aures 
perveniunt mea dicta tuas? an inania venti 

verba ferunt idemque tuas, ingrate, carinas? 135 

iamiam Pasiphaen non est mirabile taurum 

praeposuisse tibi: tu plus feritatis habebas! 

me miseram! properare iubet, divolsaque remis 

unda sonat; mecumque simul mea terra recedit. 

nil agis, o frustra meritorum oblite meorum: 140 

insequar invitum puppemque amplexa recurvam 

per freta longa trahar!’ vix dixerat, insilit undis 

consequiturque rates faciente cupidine vires 

Gnosiacaeque haeret comes invidiosa carinae. 

Quam pater ut vidit (nam iam pendebat in aura 145 

et modo factus erat fulvis haliaeetus alis), 
ibat, ut haerentem rostro laceraret adunco. 


131 tibi fit (1 sit sscr e 2 ) e cCantabr i| uero scripsi cum A co, uere (corr 
€~) e 8 g Hs vulgo, oov 6'' &oa avvevros inacta r) — i)narrjae Plan || sensus 
est: ‘Pasiphae digna est, cuius verus coniunx (qui nunc, quamquam diceris , non 
es) sis tu, non ille taurus, qui nunc est’ ( cf 136) 133 Sifvrj Plan, dissor- 

tomquo Hs || ct (hec inde n) quid O, (et i r m 2) quid h 134 sq peru. 

moa- 

maledicta e, p. me(a add m 2) dicta .F|| mea dicta (tuas om, an i. uenti i r m 2, 
eadem sscr m 3) 31 || an — idemque om N, i l add n 135 om (i mg add m 2) 
31 1] carina (s add m 2) N 136 Iam (iam alterum add m 2) h || pasiphaen 
$ Plan VA, phasiphen 31, pasyphen e R, pasiphen cett 138 preparare R [| 
iubet {litteras nunc evanidas, — 1 iuuat fort fuit — sscr in 31, super quas glossam 
minos sscr tn\ O g Ehwald, iuuat A” m vulgo || diuolsaque N, diuulsaque 3T 
n e g vulgo, diuisaque F h l e 2 m y, diffisaquo Hs 139 mecumque simul 
mea recepi ex N e h p g, mecum simul et m. F, mecum simul (ha i r) mea 31, 
mecum simul ah m. I g R vulgo, mecum simul et m. g, mecum sine me mea Hs |J 
diuolsaque—mecumque] que—quo inter se respondere censet Ehwald || recediis 
ex t m 2) F 141 puppemque (que om h ) O F h l ccBerol et Vrat, pupemque 
R, puppimque (cf 148) e g VA vulgo 142 trah(o ex a m 2)r P, ferar g || undas 
g Hs vulgo olim 143 dei Hs 144 que om h Whsq in aura cSenat alter 
et e coni HAKoch, rfr ir digi Plan, in auris g cSenat prior, in auras 

A m || in auris, Ut modo Capoferreus 146 factus auis e g 8 g m || haliaeetus 
alis g Loei'8, haliaeetos alis g Hs, ^avllaie nxi^v^ir dl.muros Plan, haliaetus in 

alis g, alietus in a. 31 h, (h)aliethus in a. oj, alictus in a. I, halietus in a. g, halietos 

1 alie ius 

in a. JV, alietos in a F, alyethos in a. e 147 laniaret g cSprotii |j acuto 
(uel adunco sscr) cSprotii 






Ov. Metam. Lib. VIII, v. 131—165. 


293 


illa metu puppim dimisit, et aura cadentem 
sustinuisse levis, ne tangeret aequora, visa est. 
pluma fuit: plumis in avem mutata vocatur 
ciris et a tonso est hoc nomen adepta capillo. 

Vota Iovi Minos taurorum corpora centum 
solvit, ut egressus ratibus Curetida terram 
contigit; et spoliis decorata est regia fixis. 

Creverat opprobrium generis, foedumque patebat 
matris adulterium monstri novitate biformis, 
destinat hunc Minos thalamo removere pudorem 
multiplicique domo caecisque includere tectis. 
Daedalus ingenio fabrae celeberrimus artis 
ponit opus turbatque notas et lumina flexu 
ducit in errorem variarum ambage viarum, 
non secus ac liquidis Phrygius Maeandrus in undis 
ludit et ambiguo lapsu refluitque fluitque 
occurrensque sibi venturas adspicit undas 
et nunc ad fontes, nunc ad mare versus apertum 


150 


Laby¬ 

rinthus. 

Ariadnes 

corona. 

155 


160 


165 


162s# Sen Here fur 683: qualis incertis vagus Meander undis ludit et 
cedit sibi sq || Vibius Sequester p 7, 10 Burs : Maeandros Cariae gentis Asiae; hic 
tam flexuosus est, ut in sese recurrat. 

148 dimittit at aura q vulgo olim || dimisit: pluma cadentem ( cf 150 VI 
667 IX 782) malim 149 sq aequora fertur q || sustinuisse, levis ne tan¬ 
geret—Scylla fuit: plumis Rev Ph 1895, 141 Tournier || spuma ruit plumis Rev 
Ph XXVIII 1 Havet 151 Cy(i)rris e h, C(y ex u m 2) ris AI || a rapto 
cMedic || adempta F, ade/pta (m eras) X 152 taurorum sanguine (t cor¬ 
pora sscr e-)Fel q, taurorum munere s 153 ut egr. q RA Hs vulgo, 

i is* 

et egr. A V || curetida O e q VA, creteida n cett 157 thalamo X, 
thalam(i i r) AI , t(h)alami F e h q co, thalamis l q Hs vulgo olim || 

retinere h 160 /// ponit (Ini sub ras dignoscitur N) O || turbatque uias q [j 
lumina F h q, limina O e l h 1 q w Jahn || flexu(l sus sscr e-) O F q* <j q <*, 

flexum (sed cfNJhbb 1894 , 780) m n q Hs vulgo olim , flexus g || limina tecti 

i 2 

(uel flexu sscr) cSprotii, lumina flexim coni Hs 162 sic (phrigus AI) AI h q 
Korn , liquidus phri(y)giis l q Hs vulgo olim , liquid(us i r m 1, i dis sscr m 2) 

i us 2 

frygiis e || m(a)eandros e l q co Hs vulgo olim, menandros I cZicicc , meander § [] 
in aruis F l q Plan Hs vulgo olim || liquid(i ex u)s phrigius (prior virgula 
litterae u et totum s i r m 2) meandrus in undis X, liquidos phrygius maean¬ 
dros in arcus cTwisdenius prior 163 ludit; in ambiguo lapsu Ciofanus 
104 165 om O, i mg m, i l n || prospicit cArondel 165 in mare q Hs 
vulgo olim 













294 Labyrinthus. Ariadnes corona. Daedalus et Icarus. Perdix. 


Daedalus 
et Icarus. 
Perdix. 


incertas exercet aquas: ita Daedalus inplet 
innumeras errore vias; vixque ipse reverti 
ad limen potuit: tanta est fallacia tecti. 

Quo postquam geminam tauri iuvenisque figuram 
clausit et Actaeo bis pastum sanguine monstrum no 

tertia sors annis domuit repetita novenis, 
utque ope virginea nullis iterata priorum 
ianua difficilis filo est inventa relecto, 
protinus Aegides rapta Minoide Diam 

vela dedit comitemque suam crudelis in illo 175 

litore destituit, desertae et multa querenti 

amplexus et opem Liber tulit, utque perenni 

sidere clara foret, sumptam de fronte coronam 

inmisit caelo, tenues volat illa per auras, 

dumque volat, gemmae nitidos vertuntur in ignes ISO 

consistuntque loco specie remanente coronae, 

qui medius Nixique genu est Anguemque tenentis. 

Daedalus interea Creten longumque perosus 
exsilium tactusque loci natalis amore 

clausus erat pelago, ‘terras licet’ inquit ‘et undas l$5 

obstruat, at caelum certe patet; ibimus illae: 
omnia possideat, non possidet aera Minos.’ 


166 (Incert i r m 2jas M, Et dubias (i incertas i mg n) N p q, Incertas 

(i et dubias sscr m 2) e, Diuersas cMcdic || ut dubias c. aquas, ita temptavi 

168 texti Gronovius 169 tauri geminam (ex codd?)Hs 170 actheo e (1 

pastum semine cBerol 172 Atque ope cVratisl jj superata N ccMedic et 

Spir, iterata (uel intacta sscr) s 173 filio 11 || relecto cPal DanHeinsius 

vulgo , relicto A. w || rrjv nvlrjv evge ravxrjs rd trjua Plan 174 mi- 

noi(de dia i r m 2) AT, minoida (corr F 2 ) diam F l || (chi i r m 2)am F, 

(chi m .2)a(m in 2) h , chiam cSprot q B, dian q Hs vulgo olim, chian q, dya e, dian q 

175 que om h ipso e 176 destituit (uel deseruit sscr) s, deseruit q Hs 

vulgo olim || descrt(e et i r m 2) — multa porhenni (querenti sscr m 2) N | 
a* K * 

multo (querenti i r m 2) M 177 om O, i mg vi || querenti — utque i l 
n i; Amplexusque et q 179/234 exstant in r 179 Iam misit N, Im¬ 
posuit (uel Immisit sscr) cSprotii || ille h 180#g uolant gemmae VA | 
subitos q vulgo olim, subitos (uel nitidos sscr) cSprot || Dumque volat, g. ni¬ 
tidum v. in ignem, qui medius — tenentis, Consistuntque—Coronae Mdbius 
182 dei Bentley jj nix(ique i r m 2) N, nisique q || est om ( add m 2) N \\ 
anguenque /t 184 tractusque ( sed cf 224) cMed Hs vulgo olim || soli nat. 
q Hs vulgo olim 185 Clasus (corr m 2) h || pelag(u i r m 2) M || licet 
inquit et i r n 186 late patet cSprot J| patet et licet armis (t ibimus illae 

sscr r, i mg F 2 ) r F h l g ji ill(ac i r m 2, l o sscr m 3) AT, illo e 












Ov. Metam. Lib. VIII, v. 166—209. 


295 


Dixit, et ignotas animum dimittit in artes 
naturamque novat, nam ponit in ordine pennas, 
a minima coeptas, longam breviore sequenti, 
ut clivo crevisse putes, sic rustica quondam 
fistula disparibus paulatim surgit avenis, 
tum lino medias et ceris adligat imas 
atque ita conpositas parvo curvamine flectit, 
ut veras imitetur aves, puer Icarus una 
stabat et ignarus sua se tractare pericla 
ore renidenti modo, quas vaga moverat aura, 
captabat plumas, flavam modo pollice ceram 
mollibat lusuque suo mirabile patris 
inpediebat opus, postquam manus ultima coepto 
inposita est, geminas opifex libravit in alas 
ipse suum corpus motaque pependit in aura. 

Instruit et natum 'medio* que 'ut limite curras, 
Icare*, ait 'moneo, ne, si demissior ibis, 
unda gravet pennas, si celsior, ignis adurat, 
inter utrumque vola! nec te spectare Booten 
aut Helicen iubeo strictumque Orionis ensem: 
me duce carpe viam!* pariter praecepta volandi 
tradit et ignotas umeris accommodat alas. 


190 


195 


200 


205 


188sg animum—longam (190) i l n demittit I n g g, demisit p, di¬ 
misit cSprot, diuertit g || ct ignotas longam breuiore sequenti (animum dimittit 
in artes sscr m 2) AI 189 nouit ( corr ) e, nouam cBonon 190 dei Merkel fl 
sequenti O Hs vulgo, sequente x X o> John 191 (cli ir m 2)uo 1 |[ cieuisse 

(i caruisse sscr m 2) AI 192 paulat(i ex a)m s. a/enis AI 193 Tunc g | imas 

i r F 2 194 dispositas 8 g || flectit i r F- 194/197 om x 195 imi¬ 
ta 

tentur § Hs vulgo olivi 197 renidenti $ VA vulgo, reni/enti AI, renitenti 
(i. ridenti 1 renidenti sscr e-) cett R li mouerit Hs 198 afflabat vel tracta¬ 
bat Hs || et flauam AI R, flaua r, flau/ (u partivi i r) I 199 uisuque JS 
cMedic |j plausuque g, lusu et x 200 coepto recepi ex A VA, c(o)eptis e 
m g R vulgo 201 geminfa ex i m 2)s — alas M, geminis —alis cArgent Plan 
HVoss | uibrauit g 203 natam (corr) x || medio quo lim. X || medioque 
in lim. x' g, medio tu lim. cGronov || limine g 204 demissior AI l g, dimissior 


T x F h e m g 205 pinnas (corr m 2) N |! aduret F 206 sq Inter, 

(que eras) AI || nec te e g « vulgo, ne(u i r m 2) te F, neu te cett i! neu 
te —iubeam Hs || boote h e, bootem g, boeten l 207 elicem M Ben, elyce 
e, elicen F h | strictumue g Burm vulgo olivi 20S uolando (i sscr m 


n) O 209 Tradidit ign. r 



















296 


Daedalus et Icarus. Perdix. 


inter opus monitusque genae maduere seniles, 21 C 

et patriae tremuere manus, dedit oscula nato 

non iterum repetenda suo pennisque levatus 

ante volat comitique timet, velut ales, ab alto 

quae teneram prolem produxit in aera nido, 

hortaturque sequi damnosasque erudit artes 215 

et movet ipse suas et nati respicit alas. 

hos aliquis tremula dum captat harundine pisces, 

aut pastor baculo stivave innixus arator 

vidit et obstipuit, quique aethera carpere possent, 

credidit esse deos, et iam Iunonia laeva 220 

parte Samos (fuerant Delosque Parosque relictae), 

dextra Lebinthos erat fecundaque meile Calymne, 

cum puer audaci coepit gaudere volatu 

deseruitque ducem caelique cupidine tactus 

altius egit iter, rapidi vicinia solis 225 

mollit odoratas, pennarum vincula, ceras; 

tabuerant cerae: nudos quatit ille lacertos 

remigioque carens non ullas percipit auras, 

oraque caerulea patrium clamantia nomen 

excipiuntur aqua, quae nomen traxit ab illo. 230 


21S citatur [stivaeve] in Glossario Osberni ( Mai class auct VIII) 511. 


2 monitnsque 

210 op’ ~ 2 maduere gene maduere F 211 cecidere cHavib 212 le- 

v 2 

uatis AT, leuatis x 213 Ante euolat h \ uelit au es x, aues ( corr vi 2) ab 
alti (< corr m 2) l 214 Qui ten. (prolem i mg m 2) prod. e || producit g, de¬ 
duxit g j in aere g 217 cf ars II /7 218 baculo/ (s eras) 21 || stiuaue 

2f e cRhenov Hs vulgo , stiua(quc i r vi 2) AI, stiuaeque g VA, stiuaquc cett 
R || enixus R 219 obstipuit O Riese , obstupuit m X vulgo olivi || aera g 
221 fuerant g Hs vulgo , fuerat A a> || delos(que om) x l || relicta cRhenov || 
parenthespos Jahn || Samos, fuerant D. P. relictae: Dextra vulgo olivi 222 le- 
binthus M e Korn , Labynctos R , AifltSos Plan || erat om h , erant g Hs vulgo 
olim caline x l, caline h, caligne (uel colone sscr) cSprotii, calone s, carimne 

</, Kakvui oi Plan , calyndne V, Calydna A 223 226 om x 223 p/e*r F 

224 t/actus (r eras ) Af, tractus g R Hs vulgo olim, captus g, palldutvos Plan 

225 rapidi// (& eras AI) uicinia AI e, rapidi ad uicinia H p g, rapidi at u. 
fort cum g g R scribendum || rabidi Vollmer 226 (o ex a. i r m Adoratas 
AT, od(o i r m 2)ratas AT, odorat(as i r m 2) F\ adornatas vel adaptatas Hs 
p(e ex i m 2)nnarum N 227 Tabuerunt cMedic 228 non i r n j con¬ 
cipit g 











297 



Ov. Metam. Lib. VIII, v. 210—254. 

% 

\ 

At pater infelix, nec iam pater, ( Icar§’, dixit, 

‘Icare’, dixit c ubi es? qua te regione requiram?’ 

‘Icare’ dicebat: pennas adspexit in undis 
devovitque suas artes corpusque sepulcro 
condidit, et tellus a nomine dicta sepulti. 235 

Hunc miseri tumulo ponentem corpora nati 
garrula limoso prospexit ab elice perdix 
et plausit pennis testataque gaudia cantu est: 
unica tunc volucris nec visa prioribus annis, 

factaque nuper avis, longum tibi, Daedale, crimen. 240 

namque huic tradiderat, fatorum ignara, docendam 

progeniem germana suam, natalibus actis 

bis puerum senis animi ad praecepta capacis. 

ille etiam medio spinas in pisce notatas 

traxit in exemplum ferroque incidit acuto 245 

perpetuos dentes et serrae repperit usum. 

primus et ex uno duo ferrea bracchia nodo 

vinxit, ut aequali spatio distantibus illis 

altera pars staret, pars altera duceret orbem. 

Daedalus invidit sacraque ex arce Minervae 250 

- praecipitem misit, lapsum mentitus; at illum 
quae favet ingeniis excepit Pallas avemque 
reddidit et medio velavit in aere pennis, 
sed vigor ingenii quondam velocis in alas 


237 Auctor de dubiis nom ( Keil V 587): Perdix generis feminini, ut Varro 
(sic, cf Testim ad II 494 825) garrula limoso prospicit elice perdix’. 

'2A\sq Conr de Mure p. 135 : ‘Ille etiam medio pinnas in—in exem¬ 
plum’. 

231 (A i r m 2, E fort fuit) t M || sed nec pater (fort recte, cf IV 153) 
N || icace (corr) 1? 232 ovi (lacuna indicata) x || ubi es dixit e || qu(a ex o 

m 2) M 233 conspexit F g vulgo olim || undas (corr h) x h 235 est 
tellus g Polle || de nomine cSprot || sepulti est e h p g 237 sic Merkel , 
limoso prospicit elice Auctor de dubiis nom , ramosa prospexit ab ilice (elice h) 
A (o vulgo olim [| respexit g 238 plausa est p g || p(e ex i m J?jnnis N | 
uoce est s cSprot g 239 i l h~ || tum ed Vine Bothe || Unica nun cSprot 
240 magnum tibi cGronov 242 natalibus auctum ccBas et Strozz Bothe 
243 rapacis (corr ne-) O e R 244 spi/na(s ex corr m 2) F i| notatas (uel 
natantes sscr) s 245 incidit i r F-, inducit l g 246 e(t i r m 2) JST U 
usu/ (m i r m 2, M 247 ex imo g || nudo (corr) h 248 Iunxit g 

249 (st i r m 2) aret M 251 mittit g Es vulgo olim 252 accepit g || pallas 
excepit e 253 Redidit l || uelatur g || plumis g 



















298 


Daedalus et Icarus. Perdix. Aper Calydonius. Meleager. 


Aper Ca¬ 
lydonius. 
Meleager. 


inque pedes abiit; nomen, quod et ante, remansit. 255 

non tamen haec alte volucris sua corpora tollit 

nec facit in ramis altoque cacumine nidos: 

propter humum volitat ponitque in saepibus ova 

antiquique memor metuit sublimia casus. 

Iamque fatigatum tellus Aetnaea tenebat 260 

Daedalon, et sumptis pro supplice Cocalus armis 
mitis habebatur, iam lamentabile Athenae 
pendere desierant Thesea laude tributum: 
templa coronantur, bellatricemque Minervam 

cum Iove disque vocant aliis, quos sanguine voto 265 

muneribusque datis et acervis turis honorant. 

Sparserat Argolicas nomen vaga fama per urbes 
Theseos, et populi, quos dives Achaia cepit, 
huius opem magnis inploravere periclis. 

huius opem Calydon, quamvis Meleagron haberet, 270 

sollicita supplex petiit prece: causa petendi 
sus erat, infestae famulus vindexque Dianae. 

Oenea namque ferunt pleni successibus anni 
primitias frugum Cereri, sua vina Lyaeo, 

Palladios flavae latices libasse Minervae. 275 

coeptus ab agricolis superos pervenit ad omnes 


266 citatur [acerra] in Oloss Osberni p 46 (cf ad 218), 


25T» quod oni l || nomenque quod ante s g 256 Nec tamen cSprot 
257 i l n 258 Praeter humum s g cSprot 259 metuit s. casus i r N || 
uitat subi, unus ex Heinsianis 260 ethnea O l, hetnea h 262 mactus hab. 
Merkel 263 Reddere d. cSprot, Soluero d. g || des(i per ras ex u)erant 31, 
desierant (desuerant sscr m 2) l , debuerant cMoreti, desuerant e coni Hs 
264 iaculatriccmque s 265 diis (que add m 2) h 266 aceruis recepi (cf 

V131 Tibuli IV 6, 1) ex 31 F h e <j g, acerus (acerris n, i aceruis sscr m 3) N, 
ooigoli &qcdu&t(ov Plan, acerris l n g R vulgo || adorant e g, i adornant 
i honorant sscr e 2 267 fla ex or)ma 31, Fama Hs vulgo olim 268 The- 

i ger‘ 2 

se(o ex ujs—capit 31 || achayca e 270 om 31, i mg m || meleagron e 
271 supplexque petit M R |j petenti (t d sscr m 2) N 272 incultae cLanger- 
manni || uulnus uindexque g 273 pleni s. anni e vulgo , pleni/(s eras) s. 

anni (ras supr i alterum) M, plenfls add m 2) s. anni/ (s eras) N, plenis s. annis 
F l g ferunt homines pleni s. anni h 274 Primitias, frugem g Hs vulgo 
olim | lieo 31 h 275 Palladias F 276 Cetus (corr m 2) ab 3T jj argo- 
licis (al' agricolis sscr F a l z ) FI 













Ov. Metam. Lib. VIII, v. 255—291. 


299 


ambitiosus honor; solas sine ture relictas 
praeteritas cessasse ferunt Latoidos aras, 
tangit et ira deos, at non inpune feremus, 

quaeque inhonoratae, non et dicemur inultae’ 2$o 

inquit, et Oenios ultorem spreta per agros 

misit aprum, quanto maiores herbida tauros 

non habet Epiros, sed habent Sicula arva minores. 

sanguine et igne micant oculi, riget horrida cervix, 

et saetae similes rigidis hastilibus horrent. 235 

[stantque velut vallum, velut alta hastilia saetae] 

fervida cum rauco latos stridore per armos 

spuma fluit, dentes aequantur dentibus Indis, 

fulmen ab ore venit, frondes adflatibus ardent. 

is modo crescentes segetes proculcat in herba, 290 

nunc matura metit fleturi vota coloni 

277 Inuidiosus ( cf fast VI 36) N g vulgo olim (j honos g vulgo olim jj 
solas i r n, sol(a ex o)s 31 278 Pr(a)eteritas (praet. cessasse artissime con- 

iungenda, cf ceterum V 547 trist IV 10, 59 alia) recepi ex A o>, Praeteritae e g 
Hs vulgo || f(e i r m 2)r(unt i r m 2) X || latoidos g ed Juvencii (Paris 1770), 
l(a ex e m 2)toidos X, latoides (o sscr m 2) 31, lat(h)oidas F l o?, latonidos </, 
letoidos cRhenov Hs vulgo olim 279 at non dicemur inultae O R || at non 

02 i2 

inpune feretis coli XI 207 post Bentleium Hartman 280 Qu//qu(e ex a m 2) n 
honoratae ( supra que ras , Quamquam fuit) 31, Aut inhonoratae X, Quamquam 
inhonoratae R || nec nos impune feremus O R |j dice(mur i r m 2) l || fort 
verum servavit 31 281 Dixit et (j || et cenios F l h Korn, (et oenios i r 

vi 2) plenos (virgula deletum) X, et (implenos virgula dei m 2, oenios sscr 
m 2, oenios ab alia m rec i mg) 31, et oeneos g vulgo, et eneos (1 olenyos 
sscr m 2) e, et aonios g, et in pelnos (sic) R, et Oeneios VA, et Olenios e coni 
Hs || uictorem (l ultorem sscr m) 31 R, (ul ex uic m 2jtorem X || post ultorem 
ras sex fere litterarum in e 282 campos (virgula dei , tauros sscr m 2) X 

283 epirus 311 g [| sed habet l, et habent s Bothe |j arva, minaces Sanguine Ehicald 

284 ardua cervix cFrancof Burm vulgo olim 285 dei post Capoferreum et 

1 densis- 

Bentleium Riese j rigidis e |) rigidis similes g, densis similes (cf XIII846 Acn III 
23) g VA Hs vulgo olim 286 om O g, i mg m, i l ante 285 n, dei Hs, quem 
secutus sum fl utrumque versum (285 286) dei p 6 Braune, item Korn et Ehwald, 
utrumque poetae dederunt duplicem recensionem sumentes Hebn (Festschr fValilen 
p 346) et (Xikander u Ov 178) Vollgraff, sed cf quae dixi Hermes XXXX 213sq || 

uelud (bis) n h g || uelut alta astilia se te i r F- 11 alta astili (cetera desunt) m U 
velut vallus vel valli G-ronovius || vel ut Burm 2S7 cum i r u rauc(a vel u ex o 

l la „ 

m 2) 31 D /lato(s a m 2) 31, lotos e 289 arent Hs 290 Uix modo nascentes cBas, 
Vix modo crescenti cRhen et e coni Hs vulgo olim |j calcabat cSprotii | in herbas g 
291 Nec (i e et nondum) matura g Hs, Non mat. s g fletur(i < r m 2)j X 





















300 


Aper Calydonius. Meleager. 


et Cererem in spicis intercipit, area frustra 
et frustra exspectant promissas horrea messes, 
sternuntur gravidi longo cum palmite fetus 

bacaque cum ramis semper frondentis olivae. 295 

saevit et in pecudes: non has pastorve canisve, 
non armenta truces possunt defendere tauri. 

Diffugiunt populi nec se nisi moenibus urbis 
esse putant tutos, donec Meleagros et una 

lecta manus iuvenum coiere cupidine laudis: 300 

Tyndaridae gemini, spectandus caestibus alter, 

alter equo, primaeque ratis molitor Iason 

et cum Pirithoo, felix concordia, Theseus 

et duo Thestiadae prolesque Aphareia, Lynceus 

et velox Idas, et iam non femina Caeneus 305 

Leucippusque ferox iaculoque insignis Acastus 

Hippothousque Dryasque et cretus Amyntore Phoenix 

Actoridaeque pares et missus ab Elide Phyleus. 


3005$ Lact Plac Comm in Stat Theb II471: Pelopea phalanx] id est Argiua, 
quae auxilio uenerat . ut Ovidius refert. 


293 horrea fruges p 294 lento cum p. cBersm, cum longo p. e 
295 Ba/caque (c eras) 31, Bachaque e || florentis ( cf VII702) 37 g 2% ca- 
nesue g Hs vulgo olim 298 nec se nisi m. 31 e g et pro var lect cSprotii Hs 

vulgo, nec magnis m. N nec sese in m. F h l ni n g o>, nec magnae mcen. coni Hs 
299 meleagros F h l g cSprotii, meleagr(o ex u)s 31, meleagrus R, meleager 
y e g 300 Leta manus h || coiere 31 e 2 g, caluere e (i r n) cett 301 Tin- 
daride l spectandus {cf II 366 Hor c IV 14, 17) N g, spectatus e h g R 

a laudatus 

vulgo, spectatus ( omnia i r m 2) F, negi/Hlemos Plan, spectandi y, spectantes 
31, pr(a)estantes l m ne 2 g VA Riese 303 pirithoo N l g, IIfioLvOio Plan, 
perithoo F ccSenat et Zwicc, perythoo e, cum pithoo h || peritho ofelix 31 
304 Tespiades proles apireia cSprotii || prolesque s g vulgo, proles(que om) 
A R, et proles g A II xai 'AcpaQijios ydvos Plan || aphareia AT Bersm Regius 
A vulgo, aph(i ex a)reia 31, aphireia F, -ephyreia g, philereia R, Ephireia V, 

apyreia e, epyrea s fl amphireta liceus l, amphireia linceu h, 305 300 F g 
Hs vulgo, 300 305 O g* g VA 300 Leucippusque cConstantini Fanens A 
vulgo, Talesipusque (Plesippusque inde m 2) 31, Pelippusque R, Phexippusque 
s, Plexi(y)ppusque cett Plan || fero (* e leone, seu pelle leonina, coli 302) Bothe !] 
aca8t(u i r)s 31, acasta(us add m 2) 31, acestus h 307 Hypotousque dria//s- 
que 31, hip. driasque g || hipoteusque h, hippothoosque g |j amintone (r sscr 
1 ) F cSprotii 308 Arthorydeque e pares h e g u>, pare/s (n eras, duo 
sscr m 2) O, parens F l g cSprotii Q phyleus e g A vulgo, phileus l g, pileus 
O F h g RV mia* Plan 












Ov. Metam. Lib. VIII, v. 292—321. 


301 


nec Telamon aberat magnique creator Achillis 

cumque Pheretiade et Hyanteo Iolao 310 

inpiger Eurytion et cursu invictus Echion 

Naryciusque Lelex Panopeusque Hyleusque feroxque 

Hippasus et primis etiamnum Nestor in annis, 

et quos Hippocoon antiquis misit Amyclis, 

Penelopaeque socer cum Parrhasio Ancaeo 315 

Ampycidesque sagax et adhuc a coniuge tutus 

Oeclides nemorisque decus Tegeaea Lycaei: 

rasilis huic summam mordebat fibula vestem, 

crinis erat simplex, nodum coniectus in unum; 

ex umero pendens resonabat eburnea laevo 320 

telorum custos, arcum quoque laeva tenebat; 


310 Priscianus VII 8: Ablativus huius declinationis in a productam desinit . . . 
est autem quando hunc quoque e producta terminant in Graecis nominibus, quae 
dativum Graecum in tj finiunt ... Ovidius in VIII metamorphoseon: ‘Cumque 
rhcretiade [pheregiade B, feretiade K, pheritiade L, feritiadc 0] et Hyanteo 

h 2 

Iolao’ [hyanthc oio lao B, etyante o ioleo R]. 


309 deerat cMedic || magni ve Hs 310 que dei Jac a Cruce || sic M 
h g Plan vulgo, pherociade N F, fereciade l , pherytyade e || hianteio M, 
(h)ianthco h l V, Ilyantaeo A 311 Impier F, Impi(ger i r) e || euricion 
N F l, cuiiaon h j| eur. et cursu O e g vulgo, cur. cursuque F h l g j| 
ethion M h ccGoth* ethemon cSprotii 312 Nary(i)ciusque O F h l g R\ 

Regius, Nericiusque g A, neritiusque g Plan || panopeusque l g R Hs vulgo, 

e 2 st 

panopeus (que om) O F h e g VA, pelopeus s, papaneus cSprotii || ilu/que 
M, silusque N, (h)ileusque F h e, illcusque l 313 Hipasus M , Ipasus h, 
Ypaphus cSprotii |i etiamnunc F g * g , etiam tunc g || in armis g g Hs vulgo olim 

t S 2 

314 ypocoon F g, ipocoon l , hvpochoon e || amicis (1 i mg ) M 315 Pcnelopeque 
F, Penelopesque N g <o vulgo olivi || parrhasio g o> vulgo, parrasio F, pharrasio 
O g* g, rq> n<xQQaciio Plan || ancaeo g o, \'Ayxaiip Plan, anaceo F, anacleo e, 
ancaceo l, anceo cett 316 Ampycidesque g Plan A vulgo, Aniphytides- 
que e, Anphicidesque h, Amphitidesque g V, Amphicid(e ex i vi 2) s M, Am- 

o 2 

phicidesquc cett R 317 sq E lydes e, Oechides R || de(cus s l m 2) M., 

dee 5 ' N, decus i r F 2 || tegeaea g R A, Tegaea V : Teyedris Plan, tegea A fl 
lycei VA Burm, licei M h || Uenit athalantis c(o)enei pulcherrima uirgo 
post 317 in textu M h s cSprot g V, Venit & Adlantis Cenei pulcherrima 
uirgo post 319 R, Venit atalante schoenei p. uirgo g Plaii A || nemo¬ 
rique decus Teg. Lyceo, Iasii, Atalanta, venit p. virgo Bothe 318 huic 
(prim t r m 2)snn 3T, primam ccMedic et Urbin 320 iburnea (corr m 2) A" 
321 cus(tos i r m 2) M 





















302 


Aper Calydonius. Meleager. 


talis erat cultu, facies, quam dicere vere 
virgineam in puero, puerilem in virgine possis, 
hanc pariter vidit, pariter Calydonius heros 
optavit renuente deo flammasque latentes 
hausit et f o felix, si quem dignabitur inquit 
c ista virum!’ nec plura sinit tempusque pudorque 
dicere: maius opus magni certaminis urget. 

Silva frequens trabibus, quam nulla ceciderat aetas, 
incipit a plano devexaque prospicit arva: 
quo postquam venere viri, pars retia tendunt, 
vincula pars adimunt canibus, pars pressa sequuntur 
signa pedum cupiuntque suum reperire periclum, 
concava vallis erat, quo se demittere rivi 
adsuerant pluvialis aquae: tenet ima lacunae 
lenta salix ulvaeque leves iuncique palustres 
viminaque et longa parvae sub harundine cannae, 
hinc aper excitus medios violentus in hostes 
fertur ut excussis elisi nubibus ignes, 
sternitur incursu nemus et propulsa fragorem 


325 


330 


335 


340 


322 cu(I i r m 2) tu T || talis orat cultus (cf IX 712) s g Mscr Diez 
BSant 10 Hs || cultu facies: quam distinguunt RV 323 posses h l g Bothe 
325 re/nuente M 327 sinunt g R vulgo olim || tempusque locusque cSprotii g 
329 exciderat X cMed, ceciderit l j| atas (corr m 2) I 330 pl(a ex corr m 2)no X 
332 secuntur h l g 333 repetire (r sscr m 2) M 334 qu(a ex o m 3i h, qua 
s g vulgo olim || demittere $ a> vulgo, dimittere A 335 Assueuerant M l [| 
ima ire 2 336 iuncique leues uluaeque pal. Hs 337 Viim i r m 2) ina- 

que F || longa paruae g Hs vulgo, long(ae ex o i r) paru(a ex e i r) M, long(a)e 

Q 

parua eett o> || aurundine h 338 uiolentes M 339 ut i r n || excussis 

2 A 

s n 

(excusis X) elisi n. ignes O g Hs vulgo, excussis (excussis F) elisus n. ignis 

F g* g g oj || elisis excussi in Bibi Diez c/° 1072 Hs 340/402 om O; additi 
sunt hi versus i mg codicis M a tribus manibus ( 340/356, 3571370, 371/402), qua¬ 
rum postrema fort (quamquam parvitate litterarum dubitare cogimur) eadem est 
atque illa quae codicem scripsit . quod si verum est, etiam duae priores recen- 
tiorcs esse non possunt quam ipse M . in N illi versus in folio singillatim 
inserto scripti sunt . in media pag recta folii, quod est ante illud, sequitur 
post 339 fertur ut sq sine ullo spatio (lacuna tamen signis, quae a duabus ma¬ 
nibus recentioribus apposita sunt , notata) — sequitur dico 403 ibat sq . litterae 
ut maiotxs sunt quam eius manus quae codicem scripsit, ita tam similes ut 
haud negaverim fieri potuisse, ut ipse ille scriba alio tempore et alio atramento 
haec exararet . notavi tamen ut in re incerta omnes discrepantias, quae insunt 
in rr 340/402, siglis m n 





Ov. Metam. Lib. VIII, v. 322—361. 303 

silva dat. exclamant iuvenes praetentaque forti 
tela tenent dextra lato vibrantia ferro, 
ille rnit spargitque canes, ut quisque furenti 
obstat, et obliquo latrantes dissipat ictu. 

Cuspis Echionio primum contorta lacerto 345 

vana fuit truncoque dedit leve vulnus acerno; 
proxima, si nimiis mittentis viribus usa 
non foret, in tergo visa est haesura petito: 
longius it; auctor teli Pagasaeus Iason. 

‘Phoebe, ait Ampycides, f si te coluique coloque, 350 

da mihi quod petitur certo contingere telo!’ 

qua potuit, precibus deus adnuit: ictus ab illo est, 

sed sine vulnere, aper; ferrum Diana volanti 

abstulerat iaculo: lignum sine acumine venit. 

Ira feri mota est, nec fulmine lenius arsit: 355 

emicat ex oculis, spirat quoque pectore flamma, 
utque volat moles adducto concita nervo, 
cum petit aut muros aut plenas milite turres, 
in iuvenes certo sic impete vulnificus sus 

fertur et Hippalmon Pelagonaque, dextra tuentes 360 

cornua, prosternit; socii rapuere iacentes. 


341 dedit clamant cSprot , praetentaque n g o> valgo, pertentaque m, pro- 
temptaque h, protentaque cett 342 lato u. ferro (uel lati ferri sscr) s || splen¬ 
dentia g || 1. uenabula ferro cSprot 343 sternitque cGoth Bcicli || canes 
s l add h 2 || ruenti cBonon Hs vulgo olim 344 latantes (corr m 2) h |) 

o 

disicit Gebhardus 345 ethionio m n, ethinio h 348 esura h 349 itque 
auctor teli g g, it telique auctor g, it nam auctor t, e | (i add m factor n, 
actor vel iactor g || pagasaeus g Plan vulgo , Pagaseius A, pegaseus A RV 
1550 phepe (corr m 3 ) m || Ampycides g Plan A vulgo , anphicides h, amphy- 
cides g, amphitides g, amph(ici i r m 3)des n , amiclides m, amychydes (t cly i. 
amphiaraus sscr m 3) e, amicides JP, oeclides s g, amiclides (uel oeclides sscr) 

i telo 

cSprot 351 ferro m 352 Quam potuit g, Quod p. cBersui || est om 
cRhen , dei Hs 353 ferrumque n g 354 telo (uel iaculo sscr) s 355 ful¬ 
mine secius Hs 35G dei Capoferreus et (Emend XI 210) Schrader || flamma 
m g, flammas cett t» || spiratque e peotore flamma g Jahn || Lux micat—flamma 
g Hs vulgo olim, fax — micat — flamma Schepperus 357 abducto m e 

i 

359 uasto sic g Burm 3G0 Hippalmon Riese, hypalemon m, h/palemon n, 
hypalamon g, ipalemon g, ippalamon F l, ippallamum h, ypalemon e s | et 
hic palemon R || r6r re n&Xauov cod BPlanudis, Evnalauov cod APlanudis A 
vulgo p tenentes cDresd 













304 


Aper Calydonius. Meleager. 


at non letiferos effugit Enaesimus ictus, 

Hippocoonte satus: trepidantem et terga parantem 
vertere succiso liquerunt poplite nervi. 

Forsitan et Pylius citra Troiana perisset m 

tempora, sed sumpto posita conamine ab hasta 
arboris insiluit, quae stabat proxima, ramis 
despexit que loco tutus, quem fugerat hostem. 

Dentibus ille ferox in querno stipite tritis 
inminet exitio fidensque recentibus armis • 370 

Eurytidae magni rostro femur hausit adunco. 

At gemini, nondum caelestia sidera, fratres, 
ambo conspicui, nive candidioribus ambo 
vectabantur equis, ambo vibrata per auras 

hastarum tremulo quatiebant spicula motu. 375 

vulnera fecissent, nisi saetiger inter opacas 

nec iaculis isset nec equo loca pervia silvas. 

persequitur Telamon studioque incautus eundi 

pronus ab arborea cecidit radice retentus. 

Dum levat hunc Peleus, celerem Tegeaea sagittam 3 S 0 

inposuit nervo sinuatoque expulit arcu: 
fixa sub aure feri summufm destrinxit harundo 
corpus et exiguo rubefecit sanguine saetas; 
nec tamen illa sui successu laetior ictus 


302 At nec cBersmanni Hs || enisimus l, hcnesimus h, 'Evolatos Plan, 
Enarsimus Hermes XXXI 343 Diels 303 Ypochoonte m || pauentem g 
304 poblite F l || succiduo ccSixianus et Gronovii 306 Moenia sed cJu- 
nianus |J opposita Rappold 309 in acerno cGronov || tristis l e , quo de¬ 
leto strictis adscr e, fixis vel strictis § 370 dei Merkel 2 || /idensque 

cSprotii , frendensque inde Hs vulgo olim 371 Eurytidae Merkel 2 , Orithie l r 
m n l g g, Orythye e, 0(tiade ex corr nigriore atram) h, 'HqvtIov Plan, 
orithidae g, Orthiae V, oriciae s g, orichiao g, othriadae cPal Hs , Othryadae 
Mitscherlich, Actoridae ( cf NJbb 1859, 574 Suchier) g cSprotii Gierig , Orny- 
tidae Merkel « || a(d i r m 2 )unco n 372 geniti l || caelestia corpora (corr 
g n g , cael, numina g 373 candid. alba rn 374 Vectebantur F 375 qua- 
tientes ccMedic et Twisden 377 Isset nec iaeulo nec equis cSprotii || iaculis 
essent F m l 378 Persequitus tn h l g g a, vulgo , Prosequitur F e n g 
379 Protinus ab tn, Protinus arborea § 380 Tegeaea g RA , Tegaeea V. 

Plan , tegea [cf 317) A 381 uerno (corr) F 382 auriferi (corr) 
h D feri est m | distrinxit tn g, destringit cRhenou Hs vulgo olim, distrin¬ 
git g 383 madefecit g | rubuerunt s. setae g 384 ipsa cSprotii I 
suti ex o) F ■ 

















Ov. Metam. Lib. VIII, v. 362—403. 305 

quam Meleagros erat: primus vidisse putatur 3S5 

et primus sociis visum ostendisse cruorem 
et 'meritum’ dixisse 'feres virtutis honorem * 1 , 
erubuere viri seque exhortantur et addunt 
cum clamore animos iaciuntque sine ordine tela: 
turba nocet iactis et, quos petit, inpedit ictus. 390 

Ecce furens contra sua fata bipennifer Arcas 
'discite, femineis quid tela virilia praestent, 
o iuvenes, operi que meo concedite!’ dixit: 

'ipsa suis licet hunc Latonia protegat armis, 

invita tamen hunc perimet mea dextra Diana.’ 395 

talia magniloquo tumidus memoraverat ore 

ancipitemque manu tollens utraque securim 

institerat digitis primos suspensus in artus. 

occupat audentem quaque est via proxima leto, 

summa ferus geminos direxit ad inguina dentes. 400 

concidit Ancaeus, glomerataque sanguine multo 

viscera lapsa fluunt; madefacta est terra cruore. 

Ibat in adversum proles Ixionis hostem 
Pirithous valida quatiens venabula dextra; 

cui 'procul’ Aegides 'o me mihi carior’ induit 405 

'pars animae consiste meae! licet eminus esse 
fortibus: Ancaeo nocuit temeraria virtus.’ 
dixit et aerata torsit grave cuspide cornum; 

394 sq Ilias Lat 821 : nam licet ipse suis Mavors te protegat armis, 
invito tamen haec perimet te dextera Marte. 

385 meleagros g Plan vulgo, meleagrus m e h g R, meleager F l n g 
3S6 primis R || nisus n || monstrasse cruorem p 387 Et mecum cLeid || fer m, 

, a i tus- 

1 pures- 

fens e 389 iactantque g vulgo ante Heinsium 390 iactas ( corr m 3) h, iactis e 
391 arthas m, anceus g R , anthcus i r h 3 292 quam tela g || praestant g 
393 (conce i r m 2)dite F 394 suis quamuis lat. ccAmbr et Moreti, suisque 
licet litonia h latoia cMed, Letoia Baumg-Crusius 395 Hunc tamen inuita 
c Rheno v Hs, perimet rapiet ( virgulae a m 3) n 390 magnilo(quo i r m 3) h ij 

magn. iuucnis m. n cMedic 398 Institerat primis digitis, suspensus in a. Bs h 
dig pronos susp. in artus Merkel 2 , dig. pronus susp. in ictus Ehwald 399 auda¬ 
cem g Hs vulgo olivi 400 in ingn. g Hs vulgo olivi 401 ancheus e 402 ruunt 
(1 flu sscr) e, lapsa cadunt g || madefactaque t. cruore (est om h n) e h n § 
Hs vulgo olivi, madefactaque sanguine t. est <j l g 403 (1 add m 2iixionis 3 
404 Piru cx o)thous3I, Pirotheus N, Perythous e 405 sq procul consiste primus 
coniunxit Burm, cui procul coniungunt multi 407 antheo M 408 cornu 
F h e c !| aerata contorsit cuspide cornum Burvi 

20 

Ovid Metam. x 











306 


Aper Calydonius. Meleager. 


cui bene librato, votoque potente futuro, 
obstitit abscisa frondosus ab arbore ramus. 

Misit et Aesonides iaculum: quod casus ab illo 
vertit in inmeriti fatum latrantis et inter 
ilia coniectum tellure per ilia fixum est. 

At manus Oenidae variat, missisque duabus 
hasta prior terra, medio stetit altera tergo, 
nec mora, dum saevit, dum corpora versat in orbem 
stridentemque novo spumam cum sanguine fundit, 
vulneris auctor adest hostemque inritat ad iram 
splendidaque adversos venabula condit in armos. 

Gaudia testantur socii clamore secundo 
victricemque petunt dextrae coniungere dextram 
inmanemque ferum multa tellure iacentem 
mirantes spectant neque adhuc contingere tutum 
esse putant, sed tela tamen sua quisque cruentat, 
ipse pede inposito caput exitiabile pressit 
atque ita 'sume mei spolium, Nonacria, iuris’, 


410 


415 


420 


425 


422sg Apul met IV 21: nemo quisquam fuerit ausus quamvis iacentem 
bestiam vel digito contingere. 


409 sic (< cf 745 V 363) distinxi et cum optimis libris scripsi || Cui A VA, 
Quo i r F 2 , Quo e' 1 q R vulgo [| libato ( corr m 3) h, uibrato Mscr Diez BSant 
10 || uotoque h cZwicc Mscr Diez 13 Sant 12 Ii, uot(i ex o m J?jquo M , 
uot(o ex corr, i fort /utique F, uotique AT e l q vulgo, notique V || futuri l || 
xai ot tovto xa/.ais ixottoavn xai rrjs ev^rji rjSrj xparrjaeiv uell.ovn Ev&alrjs drr- 
iorr) xlaSos Plan, qua bene librata v. p. futura Burm || aeratam t. gravo (coli 
XV 743) cuspide cornum, Qua b. librata — futura Vindp 52 Bothe 410 abscisa 
(cf Hor c IV 4 , 57) M duo Heinsiani Polle , (escule i r m 2) a AT, esculea (uel her- 
culea sscr) s, erculea cSprotii, esculea X to vulgo , obstipa Merkel 2 412 sic cCan- 
tabr Hs vulgo || Uertit in immeritum fatum latrantis cRottendorphianus, Uertit et 
immeriti fatum latr. q, Uertit et inmeritum figit latrantis F h, Uertit et in 
mentum figit (fixit s) latrantis e l s q o>, Uertit (et immeritum figit latr omnia 
praeter primum m i r, post immeritum dignoscitur sub ras f g)antis M, Uertit et 
in me(n i r m 2)tum fi/gi(t add m 2) geladanten/ et int(er i r m 2) N, Uertit et in 
mentum figit geladantem cMedic, v. in inmeriti fatum Celadontis post Heinsium 
Ehuuld, v. in immeritam figi Geladantin coni Hs 414 oenidejs add m 2) X, 
enydedy i tidi 1 meleagri filii oeni sscr m 2) e, eonide li 416 pectora cSprotii 
419 aduersis uen. condidit armis (fort recte, cf XII 453) N 420 socili add 
m 2) M || contingere g || dextram coniungere dextrae s ccSenat et Vratisl, 
dextra c. dextra Ben 422 ferum (cf 400) M Hs vulgo, feram cett o> 424 cru¬ 
entat A oj Merkel, cruentant q Hs vulgo olim 426 ita i mg add n || atque 
‘i! sume m Mscr Diez 1075 Hs || nonacria q oj vulgo, nonacrea (atalantis sscr 
m) O F l, nonagria e, nonacrina h i uri (per ras ex tauri, s add m 2) M 








Ov. Metam. Lib. VIII, v. 409—450. 


307 


dixit c et in partem veniat mea gloria tecnm!’ 
protinus exuvias rigidis horrentia saetis 
terga dat et magnis insignia dentibus ora. 

illi laetitiae est cum munere muneris auctor; 430 

invidere alii, totoque erat agmine murmur, 
e quibus ingenti tendentes bracchia voce 
‘pone age nec titulos intercipe, femina, nostros", 

Thestiadae clamant, 'nec te fiducia formae 

decipiat, ne sit longe tibi captus amore 435 

auctor!' et huic adimunt munus, ius muneris illi. 

Non tulit et tumida frendens Mavortius ira 
‘discite, raptores alieni' dixit ‘honoris, 
facta minis quantum distent!" hausitque nefando 
pectora Plexippi nil tale timentia ferro. 440 

Toxea, quid faciat dubium pariterque volentem 
ulcisci fratrem fraternaque fata timentem, 
haud patitur dubitare diu calidumque priori 
caede recalfecit consorti sanguine telum. 

Dona deum templis nato victore ferebat, 445 

cum videt exstinctos fratres Althaea referri, 
quae plangore dato maestis clamoribus urbem 
inplet et auratis mutavit vestibus atras; 
at simul est auctor necis editus, excidit omnis 

luctus et a lacrimis in poenae versus amorem est. 450 

427 ueniat mihi ccRhenov Vat et Voss Hs vulgo olivi 428 se/tis F 

429 dat/ (t i r trium litt) l 430 sic h e g o> vulgo , laititia est M, letit(c)ia 
est AT F l || mu//n(e ex corr i r)re F 432 tendens sua br. M, tendunt sua br. 

a 

(corr m 2) N 433 pone ale N 434 The(st ex sa)ides (Thesaides fuit , s expunxit 
m 2) M, Testiades R || clamat M || neu te Mitscherlich, ne te p 435 neu 1 1| 
long(o ex e) M, longo F l || tibi longo g || ne sit tibi longe (longo cSprot ) e 
cSprot || longeque tuo sit captus amore frg Moreti et cPalat Hs vulgo olivi, cf 

i 2 

IV, 649 430 huc JM || munus s l l 2 || illi s laddm 437 Contulit (n sscr 

m 2) M || feruens s g 439 distant g 440 phexippi M h , flexippi e g 
441 Toxia N h, Texea (corr vi 2) e 443 dubitauere JMC H priori(s add m, 
vi 3 ut videtur) J\I g cSprot R Hs, prioris cett VA, sed cf consorti 444 et V 598 
444 recalescit (corr i mg m 2) H, (re omjcalfecit h || consortis R 440 fra¬ 
tres om (i mg m 2) N || althae(a i r m 2) N, altea h g, alcmena (i. mater 
meleagri 1 alrueta sscr m 2) e 447 ululatibus g Hs vulgo olivi 448 auratas 
m. uestibus atris g s g VA Hs vulgo olim , auratas immutat u. atris cSprot 
e 2 

450 pone M 

20* 


i 

























308 


Aper Calydonius. Meleager. 


Stipes erat, quem, cum partus enixa iaceret 
Thestias, in flammam triplices posuere sorores; 
staminaque inpresso fatalia pollice nentes 
‘tempora dixerunt 'eadem lignoque tibique, 

o modo nate, damus’, quo postquam carmine dicto 455 

excessere deae, flagrantem mater ab igne 

eripuit ramum sparsitque liquentibus undis. 

ille diu fuerat penetralibus abditus imis 

servatusque tuos, iuvenis, servaverat annos. 

protulit bunc genetrix taedasque et fragmina poni 460 

imperat et positis inimicos admovet ignes. 

tum conata quater flammis in ponere ramum, 

coepta quater tenuit, pugnat materque sororque, 

et diversa trahunt unum duo nomina pectus. 

saepe metu sceleris pallebant ora futuri, 465 

saepe suum fervens oculis dabat ira ruborem. 

et modo nescio quid similis crudele minanti 

vultus erat, modo quem misereri credere posses; 

cumque ferus lacrimas animi siccaverat ardor, 

inveniebantur lacrimae tamen, utque carina, 470 

quam ventus ventoque rapit contrarius aestus, 
vim geminam sentit paretque incerta duobus, 

Thestias haud aliter dubiis adfectibus errat 
inque vices ponit positamque resuscitat iram. 

Incipit esse tamen melior germana parente, 475 


466 saepe suum — ru borem] citat [fert i. furorem] Vine Bellov Spec hist VI117. 
475 Drac Orest 12 \ melior germana sacerdos. 


•‘■i 

451 par/tu // (paritura fort fuit ) F 452 flamma vel flammas g 453 fa- 
tali(a add m n) O 455 qu(o ex e) AI 456 Exc. domo frg Moreti 457 ra¬ 
mum A co Riese , torrem g Hs vulgo || spargitque g 460 taedas(que a m 2) N \\ 
taedasque in fr. g Hs vulgo olim |j et taedae fr. coni Hs 462 Tunc g || Ter 
con. quater ( cf Aen VI 700) g 463 pugnat AI X «> Polle, pugnatque h, 
pugnant N g Hs vulgo 464 In diuersa cMoreti Hs 465 om X, i l et 
i ing dualms diuersis man add n 466 fert ira VincBellov || calorem (1 ru¬ 
borem adsei • e-) e g, colorem g g R, ruborem (uel colorem sscr) cSprotii, 

u 

furorem p g VincBellov 467 nescio quis N 46S modo qui mis. posset (s eras) 
amato AI, credere i mg m misereri uelle uideres s, m. posse uideres cBersm 
472 duabus l cBas 473 errans cSprotii, ardet g 474 Inque uices O F g, 
Perque uices g * cSprot , Inque uicem g Hs milgo olim 













Ov. Metam. Lib. VIII, v. 451—498. 309 

et, consanguineas ut sanguine leniat umbras, 
inpietate pia est. nam postquam pestifer ignis 
convaluit, 'rogus iste cremet mea viscera!’ dixit, 
utque manu dira lignum fatale tenebat, 

ante sepulcrales infelix adstitit aras 480 

‘poenarum’ que ‘deae triplices, furialibus’, inquit, 

‘Eumenides, sacris vultus advertite vestros! 

ulciscor facioque nefas: mors morte pianda est, 

in scelus addendum scelus est, in funera funus: 

per coacervatos pereat domus inpia luctus! 485 

an felix Oeneus nato victore fruetur, 

Thestius orbus erit? melius lugebitis ambo! 
vos modo, fraterni manes animaeque recentes, 
officium sentite meum magnoque paratas 

accipite inferias, uteri mala pignora nostri! — 490 

ei mihi! quo rapior? fratres, ignoscite matri! 

deficiunt ad coepta manus: meruisse fatemur 

illum, cur pereat; mortis mihi displicet auctor. — 

ergo inpune feret vivusque et victor et ipso 

successu tumidus regnum Calydonis habebit, 495 

vos cinis exiguus gelidaeque iacebitis umbrae? 
haud equidem patiar: pereat sceleratus et ille 
spemque patris regnumque trahat patriaeque ruinam! 

476et consanguineas — pia es tl Priscianus IV 19: quae in genetivo 
duplicant i, extremam earum mutant in e euphoniae causa, ut ‘pius pii pietas . ad¬ 
duntur in LK haec (Keil II128 Adn erit ): ab eo autem quod est pietas compositum 
dixit ouidius et (ad K) consanguineas compositum‘ut sanguine leni adum¬ 
bras impietate pia . 

477 Drac Eorn 5, 251 et Orest 8: inpietate pius (-um). 

4S3 Prosper Aquit Carm de ingratis 883 (Migne Patr L LI 141 A): Christus 
mortem moriendo piaret. 

476/480 dei M&rkel 2 477 postquam nam i || letifer cSprotii 478 con- 

i ca 2 e 2 

ualuit—cremat e || concaluit g 479 manu lignum dextra cSprot 482 uestros 
uultus li 486 fruatur g Hs, feretur (fort recte , cf VII 60) ccBersmanni et 

i sentite 2 o a 

Moreti 487 orbus erat g, o. eat Hs 489 praestate meum magnaque parat/s F || 
magnasque M 490 Excipite cSprot 491 Heu mihi § || rapimur cCantahr 
492 accepta—me(o vel a sscr m 2)ruisse M 494 et ipse ( corr F' * 1 ) N F l g 
497 periat {corr m 2) N || et ipse cSprot || sceleratus et una Hs || scel. et 
ille; Spemque distinx Gierig 498 regnumque A a> Jahn , regnique g Hs 
vulgo olim 


















310 


Aper Calydonius. Meleager. 


mens ubi materna est? ubi sunt pia iura parentum 
et quos sustinui bis mensum quinque labores? 500 

0 utinam primis arsisses ignibus infans, 
idque ego passa forem! vixisti munere nostro; 
nunc merito moriere tuo. cape praemia facti 
bisque datam, primum partu, mox stipite rapto, 
redde animam — vel me fraternis adde sepulcris! 505 

et cupio et nequeo, quid agam? modo vulnera fratrum 
ante oculos mihi sunt et tantae caedis imago, 
nunc animum pietas maternaque nomina frangunt. — 
me miseram! male vincetis, sed vincite, fratres, 
dummodo, quae dedero vobis solacia vosque 510 

ipsa sequar!’ dixit dextraque aversa trementi 
funereum torrem medios coniecit in ignes, 
aut dedit aut visus gemitus est ille dedisse 
stipes et invitis correptus ab ignibus arsit. 

Inscius atque absens flamma Meleagros ab illa 515 

uritur et caecis torreri viscera sentit 
ignibus ac magnos superat virtute dolores, 
quod tamen ignavo cadat et sine sanguine leto, 
maeret et Ancaei felicia vulnera dicit 

grandaevumque patrem fratresque piasque sorores 520 

cum gemitu sociamque tori vocat ore supremo, 
forsitan et matrem, crescunt ignisque dolorque, 
languescuntque iterum: simul est extinctus uterque, 

500 Prisciaiius VII 77: mensum’ quoque pro 'mensium'. Ovidius in VIII 
metamorphoseon: Et quos [om GLK] sustinui bis mensum quinque labores*. 

499 ubi nunc g Burm || pia uota h e g (i mg m) R V Burm vulgo olim 

U 2 

500 mensum (i enses sscr m 2) N || mensum bis e, bis menses g RV, menses 
bis p s g cSprot 501 a(r ex s)sisses F 503 moriaro Hs || factis M 

504 primo M 505 uel tu g || vel —sepulcris dei Merkel* 506 Heu cupio 

Bothe || nunc uulnera cSprot 507 mihi stant cDresd et ( coli her 7, 69) Hs || 
tantae cladis g Burm 50S tangunt g 510 dei Merkel 2 510sg vosque funus 

et ipsa sequar, dextraque Hs 511 aduersa N h e g R 513 est ille (ille 31) 

A to, est ipse Bentley 514 stipes, ut inv. e Merkel || inuitus cSprot || cor¬ 
ti 2 

reptis (correptus iteratum sed virg deletum) 31 515 meleagros N g, meleagrus 

M h R , meleag(rus i r m 2) e, meleager I l g || in illa g Hs vulgo olim 

517 at magnos g Hs vulgo olim , et m. g 518 sine uulnere p g cSprot 

519 anthei 31, a(nc i r m 2)e i N, an(c ex corr m 2)e i h || funera cSenat | dixit g 

520 fratremque Hs vulgo olim 522 ignesque N h g 
















Ov\ Metam. Lib. VIII, v. 499—539. 


311 


inque leves abiit paulatira spiritus auras 

paulatim cana prunam velante favilla. 525 

Alta iacet Calydon: lugent iuvenesque senesque, 
vulgusque proceresque gemunt, scissaeque capillos 
planguntur matres Calydonides Eueninae, 
pulvere canitiem genitor vultusque seniles 

foedat humi fusus spatiosumque increpat aevum. 530 

nam de matre manus diri sibi conscia facti 

exegit poenas acto per viscera ferro. 

non mihi si centum deus ora sonantia linguis 

ingeniumque capax totumque Helicona dedisset, 

tristia persequerer miserarum dicta sororum. 535 

inmemores decoris liventia pectora tundunt, 

dumque manet corpus, corpus refoventque foventque, 

oscula dant ipsi, posito dant oscula lecto. 

post cinerem cineres haustos ad pectora pressant 

524 sq Ilias Lat 1062: inque leves abiit . . favillas. 

533 sq Stat silv II2, 86: non mihi si cunctos Helicon indulgeat amnes- 


525 om g, dei Hs || pruna(m add m 2 , supra a ras) M, prunas h || prunam 
cana g || celante p 528 527 ( signis i mg appositis correctum) X 527 i mg 
h 3 1| Et uulgus proceresque F e y l s cSprot, Uulgusque et pr. g || scissosque X 
528 planguntur m. C. Eueninae Hs vulgo, Plangunt hunc m. c. euueni/(e add m 2) 

simul 2 

M, Plangunt (ora i r m 2) matres calidon(is oeneu i r m 2) N, Planguntur m. 
calidonides (oeneus atq, i r m 2) F, Plangunt matres calidonides eu^uenie ( lineam 
duxit m 2) l, (Ora simul plangunt matres i r m 2) calidonides heu (heu alte¬ 
rum add vi 2) h, Plangunt se m. calydonydes eunenyne e , Plangunt hunc m. 
Calydonides oeneus atque g, Plangunt ora simul m. cal. eheu (heu heu alii) e 2 
g p g , Planxeruntque simul m. c. eheu s , Plangebant m. cal. euveninae cSpir, 
Plangebant m. c. aoniaeque frg Moreti et cPal, Plangunt se m. c. Eneus heheu 11 
524) 5530 que bis om h 531 Nam mater manibus diri (1 Nam de matre manus 
ssci’ m 2) e, Nam (materna ex corr m 3, de matre fuit) m. d. F || N. materna g | 
duri X 533 linguae (corr vn li 2 ) 31 h l, lingu(as i r m 2) F || orduara no- 
lv(fwva ixaTdr xai y/.cbooaS rooavras . . deScoxsi Plan , cf Ilias II 489 || 0. sonantia, 
linguae Ingeniumque cap. Hs 535 Tristi//a 31 || Tri(sti i r m 2) a prosequerer (sed 
p i e pro ex p m 2) N || dicta (cf NJhbb 1894, 781) X e h g vulgo olim , uota 

i linentia 2 

cf Dirae 3) 31 F l n e- g R Riese, fata g, voce Merkel- 536 plangentia X, 

v 2 

li(u ex b)entia 31 || tendunt F, plangunt § 537 corpus alterum om (add ni) 

O || manet corpus tangunt refouentque fou. X || man. corpus fratris ref. s || rc- 
fouentque tenentque g 538 l(e i r m 2 )cto 31 539 Post cineres (corr h -) 
cineres (cf Arch f Lex XII 1902, 618 PMaas) X h g || pressant F h l g n,, 
uersant (pressant i mg X) O e g 



















312 Aper Calydonius. Meleager. Theseus apud Acheloum. Perimele. 


adfusaeque iacent tumulo signataque saxo 
nomina conplexae lacrimas in nomina fundunt. 

Quas Parthaoniae tandem Latonia clade 
exsatiata domus praeter Gorgenque nurumque 
nobilis Alcmenae natis in corpore pennis 
adlevat et longas per bracchia porrigit alas 
corneaque ora facit versasque per aera mittit. 

Theseus Interea Theseus sociati parte laboris 

AcZbtm. functus Erectheas Tritonidos ibat ad arces. 

Perimele. clausit iter fecitque moras Achelous eunti 

imbre tumens, ‘succede meis’, ait ‘inclite, tectis, 
Cecropida, nec te committe rapacibus undis: 
ferre trabes solidas obliquaque volvere magno 
murmure saxa solent, vidi contermina ripae 
cum gregibus stabula alta trahi; nec fortibus illic 
profuit armentis nec equis velocibus esse, 
multa quoque hic torrens nivibus de monte solutis 
corpora turbineo iuvenalia flumine mersit. 


540 


543 


550 


555 


540 Effusaeque uel Infusaeque g || signataque saxa Nomine g Hs 
vulgo olivi 541 lacrimasque p || in nomine g Hs vulgo olim 542 Par¬ 
thaoniae g (item i vig e 2 , glossa quia parthaou pater fuit cenei addita e' 1 ) Hs 
vulgo, idem videtur fuisse in O || p(ost i r m 2) aonise M, (post i r m 2) //aoniac 
A, post (* r h) cenie(ae) F h l tn g V, post ceneae cSprotii g A, post cenye 
(1 post ea sscr m 2) e, post aoniae (alii aliter) g, postquam Enaeie B || Letoia 
Hs || cladem l || ineineQ r} Ar/rcote rig dli&Qc# Trjs O Ivi coi oixlae ixopiothj 
Plan 543/544 praeter — Alcmenae dei Merkel 2 || Exsatiata i r m, Exsaturata 
cBerol, Exaciata F h l || gorgemque O, gorgeque h 544 om (i mg m 3) 


1 misit 2 

h al(g ex c m 2;mene M, algmenae A r , altnee F. althce l 54G mittit e 
1 

548 er//ctheas M, ericthoias N, ericte(as i r m 2) F, erictheas l, eiyctheas e, 
hericteias h, erichthonias g, erechtheas g Hs vulgo , npds rr)v "Ege X 3£ojs yijl 

r a 

Plan, Erechtheias A, Erichtheas BV || titonidos M, tritonid(a ex o)s F, trito- 


nidas 1 1| ad aras s 540 om N, i l n 550 meis dux inclite N || incl. regnis h 
551 cecropide N e h g m, cicropide g || committe i r F* || capacibus g 
552 sq obstructaque vel obstrataque Hs || murmure magno Uoluere saxa solent p 
553 Impete saxa cSprot || solet O g || contr/// (e mina sscr m 2, contraria 
fuit) AI, con(termina i r m 2) A 554 rapi g 557 iuuenalia flumine (cf 
III55 et Pr SG 1887, 28) scripsi, iuuenalia culmine O h l, iuuenilia culm. F 
U g BV, iuuenilia flumine Biese\ iuuenilia uertice e p g, iuuenilia uortice g A 
Hs vulgo olim || Culmine turbineo iuuenilia corp. s || turbinea iuuenum vertigine 
Korn, turbineo iuvenalia gurgite Zingerle 
















Ov. Metam. Lib. VIII, v. 540—578. 


313 


560 


565 


tutior est requies, solito dum flumina currant 
limite, dum tenues capiat suus alveus undas’. 

Adnuit Aegides, ‘utor’ que ‘Acheloe, domoque 
consilioque tuo’ respondit; et usus utroque est. 
pumice multicavo nec levibus atria tophis 
structa subit; molli tellus erat umida musco, 
summa lacunabant alterno murice conchae, 
iamque duas lucis partes Hyperione menso 
discubuere toris Theseus comitesque laborum: 
hac Ixionides, illa Troezenius heros 
parte Lelex, raris iam sparsus tempora canis, 
quosque alios parili fuerat dignatus honore 
amnis Acarnanum, laetissimus hospite tanto, 
protinus adpositas nudae vestigia nymphae 
instruxere epulis mensas dapibusque remotis 
in gemma posuere merum, tum maximus heros, 
aequora prospiciens oculis subiecta, ‘quis inquit 
‘ille locus?’ (digitoque ostendit) ‘et insula nomen 
quod gerit illa, doce, quamquam non una videtur!’ 

Amnis ad haec ‘non est’ inquit ‘quod cernitis, unum: 
quinque iacent terrae; spatium discrimina fallit. 

567 sq Conr de Mure p 193 (ed Bas): ‘Hac Ixionides-parvis tam sp. 

t. canis’. 


570 


575 


6&8 Tucior es requic solito i’ || currunt F l 550 capiat g Hs vulgo, 

capiet e, capt(e ex corr) t h, captet captat A 560 utorque A, utar- 

I tofis 2 

que g Plan » vulgo 562 tofis F h l , tectis N 563 Tecta subit g, texta 
subit Gronovius 564 lacunabant X e-s q (sscr cSprot ) A vulgo , lacu(s ex corr 
vi Amabant M, lacis nabant (corr) h , lacusnabant cett E V 565 hiperion emenso 

i thoris~ 

(corr) M, (hy a in 2jperione l , iparione h 566 toti N 567 illae £ || Iroeze- 
nius $ m vulgo , l^o&rios Plan , trocenius h, trozenius A 568 paruis (item h q) 
sparsus iam temp. jP, raris sparsus sua temp. 6*, paucis iam (uel pariis sscr , ciun 
( jl id est albis) temp. cSprotii || pariis e, paucis vel albis vel niueis g !) timpora ^ l 
569 quosque alii O 570 acarna(nium i r) N, acarnonum i r h 2 571 appositis g 

572 epul(i ex a m 2) s mensis (i virgula dei m 2, a sscr eadem) M, epulas mensis 

g B 573 Ingenuum pos. cCantabr j| gemmam e q, gemmas q || gemma pos. meum 
h n hinc maximus s, cum max. g Bentley 574 aequor(a ex e) prospici(ens ex es 
m 2) M 575 distinxit Ehwald, ostendit, et ‘insula vulgo 576 gerat e q R 
vulgo olim II gerit illa 9 doce! distinx Quaest Ov cr Munster 79p 10 Algermissen 

577 cernitis M p q cSprotii Riese, cernimus {sed cf 589 IX 250) cett R\ vulgo 

578 spatii d. fallunt e q, spatium d tollit Burm 








314 


Iheseus apud Acheloum. Perimele. 


quoque minus spretae factum mirere Dianae, 

naides hae fuerant, quae cum bis quinque iuvencos sso 

mactassent rurisque deos ad sacra vocassent, 

inmemores nostri festas duxere choreas. 

intumui, quantusque, feror cum plurimus umquam, 

tantus eram pariterque animis inmanis et undis 

a silvis silvas et ab arvis arva revelli 585 

cumque loco nymphas memores tum denique nostri 

in freta provolvi, fluctus nosterque marisque 

continuam diduxit humum pariterque revellit 

in totidem, mediis quot cernis Echinadas undis 

ut tamen ipse vides, procul, en procul una recessit 590 

insula, grata mihi (Perimelen navita dicit): 

huic ego virgineum dilectae nomen ademi; 

quod pater Hippodamas aegre tulit inque profundum 

propulit e scopulo periturae corpora natae. 

excepi nantemque ferens „o proxima mundi 595 


oSJ Lact 1 lac Comm in Stat Theb II 72S\ in Acheloo enim, Aetoliae fluuio, 
tres insulas his nominibus natura constituit: Artemita, Agalia, Megale —Ouidii 
quoque celebratas carminibus {sed cf Metam VIII 578 quinque iacent terrae, ib 591 
Perimelen navita dicit). 


580 Nay(i)ades e h g R\ j| hee f. I p 583 plurimis ( corr n ) N h || 
un/quam JH, unquam l 584 que om h || animus i. et undas cMedic, ani¬ 
mos i. et undas post Hs Bothe 585 reuelli FI q R, 1’ reuulxi i mg l\ 
reu(ulsi i r m n } O, reuulsi e h p $ VA Riese vulgo , sed cf Hermes XXXIX 
54 586 tunc e g cSprotii 587 In mare cSprotii JJ deuolui cMenardi |1 

fluctus/ (que eras videtur) M 588 diduxit F h l m g RA vulgo, deduxit 
{cfXV267) O e g g V j| pariterque rcuellit scripsi post Jahnium cum optimis 
hbris . hoc enim dicit poeta: Fluctus continuam humum diduxit et pariter {i e 
‘und so zugleichitem coniungendum esse 584sq pariterque reuelli, quod poeta 
consulto repetit, vides) revellit {i e revellendo divisit in) in totidem Echinadas quot 
< t ruis mediis undis . vulgata lectio interpolata videtur || pariterque reuellit A at, 
pariterque reuulsit g, partesque resoluit g Hs vulgo || t^v ow^fj SUaTtjae yfjv xal 

in ’ Iotjs Siionaoev eis rdoae 'E X ivd8as Rlan 589 medii(s add m 2) quot (i r m 2) 
is 

c. ethinadas unda N || ethina/das (i eras ) M, echina(das i r m 2) F 590 (U i r)t 
tamen M, At tamen l 591 perimcle F, pcrymelem e, perimenem l, Peri¬ 
meden {cf Apollod 17,3) malim || dixit {corr F) F g 592 e/go M 
593 Quam pater V 594 Protulit N ccDresd Sprotii et Bersmanni || ex so- 
pulo p peritura h, pariturae ccLeidens Rhenov Ticisden Hs vulgo olim 
595 proxima mundi (terre adscr m) O F l g R, pr. terrae e h p g Jahn, prox, 
coelo {cf IV 533) ccMariang Accursii et Medie Hs vulgo olim, prox, mundo g 












Ov. Metam. Lib. VIII, v. 579—602. 

regna vagae“ dixi ,.sortite, tridentifer, undae, 

[in quo desinimus, quo sacri currimus amnes 
huc ades atque audi placidus , Neptune , precantem. 
huic ego, quam porto , nocui, si mitis et aequus, 
si pater Hippodamas , aut si minus inpius esset , 
debuit illius misereri, ignoscere nobis.] 
adfer opem mersaeque, precor, feritate paterna 
da, Neptune, locum; vel sit locus ipsa, licebit* 4 . 

u- 

596 uag(e exi m 2 )—tridenti fer/ndae (e eras) Jtf 597/610 ea quae dedi in textu 

litteris rectis suppeditantur ab optimis libris, quae litteris cursivis et uncinis in¬ 
clusa excudenda curavi desunt in illis, exstant in deterioribus. Ovidiana haec non 
esse (fort tamen, ut nunc videtur, ante medium aevum conficta sunt) exposui 
Hermes XXXX 215sq 597/600* om O {item F, v infra) l, habent F 2 h e g 

(i mg ti cLeid Voss 51, in n a m 3, hic a m 2) g Plan o?, dei {cf praef ed p XI) 
Merkel 601/60*2 om N 603/608 om O I l cDresd, habent F 2 h e g 
(i mg n cLeid Voss, illic a m 3, hic a m 2) g Plan m ; aut versus 605108 aut 
609/10 deleri iusserat Hs || notandum est in F erasam esse post 596 fere 
dimidiam partem alterius columnae folii 29 r .; sunt autem, si metiris spatia , 
erasi versus qui sunt in O l inter 596 et 634, versus dico 601 (adfer sq) 633 
(consenuere sq). in ras scripti sunt a manu multo recentiore (fort saec XIII 
exeunte — F 2 ),quae tamen antiquior est quam partes recentiores et Metamorphoseon 
(f) et Tristium in eodem codice suppletae, versus illi undequadraginta {597/633), 
quales sunt in h e n g o, ita tamen ut postremi decem (624 Ilaut procul 
633 Consenuere) non iam in ras, sed i mg inferiore paginae scripti sint, fol 
29 v incipit iusto loco a v 634 (Effecere leuem sq) || versus illos, quos om O 
F' l, a Merkelio damnatos deff Vind p 84 Botlie, Animadvers p 41 Gnesotto, 
Xeue Kritik d Klass Rom Dichter p 39 Sprengel, Festschr f Vahlen p 349sq 
Helm, Nikander u Ovid 180sq Vollgraff . sed cf quae dixi l c 597 601 602 598 e 

597 In quem decidimus cMoreti, Iu quo dificimus Mscr Diez BSant 22, in quem 

deferimur Hs || quot sacri post Burm Bentley 598 dei Hs || placitus R || 

neptune F 2 || uocantem ccGronovii et Junian Bothe, rogantem cFrancof 599 sis 

1 nimis 2 

illitis F 2 e s g 600 cf VI 482 || ypodamas F 2 n || minus e 600 a mi¬ 
sereri et parcere nobis n ccArgent et Barberin, misereri et ign. n. g |! post 600 d 
inter lin litteris minutioribus Cui quondam tellus clausa est feritate paterna 
F 2 m || sis mitis et aequus, cui quondam—paterna Da Nept. locum sq vv 600/600 !l 
deletis p 8 Suchier 601/602 Cui quondam t. cl. est f. paterna Da neptune — 
licebit ( versu 601 adfer opem—paterna omisso, item p 11 Braune) e, Cui quon¬ 
dam t. cl. est fer. paterna Affer opem mersaeque pr. f. paterna h s Mscr Diez 
BSant 12, Cui quondam t. cl. fer. paterna Hanc quoque complector (603) sq 
versibus 601/602 (Adfer — licebit) omissis n, ndQs%e xavxp poy&eiav, p n&oa yfj 

AnoxixleiOTat tt) tov narods HrjQKoStq (xai tjj xaxaTCovTio&elOT}, bioucu, rfj rov 

TTaTQde &qpico$tq, sed om haec cod Par 2848) Sde, d IldoetSor, rAnov Plan, Cui 
quoniam [sic e coni) t. cl. est f. paterna, adfer opem mersaeque (precor) pietate 
[sic cBersm ] paterna Da, Neptune, locum sq Bothe, item ( servato tamen quon¬ 
dam) Bach 602 i mg cSprotii || neptune F" 2 R 


315 

596 

597 

598 

599 

600 
600 s 

601 

602 





316 


Theseus apud Acheloum. Perimele. Philemon et Baucis. 


[hunc quoque conplectar. movit caput aequoreus rex 
concussitque suis omnes adsensibus undas. 
extimuit nymphe, nabat tamen, ipse natantis 
pectora tangebam trepido salientia motu, 
dumque ea contrecto, totum durescere sensi 
corpus et inducta condi praecordia terra.] 
dum loquor, amplexa est artus nova terra natantis, 
et gravis increvit mutatis insula membris/ 

Philemon Amnis ab his tacuit. Factum mirabile cunctos 
et Baucis. move rat: credentes, utque deorum 

spretor erat mentisque ferox, Ixione natus 
'ficta refers nimiumque putas, Acheloe, potentes 
esse deos’ dixit, ‘si dant adimuntque figuras’. 

Obstipuere omnes nec talia dicta probarunt, 
ante omnesque Lelex animo maturus et aevo 
sic ait: ‘inmensa est finemque potentia caeli 
non habet, et quidquid superi voluere, peractum est, 
quoque minus dubites, tiliae contermina quercus 
collibus est Phrygiis, medio circumdata muro, 
ipse locum vidi; nam me Pelopeia Pittheus 
misit in arva, suo quondam regnata parenti. 


603 

604 

605 

606 
607 
60S 

609 

610 


615 


620 


(103 Hunc quoque e h g, Hanc quoque F* n g Hs, Hunc ego cDresd, 
tunc quoquo coni Hs, sic qu. coni Burm || ecoreus F 2 605 nympha n || 

tamen ipsa (ipse Jx) tenebam Ji B, tamen ipsa tenebat y 606 tangebat y, 

1 tre 2 i salientia 

mulcebam ccAmhr et Medie || tepido e || saltantia F 2 , silentia cSprotii 
607 contracto e, complector g || tactum dur. cSixianus Bothe || direscere ( corr ) 
h, concrescere cMedic B 608 inducta — terra n g vulgo, inductis—terris 
F* h p e g cSprotii Bothe , inductis —petris coni Bothe 609 natantis N 
ccBersmanni et Zwicc, natantes n cett vulgo 609/610 damnat post Heinsium, 
qui aut hos duos aut quattuor priores ( 605/608) delendos censuerat, Schraderus 
611 ab his (1 ad hec sscr m 2) e || fatum Hs 613 mentis(quo add m 3) h 
615 qui dent adimantquo in Bibi Diez 1075 Hs 616 Obstupuere X VA 
vulgo olim , Obstrepuere cMedic B 617 omnes (quo orn, sscr e 2 ) e h animi— 
aevi Hs 61S Dis, ait, inm. Hs, Vis, ait, inm. Burm 620 Quo/que (d eras) 
- V || dubites de me B || tilie i r m n, //<tili i r)e l , tilye (1 tinge i mg m 2) e, 
om vocem Blati 621 phigiis l medio recepi ex O h l y g Blan, modico 
e • F > * S -R vulgo || siquidem modicus vel mediocris (cf VI 343) idem est atque 
medius (cf 1 11 779 Hor c III 3, 46, quo loco non bene coniecerunt modicus), 
apparet hoc esse genuinum , illud glossam 622 m(c i r m 2) pelopei(a i r 

m 2)1 X || pitheus M l, phiteus h F * § || Pelopia pytheus B 623 pa¬ 
rente h F 2 ' F 












Ov. Metam. Lib. VIII, v. 603—641. 


317 


haud procul hinc stagnum est, tellus habitabilis olim, 

nunc celebres mergis fulicisque palustribus undae. 625 

Iuppiter huc specie mortali cumque parente 
venit Atlantiades positis caducifer alis, 
mille domos adiere locum requiemque petentes, 
mille domos clausere serae, tamen una recepit, 
parva quidem, stipulis et canna tecta palustri, 630 

sed pia Baucis anus parilique aetate Philemon 
illa sunt annis iuncti iuvenalibus, illa 
consenuere casa paupertatemque fatendo 
effecere levem nec iniqua mente ferendo. 

nec refert, dominos illic famulosne requiras: 635 

tota domus duo sunt, idem parentque iubentque. 

Ergo ubi caelicolae parvos tetigere penates 
submissoque humiles intrarunt vertice postes, 
membra senex posito iussit relevare sedili, 

quo superiniecit textum rude sedula Baucis 6i< 

inque foco tepidum cinerem dimovit et ignes 


630 Scholia in Lucan V 517 Us : cum omnes harundinem dicant, hic c can¬ 
nam’ dixit secutus Varronem sicut et Ouidium. 


024 Aut (corr m 2) procul huic(inc i mg m 2)'M || est ovi g, dei Hs 

i lis 2 

(»26 mortali e, mortalis g 627 athalantiadcs F 2 , athlanciades l || positisque g 
628 om N, i l n 628 sq Mille locos adiere g || domus e F 2 h || tandem una 
Bothe 630 stipulisque et Capoferreus || texta post Priceum Hs 631 philemon 
H h l Plan A, pilemon M cGoth, pylemon ( semper , h fere add e 2 ) e F - 11 

j2 1 iha 2 

682/687 exstant in r 682 illa sunt M, Ambo sunt e || iuucnalibus M h 
Riese, iuuen(i i r)libus N, puerilibus g, iuuenilibus cett vulgo olim 683 fauendo 

N fatendo r, ferendo h l g c„ 634 ferendo (am sscr et ferendo i mg iteravit 

m2 U 2 

m) M cSenat R Bothe , ferenda N , ferendam cett VA vulgo olim 635 famulosne 
i»f, famulos(ne ex corr m 2) h, famulosue g Korn 636 iu(b ex u)entquo M 
637 paruos N l h g VA vulgo, paucos M e g R, parcos g ed Trist p LXX VI 
Owcn et Z OG 1881 Rappold, * l lege paulos . Varro pauper a paulo lare’ in Bibi 
Diez 1075 Hs, placitos Merkel 2 || tenuere (1 tetigere sscr e 2 ) e cBersmanm , 
subiere cGronovii 638 Summissoque O, Summisso/que (s eras) F || uertice 
portas cMenardi 639 cubili g 640 Quod superini. e g , r, quo! sup. 
Burm, cui sup. Adv cr I 68 Madvig 641 Inqu \recepiJcfRJhbbl89o, 
613) ex M F h l g R, In(do i r m 2) H, Eque in Bibi Diez 107o Hs, 
Inde e g VA vulgo || foc(o i r m 2) X || demouit cToss 







318 


Philemon et Baucis. 


suscitat hesternos foliisque et cortice sicco 
nutrit et ad flammas anima producit anili 
multifidasque faces ramaliaque arida tecta 
detulit et minuit parvoque admovit aeno 
quodque suus coniunx riguo conlegerat horto, 
truncat holus foliis; furca levat illa bicorni 
sordida terga suis nigro pendentia tigno 
servatoque diu resecat de tergore partem 
exiguam sectamque domat ferventibus undis. 

Interea medias fallunt sermonibus horas 
[sentirique moram prohibent erat alveus illic 
fagineus, dura clavo suspensus ab ansa, 
is tepidis inpletur aquis artusque fovmdos 
accipit, in medio torus est de mollibus ulvis, 
inpositus lecto sponda pedibusque salignis.] 
concutiuntque torum de molli fluminis ulva 
inpositum lecto sponda pedibusque salignis. 


645 


650 

651 


652 

653 

654 
655* 
656* 


655 


612 foliis et I g || uimine sicco cBonon 613 flammae ( corr) F U 
perducit r M e l g, perduxit h R, produxit g || flammas flatu perducit 
cSprotii 615 a(d ex m m 2)mouit N 617 olus X || illa g R et, ut vi- 
detur ( cf quae dixi JSJhbb 1894, 201) O, ill(e ex a m 2) JM, ill(e i r m 2) N, 
ille cett vulgo 618/650 om r 618 Horrida cPal, Torrida Gebhardus 
610 summo pend. s 650 eximiam Bothe || donat h 651 mediis 'fal¬ 
lunt serm. Burm 651 sq quinque illi versus, quos post 651 uncinis inclusos 
litteris cursivis excudendos curavi exstant in X Flan eo, i mg adscripti sunt 
quattuor priores (sentirique—uluis) ab m n , desunt omnes in O, dei Merkel 
dcjf' Animadv p 45 Gnesotto et (Festschr f Vahlen p 354 sq) Helm. satis 
inepte eos (saec V vel VI, ut nunc videtur), ne balnei mentio deesset, con¬ 
glutinatos esse demonstravi Hermes XXXX 221 sq. frustra obloquitur (. Ni - 
kander u. Oyid p 84 sq) Vollgraff 652 sic m n h e g <», Sentirique mo¬ 
ras Uso * Diez BSant 10, Et sentire moram (mora r) r F l [/ g, Et sentiro 

lamem g || luit alueus s || aueus (1 sscr) m 653 curua clauo var lect in cBar- 

m 

benn Hs vulgo ohm, dura clauo n || clau(o ex a) I 651 trepidis t |J fouen- 
dus r / 655^ ' sq inter 655* et 656* habent hunc versum (cf 655) Constituunt- 

que (Consteruuntque vel Conficiuntque alii) thorum de molli fluminis ulua (herba 
h] 8 cSprotii (i mg h') g, Concutiuntque thorum-ulua e cBerol 270. 4 User 
Diez BSant 12 655* Accipit inde torum sternunt de mollibus ulvis Impo¬ 
situm lecto Hs || Acc. in medioque thorus de User Diez BSant 22 656* Im¬ 

positus F l g Hs vulgo olim, Impositis e h g User Diez BSant 9 11 12 RV 
John, Imposito $ || Impositus tecto (in medio tecto sc) Regius A ;i sponda bis h 
6oo exstat (cf ad 655*) in O, virgula dei m || Conficiuntque N 656 Im¬ 

positum (item e coni post Heinsium Merkel) videtur fuisse in O 
M, Imposiqis i r m 2) X 


Impositu 



Ov. Metam. Lib. VIII, v. 642—676. 


319 


vestibus hunc velant, quas non nisi tempore festo 
sternere consuerant: sed et haec vilisque vetusque 
vestis erat lecto non indignanda saligno. 

accubuere dei. mensam succincta tremensque 660 

ponit anus, mensae sed erat pes tertius inpar: 

testa parem fecit; quae postquam subdita clivum 

sustulit, aequatam mentae tersere virentes. 

ponitur hic bicolor sincerae baca Minervae 

conditaque in liquida corna autumnalia faece 665 

intibaque et radix et lactis massa coacti 

ovaque non acri leviter versata favilla, 

omnia fictilibus, post haec caelatus eodem 

sistitur argento crater fabricataque fago 

pocula, qua cava sunt, flaventibus inlita ceris. 670 

parva mora est, epulasque foci misere calentes, 

nec longae rursus referuntur vina senectae 

dantque locum mensis paulum seducta secundis. 

hic nux, hic mixta est rugosis carica palmis 

prunaque et in patulis redolentia mala canistris 6/5 

et de purpureis conlectae vitibus uvae. 

667 Martialis XI 52, 9: (ova) tenui versata favilla. 


657 quis non F 658 consueuerant N, consue//rant e || et om M 
659 660 i l n 659 lecto sed non indigna p g, lecto tamen haud indigna 
cGronov 660 sunccincta l 662 qua ( corr ) F 663 equatum ( corr 

i ta * i 2 1 ti 2 


F‘ 2 ) F e h g, equat(u ex a)m N || mente extersere uirentes e, mente et tersere 
uir. r j FI, menta tersere (extersere g A) uirenti cBersmanni 664 biculor x 
665 liquido—meile g 666 In(tu ex corr m 2)baque et F, Intubaque et g R || 
intubaque radixque Hs || et massa lactis ( corr m 2) N, lactis et massa x F l 


667 leviter durata Rcv d Ph 1895, 43 Tournier 668 sq fictibus e \\ argento 
(argilla s. terra sscr m 2) l || eadem —argilla Dan Heinsius vulgo olim, eodem 
[in mensa sc) — argilla Eaumg-Crusius 669 argento erat x || cr/at(er i r m 2, 
o ea: i corr eadem) N 670 qua e g R vulgo, qu(a ex K m 2) M, qu(a i r 

m 2) N, q (i e quae, “a m 2) h, qu(a)e cett || illata x 671 epulisque x || 
focis cBersmanni 672 post 673 transp Hs H Non longae h 673 subducta 


cSprotii || secundis t r h 2 674 rugo‘ l 675 pat. redolentia e n h 3 g VA 

2 

vulgo, pat uolentia (redolentia i mg m 2) M, pat. (red add n /Violentia N h, 
pat. olent(c)ia x F h l R \\ pat. halantia vel ridentia vel halantia Hs 676 Et 
purpuratis ( corr m 2) H uicibus (corr m 2) l 




320 


Philemon et Baucis. 


candidus in medio favus est; super omnia vultus 
accessere boni nec iners pauperque voluntas. 

Interea totiens haustum cratera repleri 
sponte sua per seque vident succrescere vina: 680 

attoniti novitate pavent manibusque supinis 
concipiunt Baucisque preces timidusque Philemon 
et veniam dapibus nullisque paratibus orant, 
unicus anser erat, minimae custodia villae; 

quem dis hospitibus domini mactare parabant. 685 

ille celer penna tardos aetate fatigat 

eluditque diu tandemque est visus ad ipsos 

confugisse deos, superi vetuere necari 

„di" que „sumus, meritasque luet vicinia poenas 

inpia u dixerunt; „vobis inmunibus huius 690 

esse mali dabitur, modo vestra relinquite tecta 

ac nostros comitate gradus et in ardua montis 

ite simul! “ parent ambo baculisque levati 

[ite simul, parent et dis praeeuntibus ambo 693* 


677 sq super omnia —volun tas] citant Joh Saresb Policr VIII 8 (IIp 274) 
et Vine Bellov Spec hist VI 117. 


677 (u i r m fultus F 678 nec inops g [[ uoluptas F || nec iners aut 

u' 2 

parca v. Rev d Ph 1895, 43 Tournier 67») sq bastum [| exhaustum toties e g || 
quotie(n)s g A Hs vulgo olim , quod qui probant a v 681 apodosin incipiunt |j ex¬ 
haustu quoties g |] quoties haustum (est sc), cratera —vina. Attoniti distinx Bothc, 
interea, quotiens haustus, cratera r. Rev d Ph 1895 Tournier 680 succresscere 
M, succressere l, sua crescere^ g 681 attonit(i ex o rn 2) — pauen(t ex s m 2) 
M U timent g 682 timidus ique ow) li, tumidusque 1 1| pilemon (corr m) O F 

683 om O, i mg m, i l n 68o diis M 686 pennae cMed 687 Illu- 
ditque g 689 .Diique M li || mer. dabit cAmbr, mer. luant (coli II 688\ in 
Bibi Diez 1075 Hs 6iH) immunibus unis Hs 693 habet solus M cum 
cSpirensi , recepit Hs || leuati cSpir Hs , leuatis M || et dii’ peuntib’ ambo. Mebra 
leuant baculi tardiq, senilib’ annis sscr t h 2 , priori similis et prope aequalis 
{ ad scripsit eadem versus 683 697 ° 698°), ut hic textus exstet in M: 

et dii peantibas ambo . Mebra leaant baculi’ tardiq, senilib’ annis 2 

Ite simul . parent ambo . baculifque leuatif 

ii et dis puntibus ambo (693*) i r n || Membra—sen . annis (693 b ) i l ab eadem 
manu n 693* et 693 b non habet O, habent X m n o,, dei Hs, deff eos 
duplicem recensionem ab ipso poeta profectam sumentes (Festschr f Vahlen 
p 357) Helm et (Nikander u Ov p 87) Vollgraff\ spurios esse (fort e glossa dis 
praeeuntibus versui 693 adseripta confictos) exposui Hermes XXXX 228 sq 
693* sim. parentque deis pr. ambo cSprotii 





Ov. Metam. Lib. VIIE, v. 677—701. 


321 


membra levant baculis tardique senilibus annis] 693 b 

nituntur longo vestigia ponere clivo. 

Tantum aberant summo, quantum semel ire sagitta 695 

missa potest: flexere oculos et mersa palude 
cetera prospiciunt, tantum sua tecta manere, 
dumque ea mirantur, dum deflent fata suorum, 

[mersa vident quaeruntque suae pia culmina villae: 697* 

sola loco stabant, dum deflent fata suorum] 69S* 

illa vetus dominis etiam casa parva duobus 

vertitur in templum (furcas subiere columnae, 700 

stramina flavescunt), adopertaque marmore tellus 


693 b tardisque l 694 nit(summo i r m Si li 096 Visa potest R j| 
oe. inmersa palude p 098 facta (expunx m 2) M 098 sq ea quae in 
textu litteris rectis, uncinis non inclusa , dedi habent A Plan o> Hs vulgo . quae 
litteris cursivis et uncinis inclusa (versus dico , 697 0 et 698 a ) scripsi inveniuntur 
primo , ni fallor , versui 699 i mg ab eadem , quae add 693 a et 693 b , manu 
adscripta in M , fluxerunt inde in F et multos g, ita ut aut quomodocunque 
in textum varie mutatum inculcarentur aut i mg adscriberentur . mira hinc 
varietas velut haec: 

696 Missa potest flexere oculos et mersa palude 

697 Cetera prospiciunt tantum sua tecta manere 

698 Dumque ea mirai.tur dum deflent fata suorum 

697* Mersa uident quaeruntque suae pia culmina uillae 

698* Sola loco stabant [stabat cBersm ] dum [cum F] deflent fata 

suorum (locorum g) 


699 Illa uetus sq sic F g Regius | 

versum 698 a , ne offendat ingrata illa repetitio dum deflent fata suorum, om g, 
eundem sic corrigit Sola loco stabat quae dis fuit hospita magnis cBerol, Missa 
potest, flexere oculos et, inhospita tecta Mersa uident quaeruntque ubi sint pia 
culmina uille ad v 696 i mg adscr e 2 , Mersa uident quaeruntque sue sua (sic) 
culmina uille ad v 697 i mg adscr li 3 1| versus 697 a et 698 a def (Festschr f Vahlen 
p 659sq, cf Nik u Ov I 88 Vollgraff) Helm, et is ut (omissis sine ullius , quod 
sciam , codicis fde versibus 697/98) scriberet haec: 

696 flexere oculos et mersa palude, 

697 a mersa vident, quaeruntque suae pia culmina villae: 

698* sola loco stabant, dum deflent fata suorum, 

699 illa vetus sq || 


mihi versus 697 a et 698 a conflati videntur ex aliquot glossis marginalibus et 
loco I 295 mersae culmina villae adscripto . cf quae dixi Hermes XXXX 229sq 
696/697 a mersa, palude versa ( coli X157) JZiehen || cuncta vident Vollgraff 
098 deflent quoque p 699 et iam g VA || parva casa h, casa plena Burm 
701 fulvescunt (sed cf IX 36 et Vind p 87 Bothe) post Capoferreum Ehwald || flav. 
ad. marm. tellus Oh g (cf I 343sq) Hs || parenth pomi H aurata(que add R) 
marm. tellus F R, ornataque m. t. I flav. aurataque tecta videntur e g Plan 
YA Jahn vulgo 

Ovid, Mrtam. 


21 



322 Philemon et Baucis. Erysicthon. Fames. 

caelataeque fores aurataque tecta videntur, 
talia tum placido Saturnius edidit ore: 

«dicite, iuste senex et femina coniuge iusto 
digna, quid optetis!“ cum Baucide pauca locutus 
iudicium superis aperit commune Philemon: 

„esse sacerdotes delubraque vestra tueri 
poscimus, et quoniam concordes egimus annos, 
auferat hora duos eadem, ne coniugis umquam 
busta meae videam neu sim tumulandus ab illa! M 

Vota fides sequitur: templi tutela fuere, 
donec vita data est; annis aevoque soluti 
ante gradus sacros cum starent forte locique 
narrarent casus, frondere Pbilemona Baucis, 

Baucida conspexit senior frondere Philemon, 
iamque super geminos crescente cacumine vultus 
mutua, dum licuit, reddebant dicta ,.vale u que 
„o coniunx! “ dixere simul, simul abdita texit 
ora frutex, ostendit adhuc Thyneius illic 
incola de gemino vicinos corpore truncos. 

Haec mihi non vani (neque erat cur fallere vellent) 
narravere senes; equidem pendentia vidi 


705 


710 


715 


720 


<02 aurataque tecta videntur O h g Hs, adopertaique add l B) tecta uid 

V a< L°^ ertaqUe marmore tel,lIS * S VA Jahn vulgo || post 702 repetitus 
est versus 682 (pylemon e) in e (i l n) g VA 703 Talia cum e g g o, Hs T. 

dum X II Placito ( corr m 2) F 704 coni, digno $ 70o Dicite digna quid 

opt. M, Digna do qui petitis N || quid optatis h, quod optetis l 706 Indi¬ 
cium h g, Consilium g || pilemon O 709 hora duos sedes X || nec O i un/quam M 

i Jatus 2 

<10 nec sim tumulatus e g cSprotii || tumulandus N 712 annis senioque Hs || 

s(o ex a m diluti N 713 gradu(s a m 2\ l || dum starent g 714 Narrarent 
casus hego, Hs, Inciperent casus X g Burm , loquique inciperent c. inde 
ara/ftfrl, Narrassent casus B l n g, navarent curas Merkel* |) pilemon | corr m) O 

< lo pilemon (corr m) O 716 gelidos cJunianus Burm 717 dum poterant .v 
1 simul 2 

<18 dixere simul tunc abdita N || simul alterum om h || addita l 719 Thv- 

neius Ehwald, thineius O F l p q, tyneyus e, thuneius h, thineus fmeius ci- 

netus tinnthius aha q, thioneius g cSprotii, Phyneius S, Tyaneius § A vulgo 

olim, Sigeius (t e Phrygius) Bothe, Dinieius Suchier, Pelopeius \coll 622, HAKoch 

1 hymbreuis vel Umyrems Korn, Cibyreius Merkel‘, Tyrieius Polle, Thimneius 

(aThymm flucto) Btese » 720 accola Biese || gemina (1 no sscr e<> uicinos 

arbore (1 corpore «*r e s cSprotii Burm 721 nec erat e « nec erant 
qui cMedtc 9 


Ov. Metam. Lib. VIII, v. 702—747. 

serta super ramos ponensque recentia dixi 
,,cura deum di sint, et qui coluere colantur. * k> 

Desierat, cunctosque et res et moverat auctor, 
Thesea praecipue; quem facta audire volentem 
mira deum innixus cubito Calydonius amnis 
talibus adloquitur: f sunt, o fortissime, quorum 
forma semel mota est et in hoc renovamine mansit, 
sunt, quibus in plures ius est transire figuras, 
ut tibi, conplexi terram maris incola, Proteu, 
nam modo te iuvenem, modo te videre leonem, 
nunc violentus aper, nunc, quem tetigisse timerent, 
anguis eras, modo te faciebant cornua taurum; 
saepe lapis poteras, arbor quoque saepe videri, 
interdum, faciem liquidarum imitatus aquarum, 
flumen eras, interdum undis contrarius ignis. 

Nec minus Autolyci coniunx, Erysicthone nata, 
iuris habet, pater huius erat, qui numina divum 
sperneret et nullos aris adoleret odores, 
ille etiam Cereale nemus violasse securi 
dicitur et lucos ferro temerasse vetustos, 
stabat in his ingens annoso robore quercus, 
una nemus; vittae mediam memoresque tabellae 
sertaque cingebant, voti argumenta potentis, 
saepe sub hac dryades festas duxere choreas, 
saepe etiam manibus nexis ex ordine trunci 


323 


725 Erysie 
thon. 
Fames 


730 


735 


740 


745 


I pendens 2 

723 ponensque e 724 cura deum di {vel dii)sint A to, recepit hanc lec¬ 
tionem a Lachmanno {ad Lucr p 253) probatam post Heinsium Riese [| dii M 
u2 i sunt- 

F q RV l sint M, si/nt (sunt fuit) N, sint e, sunt F l q || colantur O h 
e q m Riese , coluntur F l q || cura deum pii sunt cRhenov Jahn || cura pii 
dis sunt—coluntur Hs vulgo olim , cura deum qui sunt, et quos coluere ( dei sc), 
colantur Fuss, curae dum di sunt—colantur Polle 725 Desiera/t M || cunc¬ 
tos/ (que eras) X 727 deum nixus {corr h 3 ) F h l *j || cubito innixus e, 

cubito nixus cSprot , nisus {vel innisus) cub. q || cal. heros q 729 nota ( corr 
m l O et in hoc i r li s || in om O add n 730 plur(e i r m 2) s N, pluris 
fort scribendum || uis est q | transisse F ccBas et Medie 731 terras h | 
improbe protheu if q, incola i mg m 733 quam l cSpirens, qu(e ex a m 2)m P' 
7144 Auguis .F 738 autolica l, anthiloci s || erisicthone h q, eresicthone M F 
l q, erisictone vel eresictone q, ere sic thoneA, eresyctone ( ubique) e, Erysichthone 
Plan A vulgo 741 ceriale N 740 odores recepi ex O, honores n X u> vulgo 
742 ferro lucos uiolasse nefando p 745 portentis h, potentum Hs 

21 * 



324 


Erysicthon. Fames. 


circuiere modum, mensuraque roboris ulnas 
quinque ter inplebat. nec non et cetera tantum 
silva sub hac omnis, quantum fuit herba sub omni. 750 

Non tamen idcirco ferrum Triopeius illa 
abstinuit famulosque iubet succidere sacrum 
robur, et ut iussos cunctari vidit, ab uno 
edidit haec rapta sceleratus verba securi: 

„non dilecta deae solum, sed et ipsa licebit 755 

sit dea, iam tanget frondente cacumine terram.“ 

Dixit, et obliquos dum telum librat in ictus, 
contremuit gemitumque dedit Deoia quercus: 
et pariter frondes, pariter pallescere glandes 

coepere ac longi pallorem ducere rami. 760 

cuius ut in trunco fecit manus inpia vulnus, 
haud aliter fluxit discusso cortice sanguis, 


762.9? 770 sq Servius in Bucol X 62: qualis fuit illa, quam Erysicthon oc¬ 
cidit: qui cum arborem incideret, et vox inde erupit et sanguis, sicut docet Ovi¬ 
dius || idem in Aen III 34’. nam (ut) Ovidius ait, cum Erysicthon arborem 
incideret, primo sanguis effluxit, post ululatus secutus est || Iunii Philargyrii 
Explan in Bucol X 62: qualis illa, quae Erysicthonem occidit arborem caedentem, 
et vox inde erupit et sanguis, ut docet Ovidius. 


e 2 

748 Circuiere AI , Circumiere h g, Circuire iV, Circuere g 749 implerat 
cSprot || per(ter sscr m 2) M || tant(v ex o) M, tanto F h g Hs 750 sub 
hac omnis A o>, sub hac, silva Hs vulgo || quant(v ex o) fuit AI, quant(um i r 
m 2) fuit N, quantum iacet e, quanto fuit F h 1 1| sub illa h g g, sub (illa i r 
n F-) AT F || herba sub arbore (sic) 1 1| quanto iacet herba sub omni g Hs (uiret 
herba in Bibi Diez 1075 idem) vulgo olim 752 751 AI 751 Nec tamen e 
s g ferrum i r n || Triopeius cRhenov A vulgo , dri(y)opeius A JPlan RV || dr. 
illa ! h l g eo , dr. ab illa O e s g 752 Abstinuit ut eos cunctari uidit ab 

ut 2 

ore add cRhenov || iu(b ex u m 2)c t N 753 et iussos retrahi se uidit H (] 
(cunct t r m 2)ari e || ab ore g, ad unum Hs 754 haec i l add h 2 || uerbia ex o) 
AI rapta uiolentus cSprot 755 sed ipsa h 757 oblicos l || telum dum 
e S !! uibrat cSprot 758 Deoia post Vivianum ‘m suis castigationibus’ Hs U 
deo^ida (virgulam^add et 1. diuina sscr m 2) M, deo(id i r) a N, deoida F 

l g g R, dodonida ex deoida h dodonia cSprot, theodoyca s, &foelxeXos 

Plan de uulnere quercus l g, iam (vel mox) decida q. g , decidua q. VA 
759 p(alle i r m 2) scere F 760 Coepere hinc (corr m 2) F || pali, dedu¬ 
cere h, sudore madescere g 761 HuTbs ut p || improba l 762 discusso 
cortice sanguis e' * 1 g (cSprot ex sil) VA vulgo , discussa cortice sanguis cStroz- 
zanus Hs vulgo olim , discusso sanguine cortex A R , discussus sanguine cortex 
(cf IX 57) conieci , idem suasisse nunc video in Bibi Diez 1075 Heinsium 






Ov. Metam. Lib. VIII, v. 74S—784. 


325 


quam solet, ante aras ingens ubi victima taurus 
concidit, abrupta eruor e cervice profundi. 

Obstipuere omnes, aliquisque ex omnibus audet 765 

deterrere nefas saevamque inhibere bipennem, 
adspicit hunc ,,mentis“ que „piae cape praemia!“ dixit 
Thessalus inque virum convertit ab arbore ferrum 
detruncatque caput repetitaque robora caedit, 

redditus et medio sonus est de robore talis: 770 

..nympha sub hoc ego sum Cereri gratissima ligno, 
quae tibi factorum poenas instare tuorum 
vaticinor moriens, nostri solacia leti.“ 

Persequitur scelus ille suum, labefactaque tandem 
ictibus innumeris adductaque funibus arbor 775 

corruit et multam prostravit pondere silvam, 
attonitae dryades damno nemorumque suoque, 
omnes germanae, Cererem cum vestibus atris 
maerentes adeunt poenamque Erysicthonis orant, 
adnuit his capitisque sui pulcherrima motu 780 

concussit gravidis oneratos messibus agros, 
moliturque genus poenae miserabile, si non 
ille suis esset nulli miserabilis actis, 
pestifera lacerare Fame, quae quatenus ipsi 

764 arupta l , abruta h, obrupta ad Lucr V 505 Wakefield || profusus g 
Hs vulgo olim 765 Obstipuere O Riese, Obstupuere X oj vulgo olim (| ob¬ 
stupuere animis Hs 766 Dum terrere s || bipennim cSprot g 768 The- 
salus DI || detorsit' cCantabr 769 Dum truncatque s 770 Redditus et m. 
s. est de rob. DI Korn, Editus (Edidit' et h) etme d. s. est de r. e h g A , Editus 
e m. s. est de r. N F l cSprotii , Editus e m. s. est cum r . n g s g R Hs 
vulgo, Editus e m. s. est e rob. cGoth , Cum sonus auditur medio de r. g, 
Edita de m. uox est at r. pro div lect cGronov, Redditus en medio s. est de r. 
cArgentinus 771 hoc ego(que sscr m 2) sum DI 772 fatorum l 774 Pro- 

eleuata- funi 2 

sequitur g || ipse suam e 775 adductaque nubibus (funibus i mg m 3) DI Q 
abductaque e g 776 multas p. p. siluas <j || prosternit g || prostrauit cor- 

siluarn 2 

pore g pondere multo N ITisq nemorisque g cSprotii || suo(que i r) DI, 
suo(que i r m 2) N nemorumque suorum FI cSenat || suoque [sunt sc\: 
Omnes [ igitur sc] distinx Jahn j Omnesque R || Et nece germanae ccBarberin 
et Senat , item e coni Rhii NF IV 160 Zielinski 779 erisicthonis h g, ere- 
sicthonis F, ere. sicthonis l , eresyctonis e, eres ictonis DI, ere sic thonis N, 
Erysichthonis Plan g RA 781 Conclusit F || Concussit/ (que eras) graui(dis 
i r m 2) honeratos me(s i r, n videtur /*Mm£)sibus DI j| grauibus N 782 paene DI 
783 /ulli (n eras ) N, nullis g R || a(c i r m 2)tis M 784 (lacerare i r m 2) 
fame/ M || quatenus F l g, quatinus O h e g 






326 


Erysicthon. Fames. 


hod adeunda deae est (neque enim Ccreremque Famemque 
fata coire sinunt), montani numinis unam 
talibus agrestem conpellat oreada dictis: 

„Est locus extremis Scythiae glacialis in oris, 
triste solum, sterilis, sine fruge, sine arbore tellus; 

Frigus iners illic habitant Pallorque Tremorque 
et ieiuna Fames, ea se in praecordia condat 
sacrilegi scelerata iube! nec copia rerum 
vincat eam, superetque meas certamine vires! 
neve viae spatium te terreat, accipe currus, 
accipe quos frenis alte moderere dracones!“ 

Et dedit, illa dato subvecta per aera curru 
devenit in Scythiam rigidique cacumine montis 
(Caucason appellant) serpentum colla levavit 
quaesitamque Famem lapidoso vidit in agro 
unguibus et raras vellentem dentibus herbas, 
hirtus erat crinis, cava lumina, pallor in ore, 
labra incana situ, scabrae rubigine fauces, 
dura cutis, per quam spectari viscera possent; 
ossa sub incurvis exstabant arida lumbis, 
ventris erat pro ventre locus, pendere putares 
pectus et a spinae tantummodo crate teneri, 
auxerat articulos macies genuumque tumebat 
orbis, et inmodico prodibant tubere tali. 


785 


790 


795 


S00 


805 


785 est om F l g q, dei Hs vulgo olivi 786 moturam numinis iram 
cMenardi 787 agrestis {Ceres sc) Bothe || or(o ex i m 2)ada M, horrida 
(corr m 2) X 788 sithic h l, scytice F 789 sterelis M l || sine fronde 
ccSprotii et Gronovii 790 habitat $ B 792 iuba (corr) necopia F |! ne/ (c eras ) 
M || no copia q 793 que add h 2 795 Aspice l || altos ccCantabr et 

Jun, apte Vivianus || moderare F q 796 subiecta (v sscr M) O q |j subli¬ 
mis in aera cSprotii 797 sitliiam h l rigidiue ( corr rn) O || cacumine Fhl q } 
cacumina (devenit sc, fort recte) O e q & 799 Quaesiuitque c Vratisl 800 et 

raras m cBonon Hs vulgo, et talis F, et duris $ B, et raris (‘quos raro exercet’ 

in“- 

Jahn) A VA 802 Labra huic cana M, Labraque cana (uel Labra hinc cana 

uel Labra huic sscr 8) s q || sit(u ex corr m 2) X , siti q || rubine (corr vi 2) 

F scabri r. dentes q Jahn , liuent r. fauces cGenevens, cf II 776 803 quam 

numerari (cf 1 1 391) 8 Bothe 805 807 pendere — macies (corr m n) om O, dei 

\r ii o/v- i / j . _ p«ndere patarea? 

Merkel locus (pendere putares i r m 2) M, locus genumque tumebat N 

. ordine x 

806/807 » mg m, i l n crate tener(i ex e) Auserat m || genuumque rigebat 
$ Hs vulgo olim 808 Orbis non modico h || tal(i ex o m 2) M 







Ov. Metam. Lib. VIII, v. 785—328. 


327 


hanc procul ut vidit (neque enim est accedere iuxta 

ausa), refert mandata deae paulumque morata, 810 

quamquam aberat longe, quamquam modo venerat illuc, 

visa tamen sensisse famem est retroque dracones 

egit in Haemoniam versis sublimis habenis. 

Dicta h ames Cereris, quamvis contraria semper 
illius est operi, peragit perque aera vecta 815 

ad iussam delata domum est et protinus intrat 
sacrilegi thalamos altoque sopore solutum 
(noctis enim tempus) geminis amplectitur ulnis 
seque viro inspirat faucesque et pectus et ora 
adflat et in vacuis peragit ieiunia venis; 820 

functaque mandato fecundum deserit orbem 
inque domos inopes, adsueta revertitur arva. 

Lenis adhuc somnus placidis Erysicthona pennis 
mulcebat: petit ille dapes sub imagine somni 
oraque vana movet dentemque in dente fatigat 825 

exercetque cibo delusum guttur inani 
proque epulis tenues nequiquam devorat auras, 
ut vero est expulsa quies, furit ardor edendi 


810 pa/ulumque (t eras ) morata (est add m 2) 31 || morata est cGoth 
Sil longe quam(quam ex qui m 2)modo F 812 seuisse fame/ est retro(que 
add m 2) 31, sentire (1 sensisse sscr m 2) fam. mestosque (I retro sscr m 2) N U 
Famem ( maiuscula litt) Biirm || est 31, est om cett vulgo 813 (h add m habenis 
31 814 quamquam p 815 uecta N h g, uento (1 vecta sscr m) F M e l 

g a» vulgo 816.9(7 et protinus —thalamos om O, corr m n 816 om (i mg 
vi 2) h || (iu i r m 2)ssam N || delapsa p || et prot. intrat i r m, i l n 817 om 
31, i mg ante 816 m || sacrilegi thalamos i l n || a(lt ex corr m J?)oque F Q 
solutum om N, add n 818 Noctis e(um i r m 2) tempus N, Noctis erat t. h 

t ulnis 2 

e g g Hs vulgo olim, In noctis tempus l || ulnis (i alis sscr m 2) N, alis e, 
alis a' g Hs vulgo olim 819 et pectora cBerol Bothe || pectus et alvum 
Zielinski , pectora ventrem que (ut sit hgpermeter) NJhbb 1895, 56 Dittrich 
820 peragit ( cf IV 413 X 727) recepi ex A VA, spargit g Plan R vulgo || ut in 

usa 2 

v. peragat es g 821/822 dei Merkel 3 821 Functaque M 822 inop(e ex i)s 

M || inopes sueta h || assueta(que sscr m 2) ieuertitur 31, assuetaque uertitur g || 
r. arua (cf 789 799) F h l m g g A, r. antra (ex XIII 777) O e g cSprotii 
RV Merkel vulgo |j aypovs roi e owrj&eis Plan 823 erisicthona h g, eresicthona 
37 l, ereesicthon/a 31, eresithona F, eresyctona e, Erisitona V, Erysichthona g 
Plan RA 825 dente refringit cBerol 826 Exercet(que add m 2)~ 
delu/sum (sed s i r m 2) N, desuetum (1 delusum sscr m) 31 cBonon R, fort 
recte 827 nequicquam F h l g 




328 


Erysicthon. Fames. 


perque avidas fauces inceDsaque viscera regnat. 

nec mora, quod pontus, quod terra, quod educat aer, 83 

poscit et adpositis queritur ieiunia mensis 

inque epulis epulas quaerit, quodque urbibus esse 

quodque satis poterat populo, non sufficit uni, 

plusque cupit, quo plura suam demittit in alvum. 

utque fretum recipit de tota flumina terra S3a 

nec satiatur aquis peregrinosque ebibit amnes, 

utque rapax ignis non umquam alimenta recusat 

innumerasque faces cremat et, quo copia maior 

est data, plura petit turbaque voracior ipsa est: 

sic epulas omnes Erysicthonis ora profani 840 

accipiunt poscuntque simul; cibus omnis in ipso 

causa cibi est, semperque locus fit inanis edendo. 

Iamque fame patrias altique voragine ventris 
attenuarat opes, sed inattenuata manebat 

tum quoque dira fames, inplacataeque vigebat S 45 

flamma gulae, tandem, demisso in viscera censu, 
filia restabat, non illo digna parente. 


S20 ar(i i r)d(a i r m 2) s EI, auidas sscr m || incensaque post Heinsium 
Ehwald, inmensaque A eo, immensaque vel emersaque g || inmensaque viscere 
(sed cf Br Gotha 1889, 3 Ehwald) Merkel || guttura regnat cSprotii 830 ether h 
833 (sa i r m 2)tis populo (poterat hic i l m 2) F || populis cScnat Blan |] 
populo pot. g Hs vulgo olitn H uni (uel illi sscr) s 834 Plusque petit 
cSprotii, Pl. capit $ Hs || quod plura e cSenat || dimittit N FI, dimersit cSenat R 
83o/836 dei Zielinski 83o terra coR (sic) E 8:50 peregrinos)que otn) 
peregrinos/ (que eras) X 837 utve Bothe 838 sic (faces i r N) N e g J 
John, trabes g Hs vulgo olitn || (t ex c m 2)r(abe i r m 2, cremas fuit, 

n 

cremas i mg m 2) s cremat M, Innumerasque cremans (c ex t F) cremat F h 

ii i u al cremi»2 

£/ P lun. trabes cremans quo g, Inuumerisqne cremans cremaret quo l, dJU * 
ef^yava ntuTi^ai, xeti 8oc P uii^wv Blan 830 pl. capit vel cupit g 
840 erisict(h Ionis g, eresicthonis O l g, eresithonis F g, eresyctonis t, eresicto- 
nis fi, erisithonis V, Erisichthonis ^1, Erysichthonis Blan It vulgo j| prohani h 
841»g Accipiunt (quicumque virg dei, 1 poscunt sscr m) M || in ipso M R, 
in illo cett vulgo || in illo est causa cibi semperque cSprot 843 fame/ M |j 
altique X X io vulgo olitn, altaque (ti sscr m) M g Merkel U uor. uestras 

uentris sscr m 2) EI 844 Attenu(a i r m 2)rat EI || inaneba/ (t eras?) 
X, manebas y g Hs vulgo olitn, furebat in Bibi Diez 1075 Hs 843 Tu 
quoque X g, Tunc q. s cSprot 4 vigebas Burm 84« sic g VA vulgo, 

et tandem A R Kom || in guttura cSprot demerso in in Bibi Diez 
1075 Hs 







Ov. Metam. Lib. VIII, v. S29—671. 


329 


hanc quoque vendit inops: dominum generosa recusat 
et vicina suas tendens super aequora palmas 

„ eri pe me domino, qui raptae praemia nobis S50 

virginitatis habes“ ait: haec Neptunus habebat; 

qui prece non spreta, quamvis modo visa sequenti 

esset ero, formamque novat vultumque virilem 

induit et cultus piscem capientibus aptos. 

hanc dominus spectans „o qui pendentia parvo 855 

aera cibo celas, moderator harundinis“, inquit 

„sic mare conpositum, sic sit tibi piscis in unda 

credulus et nullus, nisi fixus, sentiat hamos: 

quae modo cum vili turbatis veste capillis 

litore in hoc steterat (nam stantem in litore vidi), 860 

dic ubi sit; neque enim vestigia longius exstant/ 
illa dei munus bene cedere sensit et a se 
se quaeri gaudens, his est resecuta rogantem: 

„quisquis es, ignoscas; in nullam lumina partem 

gurgite ab hoc flexi studioque operatus inhaesi, 865 

quoque minus dubites, sic has deus aequoris artes 

adiuvet, ut nemo iamdudum litore in isto, 

me tamen excepto, nec femina constitit ulla/ 

Credidit et verso dominus pede pressit harenam 
elususque abiit: illi sua reddita forma est. 870 

Ast ubi habere suam transformia corpora sensit, 


848 generosa dominum ( corr ) h 850 raptae qui p 851 h*ec i r 
(hanc fort fuit) M n || ait et cSenat, ait. hic R, ait hanc (uel hoc sscr) s 
852 speta (corrim 2) F j quamuis modo m VA vulgo, quamuis non 31, qua- 
muis (ea i r m 2) li, quamuis // (ea i r m 2) N, qu. ea F e l s <j g cSprotii, 
qu. iam Ricse || ea iussa F 853 Esset hero i r N || formamque nouam 
(prob Hs) g 854 et cultus g DanHeinsius vulgb, et uultus A o> || piscem 
( cf 857) A R, pisces e <j p g VA vulgo post • Merkelium || captantibus p g 

855 pendendentia (corr) F [| parco Hs, pravo ( sed cf fast VI 240) Waddel 

856 Fila cibo cCantabr 858 et nullus scripsi ex A R , et nullos e g VA 

v* 

vulgo, et nullus 31 || fixos R 860 stantem litore cBersmanni || littora 
uidi e 861 exstant i r F- 862 sentit g Hs vulgo olivi 865 ope¬ 
ratus ccMedic et Thuan Hs vulgo, oneratus 37 F h e g, honeratus 31 l h 2 g, 
i^ya^buevos Rlan || oneratus adhaesi s, intentus adhaesi g cSprotii 866 ar¬ 
ces F 868 nec tantum constitit (j 869 pressus arenam cArgentin 

870 /abiit (h eras) O abit si(c ex t m 2) illi F ]| illi reddita sua f. I 

871 habere satam Bothe tranformia l || corpora uidit cSprotii, corp. sentit 
g Hs vulgo olivi 




330 


Erysicthon. Fames. Achelous et Hercules. 


saepe pater dominis Triopeida tradit, at illa 

nunc equa, nunc ales, modo bos, modo cervus abibat 

praebebatque avido non iusta alimenta parenti. 

vis tamen illa mali postquam consumpserat omnem S 75 

materiam dederatque gravi nova pabula morbo, 

ipse suos artus lacero divellere morsu 

coepit et infelix minuendo corpus alebat. 

Quid moror externis? etiam mihi nempe novandi est 
corporis, o iuvenis, numero finita potestas. sso 

nam modo, qui nunc sum, videor, modo flector in anguem, 
armenti modo dux vires in cornua sumo, — 
cornua, dum potui! nunc pars caret altera telo 
frontis, ut ipse vides/ gemitus sunt verba secuti. 

S 1 2 .92 Cotir de Mure p 151\ Saepe pater doni. Driopea vendit — cer¬ 
vus abibat'. 

877 52 Seneca exc Controv III 7 Mulier: iste sensus eius est, qui hoc saeculum 
amatoriis non artibus tantum sed sententiis implevit. Ovidius enim in libris meta¬ 
morphoseon dicit: Ipse suos artus — minuendo corpus alebat’. 


872 pat(er add m 2) M || domino cCantabr, domin(is i r) M Triopeida 
A vulgo {idem esse in cMenardi testatur in Bibi Diez 1072 Hs), Triopacam unus 

a d2 

Heinsii, driopeida M, driopeia F, JDiyiopeida R, dri(y)opeida cett V, Jovdnetov 

odia a Plan || uendit at illa g Conradus de Mure Hs, tradidit illa X, tradat illa h 
habibat A cerva ledibat Zielinski <S<(> dederantque s, deerantque post 

pabu 2 

burm Bentley || noba (corr m 2) X || noua pocula M , mala pab. g 877 ona- 

PUTTOJV Siaonav Plan, lacerans divellere inde Postgate , an laceros div. ? || hic 

desinit cSprotii N79 exemplis g || externos Gronov || mihi nempe Polle, mihi 

s(a)epe (sed cf 881 IX 80) A o> || nouand(i i r m 2\ M || est (add n) orn N g, dei Hs 

vulgo olim 880 corpori(s o i r m 2) N iuu. || iuuenis (gl theseu i mg, cf 728) M 

v . - . i quod 2 

Korn, luuenes eett vulgo olim || numero infinita e g 881 qui nunc e, quod 

nunc g Hs vulgo olim || uideo(r add m 2) N || uertor in 8 883 dum’ potui 

(i supsi sscr m) M g Hs vulgo , dum sumpsi N X oj, dum gessi <j ccMed et 

Vat 884 sua uerba cZulichem Hs || incip lib V1I1I M, Incipit nonus X, 
1' IX F, LIBER NONVS e, PLVBII (sic) OVIDII NASONIS METAMOR¬ 
PHOSEON VIII • EXPLICIT LIBER - INCIPIT VIIII l 






. 




# 


* 


4